Μικρές αυτοκρατορίες: MURATTI / Ένας αποχαιρετισμός

by Χρήστος Αστερίου

Από την Κωνσταντινούπολη του 19ου αιώνα ώς το Βερολίνο και το Μάντσεστερ, η καπνοβιομηχανία Muratti συνόδεψε τόσο τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και την ξέφρενη δεκαετία του 1920, όσο και τις ιστορικές ανακαλύψεις της εποχής: τον κινηματογράφο και το ποδήλατο. Στο ανά χείρας βιβλίο, ο ανώνυμος αφηγητής ανασυνθέτει την ιστορία αυτής της περίφημης καπνοβιομηχανίας, καταφεύγοντας σε επιστολές, σε ημερολογιακές καταγραφές, σε δικαστικά έγγραφα. Η ιστορία της καπνοβιομηχανίας Muratti είναι, ουσιαστικά, μια ιστορία εξαφάνισης, μια αναπότρεπτη πορεία προς τη λήθη.
«Ίσως γι’ αυτό και να συμβαίνει το ανεξήγητο, να πενθούμε, δηλαδή, ανθρώπους άγνωστους ή κουφάρια κτιρίων, απλώς και μόνο επειδή δεν κατάφεραν ν’ αντισταθούν στη διαβρωτική δύναμη του χρόνου. Στην πραγματικότητα, είμαστε όλοι μικρές αυτοκρατορίες, προορισμένες να χαθούν».

96 pages, Paperback

First published October 15, 2021

About the author

Ο Χρήστος Αστερίου γεννήθηκε το 1971 στην Αθήνα. Έχει δημοσιεύσει την συλλογή διηγημάτων "Το γυμνό της σώμα και άλλες παράξενες ιστορίες" (Πατάκης 2003) και τα μυθιστορήματα "Το ταξίδι του Ιάσονα Ρέμβη. Μια αληθινή ιστορία" (Πατάκης 2006) και "Ίσλα Μπόα" (Πόλις, 2012). Επιμελήθηκε τις επιστολές του Δ.Π. Παπαδίτσα προς τον Ε.Χ. Γονατά "Να μου γράφεις έστω και βαδίζοντας" (Πατάκης 2001) και μετέφρασε λογοτεχνικά και φιλοσοφικά βιβλία από τα γερμανικά (Κρίστα Βoλφ, Χανς-Γκέοργκ Γκάνταμερ). Διηγήματά του έχουν συμπεριληφθεί σε διάφορες θεματικές ανθολογίες κι έχουν μεταφραστεί στα αγγλικά, στα γερμανικά, στα ιταλικά και στα σέρβικα.

Reviews

[foteini_dl · Rating 4 out of 5]

Η *πολύ σπουδαία* καπνοβιομηχανία Muratti δεν θα λέει μάλλον τίποτα σε πολλούς, καθώς πέρασε στη λήθη λίγο μετά τον Β' ΠΠ.

Ο Χρήστος Αστερίου καταπιάνεται ακριβώς με αυτή την πορεία προς τη λήθη μέσα από ένα ολιγοσέλιδο, υβριδικό βιβλίο (Είναι μυθοπλασία; Είναι ιστορική καταγραφή; Και τα δύο;). Μέσα σε λίγες σελίδες, με ελλειπτική γραφή και φωτογραφίες, η Muratti, αλλά και η Κωνσταντινούπολη του περασμένου αιώνα, παίρνει ζωή.

Θέλω να σταθώ λίγο παραπάνω στον Αστερίου. Για άλλη μια φορά, αυτό το βιβλίο δεν θυμίζει τίποτα σε στιλ τα προηγούμενά του. Δεν τα έχω βρει όλα εξίσου πετυχημένα, αλλά επικριτώ τη διάθεση να εξερευνεί τα όρια της γραφής (του), άρα και τα όρια του εαυτού του και του κόσμου του. Ρισπέκτ.

Τώρα, αν αναρωτιέσαι γιατί μας αφορά αυτή η ιστορία σήμερα, θα πω "ε κάπου μέσα στις σελίδες, ίσως βρεις την απάντηση".

