What do you think?
Rate this book
Waarom ons klimaat niet naar de knoppen gaat
Precies een halve eeuw geleden voorspelden onheilsprofeten dat de mensheid afstevende op een catastrofe: uitputting van grondstoffen, milieuvervuiling, bevolkingsexplosie, gat in de ozonlaag. Stop de groei, klonk het overal, of de boel ontploft. Maar waarom kregen deze doemdenkers dan ongelijk? Hoe slaagden we erin om al die rampspoed af te wenden?
In zijn nieuwe boek legt filosoof en ‘verbeterlijke optimist’ Maarten Boudry uit hoe we de klimaatcrisis kunnen oplossen, zoals we ook eerdere ecologische rampen hebben afgewend. Fossiele brandstoffen maakten ons rijker en welvarender dan ooit tevoren, maar nu is het hoog tijd om ze vaarwel te zeggen. Dat kunnen we zeker, aldus Boudry, maar dan moeten we dringend uit een ander vaatje tappen. Bij een uitdaging van zo’n grote omvang kunnen we ons niet de luxe van ideologische dogma’s en heilige huisjes veroorloven. We moeten het klimaatprobleem rationeel en pragmatisch aanpakken, we moeten groots en ambitieus denken, en we moeten vooral het hoofd koel houden. Als we daarin slagen, kunnen we er een prachtige eenentwintigste eeuw van maken.
Maarten Boudry (1984) is wetenschapsfilosoof en houder van de leerstoel Etienne Vermeersch aan de Universiteit Gent. Zijn meest recente boeken zijn Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat (2019) en Eerste hulp bij pandemie. Van Achterafklap tot Zwarte Zwaan (2021, met Joël De Ceulaer).
In zijn nieuwe boek legt filosoof en ‘verbeterlijke optimist’ Maarten Boudry uit hoe we de klimaatcrisis kunnen oplossen, zoals we ook eerdere ecologische rampen hebben afgewend. Fossiele brandstoffen maakten ons rijker en welvarender dan ooit tevoren, maar nu is het hoog tijd om ze vaarwel te zeggen. Dat kunnen we zeker, aldus Boudry, maar dan moeten we dringend uit een ander vaatje tappen. Bij een uitdaging van zo’n grote omvang kunnen we ons niet de luxe van ideologische dogma’s en heilige huisjes veroorloven. We moeten het klimaatprobleem rationeel en pragmatisch aanpakken, we moeten groots en ambitieus denken, en we moeten vooral het hoofd koel houden. Als we daarin slagen, kunnen we er een prachtige eenentwintigste eeuw van maken.
Maarten Boudry (1984) is wetenschapsfilosoof en houder van de leerstoel Etienne Vermeersch aan de Universiteit Gent. Zijn meest recente boeken zijn Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat (2019) en Eerste hulp bij pandemie. Van Achterafklap tot Zwarte Zwaan (2021, met Joël De Ceulaer).
- GenresEnvironmentNonfiction
144 pages, Paperback
First published November 16, 2021
7 people are currently reading
147 people want to read
About the author
Maarten Boudry
14 books92 followersMaarten Boudry (1984) is schrijver, wetenschapsfilosoof en was van 2019 tot 2023 houder van de leerstoel Etienne Vermeersch aan de Universiteit Gent. Hij schreef onder meer de bestseller Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat (2019), waarover Marcel Hulspas schreef: ‘Strijdlustig. 340 pagina’s lang belijdt Boudry zijn onverwoestbare geloof in de vooruitgang’ (de Volkskrant, ****). Andere boeken zijn Illusies voor gevorderden (2015) en Waarom ons klimaat niet naar de knoppen gaat (als we het hoofd koel houden) (2021).
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 28 of 28 reviews
November 8, 2022
Maarten Boudry schreef een erg éénzijdig en slecht onderbouwd boek tegen degrowth en post-kapitalisme zonder deze topics zelf te begrijpen of door ze moedwillig fout voor te stellen. Hij stelt ze gelijk met een compleet gebrek aan verdere technologische vooruitgang, in plaats van een betoog tegen blinde groei en onnodige consumptie.
Om het in termen uit te drukken die Boudry begrijpt, moeten we inderdaad werken om de aanbodzijde van onze economie te verschonen, maar ook aan de vraagzijde door onze totale consumptie omlaag te brengen en ons zo onze doelen sneller te helpen bereiken. Dit is niet de mening van een bende groene doemdenkers, maar wordt duidelijk aanbevolen door de internationale gemeenschap van klimaatwetenschappers in de IPCC rapporten waar hij graag naar verwijst (maar enkel naar de delen die in zijn verhaal passen).
Boudry maakt duidelijk dat we alles moeten doen om het klimaat te redden, zolang we hiervoor geen enkele opoffering moeten maken en niets aan het huidige systeem veranderen. Want minder consumeren leidt pas echt tot problemen:
"Tijdens de pandemie schoten de grafieken van extreme armoede, honger en ziekte overal ter wereld de lucht in, ook in landen die (nog) niet werden getroffen door het Coronavirus. Dat kwam omdat ons westerse toerisme en consumptie stil vielen"
Dit doet me denken aan een fragment in het journaal tijdens de Corona lockdown. We zaten met een economisch probleem, want door de lockdown en het thuiswerk versleten en kochten mensen minder kleren. Boudry zou het er waarschijnlijk mee eens zijn dat het probleem lag bij het minder consumeren, en niet bij het systeem dat faalt wanneer de consumptie niet oneindig verder groeit.
Boudry legt een blind geloof voor in het verleggen van de limieten van deze oneindige groei door technologische innovatie, maar slaagt er niet in enig bewijs of zelfs maar indicatie te geven voor een loskoppeling van groei en ons gebruik van grondstoffen. Daarnaast besteedt hij ook enkel aandacht aan de opwarming van het klimaat, en niet aan de andere 4 planetaire grenzen die we ondertussen overschreden hebben en die een duidelijk bewijs zijn dat we niet alle voorspelde problemen uit het verleden hebben opgelost zoals hij keer op keer beweert.
