Τι είναι ένας κάμπος

by Νάσια Διονυσίου

Μέσα από τις ημερολογιακές σημειώσεις ενός Κύπριου δημοσιογράφου ξεδιπλώνεται η ιστορία των βρετανικών στρατοπέδων της Αμμοχώστου – των «camps», που οι Κύπριοι τα είπαν «Κάμπους»· εκεί όπου, μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και λίγο πριν από την ίδρυση του Ισραήλ, κρατήθηκαν Εβραίοι πρόσφυγες. Ακούγοντας τις μαρτυρίες των προσφύγων, ο δημοσιογράφος ανασυνθέτει την παροντική τους κατάσταση και τις προσδοκίες τους για το μέλλον, όλα με φόντο το πιο ακραίο κακό που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα. Τα απόκοσμα όνειρα που ταράζουν τις νύχτες του ήρωα ξετυλίγουν τη «Φούγκα του θανάτου», το πιο γνωστό ίσως ποίημα για το Ολοκαύτωμα, του Πάουλ Τσέλαν, που, σ’ ένα συμβολικό κράμα παραίσθησης και πραγματικότητας, μέσα απ’ τα μάτια του δημοσιογράφου γίνεται μια φιγούρα που περιφέρεται στο στρατόπεδο.

Η ημερολογιακή αφήγηση διακόπτεται από τρεις παράλληλες ιστορίες, τοποθετημένες στον ίδιο χώρο και χρόνο, σε γλώσσα που συχνά ταλαντεύεται μεταξύ της ελληνικής και της κυπριακής παραλλαγής της. Μια αγρότισσα κρύβει στο σπίτι της έναν Γερμανό αιχμάλωτο που δραπέτευσε. Μέσα από την ανάμνηση ενός σεφαραδίτικου τραγουδιού, μια Εβραία της Θεσσαλονίκης μνημονεύει την πόλη και τους νεκρούς της. Ένας νεαρός οδηγός, Μεγάλη Παρασκευή, βγάζει κρυφά μερικά παιδιά από το στρατόπεδο.

Το βιβλίο πραγματεύεται σε πρώτο επίπεδο το Ολοκαύτωμα και τις συνθήκες ζωής στα στρατόπεδα κράτησης. Σε παράλληλη ωστόσο πορεία λανθάνουν κι άλλα: Η ένταση των Κυπρίων που σιγοβράζει κάτω από τον αποικιοκρατικό ζυγό κι ο κατοπινός ξεριζωμός από την ίδια την πόλη της Αμμοχώστου. Η εναλλαγή ρόλων –γηγενείς και πρόσφυγες, ριζωμένοι και εκδιωγμένοι, διώκτες και διωκόμενοι– μέσα στην αέναη περιστροφή της ιστορικής συγκυρίας. Η απώλεια του τόπου και του ανήκειν κι η αδυναμία της γλώσσας να την περιγράψει. Η ανθρωπιά ως τελευταίο ανάχωμα μπροστά στον φόβο, την τυφλότητα και το μίσος.

Ποια η σχέση ιστορίας και μνήμης, ποιες οι δυνάμεις της καταστροφής και ποιες οι δυνάμεις της καλοσύνης: Αυτά είναι τα ερωτήματα που συνοψίζονται στο μεγάλο ερώτημα του βιβλίου: «Τι είναι ένας κάμπος».

Genres: Literature, Fiction

104 pages, Paperback

First published October 26, 2021

About the author

Η Νάσια Διονυσίου γεννήθηκε το 1979 στη Λευκωσία. Σπούδασε Νομική και Διεθνές Δίκαιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και εργάζεται στο Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.

Το πρώτο της βιβλίο, με τίτλο Περιττή ομορφιά (Το Ροδακιό, 2017), απέσπασε το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος/Νουβέλας για τις εκδόσεις του έτους 2017 στην Κύπρο. Περιλήφθηκε επίσης στη Μικρή Λίστα των Βραβείων «Ο Αναγνώστης» (Ελλάδα, 2018), στην κατηγορία «Πρωτοεμφανιζόμενος στην Πεζογραφία». Το βιβλίο έχει μεταφραστεί στα σερβικά (Treći Trg, Βελιγράδι, 2021) και έχει παρουσιαστεί στο Ευρωπαϊκό Φεστιβάλ Πρώτου Πεζογραφήματος Βουδαπέστης (2019) και στο Φεστιβάλ Ποίησης και Βιβλίου Βελιγραδίου (2021).

Η νουβέλα Τι είναι ένας κάμπος είναι το δεύτερο βιβλίο της συγγραφέως.

Reviews

[Aggeliki Spiliopoulou · Rating 4 out of 5]

