What do you think?
Rate this book
De Blauwe Fabel: Waarom we de KLM al een eeuw lang tegen elke prijs in de lucht houden
Geen industrie wordt zo gedomineerd door avontuur, romantiek en patriottisme als de luchtvaart. Geen bedrijf maakt Nederlanders trotser dan de KLM. Onze koninklijke luchtvaartmaatschappij zou zelfs aan de basis staan van het succes van de BV Nederland. Maar op welke feiten is dat gebaseerd?
In De blauwe fabel vertelt Ties Joosten aan de hand van minutieus historisch onderzoek en op basis van tientallen interviews met insiders hoe de KLM keer op keer profiteert van de Nederlandse liefde voor de zwaan. Of de KLM nu geraakt wordt door economische crises, een pandemie of door opkomend nationalisme: de overheid staat altijd klaar om haar met een grote zak geld te redden.
Nu de klimaatcrisis de toekomstperspectieven van het luchtvaartbedrijf langzaam maar zeker doet vervagen, is het tijd om de oude zwaan recht in de ogen te kijken. Zijn we na honderd jaar nog altijd verblind door de liefde voor onze nationale trots?
In De blauwe fabel vertelt Ties Joosten aan de hand van minutieus historisch onderzoek en op basis van tientallen interviews met insiders hoe de KLM keer op keer profiteert van de Nederlandse liefde voor de zwaan. Of de KLM nu geraakt wordt door economische crises, een pandemie of door opkomend nationalisme: de overheid staat altijd klaar om haar met een grote zak geld te redden.
Nu de klimaatcrisis de toekomstperspectieven van het luchtvaartbedrijf langzaam maar zeker doet vervagen, is het tijd om de oude zwaan recht in de ogen te kijken. Zijn we na honderd jaar nog altijd verblind door de liefde voor onze nationale trots?
256 pages, Paperback
First published January 25, 2022
17 people are currently reading
407 people want to read
About the author
Ties Joosten
1 book4 followersTies Joosten schrijft voor Follow the Money over bedrijven en sectoren die veel broeikasgassen uitstoten. Sinds 2019 doet hij onderzoek naar de geldstromen waarvan de luchtvaart profiteert.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 48 reviews
January 30, 2022
Aanrader. Goed geschreven boek dat met goede analyses en feiten laat zien dat vliegen geen toekomst heeft. Zowel economisch gezien: KLM gaat bijv. Elk decennium failliet. Zowel sociaal gezien: de enorme overlast die het veroorzaakt en uitbuiting van personeel. En natuurlijk allerbelangrijkste vanuit de klimaatcrisis bezien: er zijn nog geen groene alternatieven en geen oplossingen voor de enorme uitstoot van luchtvaartmaatschappijen.
February 11, 2022
Helaas gewoon een slecht boek. Voor iedereen die een paar procent positiviteit in z’n lichaam heeft is het een loodzware opgave om je door dit boek te worstelen. Werkelijk iedere persoon en gebeurtenis in de geschiedenis die iets (of niets) met KLM te maken heeft gehad wordt zo ge-framed dat hij fout/slecht/opportunistisch/walgelijk was. Het azijn druipt eraf. De haat jegens KLM is zo irrationeel dat het gevoel je bekruipt dat de auteur wraak probeert te nemen op een gebeurtenis waar wij als lezers geen weet van hebben.
Natuurlijk, kritische analyses zijn welkom, maar dan wel gebaseerd op de juiste feiten. Dit boek staat bomvol fouten en aannames, maar het meest storen de honderden overdrijvingen en verkeerde verbanden die de auteur legt om zijn doel te bereiken. Dit boekje is dan ook niet meer dan een pamflet van een anti-luchtvaart activist die zijn weinig genuanceerde gevoelsmening aan de lezer op wil dringen.
Om bovenstaande inhoudelijk te onderbouwen een paar voorbeelden:
‘Alleen al tussen New York en Schiphol vliegt de KLM op zeker moment bijna 750 keer per week op en neer.’ Compleet uit de lucht gegrepen aantal. In de hoogtijdagen maximaal 3 keer per dag, wat uit zou komen op 21 keer per week.
