Vrata od utrobe

by Mirko Kovač

Mjesto zbivanja ovog romana je istočna Hercegovina, a vrijeme obuhvaćeno je prije, za i neposredno poslije II. svjetskog rata. Akteri su članovi dvaju naraštaja jedne obitelji. Taj je roman jedno od ključnih autorovih djela, objavljen 1978. godine.
Roman "Vrata od utrobe" najnagrađivaniji je roman Mirka Kovača, ovjenčan "NIN-ovom nagradom" – najuglednijom nagradom za roman na južnoslavenskim prostorima 1978. i "Nagradom Željezare Sisak" 1979. godine. Bio je najčitanija knjiga 1980., a u izboru najuglednijih intelektualaca u časopisu Dani "Vrata od utrobe" proglašena su najboljim romanom dvadesetoga stoljeća, odmah nakon romana Meše Selimovića "Derviš i smrt", te "Travničke kronike" Ive Andrića.

Genres: Fiction, Novels

335 pages, Hardcover

First published January 1, 1978

About the author

Mirko Kovač was a Yugoslav writer. In his rich career he wrote novels, short stories, essays, film scripts, TV and radio plays. Among his best known works are the novella "Životopis Malvine Trifković", the novels "Vrata od utrobe", "Grad u zrcalu", the short story collection "Ruže za Nives Koen", the book of essays "Evropska trulež" and the scripts for some of the most successful films of Yugoslav cinema like Mali vojnici, Lisice, Okupacija u 26 slika and Pad Italije among others.

Kovač was born to a Croat father and a Serb mother in the village of Petrovići in Banjani region near Nikšić, Montenegro. He went to elementary school in Trebinje but after leaving his family at the age of 16 he went to Vojvodina where he finished high school in Novi Sad. During that time he discovered the works of poet Tin Ujević and became interested in literature. He went on to study the works of other notable Croatian authors like Ranko Marinković, Vladan Desnica, Antun Branko Šimić and Vjekoslav Kaleb. After finishing school he published his first essay called Tri pesnika (Three Poets) about the works of Tin Ujević, Branko Miljković and Oskar Davičo. His first book Gubilište was published in 1962 and caused a big bang on the Yugoslav literature scene. The communist authorities declared the book inappropriate because of its dark portrayal of life and started a campaign against Kovač which resulted in a year long polemic. Many authors including Predrag Matvejević and Danilo Kiš wrote in Kovač's defence.

He received: the Serbian NIN Prize in 1978 and the Andrić Prize in 1979, Swedish PEN Tucholsky Award (1993), German Herder Prize (1995), Montenegrin Njegoš Award (2009) and 13th July award (2004), Slovenian Vilenica Award (2003), Croatian Vladimir Nazor Award (2008) etc.

He lived in Belgrade, but moved to Rovinj, Croatia, his wife's hometown, after Slobodan Milošević came to power.

He died aged 75 in 2013 in his home of Rovinj in Istria.

Reviews

[Brodolomi · Rating 3 out of 5]

Ovo mi je treće Kovačevo delo koje sam pročitao, ali nikako da se Mire i ja razumemo kao čitalac i pisac. Da sam uživao, uglavnom nisam. Poštujem to što je u postmodernizam zakoračio želucem i istraživački, za razliku od sledeće generacije domaćih pisaca koji su pisali šablonski, gotovo držeći priručnik „Šta je postmodernizam”. Središnje, sedmo, poglavlje o biku Paolu Manzija, mitopoetska studija o žrtvi, bilo mi je baš uzbudljivo. Ali, pseudobiblijski i pseudo-stvarnosna-proza stil me je baš umorio. Sa svim tim ukrasima, humorom koji nisam kapirao i osećaju da se troše reči na trice i kučine imao sam utisak da sam na nekoj kulturnoumetničkoj priredbi lokalnog karaktera a ja gledam samo u sat kad će da se završi. Ako je susret sa knjigom ljubavni sastanak, onda Mire odlazim uz iskreni žal, ali sa otrcanim izgovorom: nije problem u tebi, nego u meni.