Μετά το τέλος του Β'  Παγκοσμίου Πολέμου χιλιάδες βασανισμένες ψυχές που επέζησαν της κόλασης των στρατοπέδων συγκέντρωσης, και ελεύθεροι πια αναζητούν τις οικογένειες που τους στέρησαν, τα σπίτια που τους άρπαξαν,  την πατρίδα που έχασαν.
Από τα στρατόπεδα συγκέντρωσης του Ράιχ βρέθηκαν σε στρατόπεδα κράτησης προσφύγων ελπίζοντας την επιστροφή στη γη των προγόνων τους.
Σε ένα τέτοιο στρατόπεδο κράτησης προσφύγων της Αμμοχώστου μας μεταφέρει η συγγραφέας.
Αφηγητής αυτής της ιστορίας ένας Κύπριος δημοσιογράφος που συζητά με τους Εβραίους πρόσφυγες και καταγράφει τις μαρτυρίες τους. Μέσα από τις μνήμες,  την οδύνη,  τις απώλειες, την απανθρωποίηση του Ολοκαυτώματος ξεπροβάλλει η ελπίδα. Μια ελπίδα σε αναμονή. Φυλακισμένοι ξανά, κρατούνται στη ζωή, συνεχίζουν να προσδοκούν, να παραμείνουν άνθρωποι,  να μην ξεχάσουν ποιοι είναι.
Ανάμεσα στην αφήγηση των ιστοριών τους και των συνθηκών διαβίωσης στα camps (κάμπους), παρεμβάλλονται διηγήσεις κατοίκων της Αμμοχώστου που καταλύουν νοητά τα σύνορα των "Κάμπων", αγκαλιάζουν τους απάτριδες, τα θύματα αυτού του πολέμου. Καταλύουν όσα τους χωρίζουν γιατί πάνω από θρησκείες και εθνότητες υπάρχει ο άνθρωπος, υπάρχει η  ζωή, υπάρχει η αλληλεγγύη, υπαρχει η συγχώρεση, υπάρχουν οι ανατροπές και τίποτα δεν διασφαλίζει τη σταθερότητα. 
"...όσο κι αν ξέρει να πει το καλό από το κακό, το δίκιο απ' τ' άδικο και πως ένα τέτοιο κακό δεν συγχωρείται, ξέρει ακόμα πως με το γύρισμα της μοίρας μπορεί ο ένας να βρεθεί στη μεριά του άλλου, διότι είναι τέτοιες οι μοίρες των ανθρώπων που ανακατώνονται...".

Μια νουβέλα για τις εκκωφαντικές σιωπές,  για την ανείπωτη φρίκη, για τις λέξεις που γκρεμίστηκαν, για την επιτακτική ανάγκη αυτές οι λέξεις να αναστηθούν και να γίνουν φωνή.  Μια φωνή δυνατή και ασίγαστη που θα θυμίζει τα πάθη και τα λάθη των ανθρώπων,  μια φωνή που θα κρατήσει ζωντανές τις μνήμες και την ελπίδα αυτή η κτηνωδία να μην ξανασυμβεί, μια φωνή που θα υπενθυμίζει τους κύκλους της ιστορίας και της ζωής.

[Crazytourists_books · Rating 5 out of 5]

Χείμαρρος μου φάνηκε ετούτο το βιβλίο.. Τρυφερό, σκληρό, με ανείπωτη θλίψη που ξεχειλίζει από τις σελίδες και σχεδόν την αγγίζεις με τα ακροδάχτυλα...

[Georgina Koutrouditsou · Rating 5 out of 5]

Πώς μια νουβέλα γεννά τόσα ερωτήματα & προβληματισμούς,πώς διδάσκει,πώς υπενθυμίζει πολλά;
Εξαιρετικό έργο!
"Εγώ δεν έχω τίποτε παρά μόνο τις λέξεις-που αν από δικές μου δεν γίνουν των άλλων,μένουν του κανενός.Ρωτιέμαι αν τούτο μονάχα αρκεί:το να μιλήσει κανείς την αλήθεια κι έτσι να σταθεί απέναντι στη λήθη•απέναντι,εννοώ απ'τη μεριά της ανθρωπιάς.Λέω πως,ναι,έστω,αρκεί.Και πώς μ'αυτόν τον τρόπο ίσως κάποτε να λυτρωθούμε από την ελεεινή αίσθηση πως καθόμαστε με σταυρωμένα τα χέρια,ενώ το κακό εξακολουθεί να συμβαίνει αδιάκοπα."

[Xenia Germeni · Rating 5 out of 5]

Άρτιο! Ένα κείμενο και μια ιστορία έκπληξη δοσμένη με αγάπη, πόνο και τρυφερότητα. Δεν έχω λόγια για το κείμενο, το ρυθμό, τη στίξη. Διαβάζεται από όλους και αφορά μια ιστορική στιγμή που σχεδόν κανείς δεν γνωρίζει. "Σαν να ακούω ξανά τις λέξεις του πυρακτωμενες λέξεις, πιο φοβερές κι από σάλπιγγες: Μόνο-Τα στόματα-Σώθηκαν-Μιλα. Όχι, αντίδοτο του κακού δεν γίνεται να είναι η λήθη αλλά η μνήμη, σκέφτομαι, ακόμα κι αν πρέπει να επινοηθουν από την αρχή οι λέξεις, ώστε να μπορέσουν να περιγράψουν τα νέα πάθη των ανθρώπων, τα νέα λάθη τους, τον κάθε τους νέο δόλο- παλαιά ωστόσο όλα κι απαράλλαχτα. Αυτό θέλω να πω στο ραβινο, αλλά με καταβάλλει μια ζάλη. Νιώθω να εμφανίζονται μπροστά μου θολές εικόνες από το ψεσινο όνειρο• εκείνη η πηχτή ομίχλη, η εγκατάλειψη, η απουσία, το ξεγυμνωμα•μαζί κι εκείνη η φωνή."-Νάσια Διονυσίου, Τι είναι ένας κάμπος, εκδόσεις Πόλις ΥΓ Μια ιστορία που δύσκολα θα ξεχάσεις με αγάπη, πόνο και τρυφερότητα *"todos probes como ricos/todos semos un ingual. Ya quedimos arrastando/por campos y por kislas" ΥΓ για όλους και όλες

[Kyriakos Sorokkou]

Αυτό το βιβλίο το έβλεπα καιρό εδώ στο Goodreads να διαβάζεται και να αγαπιέται, από άτομα που εκτιμώ και που θαυμάζω το γούστο τους. Άτομα κυρίως από Ελλάδα. 

Και λέω εγώ τώρα, γιατί να μην το διαβάσω κι εγώ από τη στιγμή που είμαι από Κύπρο όπως η συγγραφέας και το βιβλίο;
Και με την υπόθεση να διαδραματίζεται όχι απλά μόνο στην Κύπρο αλλά και δυο τσιγάρα δρόμο από το σπίτι μου. 