Υγ.: Ίσως να μην είναι το πλέον κατάλληλο βιβλίο αν έχεις κόψει το κάπνισμα στα κοντά. Αλλά οκ, δεν αξίζει να το δοκιμάσεις; Να διαβάσεις το βιβλίο, όχι να ξαναρχίσεις το κάπνισμα.

[Georgina Koutrouditsou · Rating 4 out of 5]

"Η μνήμη μάς κρατά δεμένους με το παρελθόν,μας υπενθυμίζει,μας διδάσκει.Αλλά είναι τελικά η ίδια η ζωή που αποζητά την επούλωση,καθώς προσπαθεί να χαράξει πορεία προς το άγραφο μέλλον."

[Konstantinos · Rating 4 out of 5]

«Ίσως γι’ αυτό και να συμβαίνει το ανεξήγητο, να πενθούμε, δηλαδή, ανθρώπους άγνωστους ή κουφάρια κτιρίων, απλώς και μόνο επειδή δεν κατάφεραν ν’ αντισταθούν στη διαβρωτική δύναμη του χρόνου. Στην πραγματικότητα, είμαστε όλοι μικρές αυτοκρατορίες, προορισμένες να χαθούν. Το παράδοξο μοιρολόι που σιγοψυθιρίζουμε μιλάει, ουσιαστικά, για εμάς τους ίδιους.»

— Χρήστος Αστερίου, Μικρές Αυτοκρατορίες - MURATTI / Ένας αποχαιρετισμός

Ένα μελαγχολικό ταξίδι στην ιστορία της καπνοβιομηχανίας των Murrati. Ένα τελευταίο, σύντομο, απολαυστικό και αναγκαίο τσιγάρο πριν το αναπόφευκτο, τη λήθη. Χαμηλών τόνων και με ύφος που φέρνει στο μυαλό τον Ζέμπαλντ, ο Χρήστος Αστερίου κατορθώνει μέσω του εβδομηνταδυάχρονου αφηγητή, άλλοτε να ανασυνθέσει και άλλοτε να επινοήσει την ιστορία των ελληνικής ταυτότητας ιδρυτών της καπνοβιομηχανίας Muratti, συνδυάζοντας πολλά διαφορετικά αφηγηματικά είδη γραπτού λόγου και να αναρωτηθεί, πώς είναι δυνατόν μία καπνοβιομηχανία που κάποτε επικρατούσε στην Ευρώπη να χαθεί στο πέρασμα του χρόνου; Και τι σχέση έχει αυτό με εμάς;

[Tasos · Rating 3 out of 5]

Αυτή η ολιγοσέλιδη, αλλά τόσο πλούσια και ταξιδιάρικη ταυτόχρονα, αφήγηση ήταν η πρώτη μου επαφή με τη γραφή του Χρήστου Αστερίου και οφείλω να ομολογήσω ότι έμεινα τόσο καταγοητευμένος από το συνδυασμό ελλειπτικής γραφής και ιστορικής τεκμηρίωσης , που μόλις το τελείωσα το διάβασα ακόμα μία φορά, για να παραμείνω λίγο παραπάνω σ' αυτό το κοσμοπολίτικο κλίμα των περασμένων δεκαετιών και στο ταξίδι από την Κωνσταντινούπολη σε ολόκληρη την Ευρώπη.
«Στην πραγματικότητα, είμαστε όλοι μικρές αυτοκρατορίες, προορισμένες να χαθούν», αναφέρει ο ανώνυμος αφηγητής με τη φθίνουσα υγεία, ο οποίος τολμά μια ιστορική αναδρομή στις απαρχές, στην εξάπλωση και στην αναπόφευκτη παρακμή της περίφημης καπνοβιομηχανίας Muratti, μέσα από δικαστικά έγγραφα, επιστολές, φωτογραφίες, αποσπάσματα ημερολογίων κι όσες πηγές μπόρεσε να βρει από μια εποχή πολύ πιο φειδωλή στις πληροφορίες από τη δική μας.
Το αποτέλεσμα αφήνει μια επίγευση απονενοημένου ρομαντισμού για όλα αυτά που χάνονται ανεπιστρεπτί: ζωές, αναμνήσεις, ελπίδες, ακόμα και οικονομικές αυτοκρατορίες, σαν τον καπνό ενός τσιγάρου που διαλύεται νωχελικά στο χώρο.

