Siódmy życiorys

by Ota Filip, Jan Stachowski (Translator), Andrzej S. Jagodziński (Foreword)

Ta powieść zapewne nigdy by nie powstała, gdyby historia nie dopadła Oty Filipa. W 1998 roku w niemieckiej telewizji wyemitowano dokument oskarżający pisarza o to, że na początku lat pięćdziesiątych, współpracując z bezpieką, przyczynił się do skazania i uwięzienia kilku swoich kolegów z wojska. Syn pisarza pod wpływem tej informacji załamał się i popełnił samobójstwo. Ten cios stał się dla Oty Filipa pretekstem do rozliczenia z przeszłością.

Urodzony w Śląskiej Ostrawie pisarz o czesko-niemieckim pochodzeniu rozliczył nie tylko z wielką historią, ale także z sobą samym i najbliższą rodziną. Siódmy życiorys to wybitna powieść, ale przede wszystkim bezwzględnie szczera spowiedź z kilkunastu lat życia – "trzynaście decydujących dla mnie lat pomiędzy wiosną 1939 roku a październikiem 1952 roku, czyli od moich dziewięciu do dwudziestu dwu lat, kiedy w sercu Europy połamała mnie, przemieliła i w końcu wypluła na dalsze życie skurwiona historia, którą wtedy władali dwaj zbrodniarze – Hitler i Stalin".

384 pages, Hardcover

First published January 1, 2000

About the author

Ota Filip (* 9. března 1930, Slezská Ostrava) je jedna z předních postav české exilové literatury.

Po maturitě (1948) pracoval v různých zaměstnáních (sportovní redaktor Mladé Fronty, horník, v letech 1968 – 1969 redaktor ostravského nakladatelství Profil, dělník). V roce 1970 byl odsouzen za podvracení republiky. V roce 1974 se nuceně vystěhoval do Německa. V Německu pracoval jako publicista a komentátor a jako lektor nakladatelství Fischer Verlag. Je členem Bavorské akademie věd a umění. Žije v podalpském městečku Murnau am Staffelsee.

Reviews

[Adam · Rating 5 out of 5]

Wybitna powieść, jedna z tych, gdzie można przeczytać kilka stron i się zachwycić kunsztem literackim autora. Niestety opiera się na osobistej tragedii, oraz byciu częścią strasznej XX-wiecznej historii. Nie chcę zdradzać fabuły, powiem tylko że mając ojca nazistę i wuja komunistę nie ma lekko.
Jednak ta powieść to nie tylko opisy stalinowskiego terroru w Czechosłowacji, to też opowieść o dorastaniu w ciężkich czasach, o rodzinie, o pierwszych miłościach, o jazzie, o radzeniu sobie, co jest absolutnie wspaniałe. Czuć czasem ten typowo czeski czarny humor, czuć również Kafkę.

An outstanding piece of Czech literature, one of those novels, where one can read just a few pages and know it's going to be something great. Unfortunately, it's based on a personal tragedy, and on taking part in the terrible history of the 20th century. I don't want to spoil the story, I'm just going to say that life in Czechoslovakia certainly isn't easy when your father is a Nazi, and your uncle is a communist.
However, this novel is not only about stalinist terror, it's also about coming of age in difficult times, about family, jazz, first love, and just getting together, which is absolutely amazing. It has that distinct Czech dark humor, and it's also very kafkaesque at times.

[Clarence · Rating 4 out of 5]

„Mam historii po dziurki w nosie. Chciałbym, żeby już raz na zawsze o mnie zapomniała”.
„Siódmy życiorys” Oty Filipa powstał w tragicznych i nietypowych okolicznościach. Autor, czeski pisarz żyjący i publikujący od 1974 roku w Niemczech, został w 1998 roku oskarżony przez niemiecką telewizję o dokonanie donosu na swoich kolegów z wojska w latach pięćdziesiątych. Oskarżenie okazało się dla niego druzgocące – przyczyniło się do samobójstwa jego syna, a samego pisarza pogrążyło w ciężkiej depresji. Jako formę terapii psychiatrzy zalecili mu przelewanie wspomnień na papier. Tak powstało jego najsłynniejsze dzieło.
Utwór ma charakter autobiografii (spotkałem się również z określeniem „powieść autobiograficzna”) i opowiada o losach Oty Filipa w latach czterdziestych i pięćdziesiątych XX wieku, a więc w okresie II wojny światowej oraz najcięższych lat stalinizmu. Znaczną część książki zajmuje omówienie sprawy wspomnianego wcześniej rzekomego donosu, ale drugim ważnym tematem – być może nawet ważniejszym – jest toksyczna relacja Filipa z rodziną, a zwłaszcza z ojcem.
Genezę powstania „Siódmego życiorysu” poznałem dopiero po lekturze i muszę przyznać, że wyjaśniła mi ona wiele rzeczy, które wcześniej wydawały mi się zastanawiające. Mam tu na myśli między innymi nie do końca przemyślaną konstrukcję utworu – druga połowa książki sprawia wrażenie oderwanej od pierwszej, a zakończenie jest dość nagłe – czy też bardzo krytyczne, oskarżycielskie nastawienie narratora zarówno wobec innych ludzi, jak i samego siebie. Widać, że Filip pisał ten tekst przede wszystkim dla siebie – aby dać ujście skrywanym przez lata emocjom, traumom, poczuciu winy i urazie do innych.
Książka ma jednak wyraźną wartość literacką, nie tylko dzięki wysokiemu poziomowi warsztatu autora, ale również za sprawą jego niesamowitej pamięci. Jestem naprawdę pełen podziwu, jak autor potrafi ze szczegółami opisać konkretny dzień sprzed pół wieku. Jego relacje z takich wydarzeń jak upadek faszyzmu czy następująca po nim rzeź niemieckiej ludności cywilnej (ten fragment szczególnie zapadł mi w pamięć) są niezwykle barwne i sugestywne. Czytając je, miałem wrażenie, jakby autor opisywał wydarzenia sprzed kilku dni, a nie pół wieku.
„Siódmy życiorys” może nie jest utworem idealnym. Niektóre fragmenty podobały mi się bardziej, inne mniej, a całość momentami nieco mi się dłużyła. Mimo to jest to bez wątpienia dzieło bardzo ciekawe i wartościowe zarówno pod względem historycznym, jak i literackim. Wiem, że w ramach tej autoterapii autor napisał jeszcze jedną książkę, opisującą kolejne dekady swojego życia. Kto wie – jeśli kiedyś zostanie przetłumaczona na język polski, być może również po nią sięgnę.

[Piotr · Rating 4 out of 5]

To wyjątkowa książka; nijak sobie nie przypominam, bym czytał cokolwiek podobnego. A czytałem podobnych rzeczy nieco: i o Polsce, i o Sowietach, o Rumunii, Węgrzech, Bułgarii. Wymiar tej swoistej spowiedzi OF jest po prostu wyjątkowy. Jak jego pisarski talent, jak ludzie, jakich miał szczęście poznać i obserwować, i w końcu - jak te drańskie czasy o jakich pisze...
W nieco skróconej wersji - to powinna być w tej części Europy szkolna lektura licealistów - wszak OF nie miał wiele więcej lat.
Taki czeski ... "Pan Cogito" - tylko prozą.