Εδώ στην κοινότητά μου υπάρχει εξάλλου και το Πάρκο Ειρήνης, ένα μνημείο προς τιμή και μνήμη των Εβραίων που κρατήθηκαν σε αυτά τα μεταπολεμικά εγγλέζικα στρατόπεδα συγκέντρωσης. 

Δεν υπάρχει πιο ειρωνική φράση από αυτή: Οι Εγγλέζοι να διατηρούν μετά το τέλος του Β’ΠΠ στρατόπεδα συγκέντρωσης στην Αμμόχωστο και στη Δεκέλεια,
Στρατόπεδα όπου κρατούνταν Εβραίοι πριν να μπορέσουν να πάνε στην Παλαιστίνη.

Η Κύπρος, ένα Εβραϊκό καθαρτήριο μετά την Ναζιστική Κόλαση και πριν τον Εβραϊκό παράδεισο (Ισραήλ).

Φυσικά δεν υπήρχαν ούτε πειράματα ευγονικής, ούτε καταναγκαστική εργασία, αλλά ούτε θάλαμοι αερίων.
Οι Εβραίοι μπορούσαν να έχουν σε αντίσκηνα δική τους Συναγωγή, δικό τους σχολείο, και δικό τους σπίτι, αλλά αυτό δεν αναιρούσε το γεγονός ότι ήταν ακόμη κρατούμενοι σε στρατόπεδα, αγγλιστί camps, στην κυπριακή κάμποι. 

Η βασική υπόθεση αφορά ένα Κύπριο δημοσιογράφο στον οποίο θα δοθεί άδεια να μπει σε αυτούς τους κάμπους και να καταγράψει το τι είδε και το τι άκουσε στο ημερολόγιό του. 

Ένα ημερολόγιο το οποίο διακόπτουν 3 φορές εμβόλιμα κεφαλαία - διηγήματα (δύο από την σκοπιά των ντόπιων Κύπριων και ένα από τη σκοπιά των Εβραίων). 

Το διάβασα με την πολύ καλή μου φίλη Εύη που απόλαυσε το βιβλίο όπως ήταν, ενώ εγώ το ήθελα ένα τσικ μεγαλύτερο. Δεν χόρτασα αρκετά αλλά παρόλα αυτά όσο διάβασα το ευχαριστήθηκα. 
Για την Εύη λειτούργησα ως ένα ζωντανό κυπριακό γλωσσάριο που ξεδιάλυνε κυπριακές λέξεις και φράσεις.

Και αυτή η πρώτη μας συνανάγνωση με κυπριακή εσάνς θα έχει και συνέχεια.

[Sofia Silverchild · Rating 5 out of 5]

Θα το φανταζόσαστε πότε ότι αμέσως μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο οι Εβραίοι κρατήθηκαν και πάλι σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και μάλιστα από τους συμμάχους; Κι όμως, συνέβη!
Μετά τον πόλεμο οι Εβραίοι θέλησαν να ιδρύσουν το κράτος του Ισραήλ στην Παλαιστίνη, για να είναι ασφαλείς, αλλά οι Βρετανοί, που έλεγχαν την περιοχή, ήθελαν να διατηρήσουν μια ισορροπία στην αναλογία Εβραίων κι Αράβων και δεν τους άφηναν να συρρέουν σωρηδόν. Έφτιαξαν, λοιπόν στρατόπεδα στην Κύπρο, camps (καταυλισμούς στα ελληνικά) που οι Κύπριοι τα είπαν κάμπους και τους μάντρωσαν μέσα. Δεν τους έκαναν σαπούνι κι είχαν ένα πιάτο φαΐ να φάνε, αλλά γύρω-γύρω υπήρχε συρματόπλεγμα κι η έξοδος απαγορευόταν. Οι κρατούμενοι είχαν μέρος της διαχείρισης των στρατοπέδων, όπου μπορούσαν να τελέσουν το τυπικό της θρησκείας τους. Γίνονταν γάμοι και γεννιούνταν παιδιά, πράγμα επιτακτικό για τη φυλή τους μετά το Ολοκαύτωμα. Η ζωή, όμως, δεν ήταν ρόδινη και το τραύμα του πολέμου πολύ νωπό.
Το βιβλίο είναι η ημερολογιακή καταγραφή ενός Κύπριου δημοσιογράφου, τον οποίον διάλεξαν οι κρατούμενοι για να παρουσιάσει τη ζωή στους κάμπους. Αφηγείται τις συνεντεύξεις που παίρνει και παρουσιάζει τη ζωή στους καταυλισμούς. Στην αφήγηση παρεμβάλλονται τρεις παράλληλες ιστορίες, που αφηγούνται άλλα άτομα και συμβαίνουν στον ίδιο χώρο και χρόνο.
Με συγκίνησε βαθιά.

[Ourania Topa · Rating 4 out of 5]

Τι είναι ένας κάμπος λοιπόν; Μόνο και μόνο για να μάθετε την απάντηση, αξίζει να διαβάσετε αυτήν τη νουβέλα! Σοκαριστική η απάντηση, όταν αντιδιαστέλλεται με την αυτονόητη ερμηνεία της λέξης μέσα στη σκέψη του αναγνώστη. Καθόλου λοιπόν ρητορική η ερώτηση: εσκεμμένα παγιδεύει ώστε να μεγιστοποιήσε�� το σοκ από την ούτως ή άλλως τραυματική ιστορία που μας μεταφέρει, με τόση λογοτεχνικότητα όμως. Διότι, και θα ανατρέξετε ξανά στην κυπριακή εμπειρία του Γ. Σεφέρη:
"Κι όλα στεγνώσαν μονομιάς
στην πλατωσιά του κάμπου"
και, τέλος, θα σπεύσετε οπωσδήποτε να ανακαλύψετε την ποίηση του Paul Celan (ή να την ξαναδιαβάσετε, αν είστε ήδη γνώστες)