Het boek leest als een parodie op het ecomodernisme. Boudry ziet meer risico's in het opslaan van CO2 in bossen (door gevaar op brand) dan hij ziet in het zelf opslaan van grote concentraties CO2, geo-engineering, of een blind geloof dat we wel op tijd een technofix zullen vinden om ons te redden.
Het boek pleit op zijn minst voor een aantal logische maatregelen om de aanbodzijde van onze economie op te schonen, maar dan nog is het niet voldoende om meer dan 1 ster te verdienen.
Om het in termen uit te drukken die Boudry begrijpt, moeten we inderdaad werken om de aanbodzijde van onze economie te verschonen, maar ook aan de vraagzijde door onze totale consumptie omlaag te brengen en ons zo onze doelen sneller te helpen bereiken. Dit is niet de mening van een bende groene doemdenkers, maar wordt duidelijk aanbevolen door de internationale gemeenschap van klimaatwetenschappers in de IPCC rapporten waar hij graag naar verwijst (maar enkel naar de delen die in zijn verhaal passen).
Boudry maakt duidelijk dat we alles moeten doen om het klimaat te redden, zolang we hiervoor geen enkele opoffering moeten maken en niets aan het huidige systeem veranderen. Want minder consumeren leidt pas echt tot problemen:
"Tijdens de pandemie schoten de grafieken van extreme armoede, honger en ziekte overal ter wereld de lucht in, ook in landen die (nog) niet werden getroffen door het Coronavirus. Dat kwam omdat ons westerse toerisme en consumptie stil vielen"
Dit doet me denken aan een fragment in het journaal tijdens de Corona lockdown. We zaten met een economisch probleem, want door de lockdown en het thuiswerk versleten en kochten mensen minder kleren. Boudry zou het er waarschijnlijk mee eens zijn dat het probleem lag bij het minder consumeren, en niet bij het systeem dat faalt wanneer de consumptie niet oneindig verder groeit.
Boudry legt een blind geloof voor in het verleggen van de limieten van deze oneindige groei door technologische innovatie, maar slaagt er niet in enig bewijs of zelfs maar indicatie te geven voor een loskoppeling van groei en ons gebruik van grondstoffen. Daarnaast besteedt hij ook enkel aandacht aan de opwarming van het klimaat, en niet aan de andere 4 planetaire grenzen die we ondertussen overschreden hebben en die een duidelijk bewijs zijn dat we niet alle voorspelde problemen uit het verleden hebben opgelost zoals hij keer op keer beweert.
Het boek leest als een parodie op het ecomodernisme. Boudry ziet meer risico's in het opslaan van CO2 in bossen (door gevaar op brand) dan hij ziet in het zelf opslaan van grote concentraties CO2, geo-engineering, of een blind geloof dat we wel op tijd een technofix zullen vinden om ons te redden.
Het boek pleit op zijn minst voor een aantal logische maatregelen om de aanbodzijde van onze economie op te schonen, maar dan nog is het niet voldoende om meer dan 1 ster te verdienen.
January 22, 2023
Kijk zo moet je tegen een crisis aankijken. Niet dat drammerige maar op een positieve manier met oplossingen komen.
February 10, 2022
Ik associeerde volkomen ten onrechte -mijn excuses- ecomodernisme met naief geloof in technologische oplossingen, lekker omhelsd door rechtse partijen. Maarten Boudry heeft in dit prachtig, evenwichtig, af en toe ironisch, bijzonder vlot leesbaar, en vooral goed onderbouwd essay mijn inzichten verrijkt, en ja veranderd. Welk intellectueel genoegen om eens van mening te kunnen veranderen
December 20, 2021
Enkele jaren geleden las ik Boudry's boek 'Waarom de wereld niet naar de knoppen gaat'. Dat bevatte al een lang hoofdstuk over de klimaatkwestie. Boudry wou die uitgave actualiseren en dat resulteert uiteindelijk in een nieuw boek dat uitsluitend over het klimaat gaat.
Voor alle duidelijkheid : Maarten Boudry is geen klimaatontkenner. Hij erkent dat het klimaat opwarmt en dat dat het gevolg is van menselijk handelen. Waar hij wel verschilt van vele klimaatactivisten, van groen bijvoorbeeld, is waar het de oplossing aangaat. Boudry profileert zich als een ecomodernist, d.w.z. hij is van mening dat de oplossing niet bestaat uit minder groei en de aanpassing van ons gedrag. Hij meent dat die getuigen van een naïeve kijk op de zaken en verder meent hij dat technologie en ons vernuft de oplossingen moeten aanreiken. Zo staat hij sceptisch tegenover de gedachte van 100 % hernieuwbare energie en steunt hij de technologie van kernreactoren als belangrijk deel van de oplossing. Kernreactoren stoten immers geen koolstof uit. Technologische vernieuwing impliceert ook groei van die technologieën.
Boudry kant zich - net als in zijn eerder genoemd boek - tegen de doemdenkers. Zo verwijst hij naar het rapport van de Club van Rome en andere doemvoorspellingen uit die tijd. Die voorspellingen zijn niet uitgekomen, net omdat we oplossingen gevonden hebben. In dit boek tooont hij zich opnieuw een optimist. Zelf noemt hij zich een 'verbeterlijk optimist', d.w.z. dat hij steeds open staat voor nieuwe (wetenschappelijke) inzichten en feiten, waardoor hij zo nodig zijn standpunt kan bijstellen.
Voor alle duidelijkheid : Maarten Boudry is geen klimaatontkenner. Hij erkent dat het klimaat opwarmt en dat dat het gevolg is van menselijk handelen. Waar hij wel verschilt van vele klimaatactivisten, van groen bijvoorbeeld, is waar het de oplossing aangaat. Boudry profileert zich als een ecomodernist, d.w.z. hij is van mening dat de oplossing niet bestaat uit minder groei en de aanpassing van ons gedrag. Hij meent dat die getuigen van een naïeve kijk op de zaken en verder meent hij dat technologie en ons vernuft de oplossingen moeten aanreiken. Zo staat hij sceptisch tegenover de gedachte van 100 % hernieuwbare energie en steunt hij de technologie van kernreactoren als belangrijk deel van de oplossing. Kernreactoren stoten immers geen koolstof uit. Technologische vernieuwing impliceert ook groei van die technologieën.
