What do you think?
Rate this book
Reset: Over identiteit, gemeenschap en democratie
Dit boek verduidelijkt de aard en oorsprong van het verschil tussen gemeenschapsdenken en liberalisme. Het beschrijft hoe een reset mogelijk is, hoe democratie kan worden hersteld.
Europa kende na de Tweede Wereldoorlog een periode van grote vooruitgang met toenemende gelijkheid,stijgende productiviteit, expansie van het onderwijs en fundamentele wetenschappelijke en technologische doorbraken. Maar in de jaren zeventig begon het tij te keren. In de eerste periode was het beleid gericht op de gemeenschap; in de tweede was het (neo)liberaal. Het nieuwe neoliberale regime droeg bij tot instabiliteit in Afrika en het Midden-Oosten, tot massale illegale migratie ook. In tal van westerse landen groeide de interne verdeeldheid. Sinds 2008 is dit regime in diepe crisis. De vertrouwde vormen van gemeenschapsdenken – christendemocratie en sociaaldemocratie – zijn inmiddels zodanig geliberaliseerd dat zij niet in staat blijken terug te keren naar een beleid gestoeld op gemeenschapsdenken. Die taak valt vandaag het nationalisme te beurt. Dit boek verduidelijkt de aard en oorsprong van het verschil tussen gemeenschapsdenken en liberalisme. Het beschrijft hoe een reset mogelijk is. Hoe democratie kan worden hersteld, hoe kan worden teruggekeerd naar een vreedzamer wereld met meer welvaart, welzijn en vooruitgang.
Europa kende na de Tweede Wereldoorlog een periode van grote vooruitgang met toenemende gelijkheid,stijgende productiviteit, expansie van het onderwijs en fundamentele wetenschappelijke en technologische doorbraken. Maar in de jaren zeventig begon het tij te keren. In de eerste periode was het beleid gericht op de gemeenschap; in de tweede was het (neo)liberaal. Het nieuwe neoliberale regime droeg bij tot instabiliteit in Afrika en het Midden-Oosten, tot massale illegale migratie ook. In tal van westerse landen groeide de interne verdeeldheid. Sinds 2008 is dit regime in diepe crisis. De vertrouwde vormen van gemeenschapsdenken – christendemocratie en sociaaldemocratie – zijn inmiddels zodanig geliberaliseerd dat zij niet in staat blijken terug te keren naar een beleid gestoeld op gemeenschapsdenken. Die taak valt vandaag het nationalisme te beurt. Dit boek verduidelijkt de aard en oorsprong van het verschil tussen gemeenschapsdenken en liberalisme. Het beschrijft hoe een reset mogelijk is. Hoe democratie kan worden hersteld, hoe kan worden teruggekeerd naar een vreedzamer wereld met meer welvaart, welzijn en vooruitgang.
- GenresPoliticsNonfiction
608 pages, Hardcover
First published October 1, 2021
27 people are currently reading
362 people want to read
About the author
Mark Elchardus
20 books10 followersMark Elchardus (1946) doceerde sociologie aan de Brown University in de Verenigde Staten en de Vrije Universiteit Brussel. Hij was actief in het middenveld en schreef talrijke wetenschappelijke artikels en boeken. Momenteel is hij columnist bij De Morgen.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 18 of 18 reviews
May 16, 2022
De Croce van Vlaanderen. Dit boek kan best beschouwd worden als een poging de anti-Verlichtingstraditie te hegemoniseren. Nooit gedacht dat ik van een sociaal-liberaal een boek zou lezen dat expliciet de anti-verlichtingsdenkers omarmt en Herder prijst als een anti-racist.
June 13, 2022
Verschrikkelijk in de zin van dat ik medelijden heb met iedereen die op deze manier naar onze samenleving kijkt. Heb sommige passages moeten overslaan omdat mijn ogen uit hun kassen rolden. Vooral het wij-zij denken (zogezegd moslims vs. niet-moslims) en de verwijzing naar nazisme wanneer hij over onze mensenrechten schrijft (we zouden er volgens hem 'te veel' hebben), deden mij mateloos cringen. Verspil uw tijd niet zou ik zeggen, uiteindelijk is het alweer een oude witte man met een mening die helemaal niet zo vernieuwend is als 'ie zelf denkt.
November 30, 2021
Het is niet gemakkelijk om in een relatief korte bespreking recht te doen aan 'Reset', het nieuwste boek van socioloog Mark Elchardus. Het omvat zowat 600 bladzijden, met bibliografie en noten inbegrepen. De ondertitel luidt 'over identiteit, gemeenschap en democratie', maar in feite gaat het nog over veel meer. Want Elchardus onderzoekt talrijke aspecten van de onderwerpen die hier opgesomd zijn. Zo heeft hij een interessant en kritisch hoofdstuk geschreven over wat hij 'identitair particularisme' noemt en waarin ik het typische hedendaagse woke, minderhedendenken ontwaar.