[Eva Pliakou · Rating 4 out of 5]

«Επί χιλιετίες η γη παρέμενε χωρισμένη στον επίγειο χώρο των ζωντανών και στην υπόγεια επικράτεια του Άδη. Πλήθος μυθολογίες και θρύλοι αναπτύχθηκαν στο πέρασµα του χρόνου για τον σκοτεινό της υπόκοσµο. Τον αυστηρό χωροταξικό διαχωρισμό ήρθε να ανατρέψει ο δυτικός άνθρωπος προς τα τέλη του 10ου αιώνα, τερµατίζοντας µια σιωπηρή συμφωνία που ήθελε τον αντεστραµµένο χόσµο να αποτελεί πεδίο αφιερωμένο αποχλειστικά στον θάνατο και στο σκοτάδι. Ό,τι παραβίαζαν περιστασιακά και σε µικρή κλίµακα μονάχα οι αρχαιολόγοι -άλλοτε µε το προσήκον ενδιαφέρον και άλλοτε ως ιδιοτελείς τυμβωρύχοι-, ανέσκαφαν χωρίς φόβο και πάθος οι σκαπάνες, οι κοχλίες και τα τρυπάνια εταιρειών διάνοιξης φρεατίων, παρουσία τεχνικών, γεωλόγων και µηχανικών. Η αστικοποίηση και το παρελκόµενο µποτιλιάρισµα, οι μοντέρνες εφευρέσεις και η αυξημένη ταχύτητα που απαιτούσε ο νέος τρόπος ζωής, δημιούργησαν την ανάγκη εύρεσης εναλλακτικών τρόπων μετακίνησης στις μοντέρνες μητροπόλεις. Η αλματώδης πρόοδος της επιστήµης και της βιομηχανίας κατέστησαν δυνατή µια εισβολή, που ώς τότε έµοιαζε αδιανόητη: ο αυστηρά οριοθετηµένος χώρος των ζωντανών θα επεκτεινόταν βάναυσα καταλαμβάνοντας ό,τι ώς τότε ανήκε δικαιωµατικά στην αυτοκρατορία του θανάτου. Σήραγγες χιλιομέτρων ανοίχτηκαν σ’ έναν παρθένο υπόγειο κόσµο. Πάνω σε σιδηροτροχιές που κατασκευάστηκαν στα αχανή εργοστάσια της εποχής άρχισαν να κυλούν συρμοί. Τα σκοτεινά ορύγματα φωτίστηκαν απὀ ηλεκτρικούς λαµπτήρες. Εκεί που τα ανθρώπινα σώματα θα κατέληγαν κάποτε ως σοροί -άκαμπτοι και αποσυντεθειµένοι-, ορδές επιβατών απολάμβαναν την ταχύτητα χάνοντας ασκήσεις στον ίλιγγο. Ο δυτικός άνθρωπος, που είχε κατακτήσει τον πλανήτη κατά πλάτος, έµπαινε θριαµβευτής ακόµα και στα έγκατα της γης.»

[Lazaros Antoniadis]

Ο αφηγητής στο νέο διήγημα του Χρήστου Αστερίου αναλαμβάνει να φωτίσει όλη τη διαδρομή της καπνοβιομηχανίας “Muratti‘ αφορμώμενος από το ίδιο του το πάθος. Από την Κωνσταντινούπολη του 19ου αιώνα ώς το Βερολίνο και το Μάντσεστερ, η καπνοβιομηχανία Muratti συνόδεψε τόσο τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και την ξέφρενη δεκαετία του 1920, όσο και τις ιστορικές ανακαλύψεις της εποχής: τον κινηματογράφο και το ποδήλατο.