Boudry kant zich - net als in zijn eerder genoemd boek - tegen de doemdenkers. Zo verwijst hij naar het rapport van de Club van Rome en andere doemvoorspellingen uit die tijd. Die voorspellingen zijn niet uitgekomen, net omdat we oplossingen gevonden hebben. In dit boek tooont hij zich opnieuw een optimist. Zelf noemt hij zich een 'verbeterlijk optimist', d.w.z. dat hij steeds open staat voor nieuwe (wetenschappelijke) inzichten en feiten, waardoor hij zo nodig zijn standpunt kan bijstellen.
May 26, 2022
Al nadenkend ben ik van twee naar drie naar vier sterren gegaan, gewoon omdat het een helder en puntig geschreven boek is. Niet te lang en de boodschap staat. Het ontregelende zat voor mij in de twijfel of ik nou een parodie op het ecomodernisme zat te lezen of dat het echt serieus was. Boudry heeft al eerder een Sokalletje gedaan en ik wilde me niet bij de neus laten nemen.
Goed, het is dus een serieus ecomodernistisch manifest en prima gedaan. Je kan wat van de stijltrucjes en de eenzijdigheid vinden, maar dat gebeurt nou eenmaal als je enthousiast een zaak wil bepleiten. Ook het badinerende toontje naar Jason Hickel is begrijpelijk, want die zit duidelijk in Boudry’s allergiezone. Hickel is een veel te brede systeemdenker en het schuurt als je juist een smal betoog wil schrijven waarin de dingen simpel zijn en niet te erg verknoopt. Boudry had er beter aan gedaan bij Hickel weg te blijven; door je steeds zo af te zetten wordt het persoonlijk.
In de wereld worden drie grote klimaatverhalen verteld:
1- We kunnen gewoon door met business-as-usual want ons menselijk vernuft is onbegrensd. Daardoor zijn er helemaal geen grenzen aan de groei. We hebben al zoveel problemen opgelost en dit varkentje kunnen wij ook wel wassen met innovatie en de juiste investeringen.
2- We zijn volkomen de sjaak. De totale ineenstorting is onvermijdelijkheid; we zijn te laat en onkundig dus kunnen we het best feestend ten onder gaan.
3- De grote ommekeer is nog steeds mogelijk. Er liggen geen niet-verstorende, pijnloze oplossingen meer op tafel nadat we dertig jaar op de handen hebben gezeten. Als we bereid zijn die pijn te nemen is het wél mogelijk de menselijke beschaving overeind te houden. Dit vraagt radicale systeemverandering.
Boudry is van bakje 1 en ik ben zelf oprecht geïnteresseerd in ecomodernistische verhalen; het is namelijk zo’n aantrekkelijk concept. Het zou moeten kloppen en ik probeer te testen of de argumenten er nu wél zijn. Boudry bundelt een hoop sleetse ideeën en gooit daar een “resultaten uit het verleden geven wel degelijk garanties voor de toekomst” sausje overheen. Ik denk dat dit zo ongeveer het sterkste verhaal is dat je op dit moment voor bakje 1 kan schrijven. Er is gewoon niet meer....
Het is niet anders. Voor sommigen zal het voldoende zijn nog een tijdje aan het verleidelijke verhaal 1 te blijven hangen. Bedenk wel dat bootje 2 steeds dichterbij komt en bootje 3 steeds verder wegdrijft.
Goed, het is dus een serieus ecomodernistisch manifest en prima gedaan. Je kan wat van de stijltrucjes en de eenzijdigheid vinden, maar dat gebeurt nou eenmaal als je enthousiast een zaak wil bepleiten. Ook het badinerende toontje naar Jason Hickel is begrijpelijk, want die zit duidelijk in Boudry’s allergiezone. Hickel is een veel te brede systeemdenker en het schuurt als je juist een smal betoog wil schrijven waarin de dingen simpel zijn en niet te erg verknoopt. Boudry had er beter aan gedaan bij Hickel weg te blijven; door je steeds zo af te zetten wordt het persoonlijk.
In de wereld worden drie grote klimaatverhalen verteld:
1- We kunnen gewoon door met business-as-usual want ons menselijk vernuft is onbegrensd. Daardoor zijn er helemaal geen grenzen aan de groei. We hebben al zoveel problemen opgelost en dit varkentje kunnen wij ook wel wassen met innovatie en de juiste investeringen.
2- We zijn volkomen de sjaak. De totale ineenstorting is onvermijdelijkheid; we zijn te laat en onkundig dus kunnen we het best feestend ten onder gaan.
3- De grote ommekeer is nog steeds mogelijk. Er liggen geen niet-verstorende, pijnloze oplossingen meer op tafel nadat we dertig jaar op de handen hebben gezeten. Als we bereid zijn die pijn te nemen is het wél mogelijk de menselijke beschaving overeind te houden. Dit vraagt radicale systeemverandering.
Boudry is van bakje 1 en ik ben zelf oprecht geïnteresseerd in ecomodernistische verhalen; het is namelijk zo’n aantrekkelijk concept. Het zou moeten kloppen en ik probeer te testen of de argumenten er nu wél zijn. Boudry bundelt een hoop sleetse ideeën en gooit daar een “resultaten uit het verleden geven wel degelijk garanties voor de toekomst” sausje overheen. Ik denk dat dit zo ongeveer het sterkste verhaal is dat je op dit moment voor bakje 1 kan schrijven. Er is gewoon niet meer....
