Άραγε ξέρουμε τα πάντα για τις τελευταίες ώρες του Χριστού; Μήπως συνέβη κάτι λίγο πριν από τη σταύρωση, για το οποίο κανείς δεν έχει μιλήσει εδώ και αιώνες; Κι όμως, εκείνη την ημέρα στο Πραιτώριο της Ιερουσαλήμ, μια γυναίκα όρθωσε το ανάστημά της και προσπάθησε να σώσει τον Ναζωραίο, κάνοντας ό,τι δεν τόλμησαν δεκάδες άντρες γύρω της. Το όνομά της Κλαυδία Πρόκλα. Η σύζυγος του ίδιου του Πόντιου Πιλάτου, του ανθρώπου που δίκασε τον Ιησού. Μια Ρωμαία της άρχουσας τάξης, που, σε καιρούς αντίξοους για κάθε γυναίκα, επέλεξε το δικό της πεπρωμένο, ακολουθώντας τη φωνή της καρδιάς. Ποια ήταν πραγματικά; Και πώς έφτασε να ανακηρυχτεί Αγία της Χριστιανικής Εκκλησίας μετά τον θάνατό της; Από τις ανεμοδαρμένες ερήμους της Ιουδαίας μέχρι τα ομιχλώδη μονοπάτια της αστραφτερής Ρώμης, αυτή εδώ είναι η συγκλονιστική ιστορία ανθρώπων που πάλεψαν με τα σκοτάδια τους για να βγουν στο φως. Είναι το πορτρέτο μιας θαρραλέας ύπαρξης που αντιτάχθηκε στη βία των ημερών της. Η ανατομία ενός γάμου που χτυπήθηκε ανελέητα από τη μοίρα. Το δραματικό χρονικό μιας δίκης που σημάδεψε την ανθρωπότητα και εκείνου του τραγικού δικαστή που ένιψε τας χείρας του, του άντρα που είχε ξεκινήσει την καριέρα του με όνειρα και έσβησε στην αφάνεια. Και, τέλος, η οδύσσεια ενός παλιού Ρωμαίου στρατηγού, που σαράντα χρόνια μετά τη Σταύρωση έφερε στο φως τα κρυμμένα μυστικά οδεύοντας προς τη δική του λύτρωση. Ο Στέφανος Δάνδολος αντλεί έμπνευση από ένα καταγεγραμμένο γεγονός των τελευταίων ωρών του Χριστού, το οποίο ουδέποτε αναδείχτηκε, και, συνυφαίνοντας πραγματικότητα και μυθοπλασία, χτίζει ένα βαθιά υποβλητικό μυθιστόρημα για την ελπίδα, τον έρωτα και τα θαύματα της ανθρώπινης ψυχής. Ένα επικό έργο που καθηλώνει τον αναγνώστη με τη χειμαρρώδη γραφή και την έξοχη αναπαράσταση της εποχής, ζωντανεύοντας με μαεστρία μια άγνωστη πτυχή της ωραιότερης ιστορίας του κόσμου.
Ο Στέφανος Δάνδολος γεννήθηκε το 1970 στην Αθήνα. Εικοσιέξι χρόνια αργότερα εκδόθηκε το πρώτο του μυθιστόρημα "Υπνοβάτες του Σεπτέμβρη" και ακολούθησαν τα μυθιστορήματα "Ο περίγελος των αγίων" (1997), "Και φόρεσαν χειροπέδες στα πουλιά" (2000) και η συλλογή διηγημάτων "Αγάπη σε δυο σταγόνες όνειρο" (1999) που κυκλοφορούν από τις εκδόσεις "Πατάκη". Είναι διευθυντής της εφημερίδας "Βραδυνή".
Δεν το λες και πολύ νορμάλ, την εποχή όπου Χριστιανοί, Βουδιστές και Μουσουλμάνοι γιορτάζουν τα Χριστούγεννα (ποιος είπε πως μιλάμε πλέον για θρησκευτική γιορτή), να λανσάρεις στην εκδοτική αγορά ένα βιβλίο που μιλάει για την δίκη του Χριστού. Και φυσικά, δεν είναι νορμάλ να επιλέγεις να διαβάζεις για τον Πόντιο Πιλάτο, τη γυναίκα του και τη Σταύρωση αντί να ψάλεις την Άγια Νύχτα και το Jingle Bells… Ο Δάνδολος αρέσκεται να ψαχουλεύει συγγραφικά τις ζωές ιστορικών ανθρώπων, το λες και «κλειδαρότρυπα» υψηλού επιπέδου. Μετά τη Δέλτα και τον Παπανδρέου, κρυφοκοιτάζει τώρα την τραγική ζωή του Πόντιου Πιλάτου και της Κλαυδίας Πρόκλας και πως η απόφαση του Ρωμαίου έπαρχου τούς ρήμαξε παρόν και μέλλον. Ένα πρόσωπο προφανώς παρεξηγημένο από τη θρησκευτική ιστορία, ένα άλλο αγνοημένο από τους πολλούς όχι όμως και ξεχασμένο καθώς η επίσημη Εκκλησία την ανακήρυξε αγία, ένας Ιησούς, πρόσωπο ιστορικόν και θείον, και μία Ιουδαία που βράζει από διαμάχες, διαφθορά και προφήτες. Και μια ιστορία τριάντα χρόνια μετά τη Σταύρωση του Ιησού, στην αρχαία Ρώμη που ενώ οι αυτοκράτορες θέλουν να καθαρίσουν την αιώνια πόλη από τους Χριστιανούς, εκείνοι φυτρώνουν σαν τα μανιτάρια. Λατρεύω τα αναγνώσματα που αναφέρονται στην ιστορικότητα του Ιησού, πάντα κάτι καινούριο ανακαλύπτω, με τα οποία δεν ασχολούνται οι Έλληνες συγγραφείς (εμείς εδώ έχουμε Μικρασία κι εμφύλιο, είναι αρκετά για να γράφουμε και να διαβάζουμε βιβλία και τον επόμενο αιώνα…) Ενδιαφέρουσα προσέγγιση, ωραίος τρόπος γραφής, σασπένς που εδώ και αιώνες έχει γίνει spoiler alert, 3.5 αστεράκια από μένα αλλά δεν θ’αρχίσω τη χρονιά γκρινιάζοντας…. τέσσερα λοιπόν…
4,65 είχε το βιβλίο βαθμολογία στο Goodreads όταν το τελείωσα. Καταλαβαίνω την ανάγκη να στηρίξουμε την ελληνική λογοτεχνία και να πούμε δυο καλές κουβέντες. Γι αυτο κι εγώ θα πάρω ένα σκαμπουδάκι και θα κάτσω εδώ να μην ενοχλώ κανέναν και θα περιμένω να το διαβάσουν κι αλλοι να δω αν είμαι όντως τόσο παράξενος ή κακοπροαίρετος ή άσχετος ρε παιδί μου; Γιατί όχι;
Ο Στέφανος Δάνδολος έγραψε ένα εξαίσιο συναρπαστικό ιστορικό μυθιστόρημα, πλούσιο σε δραματικά επεισόδια, γλαφυρό στην ανάλυση των προσώπων και ζυμωμένο με μια έξοχη γνώση του ρωμαϊκού και του χριστιανικού πλαισίου. Από τις ανεμοδαρμένες ερήμους της Ιουδαίας μέχρι τα ομιχλώδη μονοπάτια της αστραφτερής Ρώμης, αυτή εδώ είναι η συγκλονιστική ιστορία ανθρώπων που πάλεψαν με τα σκοτάδια τους για να βγουν στο φως. Είναι το πορτρέτο μιας θαρραλέας ύπαρξης που αντιτάχθηκε στη βία των ημερών της. Η ανατομία ενός γάμου που χτυπήθηκε ανελέητα από τη μοίρα. Το δραματικό χρονικό μιας δίκης που σημάδεψε την ανθρωπότητα και εκείνου του τραγικού δικαστή που ένιψε τας χείρας του, του άντρα που είχε ξεκινήσει την καριέρα του με όνειρα και έσβησε στην αφάνεια. Και, τέλος, η οδύσσεια ενός παλιού Ρωμαίου στρατηγού, που σαράντα χρόνια μετά τη Σταύρωση έφερε στο φως τα κρυμμένα μυστικά οδεύοντας προς τη δική του λύτρωση. Για την εποχή που έζησε στην Ιουδαία, δίδαξε, μαρτύρησε και Αναστήθηκε ο Ιησούς ο Ναζωραίος υπάρχουν πολύ λίγα στοιχεία. Ειδικώς δε για τον Ιησού ελάχιστα, και κυρίως τα Ευαγγέλια. Η Ιουδαία ήταν μια φτωχή, ταραχώδης, απομεμακρυσμένη από τα κέντρα Εξουσίας περιοχή, με αποτέλεσμα οι Ρωμαίοι Ιστορικοί να καταπιαστούν ελάχιστα μαζί της, και μόνον όταν υπήρχε αναταραχή ή εξέγερση ή πόλεμος. Παρ’ όλον δε που με τον Ιησού και τον περίγυρό του έχουν ασχοληθεί μετέπειτα πάρα πολλοί ερευνητές, στην ουσία αναμασούν τα ίδια καταγεγραμμένα γεγονότα και τις ίδιες ελάχιστες πληροφορίες, τις οποίες απλώς παρουσιάζουν ο καθένας με διαφορετικό φως, ανάλογα με την ιδιοσυγκρασία, την πίστη του, διάφορες σκοπιμότητες, ακόμη και τις πολιτικές του πεποιθήσεις. Ο πόντιος Πιλάτος είναι ο πασίγνωστος στον Χριστιανικό και μη Κόσμο γιατί συνδέεται με την πλήρωση του δράματος του Θεανθρώπου Ιησού και η τελετουργική -Αραμαϊκής προελεύσεως- σκηνή του «νίπτω τας χείρας μου», την οποία υιοθέτησε για λόγους εντυπωσιακής σκοπιμότητας, έχει καταστεί κλασσική και σημαίνει ότι «απεκδύομαι πάσης ευθύνης». Δυστυχώς ο Πόντιος Πιλάτος δεν κατάφερε να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων διότι φοβούνταν τους Ιουδαίους αρχιερείς οι οποίοι και παλαιότερα προσπάθησαν να τον συκοφαντήσουν στον