Ο συγγραφέας στη συνέντευξη που ακολουθεί μάς μίλησε για την καπνοβιομηχανία Muratti, την προσωπική αναζήτηση στα αρχεία της εταιρείας, καθώς και για τη λήθη που παρατηρείται στα στρώματα της ιστορίας.

Διαβάστε τη συνέντευξη που μου παραχώρησε ο συγγραφέας στο www.tetragwno.gr

https://tetragwno.gr/life/themata/pro...

[Christina Holeva · Rating 4 out of 5]

[... Κωνσταντινούπολη, Καβάλα, Βερολίνο, Βρυξέλλες, Μάντσεστερ, ενα νήμα από καπνό διασχίζει τους αιώνες, φιδοσερνεται από τη μιαν άκρη της ηπείρου ως την άλλη...]
Η κατακλείδα του αφηγηματος του Χρήστου Αστερίου, ενός ικανότατου χειριστή της γλώσσας, μας αποβιβαζει από το ταξίδι που ξεκινά από την ανατολή και καταλήγει στη δύση, ακολουθώντας τα χνάρια των Μουρατογλου των θρυλικών καπνοβιομηχανων.
Ανάμεσα σε δύο αιώνες στα τέλη του 19ου και κατά τη διάρκεια 20ου, ξετυλίγεται η ακμή και η παρακμή της αυτοκρατοριας των τσιγάρων Murrati και ταυτόχρονα η ιστορία της οικογένειας Μουρατογλου.
Περισσότερο από ένα αφήγημα το βιβλίο του Χρήστου Αστερίου, στοχαζεται για την αναπόφευκτη λήθη στην οποία περιήλθε η καπνοβιομηχανια των Muttati με τα εργοστάσια και τα εκατοντάδες σημεία πώλησης των προϊόντων της σε όλη την Ευρώπη. Τι έμεινε από αυτή; Ένα κουτί με φωτογραφίες, αποκόμματα εφημερίδων και δύο μεταλλικά σήματα της φίρμας στο αρχείο ενός βερολινεζικου μουσείου! Αλλά δε σταματά μόνο εκεί. Γιατί μας πιάνει λύπη όταν βλέπουμε κουφάρια κτηρίων και σπιτιών που άλλοτε υπήρξαν εμβληματικά;[...Είναι τοποσημα θανάτου που δεν αναφέρονται όπως θα θέλαμε μόνο στο παρελθόν αλλά προοικονομούν και το μέλλον...]
"Είμαστε όλοι μικρές αυτοκρατοριες προορισμενες να χαθούν."
Με μια εκπληκτική αλληγορία το αφήγημα του Αστερίου γίνεται ένας στοχασμός στο αναπόφευκτο που είναι η διαβρωτικη επέλαση του χρόνου.
Από τις εκδόσεις Πόλις

[νίκη κωνσταντίνου-σγουρού · Rating 3 out of 5]

[κάτι σαν βόλτα στο βερολίνο. και στα αρχεία.]

🧶

«κάπως έτσι βγήκατε νικητές από τον μεγάλο πόλεμο. τα οθωμανικά σας καπνά γέμισαν πνευμόνια στρατιωτών και από τις δύο μεριές των χαρακωμάτων. τα τσιγάρα που, από τη μία πλευρά, πουλήσατε εσείς, σοφοκλή και από την άλλη, ο αδερφός σας, δημοσθένης, είχαν το ίδιο ακριβώς περιεχόμενο.»

[Konstantinos · Rating 4 out of 5]

Ένα βιβλίο που το διαβάζεις σε λίγες ώρες και το σκέφτεσαι αρκετές μέρες μετά.

[Δημήτρης Κώτσος · Rating 4 out of 5]

Σε αυτό το σύντομο αφήγημα ο Χρήστος Αστερίου ορμώμενος από την ελληνική προέλευση της εταιρείας Muratti ανασυνθέτει την αρχή και το τέλος μίας επιτυχημένης επιχείρησης. Οι ιδρυτές της με καταγωγή από την Κωνσταντινούπολη κατάφεραν παγκοσμίως να ανελιχθούν και να ξεχωρίσουν. Επίσης ο κινηματογράφος και το ποδήλατο επηρέασαν την ανθρωπότητα σε σημαντικό βαθμό.