Daarom ga ik me hier beperken tot enkele krachtlijnen van zijn betoog. In de eerste plaats stelt hij het liberale denken tegenover wat hij gemeenschapsdenken noemt. Het liberalisme krijgt daarbij heel wat te verduren, het is duidelijk dat hij kiest voor gemeenschapsdenken. Zijn boek handelt voor een groot stuk over politieke filosofie. Dat is niet echt mijn specialiteit, maar ik meen toch dat hij het liberalisme onrecht doet. Zo heeft hij het ook over het neoliberalisme, een meer radicale versie in het liberale economische denken. Maar hij doet geen enkele poging om het onderscheid tussen beide duidelijk te maken, of te verduidelijken welke stromingen er zijn binnen het liberalisme, hoe dat (onder meer door de sociaaldemocratie) beïnvloed en geëvolueerd is. Hij associeert het liberalisme grotendeels met vrijheden en rechten voor het individu en plaatst dat tegenover het gemeenschapsdenken, waarbij het individu meer ingebed is in een groep, een gemeenschap. In het hedendaagse politieke landschap vindt hij dat gemeenschapsdenken vooral in het nationalisme terug, omdat volgens hem christendemocratie en sociaaldemocratie te veel door het liberale denken beïnvloed zijn.
Samenhangend hiermee is zijn visie op wat hij 'juristocratie' noemt, een grotere macht van de (opper-)rechters die ten koste gaat van de volkssoevereiniteit. Elchardus meent deze evolutie vooral terug te vinden op Europees niveau (vooral het Europees hof in Straatsburg dat toezicht houdt op de mensenrechten). Hij gaat trouwens flink tekeer tegen het mensenrechtendenken, dat volgens hem ook te veel gericht is op het individu. Hij meent dat 'beschavingen' het recht hebben om een eigen visie, een eigen project te ontwikkelen en dat er geen universalisme van de mensenrechten is (op enkele heel fundamentele rechten na, zoals het recht om niet gefolterd te worden). Zo schrijft hij positief over de Verklaring van Cairo, waarin een aantal islamitische landen hun kijk op de mensenrechten formuleerden, wat in feite een ondergeschiktheid aan de sharia inhoudt. Hij meent dat landen hun eigen beschavingsproject kunnen formuleren, en dat gebeurt op basis van de volkswil. Elchardus steunt de representatieve democratie, maar wil die niet ondergeschikt maken aan internationale verdragen inzake mensenrechten. Tussen de regels door begrijpen we dat hij geen voorstander is van het cordon sanitaire in ons land, omdat zo een deel van de kiezers uitgesloten wordt.
Dit kort overzicht van de krachtlijnen doet zijn boek een beetje onrecht aan, omdat het vooral een analyse is van een aantal zaken die vandaag in de politieke wereld spelen, zoals het migratieprobleem (hij verzet zich tegen een feitelijke open grenzen-politiek). Maar zijn boek omvat zoveel meer, onder andere een onderzoek naar de invloed van de cybergiganten (Google, Facebook...) op onze identiteit, de democratie op Europees niveau en de grote machtsverhoudingen in de wereld...
Globaal gezien is dit een interessant boek omdat het de lezer doet nadenken over een aantal politiek-filosofische kwesties. Toch deel ik de negatieve commentaar van Dyab Abou Jahjah (Knack, 10 november jl. ) : er kan immers ook een vorm van meerderheidsdictatuur ontstaan, die (in Elchardus' visie) niet meer gecounterd wordt door internationale (mensenrechten-)verdragen en bevoegde rechters die daarop toezien. Elchardus heeft een te negatieve en te eenzijdige kijk op het liberalisme, dat toch één van de steunpilaren van ons democratisch bestel is. Aan de andere kant bekijkt hij gemeenschap(sdenken) eenzijdig te positief, en is hij blind voor een aantal historische ontsporingen. Kortom, lees dit boek maar zet uw kritisch denken niet on hold.
Daarom ga ik me hier beperken tot enkele krachtlijnen van zijn betoog. In de eerste plaats stelt hij het liberale denken tegenover wat hij gemeenschapsdenken noemt. Het liberalisme krijgt daarbij heel wat te verduren, het is duidelijk dat hij kiest voor gemeenschapsdenken. Zijn boek handelt voor een groot stuk over politieke filosofie. Dat is niet echt mijn specialiteit, maar ik meen toch dat hij het liberalisme onrecht doet. Zo heeft hij het ook over het neoliberalisme, een meer radicale versie in het liberale economische denken. Maar hij doet geen enkele poging om het onderscheid tussen beide duidelijk te maken, of te verduidelijken welke stromingen er zijn binnen het liberalisme, hoe dat (onder meer door de sociaaldemocratie) beïnvloed en geëvolueerd is. Hij associeert het liberalisme grotendeels met vrijheden en rechten voor het individu en plaatst dat tegenover het gemeenschapsdenken, waarbij het individu meer ingebed is in een groep, een gemeenschap. In het hedendaagse politieke landschap vindt hij dat gemeenschapsdenken vooral in het nationalisme terug, omdat volgens hem christendemocratie en sociaaldemocratie te veel door het liberale denken beïnvloed zijn.