Καίσαρα. Η σύζυγος του όμως Πρόκλα άδραξε αυτήν την ευκαιρία και την μετέτρεψε σε σωτηρία της ψυχής της. Καθ' ότι έκανε αυτό που ήτο δυνατό από την πλευρά της να αποτρέψει το κακό αλλά και γενικά ο βίος της και η μαρτυρία της την στεφάνωσε με την χάρη του Θεού και την εξύμνησε στους αιώνες. Προσπάθησε μέσω της επιρροής της να Τον σώσει η μάλλον να σώσει τον σύζυγό της από το να βάψει τα χέρια του με αθώο αίμα, το Αίμα του Θεανθρώπου. Δυστυχώς για τον Πιλάτο δεν τα κατάφερε κι έτσι ο Ιησούς οδηγήθηκε στην Σταύρωση μα και στην Ανάσταση. Άγνωστη στους ανθρώπους, ιδιαιτέρως γνωστή όμως στον Χριστό η Αγία Πρόκλα μεσσιτεύει από εκεί ψηλά δίπλα στον θρόνο του Πανάγαθου Θεού για οποίο την επικαλείται. Γιορτάζεται στις 27 Οκτωβρίου και η ζωή της, χωρίς να το έχουμε μάθει ποτέ, στάθηκε ένα φως στο σκοτάδι εκείνων των ημερών. Δεν τιμάται μόνο από τους ορθόδοξους αλλά και από όλο τον χριστιανικό κόσμο ενώ η ίδια όπως φαίνεται θέλει να μένει στην αφάνεια ίσως διότι δεν επηρέασε αυτούς που προσπάθησε, ίσως και λόγω της ταπεινοφροσύνης. Επηρέασε όμως την ζωή της ίδιας δίδοντας της μεγάλη ευλογία αλλά και παρρησία ενώπιον του θρόνου του Θεού. Η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία του Τιβέριου, του Νέρωνα και του Βεσπασιανού, ο αγώνας των πρώτων Χριστιανών, τα ταξίδια του Ματθαίου και των υπόλοιπων μαθητών του Χριστού, ο έρωτας της Πρόκλας και του Πιλάτου, ο ρόλος των γυναικών στην τότε χριστιανική κοινότητα, οι διώξεις με φόντο τα πέτρινα τείχη του Ναού της Ιερουσαλήμ, φιγούρες όπως η Μαρία η Μαγδαληνή και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής. Ο Στέφανος Δάνδολος αντλεί έμπνευση από ένα καταγεγραμμένο γεγονός των τελευταίων ωρών του Χριστού, το οποίο ουδέποτε αναδείχτηκε, και, συνυφαίνοντας πραγματικότητα και μυθοπλασία, χτίζει ένα βαθιά υποβλητικό μυθιστόρημα για την ελπίδα, τον έρωτα και τα θαύματα της ανθρώπινης ψυχής, μέσα από το πολυσχιδές ταξίδι που γράφει η ζωή, και το ταξίδι που γράφεται για τη ζωή, καθώς οι ασθματικές σελίδες αυτού του χειμαρρώδους έργου οδηγούν προς το αναπάντεχο φινάλε. Έρωτας, πίστη, ελπίδα και ζωή συνυπάρχουν για να αποκαλύψουν τα θαύματα της ανθρώπινης ψυχής, και με εντυπωσιακές εικόνες από την σκληρή έρημο της Παλαιστίνης, την πολύβουη Ιερουσαλήμ, τα αστραφτερά παλάτια της Ρώμης, τη φουρτουνιασμένη Μεσόγειο Ένα επικό έργο που καθηλώνει τον αναγνώστη με τη χειμαρρώδη γραφή και την έξοχη αναπαράσταση της εποχής, ζωντανεύοντας με μαεστρία μια άγνωστη πτυχή της ωραιότερης ιστορίας του κόσμου.
Τι ήταν ο Ιησούς Χριστός για τους ανθρώπους της εποχής του; Σωτήρας ή ιερόσυλος; Τι συνέβη στη δίκη Του και γιατί ο Πόντιος Πιλάτος «ένιψε τας χείρας του»; Ποιος ήταν ο στρατηγός Πετρώνιος Μάξιμος και πώς συνδέεται με τις διδαχές του Ιησού; Τι έλεγε το μήνυμα που θέλησε να μεταφέρει η Κλαυδία Πρόκλα στον άντρα της προτού αναγγείλει την καταδικαστική απόφαση για τον Χριστό; Συνέβη κάτι σ’ εκείνη τη δίκη για το οποίο κανείς δεν έχει μιλήσει ποτέ; Το νέο μυθιστόρημα του Στέφανου Δάνδολου ζωντανεύει δύο άνδρες που έζησαν σε χωριστές περιόδους της Ιστορίας όμως είχαν πολλά κοινά, καταγράφει την πορεία των Εβραίων στον κόσμο μετά την καταδίκη του Χριστού, διεισδύει στα αίτια της πτώσης μιας αυτοκρατορίας και καταγράφει τον αγώνα της βίας και της διαφθοράς απέναντι στην αγάπη.
Η δράση διαδραματίζεται στην Ιερουσαλήμ και στη Ρώμη, στην Όστια της Ιταλίας, στην Καισάρεια, πότε στην εποχή του Ιησού, πότε το 71 μ. Χ., την εποχή που βασιλεύει ο Βεσπασιανός που έχει βάλει στόχο τον αφανισμό «μιας μικρής ενοχλητικής αίρεσης» από τη μακρινή Ιουδαία. Γνωρίζουμε πρόσωπα λιγότερο γνωστά που βίωσαν καταστάσεις και πήραν αποφάσεις που άλλαξαν τον ρου της Ιστορίας, με τρόπο που αναμιγνύει ιδανικά τη μυθοπλασία με τις ιστορικές πηγές. Υπάρχουν σωστή και τεκμηριωμένη αναπαράσταση της εποχής, ρεαλισμός στη σκιαγραφία των χαρακτήρων, ακόμη και λογοτεχνικές αρετές, όπως παρομοιώσεις, μεταφορές και όμορφα καλολογικά στοιχεία («…πολιορκώντας αγέρωχα τις ανάσες που τράνταζαν το στήθος της», σελ. 58). Διαρκείς είναι οι μεταβάσεις από την εποχή του Πιλάτου στα χρόνια του Πετρώνιου, χωρίς όμως να χαθώ ή να κουραστώ κάπου. Αντίθετα, ο συγγραφέας βοηθάει αρκετά την ανάγνωση, χωρίς να διστάζει ακόμη και να παρεμβληθεί στα γραφόμενά του με προσωπικές παρατηρήσεις και σχόλια.
Το κείμενο από τη μια ζωντανεύει έναν ισχυρό Έπαρχο που έστειλε στον μαρτυρικό θάνατο της σταύρωσης έναν άντρα που με ήρεμη φωνή («που ηχούσε σαν θρόισμα φύλλου») επέμενε πως ήρθε στον κόσμο να μαρτυρήσει για την αλήθεια κι από την άλλη έναν αιμοβόρο Ρωμαίο αξιωματικό, που όμως σύντομα γύρισε την πλάτη του στο παρελθόν κι αποσύρθηκε σε μια ήρεμη αγροικία για να βοηθάει τους συνανθρώπους του. Τι κοινά στοιχεία έχει ο Μάξιμος με τον Πιλάτο, πώς θα τα ανακαλύψει και πώς θα επηρεάσουν τη μετέπειτα ζωή του; Ποια είναι η μυστηριώδης γυναίκα που φέρνουν στο σπίτι του για να τη φροντίσει με την αδελφή του, Λιβία; Παρουσιάζονται με αξιοθαύμαστη ισορροπία δύο διαφορετικοί πόλοι αφήγησης, με τον Πετρώνιο να μην έχει ξεχάσει τη γυναίκα του, την Ιουστίνη, και να έχει ασπαστεί κρυφά τον χριστιανισμό, κάτι που τον βάζει σε κίνδυνο όταν αρχίζουν οι σαρωτικές επιθέσεις του Βεσπασιανού. Συγκινημένος από τις περιπέτειες του αξιωματικού, έστρεφα το βλέμμα μου παράλληλα στη ζωή του Πόντιου Πιλάτου και της γυναίκας του, Κλαυδίας Πρόκλας, μιας Ρωμαίας αριστοκράτισσας με ευαισθησίες μικρού παιδιού, που «έβλεπε το σύμπαν σαν ένα άθροισμα από πράξεις καλοσύνης» (σελ. 59). Εκείνος παράξενος και αντιφατικός, εκείνη ευγενική, είναι «το αντρόγυνο που είχε κρύψει κάθε ρωγμή του πίσω από τη χρυσή λάμψη της δόξας». Ο Πόντιος Πιλάτος ήδη πέντε χρόνια κυβερνούσε «αυτήν την ανεμοδαρμένη άκρη του κόσμου» για λογαριασμό του αυτοκράτορα Τιβέριου ως Επίτροπος της Ιουδαίας κι έχει υπό την ευθύνη του μια ράτσα δύσκολη, «έναν λαό που είναι πιο σκληρός και από τις πέτρες των τειχών του» (σελ. 11). Πώς γνωρίστηκε με την Κλαυδία, πώς εξελίχθηκε η σχέση τους, πώς μπήκε ανάμεσά τους η σταύρωση του Ιησού είναι ερωτήματα που τέμνουν τη διαπροσωπική τους σχέση. Τι συνέβη εκείνη τη μοιραία μέρα που άλλαξε άρδην τη στάση του απέναντι στους Ιουδαίους, στον αρχιερέα Καϊάφα και στον αυτοκράτορα Τιβέριο; Γιατί γέρασε μέσα σε μια στιγμή; Τι συνέβη στο όρος Γαριζίν κι αποτέλεσε την ταφόπλακα της καριέρας του; Η προσωπικότητά του τεκμηριώνεται μέσα από επιστολές και μαρτυρίες συγχρόνων και μεταγενεστέρων, πρακτικά συνεδριάσεων της Συγκλήτου, μελέτες επιστημόνων και λογίων της δικής μας εποχής κ. ά.