[Leonidas Moumouris]

Σε μια συζήτηση για το βιβλίο, έμαθα πως οι Εβραίοι έκαναν πολλά χρόνια να μιλήσουν για το ολοκαύτωμα. Η σιωπή ακολούθησε τον εφιάλτη που έζησαν και - δεν ξέρω αν είναι αλήθεια - τα πρώτα βιβλία για την εποχή από Εβραίους εμφανίζονται σχεδόν είκοσι χρόνια μετά. Το γράφω με επιφύλαξη αλλά με αφορμή τα λόγια ενός ραβίνου στο βιβλίο πως δεν πρέπει να μιλάμε γι' αυτά μήπως και επαναληφθούν.
Η απάντηση δίνεται αμέσως μετά απ'το κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου.
Η λήθη δε μπορεί να είναι η λύση για να μη ξανασυμβεί το κακό, αλλά η μνήμη.
Κι αυτό εδώ το βιβλίο αν προσφέρει κάτι είναι να κάνει γνωστή μια ιστορία που είναι μάλλον άγνωστη στους περισσότερους.
Ο κάμπος του τίτλου δεν αναφέρεται σε λιβάδια. Είναι προσαρμογή στη γλώσσα μας των camp. Των στρατοπέδων που πενήντα χιλιάδες Εβραίοι έμειναν στην Κύπρο μέχρι να προωθηθούν στην πατρίδα τους. Μια πατρίδα όμως που πολύ σωστά γράφεται στο βιβλίο, δεν είναι άδεια από ανθρώπους.

[Panagiotis · Rating 4 out of 5]

«Εγώ δεν έχω τίποτα παρά μόνο τις λέξεις - που αν από δικές μου δεν γίνουν των άλλων, μένουν του κανενός. Ρωτιέμαι αν τούτο μονάχα αρκεί: το να μιλήσει κάνεις την αλήθεια κι έτσι να σταθεί απέναντι στη λήθη, απέναντι εννοώ απ' την μεριά της ανθρωπιάς. Λέω πως, ναι, έστω, αρκεί. Και πως μ' αυτόν τον τρόπο ίσως κάποτε να λυτρωθούμε από την ελεεινή αίσθηση πως καθόμαστε με σταυρωμένα τα χέρια, ενώ το κακό εξακολουθεί να συμβαίνει.»
Μια άγνωστη σελίδα, τουλάχιστον σε μένα, στην ιστορία της Κύπρου. Μετά τον ΒΠΠ οι Βρετανοί συγκτεντρωνούν σε στρατόπεδα στο νησί τους επιζήσαντες του Ολοκαυτώματος που επιχειρούν να προσεγγίσουν την πατρογονική γη. Από τα στρατόπεδα του θανάτου των ηττημένων στα στρατόπεδα περιορισμού των νικητών. Σε ένα νησί που στενάζει υπό το βάρος της αποικιοκρατίας.
Ένα μικρό βιβλίο που χωράει όλο τον πόνο των ανθρώπων, όλη την ελπίδα, όλο τον πόθο για ελευθερία.

[Zoi Gkatziona · Rating 4 out of 5]

Από τις περιπτώσεις των βιβλίων που εκτός από αισθητική απόλαυση σου δίνουν το ερέθισμα να ψάξεις και να μάθεις κάτι περισσότερο. Ειλικρινά δεν γνώριζα το θέμα που θίγει και γ' αυτό το διάβασα με πολύ ενδιαφέρον. Συγκινητικό!

[Mary · Rating 5 out of 5]

Πραγματικά είναι ένα διαμαντάκι! Υπέροχη γραφή!
Χαίρομαι πολύ που το διάβασα και έμαθα για μια ιστορική στιγμή για την οποία δυστυχώς δεν γνώριζα τίποτα.

[Eva · Rating 4 out of 5]

Με τη μύτη ενός κλαδιού χαράζω σχήματα χάμω, σε τούτο το περίεργο κράμα από άμμο και χώμα – ούτε άμμος του ταξιδιού, ούτε χώμα της ρίζας, κάτι άλλο πρέπει να ‘ναι ο κάμπος, κάτι που ακόμα δεν το ‘χουμε ονοματίσει. […] Στο τέλος ρίξαμε πίσω όλο το χώμα, να προφυλαχθούν καλά τα πεθαμένα σκυλιά απ’ τα όρνια, ν’ αναπαυθούν παντοτινά μες στον κάμπο. Κανείς δεν μιλούσε, όμως ολωνών οι αναπνοές αντηχούσαν λες κι ήταν μία αναπνοή. Σαν να είχε έρθει πια ο καιρός αυτό να είναι ο κάμπος, αυτό κι ο κόσμος – πλάσματα μαζί, να υπερασπίζονται τα’ ανυπεράσπιστα.

Ενδιαφέρον κείμενο για ένα θέμα που δε γνώριζα, και ακόμα πιο αξιέπαινο για την οικουμενικότητα που του προσδίδει η συγγραφέας. Ορμώμενη από το ειδικό - την κράτηση των Εβραίων στην Κύπρο μετά το Β’ΠΠ - η Διονυσίου ανάγει το γεγονός σε οικουμενικό φαινόμενο, κάνοντας νύξεις για την κυκλική φύση της ιστορίας και για την ευαλωτότητα των ανθρώπων, οι οποίοι πολύ εύκολα μετατρέπονται από γηγενείς σε κατατρεγμένους. Το να διαβάζει κανείς το βιβλίο με φόντο τη διαμάχη Ισραήλ-Παλαιστίνης είναι ακόμα πιο επίπονο, καθώς αντιλαμβάνεται κανείς πως ο κυνηγημένος μπορεί εξίσου να γίνει δυνάστης που στερεί από άλλους όσα δικαιωματικά απαιτούσε για τον εαυτό του.

