Els Borst: Een arts in de politiek

by Nele Beyens

'Een prachtig boek over een zeer bijzonder mens.' Sigrid Kaag

Els Borst - geboren Eilers - (1932-2014) was van 1994 tot 2002 namens D66 minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in de paarse kabinetten-Kok. Zij stond aan de basis van ons huidige zorgstelsel en was voor veel Nederlanders een van de betrouwbaarste en geliefdste politici van die tijd.

Toen Borst op tweeënzestigjarige leeftijd minister werd, had zij een lange carrière in de gezondheidszorg achter de rug. Opgeleid als arts was zij onder meer medisch directeur van het Academisch Ziekenhuis Utrecht, vicevoorzitter van de Gezondheidsraad en bijzonder hoogleraar evaluatieonderzoek van het klinisch handelen aan de Universiteit van Amsterdam. Als minister voerde zij de wettelijke regeling voor euthanasie en hulp bij zelfdoding in, de eerste ter wereld. Zij maakte serieus werk van de strijd tegen het roken, voerde een donorregistratie in, gaf patiënten medezeggenschap in de zorg, bereidde de invoering van de basisverzekering voor, en dit is nog slechts een selectie.

Els Borst. Medicus in de politiek is een pakkende biografie over een vrouw die als moeder van drie jonge kinderen stap voor stap een indrukwekkende loopbaan wist op te bouwen. Nele Beyens mocht daarbij gebruikmaken van de persoonlijke archieven van Els Borst en van haar familie. Deze biografie bood haar daarnaast de gelegenheid de fascinerende geschiedenis van vijftig jaar Nederlandse gezondheidszorg bloot te leggen.

'Geslaagd, lezenswaardig, leerzaam' NRC Handelsblad

'Een schitterend portret van een fascinerende vrouw.' Nederlands Dagblad

'Absoluut een must als je geïnteresseerd bent in de ontwikkeling van de gezondheidszorg.' Joost Zaat, huisarts-columnist de Volkskrant

'Heerlijk boek om te lezen! Enorm veel geleerd ook van de gezondheidszorg aan de hand van het leven van Els Borst.' Sohpie Hilbrand, Khalid & Sophie

'Minutieus beschrijft Nele Beyens werkwijze, idealen en daden van Els Borst.' **** EW Elsevier Weekblad

Genres: Biography

735 pages, Kindle Edition

Published November 4, 2021

Reviews

[José Van Rosmalen · Rating 5 out of 5]

De biografie over Els Borst begint met haar gruwelijke einde. Ze werd in 2014 op eenentachtigjarige leeftijd in haar huis in Bilthoven vermoord. De auteur, Nele Beyens, geeft aan deze gebeurtenissen aandacht om daarna over te gaan tot de chronologische biografie van haar leven dat in 1932 begon. Aan het einde van het boek komt zij hier verder niet op terug. Els Eilers groeide op als enig kind in een Amsterdams gezin en kon goed leren. Ze was een kind en een jong meisje in de wereldoorlog. Ze zag dat joodse kinderen uit haar klas verdwenen en later werden vermoord. Ze verbleef maanden bij een boerenfamilie in noord Holland om aan te sterken. Na haar lagere school ging ze naar het Barlaeus gymnasium. Toen ze zeventien was won ze een opstelwedstrijd en mocht ze twee maanden naar Engeland om deel te nemen aan een internationale jeugdconferentie. Na de middelbare school ging ze medicijnen studeren. Ze ontmoette Jan Borst, die ook medicus was en trouwde met hem. Ze kregen drie kinderen. Op haar drieendertigste ging zij werken, mede op aandringen van haar man. Ze werkte vervolgens tientallen jaren in de medische wereld, eerst als wetenschappelijk onderzoeker, later steeds meer in management-functies. Ze was nooit een dokter met patiënten, maar voelde zich wel betrokken bij patienten. Op haar 40e promoveerde ze op een proefschrift over bloedonderzoek en ze was voortaan dr. Borst. Ze werkte onder meer als directeur van de Bloedbank en van het Academisch ziekenhuis in Utrecht. Later werd ze vice voorzitter van de Gezondheidsraad, een belangrijk adviesorgaan van de overheid. Dat was ze tot haar 62e. Ondertussen was ze al jaren actief binnen D 66, maar dan vooral op lokaal niveau, in de Bilt en Bilthoven, waar zij woonde. Op die leeftijd kun je al aan pensioen gaan denken, maar bij Els Borst liep het anders. Haar man was al voor zijn zestigste overleden aan kanker en Els was weduwe; haar kinderen waren inmiddels volwassen. Bovendien genoot zij door haar werk meer bekendheid. Daarom vroeg Hans van Mierlo, de toenmalige partijleider van D 66 haar in 1994 om toe te treden tot het eerste paarse kabinet met de PvdA, de VVD en D 66. Ze werd minister van Volksgezondheid en zou dat acht jaar blijven, dus tot haar zeventigste. In de Tweede periode, van 1998 tot 2002 was ze bovendien vice premier.
Els Borst wist veel van de medische wetenschap, aanvankelijk iets minder van de landelijke politiek en de valkuilen die je daar tegenkomt. Toch was ze als bewindsvrouw behoorlijk effectief en wist zij resultaten te bereiken, bijvoorbeeld over orgaandonatie en euthanasie en ook als het ging om de kosten in de zorg. Ze kon goed tegenspel bieden tegen eigenwijze medische specialisten. De euthanasiewetgeving lag moeilijk, ze maakte een blunder door te zeggen 'het is volbracht', omdat dat leek te verwijzen naar Jezus Christus, maar dat was zeker niet haar bedoeling geweest. In 2002 stopte haar actieve politieke loopbaan, maar bleef ze nog wel op vele fronten actief. Ze kreeg ook meer tijd voor de kinderen en kleinkinderen en voor uitstapjes in binnen- en buitenland. Ze volgde de politiek nog wel met aandacht en gaf ook regelmatig haar mening. Ook gaf ze wel adviezen aan Kamerleden van D 66, zonder hen voor de voeten te lopen.