Ένα ουσιώδες και περιεκτικό βιβλίο που αγγίζει ιστορικά και κοινωνικά δεδομένα της τότε εποχής. Ο συγγραφέας καταπιάνεται με πολλά είδη γραφής όπως πεζό λόγο, αρχειακά ντοκουμέντα και την χρήση των επιστολών.

Ένα μικρό σε έκταση βιβλίο όμως σπουδαίο για τον αντίχτυπο που άφησε η καπνοβιομηχανία Muratti στο πέρασμα του χρόνου.

Αναζητήστε το και καλή ανάγνωση.

[Alexandros Zographakis · Rating 4 out of 5]

Κάποτε υποστήριζα πως μια ενδεχόμενη αποχή από το κάπνισμα θα με καθιστούσε ανάπηρο, αδύναμο ακόμα και να εργαστώ, να γράψω ή να διαβάσω. Τι πλάνη αλήθεια!», (σ. 16).

Ο Χρήστος Αστερίου θα στήσει αυτό το μικρό βιβλίο πάνω σε μια πλάνη. Γιατί αυτό που γνωρίζει κάθε καπνιστής που στέκεται μακριά από την αγαπημένη του συνήθεια είναι ότι τελικά η δύναμη της νικοτίνης λίγο έχει να κάνει με τις συντακτικές της ιδιότητες. Η δύναμη της νικοτίνης και του τσιγάρου είναι, κατ’ ουσία, σημασιολογική. Ο καπνός και τα τσιγάρα και ο εθισμός και η πεποίθηση, όπως λέει ο Αστερίου, «πως μια ενδεχόμενη αποχή [...] θα [τον] καθιστούσε ανάπηρο [...]» είναι πέρα ως πέρα ένα παιχνίδι του νου. Αλλά ακριβώς επειδή είναι ένα παιχνίδι του νου, ο Αστερίου, θα αφεθεί σε αυτό με απώτερο σκοπό «[...] την ανάγκη επαναμάγευσης ενός τόπου, ο οποίος [...]» στα μάτια τού αφηγητή του των εβδομήντα δύο ετών «[...] έχει χάσει το ενδιαφέρον του μέσα στην ατέρμονη διαδοχή πανομοιότυπων ημερών» (σ. 29).

Η απόπειρα ανακατασκευής της χαμένης αυτοκρατορίας των Μουράτογλου είναι για τον αφηγητή η απόπειρα ανασύστασης της απωλεσθείσας νιότης του. Είναι η απόπειρα επαναμάγευσης της ζωής του μέσω της σύστασης μιας άλλης πλάνης: της αφήγησης.

«[…] γιατί γνωρίζουμε βέβαια ότι τα κτήρια τεραστίων διαστάσεων στέκουν εκ των προτέρων στη σκιά της καταστροφής τους και η σύλληψή τους εμπεριέχει εξαρχής τη βεβαιότητα ότι κάποτε θα μετατραπούν σε ερείπια», γράφει ο Max Sebald στο «Άουστερλιτς» (μτφρ. Ι. Μεϊτάνη, Άγρα, 2006).