«Διαμαρτυρόμαστε με όλην τη δύναμη της ψυχής μας γιατί μας εμποδίζουν να κατοικήσουμε την πατρώα γην. […] Χάσαμε έναν αδερφό, αλλά είμαστε έτοιμη για κάθε θυσία μέχρι να αποκτήσουμε την ελευθερία μας. […] Φανταστείτε για μια στιγμή πώς είναι να σου στερούν το όνομα, την ιθαγένεια, τα δικαιώματά σου, πώς ηχεί στα αυτιά ενός Εβραίου το 'Γιούντεν, ράους'. Από πού έξω, κύριε; Από τα σπίτια μας, από τον τόπο μας, από τις ίδιες τις ζωές μας; Σαν να ήμασταν μέσα στον κόσμο θηράματα, έτσι μας φέρθηκαν. Δεν μας άφησαν καν πατρίδα για να επιστρέψουμε, μας έριξαν το φταίξιμο και που σωθήκαμε. Γι΄αυτό πλέον έχουμε μίαν και μόνο επιθυμία: Να πάμε κάπου όπου δεν θα ξαναδούμε άνθρωπο που να μην είναι Εβραίος – να βρούμε τη γη των πατέρων μας». Ήρθαν στο μυαλό μου οι Ψαλμοί του Δαυίδ: «Γη έρημος και άβατος και άνυδρος», η Παλαιστίνη, που όμως δεν είναι μια γη χωρίς ανθρώπους. Σκέφτηκα το αίμα που φέρνει το αίμα, είπα: «Να βοηθήσει ο Θεός να θυμούμαστε».

Πολλές οι γνώριμες εικόνες : τα υπερπλήρη πλοία που στενάζουν υπό το βάρος του ανθρώπινου φορτίου τους και αναχαιτίζονται πριν φτάσουν στον προορισμό τους (στη Μέση Ανατολή στη συγκεκριμένη περίπτωση / αλλά και στην Ευρώπη μέσω Ελλάδας και Ιταλίας στο σήμερα), οι πρόσφυγες (τότε εβραίοι σε κυπριακό έδαφος, λίγο αργότερα Κύπριοι μετά την τουρκική εισβολή του 1974, ή σήμερα εκείνοι που στοιβάζονται σε Λέσβο και Λαμπεντούζα) κλπ.

Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο ήταν για μένα η εξερεύνηση της γλώσσας σε μια συνθήκη πολέμου. Πώς αυτή κακοποιείται ώστε να διαστρεβλώσει την πραγματικότητα, και πώς εργαλειοποιείται για να αποξενώσει.

Κι ήταν πράγματι όμορφο το δέντρο του Γκαίτε κι όμορφες οι λέξεις τους, που έλεγαν γι’ αναρρωτήρια και πύργους και για δύσκολα ιατρικά ζητήματα και για την τιμή του έθνους, ή έλεγαν για άλογα που κουβαλούσαν πέτρες στα λατομεία τραγουδώντας. Ω, ήταν υπέροχες οι λέξεις τους και τα τραγούδια και το δέντρο του Γκαίτε• ο ίσκιος του έπεφτε πυκνός και τα φύλλα του κροτάλιζαν απαλά, έτσι που μπερδευόμουν καμιά φορά και φανταζόμουν πως από δίπλα περνούσαν πλήθη ανθρώπων που ύστερα όμως εξαφανίζονταν, ή νόμιζα πως άκουγα ριπές πολυβόλων, ή έβλεπα μέσα απ’ το θαμπό τζάμι να ψηλώνουν το χάραμα νέες οξιές, μόνο που η σκιά τους ήταν τώρα αραιή, σαν τις σκιές των κρεμασμένων.

Και αντίστροφα πώς η γλώσσα μπορεί να λυτρώσει: πώς ο άνθρωπος μπορεί ξαναβρεί την ταυτότητά του εκφράζοντας την πραγματικότητά του με έναν τρόπο που ο ίδιος αναγνωρίζει, και έτσι προβάλλοντας αντίσταση στις επίσημες εκδοχές (που είναι στην καλύτερη κλινικές και αποστειρωμένες, και στη χειρότερη σκόπιμα αλλοιωμένες προς την εξυπηρέτηση συμφερόντων).

Ιδιαίτερα συγκινητικό το παράδειγμα του Paul Celan, του Γερμανόφωνου Ρουμανοερβαίου ποιητή που εμφανίζεται σαν παραίσθηση, και που έχοντας χάσει τα πάντα – γονείς, πατρίδα - προσπαθεί να κρατηθεί από τη γλώσσα του, που είναι όμως και γλώσσα των βασανιστών του. Για να πει την ιστορία του και όλων των θυμάτων πρέπει να τη δαμάσει ώστε να μη συνυφαίνεται πλέον με την κτηνωδία.

Η φωνή έμοιαζε να φτάνει από μακριά, δίσταζε. Κι έτσι την ένιωσα πρωτοφανέρωτη, αμάθητη, κάπως σαν κουβάρι που ξετυλιγόταν, γλώσσα που προσπαθούσε να αρθρωθεί, να γλιστρήσει κάπου στα έξω. […] Ύστερα άκουσα ξανά την ίδια φωνή, φωνή μωλωπισμένη, γεμάτη αγωνία. Λες κι εκείνος ο άντρας πάλευε με τις λέξεις, λες και προσπαθούσε να τις ανασύρει από κάποιο βάθος, από μακρινό σκοτάδι, κι ύστερα τις έφτυνε, τις έφτυνε για ν’ αναπνεύσει. […] Νιώθω να εμφανίζονται μπροστά μου θολές εικόνες από το ψεσινό όνειρο, εκείνη η πηχτή ομίχλη, η εγκατάλειψη, η απουσία, το ξεγύμνωμα, μαζί κι εκείνη η φωνή. Συνειδητοποιώ τώρα πως ήταν μια φωνή που μαχόταν – μαχόταν να ξανακατακτήσει τη γλώσσα, να την ξανακάμει ανθρώπινη, να μην είναι κλαυθμός, ούτε μούγκρισμα, να ξαναγίνει πατρίδα.