Het is niet anders. Voor sommigen zal het voldoende zijn nog een tijdje aan het verleidelijke verhaal 1 te blijven hangen. Bedenk wel dat bootje 2 steeds dichterbij komt en bootje 3 steeds verder wegdrijft.
Read
January 8, 2022Dit is echt een fijn boek.
January 29, 2022
Na 60 zinnen gelezen te hebben weet ik als economist/data-analist dit is totaal foutief. Gestopt met lezen
February 16, 2022
We kunnen de klimaatramp afwenden als we ons op de juiste zaken focussen. Een boek dat iedereen zou moeten lezen, en vooral beleidsmakers, groenen, klimaatactivisten en doemprofeten.
October 8, 2022
Toen ik hoorde dat Maarten Boudry dit boek aan het schrijven was - het zou toen nog de vorm hebben van een hoofdstuk in zijn vorige boek - nam ik spontaan contact met hem op. Ik hoopte hem namelijk te overtuigen een geheel ander boek te schrijven, omdat dit boek volgens mij voorbijgestreefd is. Ik ben duidelijk niet in mijn opzet geslaagd.
Laat mij beginnen te zeggen dat ik het op zeer veel vlakken met Maarten eens ben. En hij heeft wellicht gelijk dat er nog veel Groen-aanhangers zijn die misleid zijn, en nood hebben aan deze boodschap. Maar laten we wel wezen: de kans is bijzonder klein dat zij dit boek gaan lezen. Maarten preekt wellicht grotendeels voor zijn eigen Ecomodernistische Kerk. Als hij mij - iemand die afgelopen jaren fanatiek meegestreden heeft vóór het langer openhouden van de kerncentrales, iemand die wellicht een halve boekenkast met hem deelt, iemand die ook een hekel heeft aan dogmatiek - nog niet kan overtuigen van zijn verhaal... wie dan wel?
Ik contacteerde Maarten eigenlijk met de vraag waar hij zijn (vooruitgangs)optimisme nog vandaan haalt. Ik had namelijk afgelopen jaren overal gezocht naar de hoop die Maarten en zijn ecomodernistische of techno-optimistische medestanders nog lijken te hebben. Want wetenschappelijke paper na rapport na open brief lijkt het te bevestigen: zonder aanzienlijke gedragswijziging - lees: minder consumptie en dus een overheid die daarop aanstuurt - komen we er niet. Akkoord, dat klinkt niet bepaald gesofisticeerd - wat wil dat überhaupt zeggen, 'er komen'? Evident is het nochtans niet: Bill Gates bijvoorbeeld gaat in zijn gelijkaardig techno-optimistische boek 'Hoe we een klimaatramp kunnen vermijden' zelfs van een compleet verkeerde premisse uit (volgens hem is de opdracht CO2-neutraal zijn in 2050 - terwijl de enige relevante parameter uiteraard het aantal ppm broeikasgassen in de atmosfeer is, waarvan het resterende 'koolstofbudget' (of equivalent) een veel relevantere graadmeter is - lees mijn review van dat boek hier [0]). Laten we 'er komen' definiëren als: 'de temperatuurstijging tegen 2100 zo ver mogelijk onder de 2°C houden t.o.v. de pre-industriële temperatuur'.
Maarten heeft uiteraard gelijk als hij zegt dat groene groei, of ontkoppeling, bestaat - dat is behoorlijk eenvoudig empirisch aan te tonen, tallijke Westerse landen bewezen het. En ja, dat is enkel mogelijk met heel wat technologische innovatie. Dat is dus al lang niet meer het punt, alle discussies daarover zijn verloren moeite. De enige relevante vragen zijn: is het aannemelijk dat het voldoende is, dat het snel genoeg gaat? En is het mogelijk zonder andere ecologische offers, ofwel, vervangen we het klimaatprobleem niet door een milieuprobleem?
Het antwoord dat rapport na rapport lijkt te geven - nu trouwens ook in het assessmetreport van het IPCC zelf: nee, met enkel de huidige recepten komen we er niet. Dat valt om te beginnen empirisch vast te stellen: de gemeten ontkoppeling (groei van het BBP zonder groei van uitstoot van broeikasgassen of andere negatieve milieuimpact zoals water-, land- of energieverbruik, biodiversiteitsverlies of vervuilende stoffen) is ofwel relatief in plaats van absoluut, locaal in plaats van globaal, tijdelijk in plaats van permanent, etc. En het valt niet te verwachten dat dit snel (genoeg) zal veranderen, gezien rebound-effecten, her geografisch verplaatsen van het probleem, het verplaatsen van het probleem naar andere - minder gecontroleerde - negatieve effecten op het milieu, het te beperkte potentieel van recyclage, etc. Lees er vooral de rapporten zelf op na, zoals deze bijzonder meticuleuze meta-analyse [1] of dit rapport van het EEB [2].
Maar ook recenter, dichter bij huis en vanuit meer 'conservatieve' hoek hoorden we het in 2022 keer op keer, sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïene, met de daaropvolgende energiecrisis. Het meest effectieve middel om minder (Russisch) gas te gebruiken en de energieprijzen betaalbaar te houden, zonder het klimaat en het milieu naar de knoppen (pun intended) te helpen - alle efficiëntiewinsten en nucleaire centrales ten spijt - is eenvoudigweg: minder verbruiken. En dus overheidsmaatregelen die daarop aansturen: fiscaal of via wetgeving, naar bedrijven of naar gezinnen gericht.