De schrijver heeft het voortdurend over een enorme/gigantische/reusachtige bijdrage van de luchtvaart aan de mondiale CO2 uitstoot. Met 2% is deze moeilijk groot te noemen.
‘In het kleine Nederland, met zijn naar verhouding enorme luchtvaartsector, zijn vliegtuigen goed voor ruim 7% van de CO₂-uitstoot.’ Omdat tweederde van de passagiers in Schiphol overstappen, zijn deze vluchten niet aan de Nederlandse uitstoot toe te schrijven en kom je toch weer op 2%.
‘KLM heeft geen bestaansrecht omdat het gemiddeld elke tien jaar door de belastingbetaler gesubsidieerd/gered moet worden.’ Gemiddeld over de afgelopen 100 jaar gezien wellicht juist, maar is dit NU een relevante uitspraak of juist stemmingmakerij? Dat laatste, want om beter op eigen benen te staan is KLM circa twintig jaar geleden begonnen met omvangrijke herstructureringen en bezuinigingen die hun vruchten hebben afgeworpen. KLM schrijft dan ook (tot het uitbreken van de corona pandemie) al 10 jaar positieve cijfers. Een kerngezond bedrijf dus, dat net als bijvoorbeeld de gehele horeca sector, door een onverwachte virusuitbraak tijdelijk in de problemen zit. De conclusie dat KLM in haar huidige vorm geen bestaansrecht zou hebben of door mismanagement van staatsteun aan elkaar hangt is dus uit de lucht gegrepen. Joosten schrijft ook dat de KLM al geruime tijd winstgevend is, maar stelt de crisis door coronagerelaterde reisbeperkingen vrolijk gelijk aan falend management omdat een andere uitleg niet in zijn narratief past.
Over die ‘recente staatssteun’ gesproken, KLM heeft niet méér ontvangen dan welk ander bedrijf onder de coronasteunmaatregelen. Per saldo uiteraard de grootste ontvanger van NOW steun, maar dat komt simpelweg voort uit het feit dat het een gigantische (hier is het woord wel op zijn plaats) werkgever is. KLM heeft evenveel NOW-steun ontvangen per werknemer als alle andere bedrijven met een vergelijkbaar omzetverlies. Wat KLM wél meer heeft ontvangen zijn leningen, tegen een forse rente, die volledig terug moeten worden betaald. Van de 3,4 miljard euro aan kredieten is slechts eenderde opgenomen. In die zin zal de overheid geld overhouden aan de verleende KLM-specifieke steun.
Het hub-and-spoke model. KLM voert vanuit heel Europa passagiers naar Schiphol, die overstappen op andere, intercontinentale KLM-vluchten. Aan die overstappers heeft Nederland helemaal niets, betoogt Joosten. Ook hier heeft de schrijver enkele simpele economische wetmatigheden gemist. De directe vluchten die volgens hem wel waarde hebben voor Nederland, zouden namelijk simpelweg niet bestaan als deze overstappers niet via Nederland zouden reizen om die intercontinentale vluchten op te vullen. Vliegtuigen die tweederde leeg zijn, zijn namelijk niet bepaald winstgevend. Dan maar 1 keer per week vliegen is ook geen optie, zakelijke reizigers eisen een regelmatige dienstregeling. Bovendien verliest een maatschappij haar slots als zij deze niet voor 80% uitvoert.
Vanwege het verspreidende karakter van CO2 is de mondiale uitstoot, en niet de lokale uitstoot, het probleem. Vandaar dat de volgende vragen relevant zijn: Wat zou er gebeuren als deze transfer passagiers niet meer via Schiphol kunnen reizen? Zouden ze hun verlies nemen en het vliegtuig laten voor wat het is? Of zouden ze gewoon met een andere maatschappij vliegen? Accepteren we dat er (helaas) steeds meer gevlogen wordt en willen we invloed hebben dat dit zo duurzaam en sociaal mogelijk gebeurd? Of onttrekken we ons aan de realiteit en slopen we (weer) een grote Nederlandse werkgever omdat we graag willen deugen, terwijl de midden-Oosten en de low-cost maatschappijen lachend de verloren passagiers van Nederland overnemen? Hierop geeft de schrijven zelf antwoord: ‘Het heeft geen enkele zin wanneer de KLM krimpt, en Ryanair of Qatar Airways die ruimte vervolgens overneemt.’