[Nikos · Rating 4 out of 5]

Πριν πέσει στα χέρια μου αυτό το βιβλίο,μου φαινόταν αδιανόητο,ως ένα άτομο που γεννήθηκε στον θεσσαλικό κάμπο,πως κάτι το τόσο απέραντο και τόσο ξέγνοιαστο για όλους εμάς που ζήσαμε εκεί σε μικρή ηλικία,θα είναι μια τόσο σκληρή και περιορισμένη πραγματικότητα για κάποιους άλλους συνανθρώπους μας,που ήδη είχαν περάσει τα πάνδεινα πριν καταλήξουν εκεί.

Ο Ian Kershaw,ιστορικός και αναλυτής των εγκλημάτων των Γερμανών,είχε γράψει κάποτε οτι "ο δρόμος για το Άουσβιτς χτίστηκε απο μίσος αλλά στρώθηκε απο αδιαφορία" και αυτή η νουβέλα είναι άλλη μια απόδειξη,μέσα απο τ' αληθινά της στοιχεία οτι αυτή η αδιαφορία,επεκτάθηκε και διαιωνίστηκε.

Ή συγγραφέας καταφέρνει να δώσει στον αναγνώστη την κραυγή αγωνίας και την αγάπη για ζωή των εγκλείστων και παράλληλα,μέσα απο τις τρείς ιστορίες που συντροφεύουν την αφήγηση, να μας δείξει οτι η αγάπη και η αλληλεγγύη είναι κάτι που έχει ο καθένας μέσα του και είναι στο χέρι του το να δείξει με τον τρόπο του στον υπόλοιπο κόσμο,οτι περισσότερα είναι αυτά που μας ενώνουν παρά αυτά που μας χωρίζουν και πως η πατρική γη θα μας συντροφεύει μέσα μας όπου και να είμαστε.

Νουβέλα εκατό σελίδων,που και με την χρονική απόσταση που υπάρχει πια απο τα γεγονότα που περιγράφει,μας βάζει σε διαδικασία συλλογισμού και ως κοινωνικού συνόλου και ως ατόμων,γιατί όπως έχει αναφέρει και ο Λουντέμης "Η πρώτη κραυγή του ανθρώπου είναι κλάμα.Από κει και πέρα οι άνθρωποι ή παραμένουν άνθρωποι και κλαίνε ή γίνονται τέρατα και κάνουν τους άλλους να κλαίνε" και όσο περνάνε τα χρόνια τόσο πιο πολύ νομίζω γίνεται αναγκαίο να "διαλέξουμε" πλευρά.

[Antonis Zachariadis · Rating 5 out of 5]

Είναι το καλύτερο λογοτεχνικό βιβλίο που διάβασα.

Ο τρόπος με τον οποίο αφηγείται η συγγραφέας την άγνωστη, για το ευρύ κοινό, ιστορία των στρατοπέδων όπου κρατούνταν πενήντα χιλιάδες Εβραίοι στην Αμμόχωστο, γίνεται με απόλυτη ευαισθησία. Θίγονται έτσι τα προβλήματα που είχαν να αντιμετωπίσουν στον "κάμπο", αλλα και τα ευρύτερα προβλήματα του εβραϊκού λαού τα δύσκολα χρόνια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Ο ευφυέστατος τρόπος που δένεται η αφήγηση θα μπορούσε να αναδείξει την Νάσια Διονυσίου ως μια σύγχρονη λογοτέχνη, χαρίζοντας ελπίδες για το μέλλον της ελληνικής λογοτεχνίας.

[George Pepios · Rating 4 out of 5]

Αν και μικρή σε έκταση, η νουβέλα αυτή καταφέρνει να εξιστορήσει με τον πιο παραστατικό τρόπο μέσα από την πολυσύνθετη αφήγηση ένα ξεχασμένο κομμάτι της σύγχρονης κυπριακής και γενικότερα μεταπολεμικής ιστορίας. Τελικά τι είναι αυτό που συνδέει την μοίρα αυτών των δυο ταλαιπωρημένων λαών; Ο πόνος του ξεριζωμού και η δίψα για ελευθερία, για επιστροφή στην Γη της Επαγγελίας είτε είναι η Αμμόχωστος είτε η Ιερουσαλήμ.

[Sia K. · Rating 4 out of 5]

Ναι, δεν είχα ιδέα για τους κάμπους της Κύπρου και το βιβλίο αυτό μου άνοιξε ένα παράθυρο στη γνώση. Όμως, όμως, το ατού αυτού του βιβλίου .... κατ'εμε...είναι η λυρικότητα του. Ποιητικός ο λόγος της συγγραφέως που σε ταξιδεύει στην ιστορία και στις ψυχές των ανθρώπων.

[George Sphiktos · Rating 1 out of 5]

Κρίμα.
Προσπάθησα να βρω κάτι, έστω και κάτι, που να με ταρακουνήσει σαν πρόσφυγας που είμαι, να νιώσω.
Ξεκάρφωτα λόγια, φτωχός ρυθμός και ένα βάσανο να κρατηθείς ξύπνιος.
Περίμενα πολύ περισσότερα.

