Κοτζαμπάσηδες, καραβοκύρηδες, έμποροι: Μοχλοί ή τροχοπέδη της επανάστασης;

1821 – Δύο αιώνες μυθ-Ιστορία: Η αλήθεια πίσω από την εθνική μυθολογία #2

by Λεωνίδας Μοίρας, Θεόδωρος Δ. Παναγόπουλος, Κυριάκος Σκιαθάς

Ο δεύτερος τόμος της σειράς Μυθ-Ιστορία για τα 200 χρόνια από την επανάσταση του 1821 είναι αφιερωμένος στις κοινωνικές δυνάμεις-μοχλούς που κίνησαν την ιστορία ή την μπλόκαραν για να ξεκινήσει η πρώτη επανάσταση σε ευρωπαϊκό έδαφος τον 19ο αιώνα των ριζικών αλλαγών με τη δημιουργία εθνικών κρατών.

Οι αφορισμοί είναι εύκολοι, ειδικά αν αυτός που τους διατυπώνει έχει τουλάχιστον επιφανειακή γνώση της Ιστορίας και υπόβαθρο που του επιτρέπει να διανθίζει τον λόγο του με αποσπάσματα από ρήσεις μεγάλων αντρών και γυναικών.

Σε αυτήν τη βάση κάποιος αφοριστής θα μπορούσε με μια μονοκοντυλιά να διαγράψει τον ρόλο που διαδραμάτισαν οι προύχοντες (κυρίως του Μοριά) στην προετοιμασία της Επανάστασης του Εικοσιένα, να σταθεί σκεφτικός απέναντι στους νησιώτες καραβοκύρηδες στη διάρκεια του Αγώνα και να απαξιώσει το αποτύπωμα των εμπόρων στη διαδικασία συγκρότησης εθνικής συνείδησης.

Όμως η Ιστορία δεν έχει μόνο μία ανάγνωση και επιδέχεται πολλές ερμηνείες μέσω των οποίων επαναξιολογούμε τη δράση των κοινωνικών ομάδων και των εκπροσώπων τους.

Στην έκρηξη τέτοιων γεγονότων δεν υπάρχει μαύρο – άσπρο. Η αποτίμηση γίνεται στον ρόλο που έπαιξαν ο καθένας, στη δράση τους, και στο τι επιζητούσαν, πόσο εξάντλησαν τον ριζοσπαστισμό τους, αν είχαν, πόσο συμβιβάστηκαν και πόσο εμπόδισαν ή βοήθησαν στην επίτευξη του τελικού στόχου και ποιος ήταν αυτός.

Χωρίς τους κοτζαμπάσηδες δύσκολα θα έπαιρναν φωτιά οι ραγιάδες του σουλτάνου· χωρίς τους καραβοκύρηδες δεν θα υπήρχε υπεροπλία στη θάλασσα, δεν θα υπήρχαν χρήματα για ανεφοδιασμό σε τρόφιμα και πυρομαχικά· χωρίς τους εμπόρους οι νεωτερικές ιδέες του διαφωτισμού και της ανεξαρτησίας δεν θα πέρναγαν τα σύνορα της Ανατολής, η ζωντάνια και η δυναμική τους δεν θα φόρτιζε το κοινωνικοοικονομικό δυναμό των υπόδουλων αγροτών και τεχνιτών.

Ανάμεσα στα θέματα που αναπτύσσονται είναι οι σχέσεις της οθωμανικής εξουσίας με τους κοτζαμπάσηδες, οι «Τουρκοχριστιανοί» προύχοντες, ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, το ναυτεμπόριο και η επανάσταση, ο ελληνικός εμπορικός κόσμος της μεσημβρινής Ρωσίας και το ’21 κ.ά.

160 pages, Paperback

First published March 21, 2021

About the author

Ο Λεωνίδας Μοίρας είναι απόφοιτος του τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας, του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης. Κατέχει μεταπτυχιακό δίπλωμα στη Νεότερη Οθωμανική Ιστορία από το τμήμα Νεότερης Ιστορίας του İstanbul Üniversitesi. Έχει γράψει άρθρα σε συλλογικούς τόμους, διδάσκει την τουρκική και οθωμανική γλώσσα, ενώ έχει μεταφράσει βιβλία και επιστημονικά άρθρα από τα τουρκικά στα ελληνικά.

Reviews

[Themis · Rating 4 out of 5]

Το βιβλίο αποτελεί τον δεύτερο τόμο μιας σειράς ιστορικών εκδόσεων της εφημερίδας Documento με αφορμή τα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση.

Αυτός ο τόμος εστιάζει στις κοινωνικές δυνάμεις που είτε προώθησαν είτε εμπόδισαν την Επανάσταση του 1821. Πιο συγκεκριμένα εξετάζεται η περίπλοκη σχέση των Κοτζαμπάσηδων με την οθωμανική εξουσία και ο πρωταγωνιστικός ρόλος τους στην προετοιμασία και εξέλιξη της Επανάστασης. Στη συνέχεια αναλύεται η συμβολή των καραβοκύρηδων-νησιωτών εφοπλιστών στη ναυτική υπεροπλία των επαναστατημένων Ελλήνων και η οικονομική τους υποστήριξη στην υπόθεση του Αγώνα. Τέλος, διερευνάται ο ρόλος των εμπόρων στη διάδοση των ιδεών του Διαφωτισμού και της εθνικής ανεξαρτησίας, καθώς και η επιρροή τους στη διαμόρφωση μιας σύγχρονης εθνικής συνείδησης.

Το βιβλίο προσφέρει μια σύντομη αλλά πολυδιάστατη προσέγγιση, αποφεύγοντας απλοϊκούς αφορισμούς, και αναδεικνύει τις σύνθετες σχέσεις και τα αντικρουόμενα συμφέροντα αυτών των κοινωνικών ομάδων κατά την περίοδο της Επανάστασης. Συμβάλλει έτσι στην κατανόηση του πώς οι διαφορετικές κοινωνικές δυνάμεις επηρέασαν την πορεία προς την ανεξαρτησία.