[Srđan Vidrić · Rating 5 out of 5]

Najpoznatiji i najnagrađivaniji roman Mirka Kovača "Vrata od utrobe" je u pravom smislu te reči - roman o Hercegovini i hercegovačkom čoveku iz prve polovine XX veka. Međutim, on je samo to u meri u kojoj je i "Travnička hronika" samo roman o Travniku iz prve polovine XIX veka. Dakle, u pitanju je delo koje zahvata veoma veliki dijapazon tema i motiva od kojih su najdominantniji NOB, klasna i ideološka podela stanovništva, nacionalizacija imovine, uzdizanje i uspostavljanje komunističkog režima, bratoskrnavljenje i čitav niz drugih. Premda pisana u realističkom ključu i u formi hronike, ova knjiga odiše raskošnom rečenicom u kojoj se oseća sva punoća srpsko-hrvatskog jezika i erudicija i elokvencija Mirka Kovača. Sačinjen od velikog broja priča i likova ovaj roman zaista podseća na Andrićeve romane, ali se pre svega stilom, a onda i autorovom poetičkom osvešćenošću, ralikuje od njih. Kovač je sklon digresivnosti, koja u velikoj meri doprinosi retardaciji radnje, ali nikada ne gubi nit u pripovedanju. Likovi su odlično karakterisani i portretisani, a njihovi postpupci dobro motivisani, što ih napokon čini očovečenim. (Stičem utisak da upravo ovo nedostaje u romanima savremene (srpske) književnosti.) Ukratko, roman koji bi trebalo imati na listi pročitanih knjiga.

[Невен Паштар · Rating 4 out of 5]

4+

[Mira Stantić · Rating 5 out of 5]

Svaki puta kada čitam Mirka Kovača izgubim se u njegovim rečenicama. Stil pisanja, rečnik...sve me to dovode do stanja koje ne mogu drugačije objasniti nego kao ,,osećam se kao kod kuće". Šta to zapravo znači, ne znam.

[Simon Popek · Rating 4 out of 5]

3,5 ⭐️

[Boris Laketić · Rating 2 out of 5]

Pročitao sam prvo izdanje. Bled roman, od onih čiji se sadržaj brzo zaboravlja. U suštini hronika jednog hercegovačkog naselja (imenovanog kao L.) i nekolicine njegovih žitelja, najpre pripovedačeve porodice. Naracija ne sledi linearnu hronologiju već je organizovana oko glavnih likova, kojima nažalost nedostaje supstancije. Nedostaje i smisla za razvoj i menjanje u protoku istorijskog i ličnog/egzistencijalnog vremena, izlaganje je više nizanje statičnih momenata. Malo je i emotivnog intenziteta, malo je dramskog naboja u romanu. Izuzetak je 7. poglavlje sa snažnom epizodom, doduše s predvidljivim ishodom, o biku Paola Menze, koje se kao relativno zaokruženo može izdvojiti kao samostalna novela/najbolji deo romana.
Samozadovoljno, staloženo pripovedanje u trećem licu neretko je nefokusirano, a parodiranje biblijskog stila postaje, kako se roman bliži kraju, sve neuspelije i izveštačenije. Odbojniji postaju i poučni ekskursi, a ne proređuju se ni isprazni aforizmi. Prelazak pripovednog tona u ironiju i cinično ruganje javlja se mestimično samo na početku, kada se pripovedač direktno dotakne nacionalnih pitanja. Težnja za postizanjem efekta međutim postaje problematična po pitanju uverljivosti mesta radnje. Ono naime ne ostavlja utisak realne zasnovanosti na terenu, već jednog konstrukta, rekao bih podređenog autorovom viđenju srpsko-hrvatskog kompleksa (u istoj funkciji je, čini mi se, i sam jezik romana, sa srpsko-hrvatskim leksičkim dubletima tj. svesnim leksičkim i u manjoj meri sintaksičkim kroatizovanjem pripovedačevog ekavskog srpskog jezika). Utisak isfantaziranosti i nerealnosti je naročito izražen kad je reč o pripovedačevoj porodici (nacionalno poreklo i socijalni status članova).