Niet veel later had ik contact met de organisatie RePlanet - waarvan Maarten ook deel uitmaakt - die bezig waren met een campagne om het gas- (en olie)verbruik in Europa te verminderen. Ze hadden hiertoe een actieplan met beleidsvoorstellen opgesteld [3], op basis van de analyses en daaruit voortvloeiende voorstellen van verschillende gezaghebbende instanties en denktanks - uiteraard met een sterke focus om 'nucleaire' alternatieven. Ik had contact met hen omdat dit de prefecte use-case is voor een *preferendum*: een manier om de volledige bevolking democratisch, participatief, mee te laten beslissen *hoe* we ervoor gaan kiezen om ons gasverbruik - en daarmee onze afhankelijkheid van Rusland - en de energieprijs te verminderen. Het resultaat daarvan kan je hier terugvinden: https://ecorendum.be/switchoffputin/. Ok, de 'nucleaire' maatregelen hebben zeker een aanzienlijke impact. En bijzonder milieu- en klimaatonvriendelijke voorstellen als het meer verstoken van kolen en olie in de plaats van gas, of gewoon meer LNG invoeren, zouden ook een groot deel bijdragen aan minder gasverbruik of een lagere prijs (dat is overigens precies hetgeen Europese landen al gedaan hebben). Maar bij voorsprong de meest effectieve maatregelen, zonder andere negatieve bijwerkingen, die bovendien zo goed als niks kosten? Dat blijken gedragswijzigingen, zoals minder verwarmen. In hun selectie van maatregelen kwam minder snel rijden niet terug, maar andere instanties blijven daar ook op terug komen, zoals een nieuw rapport van denktank Bruegel enkele dagen geleden [4]. Hun conclusie: "Reduction of demand for both electricity and gas is indeed the critical element to solve the supply-and-demand mismatch problem, and will push down prices more effectively than any price cap."
Dus opnieuw: waar halen Maarten en consoorten nog steeds hun (in mijn ogen ondertussen roekeloos en blind) optimisme vandaan?
Zonder gedragswijziging, bijkomend aan de door Maarten bepleite technologische innovatie en groei, vrees ik dus dat de toekomst er niet rooskleurig uit ziet. Zijn we dan gedoemd?
Dat brengt ons terug bij het begin van mijn relaas: de reden waarom ik Maarten destijds aanschreef. Hoewel de meeste mensen (helaas ook filosofen, die toch 'out of the box' horen te denken) ervan uit lijken te gaan dat de noodzakelijke gedragsverandering ondenkbaar is, wil ik graag geloven dat er een oplossing voor bestaat: nieuwe vormen van democratie. Het probleem ligt volgens mij bij onze electoraal-representatieve partijpolitiek, waarmee het onmogelijk blijkt om beleid voor het algemeen belang en de lange termijn te voeren, in lijn met de vandaag gekende biofysische grenzen. Maar er bestaan - democratische - alternatieven: deliberatieve, participatieve democratie: burgerberaden, gevolgd door preferenda. Geïnteresseerd? Lees daarover meer in deze tekst [5] of experimenteer er zelf mee in deze tool: https://ecorendum.be/
[0] https://www.goodreads.com/review/show...
[1] https://iopscience.iop.org/article/10...
[2] https://eeb.org/wp-content/uploads/20...
[3] https://www.switchoffputin.org/_files...
[4] https://www.bruegel.org/policy-brief/...
[5] https://forum.effectivealtruism.org/p...
Laat mij beginnen te zeggen dat ik het op zeer veel vlakken met Maarten eens ben. En hij heeft wellicht gelijk dat er nog veel Groen-aanhangers zijn die misleid zijn, en nood hebben aan deze boodschap. Maar laten we wel wezen: de kans is bijzonder klein dat zij dit boek gaan lezen. Maarten preekt wellicht grotendeels voor zijn eigen Ecomodernistische Kerk. Als hij mij - iemand die afgelopen jaren fanatiek meegestreden heeft vóór het langer openhouden van de kerncentrales, iemand die wellicht een halve boekenkast met hem deelt, iemand die ook een hekel heeft aan dogmatiek - nog niet kan overtuigen van zijn verhaal... wie dan wel?
Ik contacteerde Maarten eigenlijk met de vraag waar hij zijn (vooruitgangs)optimisme nog vandaan haalt. Ik had namelijk afgelopen jaren overal gezocht naar de hoop die Maarten en zijn ecomodernistische of techno-optimistische medestanders nog lijken te hebben. Want wetenschappelijke paper na rapport na open brief lijkt het te bevestigen: zonder aanzienlijke gedragswijziging - lees: minder consumptie en dus een overheid die daarop aanstuurt - komen we er niet. Akkoord, dat klinkt niet bepaald gesofisticeerd - wat wil dat überhaupt zeggen, 'er komen'? Evident is het nochtans niet: Bill Gates bijvoorbeeld gaat in zijn gelijkaardig techno-optimistische boek 'Hoe we een klimaatramp kunnen vermijden' zelfs van een compleet verkeerde premisse uit (volgens hem is de opdracht CO2-neutraal zijn in 2050 - terwijl de enige relevante parameter uiteraard het aantal ppm broeikasgassen in de atmosfeer is, waarvan het resterende 'koolstofbudget' (of equivalent) een veel relevantere graadmeter is - lees mijn review van dat boek hier [0]). Laten we 'er komen' definiëren als: 'de temperatuurstijging tegen 2100 zo ver mogelijk onder de 2°C houden t.o.v. de pre-industriële temperatuur'.
Maarten heeft uiteraard gelijk als hij zegt dat groene groei, of ontkoppeling, bestaat - dat is behoorlijk eenvoudig empirisch aan te tonen, tallijke Westerse landen bewezen het. En ja, dat is enkel mogelijk met heel wat technologische innovatie. Dat is dus al lang niet meer het punt, alle discussies daarover zijn verloren moeite. De enige relevante vragen zijn: is het aannemelijk dat het voldoende is, dat het snel genoeg gaat? En is het mogelijk zonder andere ecologische offers, ofwel, vervangen we het klimaatprobleem niet door een milieuprobleem?