Nele Beyens heeft een voortreffelijke biografie geschreven, waarvoor zij veel werk heeft verzet. Ze heeft met een groot aantal mensen gesproken en veel bronnen geraadpleegd. Dit wordt allemaal in het boek verantwoord. Het boek is niet alleen interessant om meer over de persoon Els Borst te weten, maar ook om meer te weten over belangrijke ontwikkelingen in de gezondheidszorg in Nederland. Bovendien denk ik dat een inhoudelijke deskundige minister zoals zij was, voor de aanpak van problemen toch wel de voorkeur - althans mijn voorkeur- heeft boven een minister die vooral op die positie is gekomen door bestuurlijke en politieke ervaring. Je weet natuurlijk nooit hoe zij het in tijden van corona zou hebben gedaan, maar ze wist veel van wetenschap en keek niet op tegen vermeende autoriteit. Het is waardevol dat haar persoonlijke en politieke leven zo is gedocumenteerd.

[Koen Koolstra · Rating 5 out of 5]

Het is volbracht!

[Ekmef · Rating 5 out of 5]

Toen ik opgroeide was de naam van Els Borst min of meer synoniem met Het Kwaad. Zij was een voorvechter van euthanasie en abortus en als Goede Christenen waren we daar Tegen. Inmiddels heb ik een wat ander wereldbeeld en het is fantastisch om stap voor stap te ontdekken hoe de wereld toch een mooiere plek is dan werd voorgespiegeld. Het ongegeneerd lezen van deze mooie biografie droeg daar aan bij. Els Borst was een prachtig mens en het boek illustreert dat met talloze voorbeelden.
Maar wat blijft hangen is hoe ze geen carrièrepoliticus was - het begon met geneeskunde studeren, geen kinderarts worden, een promotietraject dat ivm mantelzorg flink uitliep - en opeens werd ze hoofd van het transfusielab, directeur van het UMCU (toen nog het AZU) en van daaruit volgden allerlei commissies tot men haar vroeg voor het ministerschap. Hoe anders was haar weg dan de weg die jonge wetenschappers nu wordt voorgespiegeld (excelleren, buitenlandervaring, beurzen). Interessant is ook dat veel discussies die nu spelen toen ook al speelden (het gebrek aan vrouwen op hoge functies). Zo'n biografie wordt dan opeens een spiegel om te reflecteren op hoe we de dingen vandaag de dag doen.
Het boek geeft ook een diepgaand inzicht in waarom de zorg nu zo in elkaar steekt. Als arts leer je gaandeweg een boel over de organisatie van de gezondheidszorg maar het wordt altijd gepresenteerd als een voldongen feit, niet als iets wat leeft en waar aan geschaafd kan worden. In deze biografie vind je de broodnodige achtergronden.
Het is wel echt een gortdroog boek. Het begin leest nog wel vlot, maar op een gegeven moment zijn er zoveel raden en besturen dat het wat moeilijk wordt om alles bij te houden. De schrijfster blijft echter op gezette momenten reflecteren en duiden (waarom is het gebeurde van belang, wat maakte het uniek) en dat helpt enorm om het toch binnen een week uit te lezen! Zeer warm aanbevolen.