Samenhangend hiermee is zijn visie op wat hij 'juristocratie' noemt, een grotere macht van de (opper-)rechters die ten koste gaat van de volkssoevereiniteit. Elchardus meent deze evolutie vooral terug te vinden op Europees niveau (vooral het Europees hof in Straatsburg dat toezicht houdt op de mensenrechten). Hij gaat trouwens flink tekeer tegen het mensenrechtendenken, dat volgens hem ook te veel gericht is op het individu. Hij meent dat 'beschavingen' het recht hebben om een eigen visie, een eigen project te ontwikkelen en dat er geen universalisme van de mensenrechten is (op enkele heel fundamentele rechten na, zoals het recht om niet gefolterd te worden). Zo schrijft hij positief over de Verklaring van Cairo, waarin een aantal islamitische landen hun kijk op de mensenrechten formuleerden, wat in feite een ondergeschiktheid aan de sharia inhoudt. Hij meent dat landen hun eigen beschavingsproject kunnen formuleren, en dat gebeurt op basis van de volkswil. Elchardus steunt de representatieve democratie, maar wil die niet ondergeschikt maken aan internationale verdragen inzake mensenrechten. Tussen de regels door begrijpen we dat hij geen voorstander is van het cordon sanitaire in ons land, omdat zo een deel van de kiezers uitgesloten wordt.
Dit kort overzicht van de krachtlijnen doet zijn boek een beetje onrecht aan, omdat het vooral een analyse is van een aantal zaken die vandaag in de politieke wereld spelen, zoals het migratieprobleem (hij verzet zich tegen een feitelijke open grenzen-politiek). Maar zijn boek omvat zoveel meer, onder andere een onderzoek naar de invloed van de cybergiganten (Google, Facebook...) op onze identiteit, de democratie op Europees niveau en de grote machtsverhoudingen in de wereld...
Globaal gezien is dit een interessant boek omdat het de lezer doet nadenken over een aantal politiek-filosofische kwesties. Toch deel ik de negatieve commentaar van Dyab Abou Jahjah (Knack, 10 november jl. ) : er kan immers ook een vorm van meerderheidsdictatuur ontstaan, die (in Elchardus' visie) niet meer gecounterd wordt door internationale (mensenrechten-)verdragen en bevoegde rechters die daarop toezien. Elchardus heeft een te negatieve en te eenzijdige kijk op het liberalisme, dat toch één van de steunpilaren van ons democratisch bestel is. Aan de andere kant bekijkt hij gemeenschap(sdenken) eenzijdig te positief, en is hij blind voor een aantal historische ontsporingen. Kortom, lees dit boek maar zet uw kritisch denken niet on hold.
May 2, 2023
Elchardus maakt in dit boek een boeiende analyse van de wereldwijde maatschappelijke evolutie die onze wereld gebracht heeft waar hij vandaag staat. Zeker ook een moedig werk omdat hij manifest tegen de stroom in roeit. Pleitten voor de waarde van een nationale gemeenschap, een natie valt vandaag, zeker in socialistische kringen, niet altijd goed. En hij is - en blijft -trouwens een socialist. Iemand die zou beweren dat hij in dit boek het socialisme afvalt heeft het mijns inziens niet (goed) gelezen. Want hij maakt zijn analyse duidelijk vanuit een socialistische invalshoek: zonder naties, zonder gemeenschappen valt onze wereld volledig ten prooi aan de dreiging van het neoliberalisme. Hij betreurt ook dat zovelen van zijn geloofsgenoten zijn meegestapt in het cosmopolitische, globaliserende en dus per definitie liberale denken. Trends als de democratie verlaten voor de juristocratie, het ontstaan van een cosmopolitische managersklasse, het loslaten van de gewone mensen die nog wortels hebben in hun lokale gemeenschappen beschrijft hij messcherp. De democratische risico’s van de “ever closer union” die de EU vandaag wil zijn ontleed hij fijntjes. Zijn oplossingen daarentegen zijn niet altijd even realistisch: een agentschap gevuld met academici dat aan politici moet uitleggen van de mensen eigenlijk denken lijkt me bijvoorbeeld niet bepaald de beste oplossing voor de kloof tussen burgers en politici.
Hij pleit iets te vaak de staat vrij als het bijvoorbeeld gaat over de Griekse kapitaalcrisis. Al heeft hij mijns inziens wel gelijk als hij pleit voor het herstellen van het belang van de natiestaat, die via haar verkozen vertegenwoordigers nog steeds verantwoording verschuldigd is aan haar burgers vs de onverantwoordelijke Europese bureaucratie. Bijzonder boeiend is ook de analyse van de mensenrechtenbeweging en hoe zij zich ontwikkeld heeft tot het nieuwe imperialisme.
Conclusie: bijzonder boeiende analyses, zeer helder en duidelijk pleidooi voor het enorme belang van gemeenschapsvorming, van nationale eigenheid, voor het verlaten van het universele en dus imperialistische waardendiscours van het mensenrechtenakkoord en de EU als noodzakelijke voorwaarde om terug een stabiele wereldorde te creëren die mensen over heel de planeet terug uitzicht kan bieden op vreedzame groei. Ik ben het zeker niet met hem eens over al zijn oplossingen, maar wel met het fundament van zijn analyse. Ik kan dit boek ten zeerste aanraden aan iedereen die wil nadenken over verleden, heden en toekomst van onze democratie. Ik betwijfel of iemand het volledig met hem eens zal zijn, maar veel stof tot nadenken en debat.