Το ευσύνοπτο βιβλίο του Χρήστου Αστερίου προσφέρει και μια διαφορετική ανάγνωση στη θεμελιακή αυτή σκέψη του Ζέμπαλντ: γιατί στη σκιά της καταστροφής τους δεν στέκουν μόνο τα κτήρια τεραστίων διαστάσεων αλλά και άλλα οικοδομήματα, όπως αυτά των εμπορικών αυτοκρατοριών. Το εγχείρημα του Αστερίου όμως, ενέχει και κάτι άλλο που το συνδέει με τα ιδιαίτερα βιβλία του Ζέμπαλντ. Ο ήρωας του βιβλίου στην αναζήτησή του για το παρελθόν της άλλοτε κραταιάς καπνοβιομηχανίας θα διαπιστώσει ότι τίποτα δεν διασώζεται για τον ιδρυτή της: δεν υπάρχουν φωτογραφίες, ούτε περαιτέρω πληροφορίες για τον ίδιο και τον χαρακτήρα του. Και αυτό ακουμπάει σε κάτι βαθιά μυθοπλαστικό: είναι ο Ζέμπαλντ εκείνος που μας επισημαίνει ότι σε αντίθεση με την κοινή πεποίθηση, η ύπαρξη πειστηρίων (φωτογραφιών) δρα καταλυτικά απέναντι στις λειτουργίες της μνήμης. Οι φωτογραφίες δεν μας οδηγούν στο παρελθόν αλλά συνιστούν το παρελθόν: εξαϋλώνουν κάθε ανάμνηση καθότι λειτουργούν σαν ιδιότυπο αγκυροβόλιο που οδηγεί σε ατροφία των μνημονικών δεξιοτήτων μας. Ο Αστερίου έτσι, στέκεται απέναντι σε μια ιδανική –και γι’ αυτό επίφοβη– συνθήκη για έναν συγγραφέα: σχεδόν καθολική έλλειψη πειστηρίων για ένα θέμα που υπήρξε κάποτε κυρίαρχο. Αναγκάζεται να επινοήσει στοιχεία που θα ταίριαζαν με την “εικόνα” του Μουράτογλου όπως αυτή μπορεί να καταστεί αντικείμενο εικασίας. Και επειδή αναγκάζεται να επινοήσει, όχι μόνο ενδυναμώνει τη μυθοπλαστική του δεξιότητα αλλά απελευθερώνεται και από τα δεσμά της πραγματικότητας.

—πλήρες κείμενο: https://www.istos.gr/literature/revie...

[Κατια Κρεμαστουλη · Rating 5 out of 5]

ΧΡΗΣΤΟΣ ΑΣΤΕΡΙΟΥ
Μικρές αυτοκρατορίες

MURATTI
Ένας αποχαιρετισμός
ΠΌΛΙΣ
...
Τί απέγιναν όλα;
Ο χρόνος τα σκέπασε στη λήθη..και ο Χρήστος Αστερίου μέσα σε λίγες σελίδες, απλός, γεμάτος αγωνία και νοσταλγία, περπατά τις πόλεις την Ιστορία, αναμοχλεύοντας τα γεγονότα, βιαστικός, να τα φέρει στο φως, να ζήσουν ξανά..
Κωνσταντινούπολη, Καβάλα, Βερολίνο, Βρυξέλλες, Μάντσεστερ, και ο αναγνώστης, είναι λες και τυλίγεται σε όλη τη διαδρομή, από τον καπνό ενός τσιγάρου υπέροχου, σαν και αυτό της καπνοβιομηχανίας Muratti.
Εικόνες μιας άλλης εποχής ντύνουν τις σελίδες αυτού του εξαιρετικού βιβλίου και τις κοσμούν φωτογραφικά ντοκουμέντα άξια της προσοχής μας..
Όμως μέσα από την γνωριμία μας με την άγνωστη πορεία, στο ευρύ κοινό, της καπνοβιομηχανίας Muratti, γνωρίζουμε και την αξία της δικής μας " αυτοκρατορίας" που τελικά μικραίνει μέσα στη λήθη του χρόνου. Και για μένα, δεν είναι τυχαίο που ο συγγραφέας, τοποθετεί σαν ιχνηλάτη, έναν άνθρωπο που αντικρίζει το τέλος της ζωής του να έρχεται..
Μνήμες επιχειρεί να μας ανασύρει ο Χρήστος Αστερίου και μας κινεί με τον πιο όμορφο τρόπο, στο
ν' αντισταθούμε στη λήθη που έθαψε το παρελθόν μας..
Και τότε, ίσως, θα μπορέσουμε να " πενθήσουμε" πραγματικά.
...
" Ίσως γι' αυτό και να συμβαίνει το ανεξήγητο, να πενθούμε, δηλαδή, ανθρώπους άγνωστους ή κουφάρια κτιρίων, απλώς και μόνο επειδή δεν κατάφεραν ν' αντισταθούν στη διαβρωτική δύναμη του χρόνου. Στην πραγματικότητα, είμαστε όλοι μικρές αυτοκρατορίες, προορισμένες να χαθούν".
(Από οπισθόφυλλο).
...
Μια αυτοκρατορία, η καπνοβιομηχανία Muratti..
Μια αυτοκρατορία, η ίδια μας η ζωή..οι δυο τους, σαν μία, ξεδιπλώνονται μπροστά μας μέσα από τις σελίδες ενός μικρού, μα συνάμα " μεγάλου" βιβλίου!!!