Joosten wil van drie walletjes eten, maar begrijpt niet dat het onmogelijk is om én de transfer strategie van Schiphol op te heffen, én de directe waardevolle verbindingen van Nederland met de rest van de wereld intact te laten, én KLM financieel op eigen benen te laten staan zonder overheidssteun. De KLM heeft het afgelopen decennium als een van de weinig maatschappijen oog gehad voor zo duurzaam mogelijk vliegen (vlootvernieuwing en het stimuleren van CO2 neutrale ontwikkelingen zoals bio-brandstof) en het bieden van waardevolle werkgelegenheid. Dit terwijl die milieu eisen nog niet wettelijk worden afgedwongen (waarmee je dus je eigen concurrentie positie verzwakt) en in alle sectoren de race-to-the-(arbeidsrechtelijke)bottom flink was ingezet.
Alle reden dus om trots te zijn op deze Nederlandse maatschappij in plaats van haar sensationeel te bashen omdat dat nou eenmaal lekker in de tijdsgeest past.
De discussie zou zich moeten richten op industrie brede regelgeving voor milieubescherming en arbeidsvoorwaarden, waardoor de concurrentiepositie van individuele maatschappijen niet onredelijk wordt aangetast. Simpelweg omdat het hier een wereldwijd probleem betreft waarop lokale maatregelen/ingrepen door verplaatsing geen effect hebben. KLM is overigens al enkele jaren voorstander van dit soort regels en vraagt zelf actief om (effectieve) restrictievere wetgeving(!). Maar ja, wel graag voor álle maatschappijen anders schiet men zich flink in de voet en klagen journalisten als Joosten dat je je eigen broek niet omhoog kunt houden. En zo is de cirkel weer rond.
Natuurlijk, kritische analyses zijn welkom, maar dan wel gebaseerd op de juiste feiten. Dit boek staat bomvol fouten en aannames, maar het meest storen de honderden overdrijvingen en verkeerde verbanden die de auteur legt om zijn doel te bereiken. Dit boekje is dan ook niet meer dan een pamflet van een anti-luchtvaart activist die zijn weinig genuanceerde gevoelsmening aan de lezer op wil dringen.
Om bovenstaande inhoudelijk te onderbouwen een paar voorbeelden:
‘Alleen al tussen New York en Schiphol vliegt de KLM op zeker moment bijna 750 keer per week op en neer.’ Compleet uit de lucht gegrepen aantal. In de hoogtijdagen maximaal 3 keer per dag, wat uit zou komen op 21 keer per week.
De schrijver heeft het voortdurend over een enorme/gigantische/reusachtige bijdrage van de luchtvaart aan de mondiale CO2 uitstoot. Met 2% is deze moeilijk groot te noemen.
‘In het kleine Nederland, met zijn naar verhouding enorme luchtvaartsector, zijn vliegtuigen goed voor ruim 7% van de CO₂-uitstoot.’ Omdat tweederde van de passagiers in Schiphol overstappen, zijn deze vluchten niet aan de Nederlandse uitstoot toe te schrijven en kom je toch weer op 2%.
‘KLM heeft geen bestaansrecht omdat het gemiddeld elke tien jaar door de belastingbetaler gesubsidieerd/gered moet worden.’ Gemiddeld over de afgelopen 100 jaar gezien wellicht juist, maar is dit NU een relevante uitspraak of juist stemmingmakerij? Dat laatste, want om beter op eigen benen te staan is KLM circa twintig jaar geleden begonnen met omvangrijke herstructureringen en bezuinigingen die hun vruchten hebben afgeworpen. KLM schrijft dan ook (tot het uitbreken van de corona pandemie) al 10 jaar positieve cijfers. Een kerngezond bedrijf dus, dat net als bijvoorbeeld de gehele horeca sector, door een onverwachte virusuitbraak tijdelijk in de problemen zit. De conclusie dat KLM in haar huidige vorm geen bestaansrecht zou hebben of door mismanagement van staatsteun aan elkaar hangt is dus uit de lucht gegrepen. Joosten schrijft ook dat de KLM al geruime tijd winstgevend is, maar stelt de crisis door coronagerelaterde reisbeperkingen vrolijk gelijk aan falend management omdat een andere uitleg niet in zijn narratief past.