Hij pleit iets te vaak de staat vrij als het bijvoorbeeld gaat over de Griekse kapitaalcrisis. Al heeft hij mijns inziens wel gelijk als hij pleit voor het herstellen van het belang van de natiestaat, die via haar verkozen vertegenwoordigers nog steeds verantwoording verschuldigd is aan haar burgers vs de onverantwoordelijke Europese bureaucratie. Bijzonder boeiend is ook de analyse van de mensenrechtenbeweging en hoe zij zich ontwikkeld heeft tot het nieuwe imperialisme.
Conclusie: bijzonder boeiende analyses, zeer helder en duidelijk pleidooi voor het enorme belang van gemeenschapsvorming, van nationale eigenheid, voor het verlaten van het universele en dus imperialistische waardendiscours van het mensenrechtenakkoord en de EU als noodzakelijke voorwaarde om terug een stabiele wereldorde te creëren die mensen over heel de planeet terug uitzicht kan bieden op vreedzame groei. Ik ben het zeker niet met hem eens over al zijn oplossingen, maar wel met het fundament van zijn analyse. Ik kan dit boek ten zeerste aanraden aan iedereen die wil nadenken over verleden, heden en toekomst van onze democratie. Ik betwijfel of iemand het volledig met hem eens zal zijn, maar veel stof tot nadenken en debat.
December 16, 2024
Een moeilijke ervaring.
Qua probleemanalyse ivm het doorgedreven individualisme en de problemen die decennia van neoliberaal beleid hebben veroorzaakt zijn vaak spot on, maar het ongebreideld enthousiasme voor gemeenschapsdenken in het aangerijkte framework gaat meer dan een keer licht over de gevaren die ook dit soort denken inhoudt. Net zoals hij liberale denkers verwijt hun visie te idealiseren, idealiseert hij vaak het gemeenschapsdenken. Waar hij het gebrek aan sociale cohesie in onze verdeelde maatschappij vaak zeer specifiek aankaart, is zijn pleidooi voor gemeenschapsdenken bijzonder vaag, met slechts her en der een waarschuwing voor negatieve identiteitsbouw of nationalisme.
Er is een poging tot een grotere toekomstanalyse met betrekking tot klimaat, economie, etc... maar dit blijft net iets teveel hangen in kijken naar het verleden. Zo wordt mijns inzien absoluut niet genoeg aandacht gegeven aan de invloed van big tech op onze levens en het bijdragen van deze sector en zijn algoritmes aan de verdeeldheid binnen onze maatschppij. In dit opzicht doet het denken aan wat Shozana Zuboff in 'age of surveillance capitalisme' omschrijft als een nieuwe moderniteit, en de onmogelijkheid deze problemen ten gronde aan te pakken met oplossingen uit het verleden. Net zoals het denken in 1984's ideologische surveillance over big tech ons niet zal helpen met marktsurveillance, zo zal plijten voor, wat in essentie neerkomt op, een nieuwe golf van nationalisme en anti-verlichtingsdenken ons bitter weinig helpen met de grote globale problemen van vandaag, en de hindernissen die we moeten overbruggen om deze aan te pakken.
Stof tot nadenken, maar van de pot gerukte conclusies en enorm frustrerend om steeds terug te vallen in een soort 'Untergang des Abendlandes' gevoel.
Qua probleemanalyse ivm het doorgedreven individualisme en de problemen die decennia van neoliberaal beleid hebben veroorzaakt zijn vaak spot on, maar het ongebreideld enthousiasme voor gemeenschapsdenken in het aangerijkte framework gaat meer dan een keer licht over de gevaren die ook dit soort denken inhoudt. Net zoals hij liberale denkers verwijt hun visie te idealiseren, idealiseert hij vaak het gemeenschapsdenken. Waar hij het gebrek aan sociale cohesie in onze verdeelde maatschappij vaak zeer specifiek aankaart, is zijn pleidooi voor gemeenschapsdenken bijzonder vaag, met slechts her en der een waarschuwing voor negatieve identiteitsbouw of nationalisme.
Er is een poging tot een grotere toekomstanalyse met betrekking tot klimaat, economie, etc... maar dit blijft net iets teveel hangen in kijken naar het verleden. Zo wordt mijns inzien absoluut niet genoeg aandacht gegeven aan de invloed van big tech op onze levens en het bijdragen van deze sector en zijn algoritmes aan de verdeeldheid binnen onze maatschppij. In dit opzicht doet het denken aan wat Shozana Zuboff in 'age of surveillance capitalisme' omschrijft als een nieuwe moderniteit, en de onmogelijkheid deze problemen ten gronde aan te pakken met oplossingen uit het verleden. Net zoals het denken in 1984's ideologische surveillance over big tech ons niet zal helpen met marktsurveillance, zo zal plijten voor, wat in essentie neerkomt op, een nieuwe golf van nationalisme en anti-verlichtingsdenken ons bitter weinig helpen met de grote globale problemen van vandaag, en de hindernissen die we moeten overbruggen om deze aan te pakken.