Het antwoord dat rapport na rapport lijkt te geven - nu trouwens ook in het assessmetreport van het IPCC zelf: nee, met enkel de huidige recepten komen we er niet. Dat valt om te beginnen empirisch vast te stellen: de gemeten ontkoppeling (groei van het BBP zonder groei van uitstoot van broeikasgassen of andere negatieve milieuimpact zoals water-, land- of energieverbruik, biodiversiteitsverlies of vervuilende stoffen) is ofwel relatief in plaats van absoluut, locaal in plaats van globaal, tijdelijk in plaats van permanent, etc. En het valt niet te verwachten dat dit snel (genoeg) zal veranderen, gezien rebound-effecten, her geografisch verplaatsen van het probleem, het verplaatsen van het probleem naar andere - minder gecontroleerde - negatieve effecten op het milieu, het te beperkte potentieel van recyclage, etc. Lees er vooral de rapporten zelf op na, zoals deze bijzonder meticuleuze meta-analyse [1] of dit rapport van het EEB [2].
Maar ook recenter, dichter bij huis en vanuit meer 'conservatieve' hoek hoorden we het in 2022 keer op keer, sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïene, met de daaropvolgende energiecrisis. Het meest effectieve middel om minder (Russisch) gas te gebruiken en de energieprijzen betaalbaar te houden, zonder het klimaat en het milieu naar de knoppen (pun intended) te helpen - alle efficiëntiewinsten en nucleaire centrales ten spijt - is eenvoudigweg: minder verbruiken. En dus overheidsmaatregelen die daarop aansturen: fiscaal of via wetgeving, naar bedrijven of naar gezinnen gericht.
Niet veel later had ik contact met de organisatie RePlanet - waarvan Maarten ook deel uitmaakt - die bezig waren met een campagne om het gas- (en olie)verbruik in Europa te verminderen. Ze hadden hiertoe een actieplan met beleidsvoorstellen opgesteld [3], op basis van de analyses en daaruit voortvloeiende voorstellen van verschillende gezaghebbende instanties en denktanks - uiteraard met een sterke focus om 'nucleaire' alternatieven. Ik had contact met hen omdat dit de prefecte use-case is voor een *preferendum*: een manier om de volledige bevolking democratisch, participatief, mee te laten beslissen *hoe* we ervoor gaan kiezen om ons gasverbruik - en daarmee onze afhankelijkheid van Rusland - en de energieprijs te verminderen. Het resultaat daarvan kan je hier terugvinden: https://ecorendum.be/switchoffputin/. Ok, de 'nucleaire' maatregelen hebben zeker een aanzienlijke impact. En bijzonder milieu- en klimaatonvriendelijke voorstellen als het meer verstoken van kolen en olie in de plaats van gas, of gewoon meer LNG invoeren, zouden ook een groot deel bijdragen aan minder gasverbruik of een lagere prijs (dat is overigens precies hetgeen Europese landen al gedaan hebben). Maar bij voorsprong de meest effectieve maatregelen, zonder andere negatieve bijwerkingen, die bovendien zo goed als niks kosten? Dat blijken gedragswijzigingen, zoals minder verwarmen. In hun selectie van maatregelen kwam minder snel rijden niet terug, maar andere instanties blijven daar ook op terug komen, zoals een nieuw rapport van denktank Bruegel enkele dagen geleden [4]. Hun conclusie: "Reduction of demand for both electricity and gas is indeed the critical element to solve the supply-and-demand mismatch problem, and will push down prices more effectively than any price cap."
Dus opnieuw: waar halen Maarten en consoorten nog steeds hun (in mijn ogen ondertussen roekeloos en blind) optimisme vandaan?
Zonder gedragswijziging, bijkomend aan de door Maarten bepleite technologische innovatie en groei, vrees ik dus dat de toekomst er niet rooskleurig uit ziet. Zijn we dan gedoemd?
Dat brengt ons terug bij het begin van mijn relaas: de reden waarom ik Maarten destijds aanschreef. Hoewel de meeste mensen (helaas ook filosofen, die toch 'out of the box' horen te denken) ervan uit lijken te gaan dat de noodzakelijke gedragsverandering ondenkbaar is, wil ik graag geloven dat er een oplossing voor bestaat: nieuwe vormen van democratie. Het probleem ligt volgens mij bij onze electoraal-representatieve partijpolitiek, waarmee het onmogelijk blijkt om beleid voor het algemeen belang en de lange termijn te voeren, in lijn met de vandaag gekende biofysische grenzen. Maar er bestaan - democratische - alternatieven: deliberatieve, participatieve democratie: burgerberaden, gevolgd door preferenda. Geïnteresseerd? Lees daarover meer in deze tekst [5] of experimenteer er zelf mee in deze tool: https://ecorendum.be/
[0] https://www.goodreads.com/review/show...
[1] https://iopscience.iop.org/article/10...
[2] https://eeb.org/wp-content/uploads/20...
[3] https://www.switchoffputin.org/_files...
[4] https://www.bruegel.org/policy-brief/...
[5] https://forum.effectivealtruism.org/p...
April 29, 2022
Vlot geschreven en gemakkelijk te volgen redeneringen. Goed om eens een voorzichtig optimistische kijk te lezen over het klimaat.
July 24, 2022
Beetje gemakkelijke, oppervlakkige verzameling van stellingen zonder grondige onderbouwing/doorrekening.
December 27, 2022
Je hoeft het niet met alles eens te zijn wat Maarten Boudry in zijn boek(je) schrijft, maar het heeft zeker de verdienste om het debat over onze toekomst open te trekken. Ik was eerst vooral nieuwsgierig naar waarom iemand zo optimistisch de toekomst tegemoet kan gaan, maar gaandeweg heeft Maarten Boudry me toch overtuigd van een aantal zaken.
Kritiek. Jawel.
- De profeet/tovenaar tegenstelling is bijzonder handig. Hetgeen wel ontbrak in het boek is het perspectief dat er in iedereen zowel een profeet als een tovenaar schuilt. Ook de meest onverschrokken klimaatoptimist moet wel een twijfelen.
- Lang niet alle vooruitgang is vooruitgang. Kapitalisme is een blind proces gedreven door winst op korte termijn (ten koste van nagenoeg alles) en degrowth wordt te snel afgedaan als een waanidee. Ook de vergelijking met de COVID crisis is intellectueel niet eerlijk. Een crisis wordt immers gekenmerkt door irrationele beslissingen ingegeven door een gebrek aan overzicht en tijd. Niets zegt dat een degrowth scenario niet overdacht kan zijn.