Over die ‘recente staatssteun’ gesproken, KLM heeft niet méér ontvangen dan welk ander bedrijf onder de coronasteunmaatregelen. Per saldo uiteraard de grootste ontvanger van NOW steun, maar dat komt simpelweg voort uit het feit dat het een gigantische (hier is het woord wel op zijn plaats) werkgever is. KLM heeft evenveel NOW-steun ontvangen per werknemer als alle andere bedrijven met een vergelijkbaar omzetverlies. Wat KLM wél meer heeft ontvangen zijn leningen, tegen een forse rente, die volledig terug moeten worden betaald. Van de 3,4 miljard euro aan kredieten is slechts eenderde opgenomen. In die zin zal de overheid geld overhouden aan de verleende KLM-specifieke steun.
Het hub-and-spoke model. KLM voert vanuit heel Europa passagiers naar Schiphol, die overstappen op andere, intercontinentale KLM-vluchten. Aan die overstappers heeft Nederland helemaal niets, betoogt Joosten. Ook hier heeft de schrijver enkele simpele economische wetmatigheden gemist. De directe vluchten die volgens hem wel waarde hebben voor Nederland, zouden namelijk simpelweg niet bestaan als deze overstappers niet via Nederland zouden reizen om die intercontinentale vluchten op te vullen. Vliegtuigen die tweederde leeg zijn, zijn namelijk niet bepaald winstgevend. Dan maar 1 keer per week vliegen is ook geen optie, zakelijke reizigers eisen een regelmatige dienstregeling. Bovendien verliest een maatschappij haar slots als zij deze niet voor 80% uitvoert.
Vanwege het verspreidende karakter van CO2 is de mondiale uitstoot, en niet de lokale uitstoot, het probleem. Vandaar dat de volgende vragen relevant zijn: Wat zou er gebeuren als deze transfer passagiers niet meer via Schiphol kunnen reizen? Zouden ze hun verlies nemen en het vliegtuig laten voor wat het is? Of zouden ze gewoon met een andere maatschappij vliegen? Accepteren we dat er (helaas) steeds meer gevlogen wordt en willen we invloed hebben dat dit zo duurzaam en sociaal mogelijk gebeurd? Of onttrekken we ons aan de realiteit en slopen we (weer) een grote Nederlandse werkgever omdat we graag willen deugen, terwijl de midden-Oosten en de low-cost maatschappijen lachend de verloren passagiers van Nederland overnemen? Hierop geeft de schrijven zelf antwoord: ‘Het heeft geen enkele zin wanneer de KLM krimpt, en Ryanair of Qatar Airways die ruimte vervolgens overneemt.’
Joosten wil van drie walletjes eten, maar begrijpt niet dat het onmogelijk is om én de transfer strategie van Schiphol op te heffen, én de directe waardevolle verbindingen van Nederland met de rest van de wereld intact te laten, én KLM financieel op eigen benen te laten staan zonder overheidssteun. De KLM heeft het afgelopen decennium als een van de weinig maatschappijen oog gehad voor zo duurzaam mogelijk vliegen (vlootvernieuwing en het stimuleren van CO2 neutrale ontwikkelingen zoals bio-brandstof) en het bieden van waardevolle werkgelegenheid. Dit terwijl die milieu eisen nog niet wettelijk worden afgedwongen (waarmee je dus je eigen concurrentie positie verzwakt) en in alle sectoren de race-to-the-(arbeidsrechtelijke)bottom flink was ingezet.
Alle reden dus om trots te zijn op deze Nederlandse maatschappij in plaats van haar sensationeel te bashen omdat dat nou eenmaal lekker in de tijdsgeest past.
De discussie zou zich moeten richten op industrie brede regelgeving voor milieubescherming en arbeidsvoorwaarden, waardoor de concurrentiepositie van individuele maatschappijen niet onredelijk wordt aangetast. Simpelweg omdat het hier een wereldwijd probleem betreft waarop lokale maatregelen/ingrepen door verplaatsing geen effect hebben. KLM is overigens al enkele jaren voorstander van dit soort regels en vraagt zelf actief om (effectieve) restrictievere wetgeving(!). Maar ja, wel graag voor álle maatschappijen anders schiet men zich flink in de voet en klagen journalisten als Joosten dat je je eigen broek niet omhoog kunt houden. En zo is de cirkel weer rond.