Stof tot nadenken, maar van de pot gerukte conclusies en enorm frustrerend om steeds terug te vallen in een soort 'Untergang des Abendlandes' gevoel.
October 8, 2022
Ik kan Elchardus volgen in zijn kritiek op het (neo)liberalisme en de globalisering. Op de vervreemding en ontwrichting die deze teweegbrengen. Op de dubieuze rol van de klassieke partijen - de sociaaldemocratie incluis - hierin. Ook Elchardus' verdediging van het secularisme volg ik en blijf ik verdedigen: geen multiculturaliteit zonder duidelijk neutraal openbaar terrein, met gedeelde normen, waarden en wetten.
Gepaard gaand hiermee krijgen we een overzichtelijk relaas - het zoveelste - van de belangrijkste politieke stromingen en ideologieën van het begin van de 20ste eeuw. Ik vond het al vrij snel behoorlijk saai.
Het schoentje begint echt te knellen bij zijn voorgestelde oplossingen. Alsof het gemeenschapsdenken het enige alternatief is - laat staan wenselijk. Alsof Vlaanderen die gemeenschap is ... Vlaanderen, dat even artificieel is als, zeg maar, België. De kritiek op het marxisme is kort en irrationeel, en bij het ophemelen van nationalisme en het bekritiseren van de islam wordt vergeten dat het twee zijden zijn van dezelfde medaille (namelijk onbestaande sentimentaliteit), die nu net te pas en te onpas door 'the powers that be' worden gemanipuleerd om mensen tegen elkaar op te zetten. Een kritiek op klassetegenstellingen zijn in geen mijlenver te bespeuren, laat staan de formulering van een oplossing in de democratisering van daar waar de echte macht zit, de economie en de politiek. Deze belangrijke lacune maakt van Reset m.i. toch een tikkeltje een wereldvreemd, sentimentalistisch boek.
Gepaard gaand hiermee krijgen we een overzichtelijk relaas - het zoveelste - van de belangrijkste politieke stromingen en ideologieën van het begin van de 20ste eeuw. Ik vond het al vrij snel behoorlijk saai.
Het schoentje begint echt te knellen bij zijn voorgestelde oplossingen. Alsof het gemeenschapsdenken het enige alternatief is - laat staan wenselijk. Alsof Vlaanderen die gemeenschap is ... Vlaanderen, dat even artificieel is als, zeg maar, België. De kritiek op het marxisme is kort en irrationeel, en bij het ophemelen van nationalisme en het bekritiseren van de islam wordt vergeten dat het twee zijden zijn van dezelfde medaille (namelijk onbestaande sentimentaliteit), die nu net te pas en te onpas door 'the powers that be' worden gemanipuleerd om mensen tegen elkaar op te zetten. Een kritiek op klassetegenstellingen zijn in geen mijlenver te bespeuren, laat staan de formulering van een oplossing in de democratisering van daar waar de echte macht zit, de economie en de politiek. Deze belangrijke lacune maakt van Reset m.i. toch een tikkeltje een wereldvreemd, sentimentalistisch boek.
April 21, 2022
Interessante lectuur, wat niet betekent dat ik het ermee eens ben, maar daagt uit tot nadenken!
February 6, 2022
Reset is overduidelijk een product van de lockdown; een boek dat enkel geschreven kan worden in een staat van gedwongen isolatie.
Neen, het is niet zozeer het aantal pagina's - 552 zonder bibliografie - dat indrukwekkend is, maar wel de enorme hoeveelheid filosofen, sociologen en andere denkers die vlotjes de revue passeren. Als een volleerd academicus gebruikt Elchardus deze denkers om zijn argumentatie te stutten en een coherent maatschappijbeeld te schetsen. Het is ook meteen de reden waarom Reset een plezier is om te lezen: het is - zeker de eerste 400 pagina's - een briljant geschreven magnum opus en een pijnlijke herinnering hoezeer steeds vaker de academische schrijfstijl wordt ingeruild voor een frivole journalistieke stijl. De non-fictie rekken liggen dan ook vol met boeken waar veel wordt geschreven, maar amper iets wordt gezegd. Reset vormt op dit vlak een echte verademing: een alinea heeft een kernzin (jawel!), een argument wordt opgebouwd door signaalwoorden (daarnaast, bovendien, hoewel, ten eerste,...) en het werk vormt van de eerste tot de laatste pagina een organisme dat bij elkaar wordt gehouden door een opeenstapeling van inhoudelijk consistente bewijsvoering.