[Μάρκος Παρτζίλης · Rating 4 out of 5]

Σύντομα και λιτά, όπως αρέσει και στην συγγραφέα, θα δηλώσω πως η Νάσια Διονυσίου, με τα επιτεύγματα της, δίνει ελπίδα στον κάθε Κύπριο λογοτέχνη να επιτρέψει στην πένα του να αφεθεί πάνω στο χαρτί, και να εκφράσει τις σκέψεις και τις ιδέες του με πλήρη ελευθερία. Σας υπερευχαριστούμε.

[Iryna Davydova]

I felt like I knew so much about Holocaust and second world War and Israel history.... But no. Thank you so much for this book.

[Anastasiia Kochubei · Rating 5 out of 5]

Важка книжка. Але мені сподобалась. Всього 70 сторінок, на яких довелося і поревіти, і проникнутися певною філософією.

[Alexandros Zographakis · Rating 2 out of 5]

Σπάνια γράφω τόσο αρνητικά για μια νέα συγγραφέα. Βλέπεις, είμαι της άποψης ότι ο νέος συγγραφέας διαβιοί σε μια κατάσταση που χρειάζεται διαρκώς ενθάρρυνση, ή τουλάχιστον η αποθάρρυνσή του πρέπει να είναι ελεγχόμενη και λελογισμένη. Η νουβέλα της Διονυσίου επαινέθηκε όμως τόσο πολύ, από τόσο πολλούς, που νιώθω επιτακτική την ανάγκη κάποιος να διατυπώσει μερικές αντιρρήσεις – διαφορετικά, ο νέος συγγραφέας οδηγείται στην αμετροέπεια. Θα ήθελα λοιπόν κι εγώ να μπορούσα να είχα συναντήσει όλα αυτά τα αξιοθαύμαστα που συνάντησαν τόσοι συντάκτες στο μόλις δεύτερο βιβλίο της συγγραφέως, αλλά δυστυχώς δεν συνέβη κάτι τέτοιο. Θα προτιμούσα βέβαια κάτι πιο ταπεινό, ως απλή νύξη ότι η συγγραφέας συναισθάνεται τι ακριβώς πραγματεύεται και με ποιους επιθυμεί να συνδιαλέγεται και να σχετίζεται· θα ήθελα να μπορούσα να είχα διακρίνει την υπόνοια ύπαρξης ενός θύλακα εντός του οποίου η συγγραφέας θα είχε κάνει μια απόπειρα να μιλήσει περισσότερο με τη δική της φωνή, έτσι ώστε να με είχε πείσει κάπως, αλλά και να είχε πείσει και τον εαυτό της, ότι η καλοσύνη και η ανθρωπιά που ευαγγελίζεται καθώς κλείνει τη νουβέλα της δεν είναι έωλες· παραμυθάκια για παιδιά.

Το «Τι είναι ένας κάμπος» της Νάσιας Διονυσίου με δυσκόλεψε πάρα πολύ. Δεν είναι μόνο το θέμα του που είναι εξαιρετικά λεπτό, είναι και ο τρόπος που η συγγραφέας επέλεξε να διαχειριστεί το υλικό της. Παρότι διάβασα το βιβλίο δύο φορές, τελικά, μόνο σε μερικά σημεία κατάφερε να μου κινήσει το ενδιαφέρον. Επειδή όμως το βιβλίο πραγματεύεται τόσο εκφάνσεις του σιωνισμού, της δημιουργία του Εβραϊκού κράτους, όσο και του Ολοκαυτώματος ας διευκρινίσω ότι όταν λέω «μόνο σε μερικά σημεία κατάφερε να μου κινήσει το ενδιαφέρον» εννοώ το λογοτεχνικό ενδιαφέρον. Όσον αφορά τη θεματική του, επουδενί δεν διατείνομαι ούτε υπαινίσσομαι ότι πρέπει κάπως να ξεχάσουμε κάποιες καταστάσεις. Τουναντίον, το επιχείρημά μου εδώ έχει σκοπό να κάνει διακριτό τον κίνδυνο που ελλοχεύει όταν σφετερίζεται κάποιος ιστορικά γεγονότα για να κατασκευάσει λογοτεχνία με τον λάθος τρόπο. Όπως έχω γράψει ξανά, δεν λειτουργεί έτσι η κατάσταση. Ας φροντίσουν οι νεόκοποι συγγραφείς να διδαχθούν, όχι βέβαια από μένα, αλλά από στιβαρούς συναδέλφους τους για την αισθητική διαχείριση κάθε φρικωδίας, και ειδικά του Ολοκαυτώματος. Όταν η Διονυσίου γράφει για τα στρατόπεδα συγκέντρωσης κι εγώ τη διαβάζω και γνωρίζω πολύ καλά τι μου λέει, η αισθητική της άσκηση έχει ήδη αποτύχει. Όταν ο αναγνώστης διαβάζει και λέει από μέσα του –και πιστέψτε με, και λίγο να έχει διαβάσει, αυτό λέει– «ναι, άλλα αυτό το ξέρουμε» δεν είναι ούτε ανάλγητος ούτε φασίστας. Είναι αναγνώστης λογοτεχνίας που αν έχει διαβάσει πέντε (ή πενήντα) βιβλία δεν θα διαβάσει το συγκεκριμένο. Και δεν είναι μόνο αυτό: παρόμοιες προσπάθειες χτίζουν σταδιακά μια αρνητική συλλογική στάση απέναντι στο θέμα: ο αναγνώστης, επαναλαμβάνω, δεν είναι ανάλγητος, είναι άνθρωπος που, όσο κι αν κάποιοι στα δυσθεώρητα ύψη του διανοουμενισμού τους δυσκολεύονται να το κατανοήσουν, δεν τον ακουμπάνε πάντα αυτά τα θέματα. Ο αναγνώστης είναι σχεδόν πάντα ράθυμος και πρέπει να δελεαστεί, αν όχι να συρθεί, στο ιστορικό/ηθικό συγκείμενο αποκλειστικά και μόνο με αισθητικούς όρους, αν υπάρχει κάποια πιθανότητα να ακολουθήσει τον δημιουργό στις αναζητήσεις του. Δεν γίνεται να πιστεύει η συγγραφέας, στην προκειμένη περίπτωση, ότι το βιβλίο θα γραφτεί μόνο του αν συγκ��ντρώσει και εγκιβωτίσει στοιχεία που διακρίνονται από εκλεκτικές συγγένειες.