Για την Κλαυδία Πρόκλα και τον Πόντιο Πιλάτο ελάχιστα στοιχεία είναι γνωστά κι έτσι η ιστορία τους βασίζεται στη μυθοπλασία. Ο συγγραφέας καταφέρνει να ζωντανέψει ρεαλιστικά το ζευγάρι, να βρει τις αντιθέσεις και τα κοινά τους σημεία, να τους χωρίσει και να τους ενώσει και να βγάλει μια τρυφερότητα και μια αγάπη από τον Πιλάτο που δεν την περίμενα από έναν αυστηρό και σκληρό Επίτροπο ξένης χώρας. Η Κλαυδία από την άλλη είναι ένα υπόδειγμα καλοσύνης, δοτικότητας και αγάπης που δε διστάζει να σκληρύνει απέναντι στον σύζυγό της, ως ένδειξη δυσαρέσκειας για τις επιλογές που αναγκάστηκε να ακολουθήσει. Ασπάστηκε τον χριστιανισμό χάρη στη θεραπαινίδα της, Ραχήλ, τίποτα όμως δε θα είναι ξανά το ίδιο μετά τη δίκη του Ιησού. Η Κλαυδία θα είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ του Πόντιου Πιλάτου και του Πετρώνιου Μάξιμου, με τρόπο που θα απογειώσει τη δράση και θα δρομολογήσει αναπάντεχες εξελίξεις, δίνοντάς μου την ευκαιρία να δω και να κατανοήσω τα πρώτα βήματα του χριστιανισμού μέσα από τα λόγια και τις διακηρύξεις των μαθητών του Χριστού.
Εξίσου ευρηματικό είναι και το γεγονός πως η καθαυτή δίκη αργεί να βγει στο προσκήνιο ενώ ο ίδιος ο Ιησούς εμφανίζεται ελάχιστα κι όμως η σκέψη Του, η νοοτροπία Του, αυτά που πρέσβευε επηρεάζουν τις εξελίξεις του μυθιστορήματος και συντείνουν στις αλλαγές των χαρακτήρων, στις απρόσμενες ιστορικές ανατροπές και σε απρόβλεπτους παράγοντες. Κάθε επιμέρους πλοκή έχει και τις δικές της εκπλήξεις, όπως για παράδειγμα η ζωή της Ραχήλ που αναζητά η Κλαυδία, η οποία συνδέεται αναπάντεχα μ’ ένα σημαντικό γεγονός αφήνοντάς με άφωνο με τον χειρισμό της ιστορίας της, η αγάπη της Λιβίας για τον αδερφό της, Πετρώνιο Μάξιμο, ο προδότης των κρυπτοχριστιανών κλπ. κι όλοι αυτοί οι χαρακτήρες επηρεάζονται άμεσα ή έμμεσα από τις διδαχές ενός φτωχού ξυλουργού που ήταν ο Υιός του Θεού κι ήρθε για να διδάξει την αγάπη και να σώσει την ανθρωπότητα με τα δικά Του μελίρρυτα λόγια.
«Η δίκη που άλλαξε τον κόσμο» δεν τον άλλαξε επειδή η έκβασή της ήταν η Σταύρωσή Του αλλά γιατί όσοι συμμετείχαν σε αυτήν με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο άλλαξαν ριζικά την κοσμοθεωρία τους, τις αντιλήψεις τους, τη νοοτροπία τους κι όλα αυτά καταγράφονται στρωτά, συναρπαστικά και τεκμηριωμένα. Το μυθιστόρημα διαπραγματεύεται την πιο παλιά ιστορία του κόσμου, την ιστορία του ανθρώπινου πόνου, τον ίδιο τον χριστιανισμό και είναι μια συγκινητική και τρυφερή ιστορία που αναβιώνει την Ιταλία και την Παλαιστίνη των τελευταίων χρόνων του Ιησού Χριστού και των πρώτων της γέννησης μιας θρησκείας που θα σαρώσει εκ βάθρων κάθε φιλοσοφική και θεολογική σκέψη. Τα ιστορικά γεγονότα αναμιγνύονται με τη μυθοπλασία δημιουργώντας ένα ανατρεπτικό κείμενο με λογοτεχνικές αρετές που στηλιτεύει την αιμοδιψή συμπεριφορά του όχλου για άκριτη τιμωρία και άτυπες δίκες, που υποστηρίζει την αγάπη και τη δοτικότητα σε όσους έχουν ανάγκη και χρειάζονται βοήθεια, που καταγράφει άκρως ρεαλιστικούς χαρακτήρες με σύνθετες προσωπικότητες και που ζωντανεύει με τον καλύτερο τρόπο τις αρετές του χριστιανισμού αποφεύγοντας τον διδακτισμό και τα «πρέπει».
Ένας άνθρωπος που έγινε Θεός. Ένας Θεός που έστειλε τον Υιό του στη γη με τη μορφή ενός ανθρώπου… Ένας άνθρωπος που πήρε πάνω του όλες τις αμαρτίες του κόσμου. Πόσα βιβλία και πόσες ταινίες δεν αναφέρονται στη ζωή του Ιησού και στο μαρτυρικό τέλος του. Πόσοι όμως γνωρίζουμε τι πραγματικά συνέβη τις τελευταίες στιγμές της ζωής του Χριστού πριν τη Σταύρωση του από τον Πόντιο Πιλάτο; Πόσοι γνωρίζουμε ποια πρόσωπα και γιατί έπαιξαν σημαντικό ρόλο στις τελικές αποφάσεις που οδήγησαν τον Μεσσία στο θάνατο;
Ο Στέφανος Δάνδολος φέρνει στο φως μια εντελώς άγνωστη πτυχή της ιστορίας γύρω από τη Σταύρωση του Χριστού που δυστυχώς κανένας δεν έχει μιλήσει με το πέρασμα των αιώνων. Αυτή ήταν και η λεπτομέρεια που μου κίνησε την περιέργεια για το «Η δίκη που άλλαξε τον κόσμο» και με βύθισε στην εξαιρετική γραφή του Στέφανου Δάνδολου. Το νέο βιβλίο του συγγραφέα της «Ιστορίας χωρίς όνομα» αλλά και άλλων best seller ιστορικών μυθιστορημάτων φέρνει στην επιφάνεια την ιστορία μιας γυναίκας που τόλμησε να ορθώσει το ανάστημα της και να κάνει όσα δεν κατάφεραν τόσοι άντρες γύρω της. Το όνομα της; Κλαυδία Πρόκλα και ήταν η σύζυγος του Πόντιου Πιλάτου, του ανθρώπου που έμεινε γνωστός ως εκείνος που δίκασε τον Ιησού λέγοντας το αξιομνημόνευτο «Νίπτω τας χείρας μου».
Ποια ήταν όμως η Πρόκλα, ποιος ο ρόλος της στην ιστορία και γιατί πουθενά δεν αναφέρεται το μήνυμα που έστειλε στον Πιλάτο λίγο πριν τη Σταύρωση του Χριστού; Αυτή η γυναίκα προσπάθησε να σώσει τον Ναζωραίο από το θάνατο… Μια γυναίκα, μια Ρωμαία της άρχουσας τάξης που αποφάσισε να ακολουθήσει τη φωνή της καρδιάς της και χάραξε το δικό της πεπρωμένο σε εντελώς αντίξοους καιρούς. Αυτή η γυναίκα ανακηρύχτηκε Αγία μετά το θάνατο της και όχι μόνο γιατί ζήτησε από τον άντρα της να μην καταδικάσει τον Ιησού σε θάνατο. Η Πρόκλα ήταν μια πολύ δοτική γυναίκα και έθεσε σαν στόχο της ζωής της να βοηθήσει όσους είχαν ανάγκη, ένα αίσθημα που μεγάλωσε σημαντικά μέσα της μετά την επαφή που είχε με τον Χριστό ακούγοντας τον σε ένα από τα πολλά κηρύγματα του.
Η ιστορία του Στέφανου Δάνδολου της «Δίκης που άλλαξε τον κόσμο» ακροβατεί ανάμεσα στην πραγματικότητα και στη μυθοπλασία ξεδιπλώνοντας στα μάτια των αναγνωστών την άγνωστη πορεία του Πόντιου Πιλάτου μετά το θάνατο του Ιησού στο σταυρό του μαρτυρίου. Την πορεία ενός πανίσχυρου άντρα που, όπως ο Χριστός, έτσι και ο ίδιος έπεσε θύμα των περιστάσεων και των συμφερόντων της ιεραρχίας της Ιερουσαλήμ και τη Ρώμης φτάνοντας να αναφωνήσει αγανακτισμένος και πιεσμένος ότι νίπτει τας χείρας του και ότι μέλει γενέσθαι.