In die zin is Reset vooral een analyse dat een allesomvattend denkkader schetst, een manier om naar de wereld te kijken: het gemeenschapsdenken als een tegenpool van de dominante liberale ideologie die alle domeinen - van onze instituties tot de persoonlijke levenssfeer - heeft gekoloniseerd. Die maatschappijanalyse is scherp, af en toe zelfs komisch, en ongetwijfeld het sterkste punt van het boek. Elchardus laat geen steen ongeroerd om de hegemonie van wat hij 'het kleine identiteitsstreven' noemt te demonstreren: marketing, big tech, de surveillance state, genetica, de psychologisering van de maatschappij en andere op het eerste zicht losstaande observaties worden ingebed in een visie op mens en maatschappij. Hiermee plaatst Reset zich in het zeldzaam rijtje van werken die de lezer op een fundamenteel andere manier laat kijken naar de realiteit.
Het risico van zulke analyses is dat ze soms het terrein van de 'Grand Theory' betreden: omdat de auteur de gehele sociale werkelijkheid probeert te vatten in een allesomvattend paradigma, worden ongemakkelijke tegenargumenten al snel opzij geschoven. Dat is ook exact de reden waarom het tweede deel van het boek, waar Elchardus op zoek gaat naar een alternatief voor het liberalisme, een stuk minder overtuigend is. Nuance wordt af en toe ingeruild voor dogma; het aantal keren dat de hoogleraar een stelling poneert die toch net iets te kort door de bocht is neemt toe naarmate hij zich meer en meer vastrijdt in een opeenstapeling van analyses die allemaal in een rigide theorie moeten passen.
Zijn geloof in de volkssoevereiniteit is bewonderenswaardig, alsook zijn afkeer voor het dedain van de technocraten voor 'het gepeupel', maar sommige voorgestelde remedies voor het democratisch deficit zijn hopeloos banaal. Om ervoor te zorgen dat de leiders van het volk effectief voeling hebben met 'de publieke opinie', stelt hij een soort van dashboard (?) voor die continu wordt gevoed vanuit representatieve surveys. Hieruit moet duidelijk worden wat de mening is van het Volk en politici die het volkssentiment negeren moeten hier een zeer grondige reden voor hebben. Dit klinkt mooi, maar het veronderstelt wel een zeer optimistisch mens- en maatschappijbeeld, een cultuur waar kritisch denken centraal staat en bestand is tegen allerlei invloeden (onder andere van een door sensatie gedreven mediacultuur; zie ook Elchardus' uitstekend boek getiteld 'De Dramademocratie'). Bovendien negeert hij dat de technocratie een antwoord is op een steeds complexer wordende samenleving die wel gemanaged *moet* worden door experts om te overleven. Hij vermeldt dit wel als een oorzaak van de door hem verguisde technocratie, maar hij negeert dit feit wel volledig bij het aanreiken van zijn 'reset'. Ga je effectief een logisch samenhangend fiscaal beleid kunnen distilleren uit het 'Volksdashboard'? En wat als het volkssentiment naar aanleiding van een of ander schandaal wordt opgehitst om uit verdrag X te stappen; hoe kan pakweg de Europese Unie dan ooit een politiek op lange termijn voeren?
Hoe dan ook, Reset zet aan tot denken. Het is een sterk geschreven boek dat exact door de enorme ambities van de auteur af en toe de bal kan misslaan. Je vergeeft het de hoogleraar echter met plezier: zijn analyse is zo scherp, de reikwijdte van zijn argumentatie zo allesomvattend dat je niets anders dan bewondering kan hebben voor de poging om onze gehele sociale realiteit te analyseren aan de hand van een consistent samenhangende visie op mens en maatschappij. Dat die realiteit toch wat vervelende kantjes heeft die niet echt in dit beeld passen, is vanzelfsprekend. Maar het vormt alleszins een startpunt; een begin van een conversatie wie we zijn en waar we naartoe willen als gemeenschap. Een aanrader.
Neen, het is niet zozeer het aantal pagina's - 552 zonder bibliografie - dat indrukwekkend is, maar wel de enorme hoeveelheid filosofen, sociologen en andere denkers die vlotjes de revue passeren. Als een volleerd academicus gebruikt Elchardus deze denkers om zijn argumentatie te stutten en een coherent maatschappijbeeld te schetsen. Het is ook meteen de reden waarom Reset een plezier is om te lezen: het is - zeker de eerste 400 pagina's - een briljant geschreven magnum opus en een pijnlijke herinnering hoezeer steeds vaker de academische schrijfstijl wordt ingeruild voor een frivole journalistieke stijl. De non-fictie rekken liggen dan ook vol met boeken waar veel wordt geschreven, maar amper iets wordt gezegd. Reset vormt op dit vlak een echte verademing: een alinea heeft een kernzin (jawel!), een argument wordt opgebouwd door signaalwoorden (daarnaast, bovendien, hoewel, ten eerste,...) en het werk vormt van de eerste tot de laatste pagina een organisme dat bij elkaar wordt gehouden door een opeenstapeling van inhoudelijk consistente bewijsvoering.