[Chumba Tribes · Rating 5 out of 5]

Διαμάντι κανονικό. Είναι το πιο πρόσφατο βιβλίο του Αστερίου (ολοκαίνουργιο, βγήκε τον Οκτώβριο) αλλά για μένα το πρώτο που διάβασα από τον συγκεκριμένο συγγραφέα. Το πήρα πιο πολύ από περιέργεια καθώς ήξερα λίγα πράγματα για την ιστορία των Μουράτογλου. Τώρα ξέρω επίσης ότι υπάρχει ένας συγγραφέας που δεν σπαταλάει λέξεις, σέβεται τον αναγνώστη και δεν του λέει τι να αισθάνεται ή πώς να ζει τη ζωή του. Του δίνει όμως με λίγες κουβέντες και με μια αφήγηση όχι απαραίτητα γραμμική, ωραίες ιστορίες, ολοζώντανους χαρακτήρες και τοπία μνήμης πραγματικά ή φανταστικά, τελικά δεν έχει καμμία σημασία. Το συγκεκριμένο βιβλίο έχει πίσω του πάντως σοβαρή έρευνα σε πηγές και αρχεία, τόσο σοβαρή που δεν μπορείς παρά να θαυμάσεις ακόμα μια φορά τον συγγραφέα. Θα διαβάσω οπωσδήποτε και τα προηγούμενα του. Κι ένα τελευταίο: αυτό που ονομάζει ο Αστερίου "μικρές αυτοκρατορίες" βρίσκεται πέρα από την ιστορία των τσιγάρων Μουράτι. Καλό είναι όμως να το ψάξει και να το βρει ο καθένας μόνος του μέσα στο βιβλίο.

[Betty Chatzisavvidou · Rating 4 out of 5]

Πρώτη φορά για εμένα που διαβάζω βιβλίο του Αστερίου, νομίζω ωστόσο πως από όσα βιβλία διάβασα φέτος είναι αυτό που με γοήτευσε περισσότερο από όλα στη χρήση τ��ς γλώσσας. Η γραφή του είναι ονειρική και σε συνδυασμό με το πως μπλέκει τον κεντρικό ήρωα εντάσσοντας τον στην ιστορία των αδελφών Μουράτογλου, μια ως απλό παρατηρητή και μία ως μέλος της ιστορίας διακριτικά, είναι για εμένα από τα πολύ δυνατά σημεία του βιβλίου.

Ps: δεν εχω ξαναδει τόσο πολυτελή έκδοση σε νουβέλα, σαν να ήθελε να το ταιριάξει με την αίγλη και τον πλούτο της οικογένιας Muratti.

[Manos Vakondios · Rating 5 out of 5]

Ο Χρήστος Αστερίου συγκεράζει την αρχειακή έρευνα με την μυθοπλασία, κάνοντας γνωστή την ιστορία της καπνοβιομηχανίας Muratti. Το όχημα της αφήγησης είναι η αστική απεικόνιση που μαζί με τη μουσική, τους καπνούς από τα τσιγάρα των συνδαιτυμόνων, τα φορέματα και τις βιτρίνες, μοιάζουν να έχουν ξεπηδήσει από τις φωτογραφίες και τα έγγραφα που παραθέτει. Ένα βιβλίο-ταξίδι από τον 19ο στο 21ο αιώνα!

[CHRISTINA · Rating 4 out of 5]

3,5

[Panagiotis · Rating 3 out of 5]

3,5/5

[Elina Vatti · Rating 3 out of 5]

Ωραία χρήση της γλώσσας, δομημένο, με ένα αίσθημα νοσταλγίας και λύπης για τις αυτοκρατορίες που χάνονται..