Και όμως, ο Πόντιος Πιλάτος, βαθιά μέσα του αναρωτιέται γιατί επιμένουν τόσο πολύ να οδηγηθεί στον θάνατο ένας τόσο ενάρετος άνθρωπος; Τον κοιτάει στα μάτια και βλέπει μέσα τους την απόλυτη γαλήνη, ακούει τη σιγανά ήρεμη φωνή του και αγαλλιάζει το μέσα του, του αγγίζει την ουλή που τον βασανίζει πόσα χρόνια ρωτώντας τον «Πονάς Πιλάτε;» και αισθάνεται την α��ιότητα του. Και όμως… Αυτόν τον άνθρωπο κάποιοι τον θεωρούν απειλή και θέλουν να τον συντρίψουν, να τον αφανίσουν…
Η απόφαση του Πιλάτου και η συμβολική κίνηση που πλένει τα χέρια του αποτινάσσοντας από πάνω του την «ευθύνη» για το θάνατο του Χριστού είναι κάτι που θα τον βασανίζει για την υπόλοιπη ζωή του. Είναι μια πράξη που θα τον στοιχειώσει και θα επιφέρει και τον δικό του αφανισμό στη δίνη της ιστορίας. Και πραγματικά αν δεν ήταν η φράση «Νίπτω τας χείρας μου» αλλά και η ανάμειξη του στην καταδίκη του Ιησού σήμερα θα γνωρίζαμε το όνομα του; Μάλλον όχι λέω εγώ…
Η γραφή του Δάνδολου είναι κυριολεκτικά τόσο καθηλωτική που οι αναγνωστές ακολουθούν την αφήγηση του και την καταγραφή των ιστορικών γεγονότων ξεχνώντας τι συμβαίνει γύρω τους. Η λυρική πρόζα του συγγραφέα μαγεύει τους αναγνώστες και τους δημιουργεί τόσο ζωντανές εικόνες μέσα από τις περιγραφές τόσο των προσώπων που πρωταγωνιστούν στην ιστορία του όσο και των τοπίων που διαδραματίζονται τα τόσο δραματικά γεγονότα του βιβλίου. Ένας συγγραφικός άθλος που υμνεί την απόλυτη και άδολη αγάπη τόσο του Χριστού προς όλους τους ανθρώπους αλλά και των ατόμων που απαρτίζουν τη «Δίκη που άλλαξε τον κόσμο».
Η Δίκη του Χριστού και η Σταύρωση του λίγο αργότερα στο Γολγοθά σίγουρα άλλαξε τον κόσμο αλλά το ομώνυμο βιβλίο του Στέφανου Δάνδολου εστιάζει περισσότερο στα πρόσωπα που πλαισίωναν τις τελευταίες ώρες του Χριστού και σε όσα ακολούθησαν μετά τον μαρτυρικό του θάνατο. Ένα βιβλίο γεμάτο από εκείνη την Ιστορία που έχει καταγραφεί μέσα μας με τα πιο δυνατά συναισθήματα ενός ανθρώπου που μας έμαθε την ουσιαστική έννοια της δοτικότητας και της αγάπης. Και για αυτόν ακριβώς το λόγο ο Χριστός λατρεύτηκε σαν Θεός, οι πιστοί του κυνηγήθηκαν ανελέητα στο πέρασμα των χρόνων αλλά η θυσία του μας έκανε να αναθεωρήσουμε τον μικρόκοσμο μας σκορπώντας παντού την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο.
... ένας Στέφανος Δάνδολος που μας ξαφνιάζει μεταφέροντας μας στην εποχή της Σταύρωσης του Χριστού, ένας ερευνητής που αναπλάθει ιστορικά πρόσωπα και καταστάσεις με την μοναδική του σημειολογία και τον τρόπο αξιολόγησης των χαρακτήρων των ηρώων του βιβλίου. Πέραν από το "νίπτω τας χείρας μου" του Πιλάτου (που όλοι γνωρίζουμε) ζούμε την Δίκη μέσα από τη ζωή της συζύγου του Πρόκλας και μαθαίνουμε πράγματα που δεν γνωρίζαμε...τι έγινε ο Πιλάτος; ποιό ήταν το μυστικό της Πρόκλας; γιατί η Εκκλησία μας την ανακήρυξε Αγία;...σε μια μυθοπλαστική μεγέθυνση λεπτομερειών από Ευαγγέλιο Ματθαίου, ...Ιούδα ...στην εποχή του Τιβέριου με τους Ρωμαίους στρατιωτικούς, τους διωγμούς των Χριστιανών, στην Παλαιστίνη, στην Ιουδαία....και πάντα με επίκεντρο την Κλαυδία Πρόκλα, μια γυναίκα που ερωτεύθηκε, πόνεσε, έδρασε και Αγίασε...
Κάθε φορά που φτάνει στα χέρια μου ένα νέο βιβλίο του Στέφανου Δάνδολου, έχω τη βεβαιότητα από πριν το ξεφυλλίσω ακόμα, πως θα έρθω αντιμέτωπη με μια ακόμα φανταστική εξιστόρηση μέσω της πένας του. Αυτό δεν οφείλεται μόνο στο γεγονός πως ο Δάνδολος είναι ένας μοναδικός συγγραφέας κι εξαιρετικός τεχνίτης του λόγου και αφηγητής, αλλά γιατί, εκτός όλων αυτών, είναι κι ένας σπουδαίος ερευνητής κι αναλυτής. Δεν μας μεταφέρει απλά μια ιστορία, αλλά εμβαθύνει σε αυτήν, στη σημειολογία και στην σημασιολογία αυτής, γνωρίζοντάς μας πρόσωπα που ίσως αγνοούσαμε ή που δεν γνωρίζαμε αρκετά καλά, συστήνοντάς μας μέσα απ' αυτά αλήθειες που ίσως ποτέ δεν μην είχαμε μπει στη διαδικασία ν' αναλύσουμε περισσότερο, πόσο μάλλον όσο θα τους άξιζε πραγματικά.
Ο Στέφανος Δάνδολος δεν καταπιάνεται για πρώτη φορά με την Ιστορία και σημαντικά πρόσωπα αυτής, όμως θαρρώ πως στο νέο του ιστορικό μυθιστόρημα, είναι η πρώτη φορά που τολμάει τόσο πολύ, επιλέγοντας ν' αγγίξει ένα κομμάτι της Ιστορίας όλων των ανθρώπων, ολόκληρου του κόσμου, είτε αυτός πιστεύει σε κάτι ανώτερο είτε όχι. Γιατί όταν επιλέγεις να "ταξιδέψεις" πίσω στα χρόνια που έζησε ο Χριστός, και πιο συγκεκριμένα στις μέρες της δίκης του που έμελλε ν' αλλάξουν τη ροή της Ιστορίας, του κόσμου που εμπλέχθηκε σε αυτήν, αλλά και όλων όσων έγιναν μάρτυρές της έμεσα ή άμεσα, είναι πολλά αυτά που διακυβεύονται και ακόμα πιο πολλά αυτά που μπορούν να ειπωθούν, γιατί το θρησκευτικό συναίσθημα είναι κάτι που δεν αγγίζει κανείς εύκολα.
Το "Η δίκη που άλλαξε τον κόσμο" μάς μεταφέρει ακριβώς εκεί που αναφέρεται ο τίτλος του, στη δίκη του Ιησού, τότε που ο Πόντιος Πιλάτος κλήθηκε να πάρει την πιο δύσκολη απόφαση της καριέρας του, ακολουθώντας το μονοπάτι εκείνο που θα άφηνε μεν το όνομά του στην Ιστορία, όχι όμως για τους σωστούς λόγους. Για το "νίπτω τας χείρας μου" δεν ήταν η γενναία απάντηση που θα έπρεπε να έχει δώσει, αλλά εκείνη που μπόρεσε να δώσει, και η οποία του επέτρεψε να νιώσει πως έδιωξε από πάνω του το βάρος κάθε ευθύνης, χωρίς ωστόσο να συμβαίνει πραγματικά κάτι τέτοιο -αν κι από την άλλη, θα μπορούσαμε να πούμε πως στην ιστορία αυτή ο καθένας απ' όσους ενεπλάκησαν, είχε το δικό του σταυρό να κουβαλήσει και το δικό του χρέος να πληρώσει.
Το τι έγινε τελικά, ποια ήταν η κατάληξη της δίκης, τι συνέβη με τον Χριστό, την πορεία του προς την Σταύρωση και την Ανάσταση, λίγο πολύ τα γνωρίζουμε, τουλάχιστον μέσα απ' τις γραφές και τα Ευαγγέλια. Κι αν δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ακριβώς ιστορικά ως δεδομένα, είναι τα μόνα που έχουμε, μαζί με τη δική μας, εσωτερική πίστη. Αυτό που δεν γνωρίζουν οι περισσότεροι, είναι ποια ήταν η κατάληξη του Πιλάτου μετά τη δίκη και όσα ακολούθησαν, μα και το πόσο σημαντική υπήρξε κατά τη διάρκεια αυτής, και μετά, η παρουσία της συζύγου του, Πρόκλας, που όχι απλά προσπάθησε να γλιτώσει τον σύζυγό της απ' το να βουτήξει τα χέρια του στο αίμα ενός αθώου για να μην πάρει την ευθύνη μιας απόφασης που δεν μπορούσε να σηκώσει πάνω του, αλλά τον ίδιο τον υιό του Θεού. Και μπορεί να μην τα κατάφερε, όμως έμελλε να γίνει Αγία και ίσως τώρα πια να της μέλλει να την γνωρίσουμε λίγο καλύτερα.