In die zin is Reset vooral een analyse dat een allesomvattend denkkader schetst, een manier om naar de wereld te kijken: het gemeenschapsdenken als een tegenpool van de dominante liberale ideologie die alle domeinen - van onze instituties tot de persoonlijke levenssfeer - heeft gekoloniseerd. Die maatschappijanalyse is scherp, af en toe zelfs komisch, en ongetwijfeld het sterkste punt van het boek. Elchardus laat geen steen ongeroerd om de hegemonie van wat hij 'het kleine identiteitsstreven' noemt te demonstreren: marketing, big tech, de surveillance state, genetica, de psychologisering van de maatschappij en andere op het eerste zicht losstaande observaties worden ingebed in een visie op mens en maatschappij. Hiermee plaatst Reset zich in het zeldzaam rijtje van werken die de lezer op een fundamenteel andere manier laat kijken naar de realiteit.
Het risico van zulke analyses is dat ze soms het terrein van de 'Grand Theory' betreden: omdat de auteur de gehele sociale werkelijkheid probeert te vatten in een allesomvattend paradigma, worden ongemakkelijke tegenargumenten al snel opzij geschoven. Dat is ook exact de reden waarom het tweede deel van het boek, waar Elchardus op zoek gaat naar een alternatief voor het liberalisme, een stuk minder overtuigend is. Nuance wordt af en toe ingeruild voor dogma; het aantal keren dat de hoogleraar een stelling poneert die toch net iets te kort door de bocht is neemt toe naarmate hij zich meer en meer vastrijdt in een opeenstapeling van analyses die allemaal in een rigide theorie moeten passen.
Zijn geloof in de volkssoevereiniteit is bewonderenswaardig, alsook zijn afkeer voor het dedain van de technocraten voor 'het gepeupel', maar sommige voorgestelde remedies voor het democratisch deficit zijn hopeloos banaal. Om ervoor te zorgen dat de leiders van het volk effectief voeling hebben met 'de publieke opinie', stelt hij een soort van dashboard (?) voor die continu wordt gevoed vanuit representatieve surveys. Hieruit moet duidelijk worden wat de mening is van het Volk en politici die het volkssentiment negeren moeten hier een zeer grondige reden voor hebben. Dit klinkt mooi, maar het veronderstelt wel een zeer optimistisch mens- en maatschappijbeeld, een cultuur waar kritisch denken centraal staat en bestand is tegen allerlei invloeden (onder andere van een door sensatie gedreven mediacultuur; zie ook Elchardus' uitstekend boek getiteld 'De Dramademocratie'). Bovendien negeert hij dat de technocratie een antwoord is op een steeds complexer wordende samenleving die wel gemanaged *moet* worden door experts om te overleven. Hij vermeldt dit wel als een oorzaak van de door hem verguisde technocratie, maar hij negeert dit feit wel volledig bij het aanreiken van zijn 'reset'. Ga je effectief een logisch samenhangend fiscaal beleid kunnen distilleren uit het 'Volksdashboard'? En wat als het volkssentiment naar aanleiding van een of ander schandaal wordt opgehitst om uit verdrag X te stappen; hoe kan pakweg de Europese Unie dan ooit een politiek op lange termijn voeren?
Hoe dan ook, Reset zet aan tot denken. Het is een sterk geschreven boek dat exact door de enorme ambities van de auteur af en toe de bal kan misslaan. Je vergeeft het de hoogleraar echter met plezier: zijn analyse is zo scherp, de reikwijdte van zijn argumentatie zo allesomvattend dat je niets anders dan bewondering kan hebben voor de poging om onze gehele sociale realiteit te analyseren aan de hand van een consistent samenhangende visie op mens en maatschappij. Dat die realiteit toch wat vervelende kantjes heeft die niet echt in dit beeld passen, is vanzelfsprekend. Maar het vormt alleszins een startpunt; een begin van een conversatie wie we zijn en waar we naartoe willen als gemeenschap. Een aanrader.
June 21, 2023
De waarde van dit boek valt onmogelijk te onderschatten. De paar slechte reviews gaan vaak over "het niet eens zijn met bepaalde delen van het boek qua politieke overtuiging en doet oneer aan de zéér grote waarde van dit boek.
De hoogste waarde van dit boek ligt in een goede analyse van wat er gaande is bij een groot deel van de bevolking (Vlaams, Waals, Belgisch, Europees,... maakt niet uit om het te ontdoen van de "politiek" die velen hierin menen te moeten lezen). Deze groeiende onvrede van de "have nots/less" is een duidelijk tendens en die duidelijk aan vervreemding van politiek, van gerecht, van Big Tech, van migratie,.... kan gelinkt worden. Los van als de oorzaken hiervan gelabeld moeten worden als "neoliberalisme" (waardoor bepaalde politieke hakken van sommigen onmiddellijk in het zand gaan), zitten de onderiggende analyses wel sterk en redelijk goed onderbouwd met allerhande studies en analyses van anderen. Hier nog even een link naar een interssant ander artikel over
https://www.goodreads.com/book/show/6...
https://www.tijd.be/dossier/doorbraak...
Of Gemeenschapsdenken de magische oplossing is voor al deze problemen daar kan men zich wel degelijk vragen over stellen. Maar dat er hier bepaalde richtingen en delen van oplossingen worden aangereikt, kan op zijn minst een aanzet tot de juiste discussies zijn en op zijn best een startpunt voor een mogelijke oplossing.