- De natuur. Het bezingen van het menselijk vernuft is prima. We zijn immers tot fantastische zaken in staat maar zelden in het boek komt de rekening aan bod die de natuur gepresenteerd kreeg. Het is zeker onze verdienste dat het westen de meest stuitende vorming van milieuverontreiniging opgelost heeft gekregen en er zijn tekenen dat een aantal soorten zich langzaam herstellen, maar goed gaat het niet echt. Biodiversiteit kreeg en krijgt nog steeds harde klappen, iets waar ik het ethisch zeer moeilijk mee heb.
Toch 5 sterren, Maarten. Bedankt voor dit stimulerende boek.
Kritiek. Jawel.
- De profeet/tovenaar tegenstelling is bijzonder handig. Hetgeen wel ontbrak in het boek is het perspectief dat er in iedereen zowel een profeet als een tovenaar schuilt. Ook de meest onverschrokken klimaatoptimist moet wel een twijfelen.
- Lang niet alle vooruitgang is vooruitgang. Kapitalisme is een blind proces gedreven door winst op korte termijn (ten koste van nagenoeg alles) en degrowth wordt te snel afgedaan als een waanidee. Ook de vergelijking met de COVID crisis is intellectueel niet eerlijk. Een crisis wordt immers gekenmerkt door irrationele beslissingen ingegeven door een gebrek aan overzicht en tijd. Niets zegt dat een degrowth scenario niet overdacht kan zijn.
- De natuur. Het bezingen van het menselijk vernuft is prima. We zijn immers tot fantastische zaken in staat maar zelden in het boek komt de rekening aan bod die de natuur gepresenteerd kreeg. Het is zeker onze verdienste dat het westen de meest stuitende vorming van milieuverontreiniging opgelost heeft gekregen en er zijn tekenen dat een aantal soorten zich langzaam herstellen, maar goed gaat het niet echt. Biodiversiteit kreeg en krijgt nog steeds harde klappen, iets waar ik het ethisch zeer moeilijk mee heb.
Toch 5 sterren, Maarten. Bedankt voor dit stimulerende boek.
April 26, 2025
Ik twijfelde tussen 3 of 4 sterren, omdat ik een boek niet beoordeel op enkel de mening die er in verkondigd wordt, maar eerder op de schrijfstijl, manier van iets complex uit te leggen of het debat dat het oproept. Bij dit boek worstelde ik erg met wat ik er nu van vond.
Ik vind het sowieso eentje om aan te raden. Het is vlot geschreven, niet te langdradig en behandelt het belangrijkste thema van onze generatie en de generaties die komen. Tegelijkertijd haalt hij enkele argumenten aan waar ik het volledig met eens ben. Met het kern standpunt uit dit boek, zijnde de noodzaak tot het gebruik van kernenergie, ben ik het volmondig eens. En hij haalt veel zaken aan die een interessant debat kunnen voeden tussen pot en pint.
Maar er zijn ook enkele dingen die me toch tegen de borst stoten. Hij gaat soms wel erg snel voorbij aan bepaalde zaken. Ook kernenergie kent nadelen en die benadert hij toch iets te optimistisch. Hij verliest naar mijn mening ook enkele belangrijke zaken uit het oog die een gevolg zijn van oneindige groei, maar misschien niet meteen 1-op-1 te maken hebben met de klimaatzaak.
Ook in zijn heilige geloof in technologie als oplossing kan ik me maar matig vinden.
De 3 sterren dan toch gegeven op basis van de straffe uitspraken in de luttele 6 pagina’s tellende epiloog. Die had voor mij niet gehoeven en trekt het hele boek wat naar beneden.
Heel het klimaat gebeuren is zo een complex gegeven waar alles aan elkaar hangt en zoveel zaken bij komen kijken dat het een heel moeilijke puzzel is om te leggen. Dit boek doet nadenken en zodoende raad ik het toch aan om te lezen.
Ik vind het sowieso eentje om aan te raden. Het is vlot geschreven, niet te langdradig en behandelt het belangrijkste thema van onze generatie en de generaties die komen. Tegelijkertijd haalt hij enkele argumenten aan waar ik het volledig met eens ben. Met het kern standpunt uit dit boek, zijnde de noodzaak tot het gebruik van kernenergie, ben ik het volmondig eens. En hij haalt veel zaken aan die een interessant debat kunnen voeden tussen pot en pint.
Maar er zijn ook enkele dingen die me toch tegen de borst stoten. Hij gaat soms wel erg snel voorbij aan bepaalde zaken. Ook kernenergie kent nadelen en die benadert hij toch iets te optimistisch. Hij verliest naar mijn mening ook enkele belangrijke zaken uit het oog die een gevolg zijn van oneindige groei, maar misschien niet meteen 1-op-1 te maken hebben met de klimaatzaak.
Ook in zijn heilige geloof in technologie als oplossing kan ik me maar matig vinden.
De 3 sterren dan toch gegeven op basis van de straffe uitspraken in de luttele 6 pagina’s tellende epiloog. Die had voor mij niet gehoeven en trekt het hele boek wat naar beneden.
Heel het klimaat gebeuren is zo een complex gegeven waar alles aan elkaar hangt en zoveel zaken bij komen kijken dat het een heel moeilijke puzzel is om te leggen. Dit boek doet nadenken en zodoende raad ik het toch aan om te lezen.
July 29, 2025
Er zal best wat op dit essay aan te merken zijn, en Maarten Boudry nodigt je uit om dat ook te doen. Maar zijn kijk op het menselijk vernuft is helder, wij zijn immers zelf de goden waarover we ooit spraken. We veroorzaken problemen, maar zijn ook in staat deze op te lossen.