"Παντρεύοντας" την Ιστορία με τη μυθοπλασία και τα χριστιανικά φρονήματα, αντλώντας έμπνευση απ' το κατά Ματθαίου Ευαγγέλιο απ' όσα καταγράφηκαν κι αφορούσαν τις τελευταίες ώρες του Θεανθρώπου στη Γη, ο συγγραφέας μάς μιλάει για τις κρυφές εκείνες αλήθειες που πρέπει ν' ακουστούν, υφαίνοντας μια αφήγηση που βρίθει εικόνων, συναισθημάτων, αγώνα, θυσίας, ελπίδας, έρωτας, λύτρωσης, εσωτερικής αναζήτησης για κάτι βαθύτερο, μα πάνω απ' όλα το μεγαλείο που μπορεί να φτάσει μια ανθρώπινη ψυχή και η δύναμη που αυτή μπορεί να κρύβει μέσα της, και που είναι ικανή να σε βγάλει απ' τα σκοτάδια της ζωής σου και να σε οδηγήσει σε κάτι μεγαλύτερο, σε κάτι ανώτερο, πιο πνευματώδες κι άξιο. Κι όλα αυτά κι άλλα τόσα είναι η ιστορία της Κλαύδιας Πρόκλας, που αγίασε κι άφησε το δικό της στίγμα στη θρησκεία μας και που ίσως έφτασε η ώρα της να συστηθεί και με όσους δεν την γνώριζαν ως τώρα -και πολύ κακώς, θα ήθελα να συμπληρώσω.
Ο συγγραφέας Στέφανος Δάνδολος τα τελευταία τρία χρόνια, ασχολείται συγγραφικά με ιδιαίτερες ιστορίες ανθρώπων που άφησαν το στίγμα τους στον κόσμο μας, δίνοντας στον αναγνώστη μία πιο ανθρώπινη πλευρά τους και όχι εκείνη της απρόσωπης εξουσίας. Αυτή τη φορά έρχεται με ένα βιβλίο διαφορετικό. Ένα βιβλίο που πριν καν το ανοίξεις σε πιάνει ένα δέος από τον τίτλο και από το ίδιο το εξώφυλλο. Νιώθεις σαν να κρατάς ένα πολύτιμο θησαυρό! Αυτή τη φορά το ταξίδι της ιστορίας μας πάει πολλά χρόνια πίσω. Στον κόσμο της Ρώμης, εκεί που θαυμάζουν τη σκληρότητα περισσότερο από την αρετή, εκεί όπου η αλαζονεία είναι πιο αποδεκτή από τις ιστορίες αγάπης. Εκεί που γεννήθηκε η ελπίδα και άλλαξε ο κόσμος. Σε Εκείνον που σταυρώθηκε. Σε Εκείνον που πήρε πάνω του τις αμαρτίες μας. Σε Εκείνον που μας αγάπησε όπως ακριβώς είμαστε. Σε Εκείνον και την Σταύρωση Του.
" Οι στάχτες δεν ξαναγίνονται ξύλα. Εκείνος γέρασε. Εκείνη σπασμένη, ραγισμένη.!"
Ο Στέφανος Δάνδολος με αφετηρία ένα κρυφό μήνυμα που δεν διαδόθηκε ποτέ στον κόσμο γράφει την ιστορία της Σταύρωσης του Χριστού, τις επιπτώσεις που άφησε στους ανθρώπους που την παρακολούθησαν αλλά και που κάποιοι από αυτούς πρόσθεσαν τα δικά τους καρφιά στο Σταυρό Του. Ταυτόχρονα μας ξεναγεί σε ιστορικά γεγονότα, σε εμβληματικές προσωπικότητες και σε αλήθειες που κρύφτηκαν πίσω από τ��ν αλαζονεία και τη σκληρότητα της εποχής.
Μέσα όμως από τις λέξεις, τα γεγονότα, και τις ιστορικές αναφορές αναδύεται ο έρωτας και η αγάπη.
Ο Γάιος Πόντιος Πιλάτος που ερωτεύτηκε την Κλαυδια Προκλα. Ο πετρώνιος Μάξιμος που αγάπησε την Ιουστινεα του. Η Ραχήλ που αγάπησε τον Χριστό και καταρρακώθηκε από τις τύψεις της ότι εκείνη Τον σκότωσε. Και μαζί αλλά και ένας - ένας που η Σταύρωση Του έγινε η αλλαγή μέσα τους και άλλαξαν τον δικό τους φτωχό μικρόκοσμο τους.
Ο συγγραφέας μας μιλάει για αυτούς τους ανθρώπους, και μας αφηγείται το έργο και την ιστορία τους ξεδιπλώνοντας όχι τον χαρακτήρα και τα έργα τους αλλά την ίδια τους την ψυχή.
Για τον Πόντιο Πιλάτο που ένιψε τας χείρας του αλλά βυθίστηκε και βύθισε την ίδια του την ζωή και τους ανθρώπους της Ρώμης με το ίδιο το "νερό" που αποποιήθηκε κάθε ευθύνη για την Σταύρωση του Ιησού..
Για την Κλαυδια Προκλα που η εκκλησία μας την ανακήρυξε Αγία, μια γυναίκα που ερωτεύτηκε, πόνεσε και άφησε το δικό της στίγμα στην ορθόδοξη πίστη και ακόμη παραμένει άγνωστη σε πολλούς.
Τον Μάξιμο Πετρώνιο που άλλαξε την ζωή του εν μια νυκτί. Από σπουδαίος πολέμαρχος και μακελάρης της Ρώμης έγινε ένας ήρεμος, πράος άνθρωπος βοηθώντας κάθε ψυχή που είχε ανάγκη για κάθε μία διαφορετική ψυχή που πήρε.
Ένα σπαρακτικό ανάγνωσμα. Ένα βιβλίο που η αλήθεια παντρεύεται με την μυθοπλασία και φέρνει εικόνες στο νου του αναγνώστη ανατριχιαστικές και τόσο ζωντανές που τις ζει σε κάθε σελίδα.
Ένα συγγραφικό στοίχημα του Στέφανου Δάνδολου που στέφθηκε με απόλυτη επιτυχία. Ένα βιβλίο που για εμένα προσωπικά ο συγγραφέας το εκδίδει για να αφήσει το δικό του τέλος στα μονοπάτια της συγγραφής για να έχει ο αναγνώστης να θυμάται τον δημιουργό του. Και όμως όχι, εκείνος συνεχίζει να γράφει και εγώ αναρωτιέμαι πού μπορεί να φτάσει το ταλέντο αυτού του ανθρώπου;
Ένα ταξίδι που η αφετηρία και το τέλος του μας θυμίζει ποια είναι η αρχή της ιστορίας μας.
Ένα πραγματικά δύσκολο συγγραφικό εγχείρημα για τον συγγραφέα η σύλληψη και η πραγμάτωση αυτού του βιβλίου. Ένα ιστορικό μυθιστόρημα που καλείται να φωτίσει τις αινιγματικές προσωπικότητες που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην δίκη του Χριστού. Ένα μυθιστόρημα που προσπαθεί να διεισδύσει στις ψυχές του Πόντιου Πιλάτου, και της συζύγου του Κλαυδίας Πρόκλας η οποία και προσπάθησε να σώσει τον Χριστό, χωρίς να καταφέρει να ανατρέψει την καθορισμένη απόφαση. Και ανάμεσα τους η Ραχήλ η γυναίκα που καλείται να μεταφέρει το μήνυμα της Πρόκλας στον Πόντιο Πιλάτο. Αλλά και ο Μάξιμος Πετρόνιος ο Ρωμαίος Πολέμαρχος που αλλάζει εντελώς την ζωή του και την φιλοσοφία του, επηρεασμένος βαθιά από την διδασκαλία του Χριστού. Μέσα από αυτά τα σημαντικά πρόσωπα ο συγγραφέας κάνει ένα ουσιαστικό και συνταρακτικό ταξίδι στην δίκη που άλλαξε τον κόσμο, αλλά και σε μια ολόκληρη εποχή που καθορίστηκε από τις ιδέες την Σταύρωση και την Ανάσταση του Χριστού. Και γενικότερα τον τρόπο που επηρέασε πρόσωπα και γεγονότα το αποτέλεσμα της Δίκης και της Θανάτωσης του Ιησού.
Σε αυτή την δίκη του Χριστού, συνέβη κάτι για το οποίο κανείς δεν έχει μιλήσει, εδώ και πολλούς αιώνες. Μια φράση αγάπης, μέσα σε ώρες ανθρώπινης βίας. Ένα μήνυμα που δεν ειπώθηκε σωστά και καίει συνειδήσεις. Οι τύψεις τρυπάνε σαν πρόκες. Οι ενοχές ραπίζουν σαν μαστίγιο. Η δραματική μεταστροφή της μοίρας. Τα αυτοκαταστροφικά συμβάντα. Αλλά και οι στιγμές εξιλέωσης. Η ελπίδα που πέθανε. Ο κόσμος που σπαράζεται από το μένος και την αδικία. Η συγχώρεση, η ευγνωμοσύνη, η θυσία. Άνθρωποι που χάνονται στο έρεβος του κόσμου και στο δικό τους σκοτεινό πεπρωμένο. Αλλά και άνθρωποι που ανασταίνονται ψυχικά μέσα από τις ίδιες τις πράξεις αγάπης τους.