— Πλήρες κείμενο : https://www.istos.gr/literature/revie...

[Aris Kirmi · Rating 4 out of 5]

Ενδιαφέρον βιβλίο από ιστορική σκοπιά κυρίως, αν και μικρό σε μέγεθος. Η συγγραφέας χρησιμοποιεί και κυπριακά σε μερικά σημεία του βιβλίου, ενώ στο τέλος παραθέτει και γλωσσάρι με τις ερμηνείες των κυπριακών λέξεων. Δεν έχω να προσθέσω περισσότερα από αυτήν την βιβλιοκρισία:
https://www.oanagnostis.gr/ti-einai-t...
Να πω μονάχα πώς είναι αρκετά λυρικό και ένιωθα μερικές φορές ότι η συγγραφέας εκβίαζε το συναίσθημα του αναγνώστη, αλλά το αντιπαρέρχομαι, επειδή τα προτερήματα του βιβλίου είναι περισσότερα.
Μου άρεσε το ακόλουθο απόσπασμα που θυμίζει επίσης ποίηση (δες τη βιβλιοκρισία παραπάνω):

...η θάλασσα... αναγνωρίζει
το κελάδημα όλων των πουλιών,
το γλίστρημα όλων των ψαριών,
το δέρμα που αφήνουν οι σαύρες,
τα κελύφη από τους τζίτζικες,
τα καβούκια απ' τα σαλιγκάρια,
τα λαγούμια όπ��υ κρύβουν οι αλεπούδες τα μικρά τους,
τις πυγολαμπίδες,
το φως.

[Maria Bikaki · Rating 3 out of 5]

"Πλησιάζω μια γυναίκα, μου νεύει να σπρώξω το ρούχινο διαχωριστικό και να κοιτάξω προς τα μέσα, το αντίσκηνο είναι χωρισμένο σε τρία μέρη, μπαίνω στο πρώτο, πέντε κρεββάτια εκστρατείας, μαξιλάρια, λάμπα κηροζίνης. “Μια οικογένεια σε κάθε δωμάτιο” μου λέει η γυναίκα, παρατηρώ πως η μπλούζα της έχει το ίδιο χρώμα με το κουρελιασμένο εσωτερικό της σκηνής, πως είναι καμωμένη από την ίδια φόδρα. Αυτό το μπεζ χρώμα είναι, θαρρώ, πάντα το χρώμα της προσφυγιάς".

[White Cat reads · Rating 5 out of 5]

I really enjoyed this book, and I found myself feeling quite emotional while reading it, perhaps because I was travelling to Andorra at the time. I wasn’t familiar with this period in Cypriot history, nor did I know about the camps in Famagusta after the end of World War II. Nasia Dionysiou’s writing is deeply poetic, and it’s clear from the notes and glossary at the end of the book that she carried out thorough research. I truly recommend it.

[Eleni · Rating 5 out of 5]

Πολύ δυνατή γραφή και έργο, που χωρίς να δίνει λεπτομέρειες της ανείπωτης φρίκης των στρατοπέδων του 2ου παγκόσμιου πολέμου, καταφέρνει να γίνεται συγκλονιστικό με τον λυρισμό του, τις σύντομες ιστορίες του τώρα και του χθες, τα όνειρα που στοιχειώνουν ύπνο και ξύπνιο. Μια άλλη προσέγγιση του ατελείωτου δράματος των τραγικών ψυχών του πολέμου.

[Dora Esther · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετικό και σπουδαίο βιβλίο με θέμα τους Εβραίους πρόσφυγες που κρατήθηκαν σε βρετανικά στρατόπεδα κοντά στην Αμμόχωστο της Κύπρου, λίγο πριν ιδρυθεί το κράτος του Ισραήλ. Συμπληρώνει άριστα όσα διαβάσαμε για το θέμα στο "Exodus" του Leon Uris.

[Amalia Makrigiannaki · Rating 5 out of 5]

Δυνατή, κοφτή και αιχμηρή γραφή που σε φορτιζει συναισθηματικά τόσο έντονα, ώστε να γευεσαι τον πόνο και την απόγνωση του Ανθρώπου σε όποια περίοδο κι αν ζει, όπου κι αν ανήκει!! Και όλα αυτά μέσα σε λίγες σελίδες!!! Χαίρομαι που αυτό το βιβλίο υπήρξε το πρώτο λογοτεχνικό ταξίδι για το 2022!!!

[Effie Gavriel · Rating 4 out of 5]

Η Νάσια Διονυσίου ρίχνει φως σε μια όχι και τόσο γνωστή πτυχή της ιστορίας. Η αδικία και αθλιότητα παρουσιάζονται με ένα ιδιαίτερα τρυφερό λυρισμό σε μια πανέμορφη γλώσσα, που αφήνουν στον αναγνώστη μια γλυκό(πικρη) γεύση.
Ανυπομονώ να διαβάσω κι άλλα από την Διονυσίου.

[Natasha Papadopoulou · Rating 5 out of 5]

Αριστούργημα!

[Ginath · Rating 4 out of 5]

4.5*
Ένα πρόσφατο ιστορικό γεγονός άγνωστο στους περισσότερους. Μεστό, τρυφερό και σκληρό ταυτόχρονα