[Caro · Rating 4 out of 5]

Inzichtelijke en rijke biografie over het leven en werk van Els Borst-Eilers. Valt soms wat in herhaling als je het van kaft tot kaft leest, maar dit maakt het daarom ook bruikbaar als naslagwerk. Prachtige hoeveelheid en kwaliteit van bronnen.

[Lizet de Blecourt · Rating 3 out of 5]

Aangezien ik geen bijzondere interesse heb voor/ kennis heb over de gezondheidszorg was dit boek op sommige momenten langdradig en moeilijk te begrijpen. Vooral de inhoudelijke stukken over het bestuur in ziekenhuizen etc was niet voor mij bestemd. Echter, vond ik het begin van het boek - over de jeugd van Borst en oorlog - super interessant. Ook de stukken in haar politieke carrière over medisch ethische kwesties waren interessant om te lezen. Ik zou dit boek sowieso aanraden voor mensen die al wat meer achtergrond kennis hebben over gezondheidszorg of specifiek opzoek zijn hier meer over te leren!

[Bauke Ter · Rating 4 out of 5]

Een bijzonder uitgebreid epos over het leven van een heel bijzondere vrouw. Mijn respect voor Els Borst is met dit boek alleen maar toegenomen. Wat me bijblijft is dat ze een positieve maatschappelijke impact altijd voorop heeft gezet in haar carrière en dat ze als mens een grote verantwoordelijkheid voelde voor het verbeteren van de levens van patiënten en zieken. Voor mensen die meer willen leren over de soms toch wel weerbarstige realiteit van de politiek is dit boek echt een aanrader. Zie het echter niet als een lekker door te lezen boek: het is bij tijden echt gortdroog en eerder een uiteenzetting van wetsvoorstellen dan een biografie.

[Lysbeth Van Valkenburg-Lely · Rating 3 out of 5]

Het is wel interessant als je in de politiek geïnteresseerd bent maar het is wat mij betreft geen echte smaakmaker.
Te veel details over allerlei wetten en te weinig over Borst zelf en haar manier van in het leven staan en de uitdagingen van een werkende moeder en later minister worden niet in beeld gebracht. Jammer een gemiste kans

[Jan Waling · Rating 4 out of 5]

Els Borst, een uitzonderlijke vrouw, die tragisch aan haar einde kwam. Ze heeft zover betekent voor Nederland en voor de mensen om haar haan. Politiek heeft ze bergen verzet, zoals de invoering van de EBM en de euthanasiewetgeving. Bovendien heeft ze veel voor de patiënten verenigingen gedaan.
Zeer lezenswaardig boek, hulde.

[Jordi · Rating 4 out of 5]

Mooie, vlot lezende biografie over een voor Nederland belangrijke vrouw. De nadruk van de biografie op het inhoudelijke werk van Els Borst zorgt er wel voor dat je soms goed ingevoerd moet zijn in de materie om volledig te kunnen volgen. Her en der moeten er bovendien nog wat schrijf- en typefoutjes uit de tekst worden gehaald.

Al met al een aanrader.

[Wout · Rating 5 out of 5]

Mooi en volledig beeld van een bijzondere vrouw. Inspireert en stemt tot nadenken, laat zien hoe ver je met pragmatisme kan komen in de politiek. Leest prettig en heeft voldoende aandacht voor de mens naast de minister.

[Tanja Mandersloot · Rating 3 out of 5]

Goed geschreven biografie van Borst. Vooral tav haar loopbaan. Biedt ook een goede kijk op de geschiedenis van de Nederlandse gezondheidszorg en het beleid in deze.

[Jos vdG · Rating 4 out of 5]

Gedetailleerde en pakkende biografie van een van de meest indrukwekkende vrouwen in de Nederlandse politieke geschiedenis.

[Alexander Vreede · Rating 5 out of 5]

Ik las dit boek in het kader van mijn leesclub over biografieën.
Zeer informatief boek met zowel een complete beschrijving van het leven en de loopbaan van Els Borst als een mooi overzicht over de ontwikkelingen in de gezondheidszorg en wetgeving en regelgeving daarover tussen 1979 en 2010. Af en toe stoort de formele en afstandelijke schrijfstijl van de schrijfster wel maar dat wordt meer dan goed gemaakt door de gedetailleerde inhoud van het boek. Sommige hoofdstukken neigen wat mij betreft iets te veel naar hagiografie terwijl andere ook weer behoorlijk kritisch zijn. In het boek vond ik vele wetenswaardigheden die voor mij toch nieuw waren. Knap gemaakt boek en zeer de moeite van het lezen waard, zeker als je, zoals ik, een deel daarvan zelf hebt meegemaakt. Al met al de vijf sterren zeker waard.