Ένα βιβλίο που αποπνέει θεατρικότητα, με κίνηση, συναίσθημα, φαντασία. Κάθε λέξη, κάθε φράση, κάθε πρόταση αναδίδει το μέγιστο της ψυχολογίας των ηρώων, που καταρρέουν, που ισοπεδώνονται ή εξυψώνονται στα μάτια του αναγνώστη. Καθηλωτικές παρομοιώσεις. Υπερτονισμένες αντιθέσεις. Σιωπές που κραυγάζουν. Συναισθήματα άηχα που εκφράζονται σιωπηλά, μέσα από τα ξεσπάσματα των κινήσεων και των εκφράσεων που διαδίδονται με εξαιρετικές περιγραφές. Ένα κείμενο που βρίθει από ανθρώπινες αδυναμίες που αποζητάνε συγχώρεση και κάθαρση. Το βασανιστικό μούδιασμα του πόνου, αλλάζει σημείο επαφής και μεταφέρεται από το σώμα στην ψυχή. Αλλά και το ανόσιο υλικό γέμισμα μιας άχρηστης πραγματικότητας μεταφέρεται στην ηθική πλήρωση της καρδιάς από την προσφορά και την βοήθεια στον συνάνθρωπο.
Ο Πόντιος Πιλάτος η Πρόκλα και η Ραχήλ είναι τρείς φιγούρες κάτω από τον ίδιο σταυρό. Ο φόβος κατακλύζει τις ζωές τους. Ένας φόβος βαθύς που μοιάζει με θάνατο. Που οδηγεί στην τρέλα, στην αποξένωση, στην φυγή. Ένας φόβος όμως που σπάει μέσα από την αγάπη και την συμπόνια, γιατί κανένας άνθρωπος δεν αξίζει να φοβάται. Η ζωή δεν πρέπει να περιέχει μέσα της φόβο. Καταλύτης στην εξέλιξη της ιστορίας που δένει, αλλά και διαχωρίζει τις πράξεις των ανθρώπων, είναι ο Μάξιμος Πετρώνιος ένας ένδοξος μαχητής της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Συμβόλιζε την δίψα για δόξα. Τον κυνισμό την εξιδανίκευση της φρίκης. Όλο εκείνο το ψέμα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Μέχρι την στιγμή που όλα αλλάζουν γύρω του και η δύναμη της αγάπης, της καλοσύνης και της δοτικότητας, τον φέρνει από το σκοτάδι στο φως. Και είναι αυτός που θα δώσει το μήνυμα της Ανάστασης μέσα από το θάρρος και την αυτοθυσία.
Μέσα από αληθινά ιστορικά γεγονότα. Μέσα από αληθινά ντοκουμέντα, επιστολές, ημερολόγια και επιλεγμένα στοιχεία. Μέσα όμως και από μία υπέροχη μυθοπλασία που μπλέκει αρμονικά και με ευλαβεία την ιστορικότητα και την έμπνευση. Ανακατεύει συνεκτικά την θρησκευτικότητα, την κατάνυξη. αλλά και την αγριότητα των στιγμών και μας αποδίδει μια εποχή που καθόρισε πολιτικά θρησκευτικά και εθνικά λαούς και συνειδήσεις. Η εναλλαγή της εξέλιξης της ζωής των πρωταγωνιστών στο Παρελθόν και στο παρόν φανερώνει τις μεγάλες αλλαγές στην ζωή τους, στην ψυχολογία τους αλλά και στον τρόπο που σκέφτονται και πράττουν. Ο συγγραφέας αποκαθηλώνει συγκλονιστικά τα στεγνά και άγονα συναισθήματα. Τις σκληρές και αποτρόπαιες πράξεις. Αλλά και τις μετουσιώνει θαυματουργά και εξαγνιστικά σε εξιλαστήριες ενέργειες που αποπνέουν αγάπη και προσφορά. Αλλά και πράξεις που μεταστρέφονται σε αυτοκαταστροφή και σε μια διαιωνίζουσα κατάρα που επιβάλουν ορισμένοι στον εαυτό τους.
Καταπληκτικός ο συντονισμός της ιστορίας. Το άπλωμα της, οι εναλλαγές της. Οι ανατροπές της, που συσσωρεύουν μια αγωνία ως προς την κατάληξη των ηρώων που παραπαίουν ανάμεσα στην αγάπη και στην βία. Και δέχονται τα σφυροκοπήματα της μοίρας ή τα σφυροκοπήματα που είναι αποτέλεσμα εκδίκησης και μίσους. Για να αποδείξουν πως ο κάθε άνθρωπος κουβαλά τον δικό του Γολγοθά, αλλά μπορεί παράλληλα με τον δικό του τρόπο να διεκδικήσει την Ανάσταση της Ψυχής του ή να κυλήσει στην κόλαση των αδιέξοδων και ατέρμονων εμμονών που οδηγούν μόνο στον όλεθρο.
Ένα βιβλίο από αυτά που δεν θα ξεχαστούν ποτέ όπως και η ιστορία του ανθρώπου που ενσάρκωσε την καλοσύνη την αγνότητα την αγάπη και την ατέλειωτη ομορφιά αυτού του κόσμου. Ο Στέφανος Δάνδολος μας μεταφέρει στην ταραγμένη Ιουδαία του παρελθόντος για να μας αφηγηθεί την πιο παλιά ιστορία του κόσμου. Την ιστορία του ανθρώπινου πόνου. Αλλά και την ιστορία της αναγέννησης της ανθρώπινης ψυχής δια μέσου της αγάπης, της αλληλεγγύης και της συγχώρεσης.
Στο νέο του μυθιστόρημα ο Στέφανος Δάνδολος έρχεται να φωτίσει ένα αινιγματικό πρόσωπο, μια γυναίκα που χάθηκε στην σκόνη της ιστορίας αλλά έφτασε μια ανάσα πριν αλλάξει άρδην την εξέλιξη της ανθρωπότητας. Η Κλαυδία Πρόκλα η σύζυγος του Πόντιου Πιλάτου κόντρα σε όλους προσπάθησε να σώσει τον Χριστό από το φρικτό τέλος που τον περίμενε. Ακόμα και απέναντι στον άντρα της στάθηκε για να τον μεταπείσει, να σταματήσει το βίαιο και άδικο έγκλημα σε βάρος του Ναζωραίου από τον Καϊάφα και τους αρχιερείς.
Στο νέο του σπαρακτικό βιβλίο ο συγγραφέας παρουσιάζει τις προσπάθειες της Κλαυδίας την ημέρα της δίκης του Ιησού, την στάση και τις σκέψεις του Πιλάτου, τις παρατυπίες και τις ανομίες όσων ήθελαν να τον σταυρώσουν και κυρίως αναπαριστά με γλαφυρότητα τις εννέα ώρες από την σύλληψη του μέχρι τον Γολγοθά. Παράλληλα, η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία, οι Ιουδαίοι, η χαώδης συνύπαρξη τους τα ταραγμένα αυτά χρόνια ζωντανεύουν στις ασθματικές σελίδες του και ο Δάνδολος ενορχηστρώνει με μοναδικό τρόπο ένα ιστορικό μυθιστόρημα όπου αλήθεια και μυθοπλασία συμπορεύονται αρμονικά πετυχαίνοντας ένα εκπληκτικό αποτέλεσμα.
«Γεννήθηκα και ήρθα στον κόσμο να μαρτυρήσω για την αλήθεια. Και όποιος αναζητά την αλήθεια, ακούει τη φωνή μου.»
Μέσα από ένα εντελώς διαφορετικό οπτικό πρίσμα, ο κ. Δάνδολος μας παρουσιάζει τις τελευταίες ώρες του Ιησού επάνω στη γη. Τις τελευταίες Του στιγμές, εκείνη την μουντή Παρασκευή στο Πραιτώριο της Ιερουσαλήμ. Όλοι λίγο – πολύ γνωρίζουμε βασικά κομμάτια της ιστορίας και την θλιβερή κατάληξη αυτής. Όμως, υπήρξαν άνθρωποι, πράξεις και γεγονότα που ελάχιστοι γνωρίζουν τον καθοριστικό ρόλο που έπαιξαν.
Γάιος Πόντιος Πιλάτος & η σύζυγός του, Κλαυδία Πρόκλα Ο αλαζόνας και η τρελή Ο σφαγέας της Ρώμης και η Δέσποινα των φτωχών Έτσι χαρακτηρίστηκε από πολλούς το ζευγάρι αυτό. Ποιες όμως ήταν οι άγνωστες πτυχές της ζωής και του χαρακτήρα τους;
Γάιος Πόντιος Πιλάτος: Ίσως είναι η πιο τραγική και παρεξηγημένη φιγούρα της ιστορίας. Βρέθηκε εγκλωβισμένος σ’ένα παράλογο αδιέξοδο. Ήταν ένα ακόμη θύμα της αρχέγονης δίψας των Ρωμαίων για αίμα. Ένα πλάσμα με ευαισθησία, αδυναμίες και συναισθήματα. Βασανίζεται από τύψεις και ενοχές. «Πήραμε στον λαιμό μας τον υιό του Θεού. Πόσο καταραμένοι πρέπει να είμαστε;»
Συχνά στη ζωή του είχε βάψει τα χέρια του με αίμα και το αποδεχόταν, το άντεχε. Όχι όμως την ημέρα εκείνη. Τότε τα ένιωθε λερωμένα. Γι’αυτό και τα βούτηξε στη λεκάνη με το νερό, για να εξαγνιστεί από την αμαρτία που οι αρχιερείς και ο Καϊάφας του είχ��ν επιβάλει να διαπράξει. «Νίπτω τας χείρας μου. Δεν είμαι υπεύθυνος εγώ γι’αυτό το αίμα.»