En met teksten zoals de volgende - die romantische ideeën over onze voorouders naar de realiteit trekken - heb je aan mij een lezer die aan het genieten is:
“Mensen hebben de natuurlijke grondstoffen van deze planeet altijd uitgebuit en naar hun hand gezet. De gedachte dat we ooit in harmonie met de natuur leefden is een hardnekkige mythe. Zelfs als jager-verzamelaars richtten we al ecologische verwoestingen aan. Onze voorouders plunderden de wilde natuur net zo lang tot er niets meer te vreten viel.”
En met teksten zoals de volgende - die romantische ideeën over onze voorouders naar de realiteit trekken - heb je aan mij een lezer die aan het genieten is:
“Mensen hebben de natuurlijke grondstoffen van deze planeet altijd uitgebuit en naar hun hand gezet. De gedachte dat we ooit in harmonie met de natuur leefden is een hardnekkige mythe. Zelfs als jager-verzamelaars richtten we al ecologische verwoestingen aan. Onze voorouders plunderden de wilde natuur net zo lang tot er niets meer te vreten viel.”
September 23, 2022
Zeer vlot geschreven, maar blijft voor mij wat te veel aan de oppervlakte. Weinig nieuws onder de zon als je de problematiek nog maar een beetje van dichterbij volgt. Het meest interessante deel -- voor mij althans -- was het stuk over technofixes, maar ik kreeg niet echt krachtige en heldere argumenten voorgeschoteld om mijn technofix-weerachtige kennissen van het tegendeel te kunnen overtuigen op een of andere toekomstige receptie.
Oh ja, ook nog dit: het luisterboek was maar van matige geluidskwaliteit, en Boudry articuleert niet altijd even duidelijk. Misschien in het vervolg laten inlezen door een professionele verteller?
Oh ja, ook nog dit: het luisterboek was maar van matige geluidskwaliteit, en Boudry articuleert niet altijd even duidelijk. Misschien in het vervolg laten inlezen door een professionele verteller?
January 18, 2025
Boudry schrijft met scherpte en humor. Het boek leest dan ook als een trein. Wat ontbreekt in zijn beschouwing op klimaatverandering is het bredere plaatje van de andere planetaire grenzen die ook al overschreden zijn. Dat maakt de ecologische crisis nog een stapje intenser. Dat perspectief mag niet ontbreken als je de “tovenaars” (die het verwachten van de techniek) afzet tegen de “profeten” (die ook oproepen om onze manier van leven en economie bedrijven kritisch te bezien). Nota bene: Boudry is van het soort tovenaar.
November 17, 2022
De inzichten over kernenergie zijn verrijkend.
De initiatiefnemers om minder vlees te eten worden gebanaliseerd. Daar kan ik me minder in vinden. Elke stem brengt mogelijks een schokgolf teweeg. Onderschat de kleine stem niet.
Fijne schrijfstijl en mooie bronnenlijst!
De initiatiefnemers om minder vlees te eten worden gebanaliseerd. Daar kan ik me minder in vinden. Elke stem brengt mogelijks een schokgolf teweeg. Onderschat de kleine stem niet.
Fijne schrijfstijl en mooie bronnenlijst!
February 11, 2024
Heel grappig dat Boudry - al dan niet opzettelijk - een fout maakt wanneer hij in het dankwoord zegt dat niemand van de mensen die hij bedankte verantwoordelijk is voor fouten in het manuscript door twee keer het woord is te gebruiken.
November 29, 2021
Must read!
December 4, 2021
Zeer helder geschreven, goed onderbouwd. Het zou wel kunnen dat ik niet volledig objectief ben omdat het zo dicht aanleunt bij hoe ik zelf denk 🙂.
March 19, 2022
Zet enorm aan het denken. Een veel rechtsere kijk op klimaat,dan de "profetische" linkse/groene kant.
April 13, 2022
Must-read voor wie de planeet wil mee helpen redden
July 15, 2022
Nagels met koppen! Weg met die kernuitstap.
December 12, 2022
Verhelderende blik waar niet aan te tornen valt vanuit het perspectief van de schrijver. Zeer educatief
June 1, 2023
7.5
Something positive is nice for a change
Something positive is nice for a change
August 25, 2025
Niet polariserend gebracht, fijn!
December 14, 2022
Helder geschreven, vlot leesbaar boek. De boodschap is niet zozeer "het komt wel in orde", maar "wij kunnen ervoor zorgen dat het in orde komt". Het is een handig boek voor bij discussies met pragmatische oplossingen zonder extreme standpunten in te nemen, m.a.w. ecomodernisme.
Ik was helemaal het bestaan vergeten van "Silent Spring", "Grenzen aan de groei" en "Grenzen voorbij". Drie doemboeken die ik ooit gelezen heb met voorspellingen die niet uitgekomen zijn. Het is goed om daar eens aan herinnerd te worden.
Iets wat niet aan bod kwam in het boek, maar waar ik wel eens over nadenk, is hoe je de CO2 uitstoot moet berekenen. Ondanks alle maatregelen stoot een Belg nog steeds meer CO2 uit dan een Chinees. Maar wij hebben een groot deel van de vervuilende productie geëxporteerd (of geoutsourcet) naar het oosten (bv. China). Die uitstoot komt nu op rekening van China, maar zou die niet beter op de Belgische rekening komen?
Ik was helemaal het bestaan vergeten van "Silent Spring", "Grenzen aan de groei" en "Grenzen voorbij". Drie doemboeken die ik ooit gelezen heb met voorspellingen die niet uitgekomen zijn. Het is goed om daar eens aan herinnerd te worden.
Iets wat niet aan bod kwam in het boek, maar waar ik wel eens over nadenk, is hoe je de CO2 uitstoot moet berekenen. Ondanks alle maatregelen stoot een Belg nog steeds meer CO2 uit dan een Chinees. Maar wij hebben een groot deel van de vervuilende productie geëxporteerd (of geoutsourcet) naar het oosten (bv. China). Die uitstoot komt nu op rekening van China, maar zou die niet beter op de Belgische rekening komen?
Displaying 1 - 28 of 28 reviews