Het boek is goed opgebouwd, geeft een mooi overzicht van andere voorgaande analyses door anderen en is op zijn minst thought provoking.
Voor alle beleidsmakers (of ze nu voor of tegen, liberaal of sociaal-democratisch zijn), is dit een must-read om zich een mening (voor of tegen) te vormen.
Have a good read!
De hoogste waarde van dit boek ligt in een goede analyse van wat er gaande is bij een groot deel van de bevolking (Vlaams, Waals, Belgisch, Europees,... maakt niet uit om het te ontdoen van de "politiek" die velen hierin menen te moeten lezen). Deze groeiende onvrede van de "have nots/less" is een duidelijk tendens en die duidelijk aan vervreemding van politiek, van gerecht, van Big Tech, van migratie,.... kan gelinkt worden. Los van als de oorzaken hiervan gelabeld moeten worden als "neoliberalisme" (waardoor bepaalde politieke hakken van sommigen onmiddellijk in het zand gaan), zitten de onderiggende analyses wel sterk en redelijk goed onderbouwd met allerhande studies en analyses van anderen. Hier nog even een link naar een interssant ander artikel over
https://www.goodreads.com/book/show/6...
https://www.tijd.be/dossier/doorbraak...
Of Gemeenschapsdenken de magische oplossing is voor al deze problemen daar kan men zich wel degelijk vragen over stellen. Maar dat er hier bepaalde richtingen en delen van oplossingen worden aangereikt, kan op zijn minst een aanzet tot de juiste discussies zijn en op zijn best een startpunt voor een mogelijke oplossing.
Het boek is goed opgebouwd, geeft een mooi overzicht van andere voorgaande analyses door anderen en is op zijn minst thought provoking.
Voor alle beleidsmakers (of ze nu voor of tegen, liberaal of sociaal-democratisch zijn), is dit een must-read om zich een mening (voor of tegen) te vormen.
Have a good read!
January 4, 2023
De marxist van weleer doet hier een meer dan geslaagde poging het socialisme te redden van de ondergang. Tegenover het liberalisme en zeker nep-liberalisme dat het Ik tot nieuwe godheid verheven heeft plaatst hij de natie, als een verbindende structuur die mensen hun plaats in een gemeenschap biedt. Met lede ogen ziet hij hoe onder druk van het kosmopolitische neoliberalisme de elites overal ter wereld zijn gaan neerkijken op dat provincialisme van het gewone volk, en via internationale instellingen het gemeenschapsdenken stelselmatig uitgehold hebben ten voordele van het vrij verkeer van kapitaal. Boeiende ideeën die veel stof tot denken en discussie opleveren.
May 6, 2024
Dit boek biedt een structuur om de 'dingen om ons heen" beter te begrijpen, zoals wat is een individu bu precies... wat een klein identiteitsstreven is ( alles woke ) en wat een groot identiteitsstreven is ( bvb Islam). Het ontvouwt strenge aanbevelingen met betrekking to migratie en soeverein gemeenschapsdenken om een staat/natie in vrede, welvaart en harmonie te laten ontwikkelen. Ook het neoliberale kapitalisme en een hautaine EU administatie krijgen er van langs. Wat mij betreft een aanrader om te lezen net voor de verkiezingen van 204.
December 10, 2021
Noodzakelijke lezing voor wie denkt dat gemeenschapszin, identiteit, beschermen van grenzen,... bij de vuilnisbak van de geschiedenis horen en vervangen moeten worden door een totaal uitgommen van grenzen/ neoliberalisme die van de wereld 'één dorp' maakt.
De democratie zit zwaar op zijn tandvlees en dit boek geeft een deel van de verklaring waarom dat zo is. Vlamingen en Nederlanders kunnen best maar eens 'resetten'.
De democratie zit zwaar op zijn tandvlees en dit boek geeft een deel van de verklaring waarom dat zo is. Vlamingen en Nederlanders kunnen best maar eens 'resetten'.
April 16, 2022
5 sterren omdat dit verplichte literatuur moet zijn in scholen, universiteiten, politieke wereld en eigenlijk voor eenieder die maatschappelijk betrokken is. Goed opgebouwd en gestoffeerd en geen enerzijds en anderzijds.
December 27, 2021
Sterk onderbouwde stok in het neoliberale hoenderhok die af en toe de bal misslaat.
June 5, 2022
Best book of 2022
October 5, 2022
Het is jammer dat de bijna pamflettaire toon waarin het boek is geschreven, de inhoud tout court soms doet vergeten...
November 15, 2024
Geeft een helder inzicht over de ontsporing van de westerse samenleving. Ontmaskert indirect het totalitair denken van de zogenaamd progressieve "verbinders".
Ik heb de titel van dit boek gebruikt als referentie in mijn essay over De Nederlanden en Orde (zal gepubliceerd worden in het Jaarboek 2025 van het Joris van Severen Instituut).
Ik heb de titel van dit boek gebruikt als referentie in mijn essay over De Nederlanden en Orde (zal gepubliceerd worden in het Jaarboek 2025 van het Joris van Severen Instituut).
Displaying 1 - 18 of 18 reviews