Ο Πιλάτος είχε πιστέψει στην αθωότητα του Ναζωραίου, είχε διακρίνει επάνω του την αγνότητα και την καλοσύνη. Προσπάθησε με τον τρόπο του να Τον σώσει από την Σταύρωση.
«Αυτός ο άνθρωπος δεν είναι εγκληματίας. Ονειροπόλος είναι! Πάρτε τον. Μαστιγώστε τον. Αυτό μπορεί να τον ξυπνήσει!»
Με αυτή του την δήλωση και απόφαση πίστευε πως θα Τον γλίτωνε από τον σταυρό, πως με το μαστίγωμα θα ικανοποιούνταν οι ορέξεις όλων για τιμωρία. Δυστυχώς όμως δεν κατάφερε να ανατρέψει το φριχτό τέλος της ζωής του Μεσσία.
Κλαυδία Πρόκλα: Πόσα λίγα πράγματα γνωρίζουμε για την ζωή και την δράση αυτής της γυναίκας! Μια γυναικά με σπάνια ευαισθησία, που ονειρευόταν έναν κόσμο καλύτερο, αγνότερο, ομορφότερο. Μια αξιοθαύμαστη γυναίκα με θάρρος, βαθιά πίστη και γενναιότητα. Δεν την ενδιέφεραν τα πλούτη και η δόξα. Νοιαζόταν για τους συνανθρώπους της, όπου υπήρχε ανάγκη, φτώχεια, πείνα, εκείνη ήταν η πρώτη που έτρεχε να συνδράμει, να προσφέρει τις υπηρεσίες της. Η Εκκλησία μας, αναγνωρίζοντας το έργο της, την ανακήρυξε Αγία και η μνήμη της εορτάζεται στις 27 Οκτωβρίου.
Πάνω από όλα όμως ήταν η γυναίκα που προσπάθησε να σώσει τον Ναζωραίο ξυλουργό. Η γυναίκα που απείχε ελάχιστα από το να αλλάξει τον ρου ολόκληρης της ανθρωπότητας.
«Δεν είναι σαν τους άλλους. Μιλάει για αγάπη, ειρήνη, νοιάξιμο και καλοσύνη. Θέλει να μας λυτρώσει όλους από την κακία και τα βάσανα που φέρνει η απληστία. Πρέπει να τον δούμε, να τον ακούσουμε! Είναι ένας άγγελος, θα ζεστάνει την ψυχή μας!»
Την ώρα της δίκης, η Πρόκλα είχε στείλει την Ραχήλ, την πιστή της θεραπαινίδα αλλά και μοναδική της φίλη, να δώσει ένα μήνυμα στον Πιλάτο. Ένα μήνυμα με 16 λέξεις. Μια φράση αγάπης μέσα σε ώρες απάνθρωπης βίας. Το ερώτημα που την βασανίζει χρόνια αργότερα είναι αν έφτασε ποτέ στα αυτιά του Πιλάτου το μήνυμά της. Βασανίζεται από τύψεις. Πιστεύει πως εκείνη φταίει που δεν σώθηκε ο Ιησούς.
Μετά από εκείνη την δίκη, όλα άλλαξαν ριζικά. Τίποτα δεν ήταν το ίδιο. Η πίστη της Πρόκλας δοκιμάστηκε, αλλά χάρη στον αδαμάντινο χαρακτήρα της, άντεξε. Τις νύχτες που έμενε ξάγρυπνη κλαίγοντας προσευχόταν και απευθυνόταν στον Ιησού:
«Με δοκιμάζεις; Θέλεις να δεις αν αντέχω να σε αγαπώ έχοντας χάσει ό,τι πιο πολύτιμο είχα;»
Για μένα η συγκλονιστικότερη στιγμή, που δείχνει όλο το μεγαλείο της αληθινής αγάπης, καλοσύνης και συμπόνιας ήταν όταν ο Ιησούς, ενώ είναι ένα βήμα πριν από τον θάνατο, ενώπιον του Πιλάτου, τον βλέπει να αγγίζει την ουλή του, λάφυρο από μια παλαιότερη μάχη και τον ρωτάει:
«ΠΟΝΑΣ ΠΙΛΑΤΕ;»
Τον αγγίζει στο σημείο εκείνο και ο πόνος εξαφανίζεται δια παντός! Είναι ο Υιός του Θεού. Ακόμη και εκείνη την ύστατη στιγμή, νοιάζεται για τους άλλους και όχι για τον εαυτό Του. Αγαπάει. Γιατί ο Χριστός είναι το λαμπρότερο παράδειγμα αγάπης.
Τι να πρωτοπεί κανείς γι’αυτό το βιβλίο, χωρίς να φανεί λίγο ή μικρό; Πρόκειται για ένα σπαρακτικό, συγκλονιστικό ανάγνωσμα που θα σας καθηλώσει!! Μια ιστορία συγκινητική, ανθρώπινη, γεμάτη αγάπη, απόγνωση, ταπείνωση, πόνο. Ο κ. Δάνδολος μέσα από τον εξαιρετικό του λόγο, μας μεταφέρει στην εποχή εκείνη κάνοντάς μας μάρτυρες της Δίκης που άλλαξε τον κόσμο. Ένα βιβλίο που δεν πρέπει να λείπει από καμιά βιβλιοθήκη.
Ξεκίνησα την ανάγνωση γνωρίζοντας πως η πρωταγωνίστρια του μυθιστορήματος είναι η σύζυγος του Πόντιου Πιλάτου, Πρόκλα, η οποία προσπάθησε μέχρι και την ύσταστη στιγμή να σώσει τον Χριστό από τον Σταυρό. Ακόμη κι αν ο Δάνδολος καταπιανόταν αποκλειστικά με αυτήν την άγνωστη ιστορική και θρησκευτική πτυχή, θα μιλούσαμε για ένα έργο πρωτότυπο, όχι μόνο σε εγχώριο αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο. "Η δίκη που άλλαξε τον κόσμο" ωστόσο είναι πολύ περισσότερα από αυτό. Πρόκειται για μία συγκλονιστική δημοσιογραφική καταγραφή των γεγονότων που οδήγησαν στη Σταύρωση αλλά και των πρώτων χρόνων της εδραίωσης των διδαχών του Ιησού, δοσμένη με λόγο απέριττα λογοτεχνικό, ουσιαστικό και καλοδουλεμένο. Διαβάζοντάς την ιστορία αισθανόμουν λες και ένας νεαρός δημοσιογράφος ήταν αυτόπτης μάρτυρας όλων αυτών των κοσμοιστορικών στιγμών και εξήντα χρόνια αργότερα, έχοντας πια εξελιχθεί σε σπουδαίο λογοτέχνη, αποφάσισε να μοιραστεί με το αναγνωστικό κοινό όσα πολύτιμα βίωσε. Όταν έκλεισα το βιβλίο, ένιωσα τυχερή κι ευλογημένη γιατί μέσα από τις σελίδες του μου δόθηκε η ευκαιρία να βρεθώ στην ταραγμένη Ιουδαία εκείνης της εποχής και να κρυφοκοιτάξω από κάποια γωνίτσα τη δίκη, τους ανθρωπους, τα γεγονότα, τον Θεάνθρωπο... που άλλαξαν τον κόσμο μας. Αν αυτό δεν είναι "μαγεία", τότε ποιό είναι; Διαβάστε το, με τη βεβαιότητα ότι θα απολαύσετε ένα αναγνωστικό ταξίδι που όμοιό του δεν έχετε ξανακάνει.
Προσπάθησα πολύ αλλά το τελείωσα. Κάτι μεταξύ Άρλεκιν και ομιλία ιερέα από τον άμβωνα. Γραφή πολύ στρογγυλεμένη, ανέμπνευστη. Σα να μαντεύεις τι θα διαβάσεις την επόμενη πρόταση ή παράγραφο. Οι τριακόσιες πρώτες σελίδες αναλώνονται στη περιγραφή της δυστυχίας των πρωταγωνιστών, σε βαθμό που φαίνεται υπερβολική ή παράλογη. Όχι ότι δε θα μπορούσε να είναι έτσι, ο τρόπος που περιγράφεται τη κάνει μη ρεαλιστική. Περίμενα κάτι τελείως διαφορετικό, έψαχνα μια σπίθα που δε βρήκα ποτέ.
Τι σκεφτόταν άραγε, ο Πόντιος Πιλάτος, τη στιγμή που έβγαζε την καταδικαστική απόφαση για τον Χριστό; Τι απέγινε μετά από την περίφημη αυτή δίκη, η οποία σημάδεψε ολόκληρη τη μετέπειτα ζωή του; Ήταν στ’ αλήθεια η γυναίκα του, η Κλαυδία Πρόκλα χριστιανή; Κι αν ναι, θα μπορούσε να είχε πράγματι προσπαθήσει να σώσει τον Χριστό την ύστατη ώρα, τότε που οι εχθροί του απαιτούσαν από τον Πιλάτο τον χαμό του;
Με αφορμή ένα καταγεγραμμένο γεγονός των θρησκευτικών κειμένων, το οποίο όμως παραμένει εν πολλοίς άγνωστο και αναφέρεται στις τελευταίες ώρες ζωής του Ιησού, ο Δάνδολος μας αφηγείται, εστιάζοντας στο ψυχολογικό υπόβαθρο των πρωταγωνιστών της δίκης, τα στιγμιότυπα της μεγαλύτερης δίκης στην Ιστορία, τοποθετημένα μέσα στο ιστορικό πλαίσιο της εποχής: της δίκης ενός αθώου, του Θεανθρώπου, από έναν άνθρωπο τυραννισμένο, θύμα των περιστάσεων, τον Πόντιο Πιλάτο.
Αλήθεια, πόσοι από εμάς γνώριζαν ότι η σύζυγος του Πιλάτου ήταν χριστιανή και ότι το ζευγάρι γνώρισε την υπέρτατη ατυχία που μπορεί να έχει ένας γονιός, να θάψει, δηλαδή, όχι ένα, μα τρία μικρά παιδιά;
Οπωσδήποτε τα γεγονότα της εποχής τα οποία αφορούν τον βίο του Χριστού καλύπτονται μερικώς από έναν πέπλο μυστηρίου. Τα Ευαγγέλια, χωρίς να αποτελούν Ιστορία, αναπαριστούν, το κάτα δύναμιν, όσο πληρέστερα μπορούν τα σημαντικότερα γεγονότα που συνδέονται με τον βίο του Θεανθρώπου. Ο Δάνδολος παίρνει την πιο γνωστή και αγαπητή για τους χριστιανούς όλου του κόσμου ιστορία και προχωράει ένα βήμα παραπέρα: εκτός από τα θρησκευτικά γεγονότα, καθορίζει με ακρίβεια το ιστορικό πλαίσιο της εποχής στο βιβλίο του, με κάθε σεβασμό στην Ιστορία και εστιάζει σε όσα τα Ευαγγέλια δεν αναδεικνύουν: τα αισθήματα των ανθρώπων της εποχής για τον Ιησού και τη νέα θρησκεία, η οποία βρισκόταν ακόμη στα σπάργανα και, ενίοτε, αντιμετωπιζόταν με φθόνο από τους κραταιούς και πολεμοχαρείς Ρωμαίους.
Η απεικόνιση τόσο των ερήμων της Ιουδαίας, όσο και του διεφθαρμένου περιβάλλοντος της ρωμαϊκής διοίκησης και των πόλεων της Ρώμης, της Καισάρειας και του λιμανιού της Όστιας είναι πραγματικά εξαιρετική και με κάθε σεβασμό στη μούσα Κλειώ.
Η αληθινή έκπληξη, όμως, για τον αναγνώστη θα είναι η αποκάλυψη του ψυχικού κόσμου του Πόντιου Πιλάτου σχετικά με το πως είδε ο ίδιος τον Ιησού, αλλά και οι σκέψεις και τα συναισθήματα της γυναίκας του Κλαυδίας Ποντίας, της πιστής της υπηρέτριας, της Εβραίας Ραχήλ και του στρατηγού Μάξιμου Πετρώνιου. Ο Δάνδολος διεισδύει με τόση μαεστρία στον ψυχισμό των ηρώων του που ακόμη και ένας όχι και τόσο πιστός θιασωτής του χριστιανικού αφηγήματος δεν θα μπορέσει παρά να συγκινηθεί.
Αφηγηματικά, το μυθιστόρημα κινείται σε τρεις χρονικούς άξονες: τη στιγμή της δίκης και της σταύρωσης, στα χρόνια που ακολούθησαν αμέσως μετά και το 71 μ.Χ. Αυτοί οι τρεις αφηγηματικοί άξονες εναλλάσσονται μεταξύ τους στο βιβλίο.
Το βιβλίο ξεκινά με το γεγονός της σταύρωσης και ο Δάνδολος περιγράφει εξαιρετικά το απόκοσμο σκοτάδι που έπεσε τότε στον κόσμο και το πως το είδαν οι άνθρωποι της εποχής, δημιουργώντας την κατάλληλη ατμόσφαιρα και κερδίζοντας αμέσως τον αναγνώστη. Εν συνεχεία πηγαίνει χρονικά προς τα πίσω, φτάνοντας στα γεγονότα της δίκης του Χριστού, από τον Πόντιο Πιλάτο, τον Άννα και τον Καϊάφα, των Εβραίων, δηλαδή , αρχιερέων που δίκασαν και κατηγόρησαν τον Χριστό, αλλά και του βασιλέα Ηρώδη, ενώπιον του οποίου ενώπιον οδηγήθηκε ο Χριστός. Ο συγγραφέας μαθαίνει από την αρχή για ένα μυστηριώδες μήνυμα το οποίο η Πρόκλα απηύθυνε στον σύζυγός της προκειμένου να σώσει τον Χριστό, χωρίς, όμως, τελικά να τα καταφέρει.
Τα χρόνια που ακολούθησαν της δίκη ήταν καθοριστικά για τη μοίρα του Πιλάτου. Ο κραταιός άνδρας έχασε την εύνοια της Ρώμης και στοιχειώθηκε για πάντα από την απόφασή του να καταδικάσει τον Θεάνθρωπο-κάποιοι μάλιστα είπαν ότι έχασε τα λογικά του.
Και φτάνουμε στο έτος 71μ.Χ. όταν η Ρώμη πλήττεται από σφοδρό λοιμό. Εκεί, ο παλαίμαχος στρατηγός Μάξιμος Πετρώνιο, ο οποίος έχει μεταστραφεί κρυφά στον χριστιανισμό, θα συναντήσει ένα κομβικό πρόσωπο από το παρελθόν που θα τον φέρει σε άμεση επαφή με τα γεγονότα της δίκης του Χριστού. Αυτός θα βρεθεί στη δυσχερή θέση να προσπαθήσει να διασώσει κάποια ιερά έγγραφα από την εποχή της δίκης.
Το θέμα του βιβλίου είναι πραγματικά άψογο για να εξυπηρετήσει τους σκοπούς της Λογοτεχνίας και θα ήταν πραγματικά οξύμωρο αν λέγαμε ότι η ωραιότερη ιστορία του κόσμου, η οποία ενέπνευσε πλήθος βιβλίων, ταινιών και ντοκιμαντέρ σε όλες τις εποχές, δεν θα μπορούσε να χρησιμεύσει και ως πρώτη ύλη για τη δημιουργία ενός πολύ επιτυχημένου θρησκευτικο-ιστορικού μυθιστορήματος. Ο συγγραφέας χειρίζεται με μεγάλη αφηγηματική μαεστρία του θέμα του κορυφώνοντας την αγωνία του αναγνώστη μέχρι και τις τελευταίες σελίδες, όπου και προσφέρει λύσεις για όλα τα αναπάντητα ερωτήματα. Αναδημοσίευση από το Literature
Είναι το πρώτο βιβλίο του Στέφανου Δάνδολου που διαβάζω, το οποίο ανήκει σε μία μη δημοφιλή για τα δικά μου δεδομένα κατηγορία, το ιστορικό μυθιστόρημα. Κίνητρο για να το ξεκινήσω αποτέλεσε το θέμα του βιβλίου, για τη δίκη για τη Σταύρωση του Ιησού, μία δίκη που άλλαξε την ίδια την ανθρωπότητα με την έκβαση της, καθώς και τα επιμέρους διδάγματα της διδασκαλίας του Ιησού, μέρος των οποίων αναδύθηκε κατά τη διάρκεια της. Ο Στέφανος Δάνδολος "παντρεύει" αριστουργηματικά την Ιστορία με στοιχεία μυθοπλασία, των οποίων η άρτια εξιστόρηση τους δίνει αληθοφανές χαρακτήρα. Θεωρείται δεδομένο ότι θα αναζητήσω και άλλα βιβλία του ίδιου συγγραφέα, είμαι σίγουρη όμως ότι το συγκεκριμένο είναι ένα βιβλίο που ποτέ δεν πρόκειται να ξεχάσω, ειδικά και λαμβάνοντας υπόψη την περίοδο που επέλεξα να το διαβάσω, τη Μεγάλη Εβδομάδα.
Ένα εξαιρετικό ιστορικό μυθιστόρημα γεμάτο συγκίνηση, πολιτικές και θρησκευτικές ίντριγκες αλλά και ένα μάθημα για την ανθρώπινη ψυχή. Το θέμα του λεπτό αλλά και βαρύ. Ο συγγραφέας μας πάει πολύ πίσω. Στα χρόνια του Ιησού και συγκεκριμένα στην σύλληψη του, στην δίκη του και την σταύρωση του. Μια μεγάλη δίκη και μια αξέχαστη και άδικη καταδίκη. Κεντρικό πρόσωπο της ιστορίας ο Πόντιος Πιλάτος και η βαρύτητα που είχε η απόφαση του να οδηγησει στην σταύρωση τον Ιησού από την Ναζαρετ, αλλά και τις συνέπειες που είχε μια τέτοια απόφαση στην ζωή του, στις ζωές των γύρω του αλλά και των περισσότερων ανθρώπων. Ένα καλογραμμένο βιβλίο, ευκολοδιαβαστο με τον συγγραφέα να κρατάει απόλυτα τις ισορροπίες.
Η ιστορία της σταύρωσης του Θεανθρώπου από τα μάτια όσων έμειναν πίσω, βαθιά επηρρεασμενοι από το θαύμα που βίωσαν και που τους άλλαξε συθέμελα την ζωή. Ιδιαίτερα η ιστορία της Κλαυδιας Προκλας, συζύγου του Πόντιου Πιλάτου που αν και ανήκε στην αφρόκρεμα της Ρώμης, άφησε τα πάντα πίσω για να ακολουθήσει τις διδαχές του Ιησού. Ο Δάνδολος σε κάτι τελείως διαφορετικό απο ότι μας έχει συνηθίσει. Τέλειο
Με εξέπληξε ευχάριστα το βιβλίο σχετικά με το πώς αναλύει και περιγράφει τον ψυχισμό όλων όσων σχετίστηκαν με τη δίκη του Ιησού. Μια μυθοπλαστική ιστορία για το πώς ένα γεγονός μπορεί να επηρεάσει μια σειρά γεγονότων και ανθρώπων με σοβαρές συνέπειες για τη μετέπειτα εξέλιξη της ζωής τους.