May 29, 2022
Laat de drie sterren je niet misleiden: ik vond dit echt een goed geschreven en inhoudelijk boeiend boek. Toch ook weer een boek waarbij je aan het eind denkt: de kans dat dit goedkomt — als het aan de luchtvaart ligt — lijkt nihil.
July 4, 2025
Greep uit het schema van Albert Plesman:
07:45-08:00: Denken aan de toekomst van de luchtvaart
08:00-10:00: Boek lezen
10:00-10:15: denken aan het familieverleden
10:15-10:30: denken aan de KLM
19:15-19:30: denken aan de financiën
Dat het een man met zo’n grindset niet is gelukt om (zoals hij van plan was) de Tweede Wereldoorlog te beëindigen met een kop koffie met Mussolini en Göring, zal hem vast hebben verbaasd.
Dat hij later een bedrijf oprichtte dat denkt klimaatverandering op te lossen door juist veel te vliegen, is minder verrassend.
07:45-08:00: Denken aan de toekomst van de luchtvaart
08:00-10:00: Boek lezen
10:00-10:15: denken aan het familieverleden
10:15-10:30: denken aan de KLM
19:15-19:30: denken aan de financiën
Dat het een man met zo’n grindset niet is gelukt om (zoals hij van plan was) de Tweede Wereldoorlog te beëindigen met een kop koffie met Mussolini en Göring, zal hem vast hebben verbaasd.
Dat hij later een bedrijf oprichtte dat denkt klimaatverandering op te lossen door juist veel te vliegen, is minder verrassend.
February 21, 2022
Eindelijk wordt bodemloze put KLM bekritiseerd. Het is natuurlijk bizar dat structurele overheidssteun voor een privaat bedrijf een vanzelfsprekendheid is in Nederland. Joosten laat goed zien hoe in politiek Den Haag de gedachte heerst dat Nederland alleen meetelt als KLM koste wat kost blijft groeien.
Hoe de schrijver dit standpunt uitwerkt is alleen minder. Het is bijvoorbeeld niet fantastisch geschreven. Vooral de af en toe quasi literaire slag - “[de bestuurder] kijkt in de spiegel en trekt zijn stropdas recht” - werkt niet. Ook wordt soms hetzelfde gezegd in verschillende zinnen. De schrijfstijl is vooral rommelig in het begin van het boek waar de groei van KLM van oprichting tot de AIR France-fusie wordt beschreven. Als later de ontwikkelingen van de afgelopen jaren aan bod komen zie je dat de schrijver meer op z’n gemak is en zijn er wat rake analyses.
Sterk is bijvoorbeeld de uiteenzetting hoe KLM onmogelijk kan vergroenen zonder te krimpen. Ook laat Joosten mooi zien hoe de financiële handigheidjes werken waarmee de overheid KLM heimelijk steunt. Minder zijn de economische analyses. Meer marktwerking lijkt soms goed dan weer slecht? En ik mis ook het Europese perspectief. Bij de aanbevelingen die worden gedaan lijkt het alsof de Europese politiek en markt niet bestaat.
Kortom belangrijke boek met een goede boodschap. Uitwerking alleen: mwa.
Hoe de schrijver dit standpunt uitwerkt is alleen minder. Het is bijvoorbeeld niet fantastisch geschreven. Vooral de af en toe quasi literaire slag - “[de bestuurder] kijkt in de spiegel en trekt zijn stropdas recht” - werkt niet. Ook wordt soms hetzelfde gezegd in verschillende zinnen. De schrijfstijl is vooral rommelig in het begin van het boek waar de groei van KLM van oprichting tot de AIR France-fusie wordt beschreven. Als later de ontwikkelingen van de afgelopen jaren aan bod komen zie je dat de schrijver meer op z’n gemak is en zijn er wat rake analyses.
Sterk is bijvoorbeeld de uiteenzetting hoe KLM onmogelijk kan vergroenen zonder te krimpen. Ook laat Joosten mooi zien hoe de financiële handigheidjes werken waarmee de overheid KLM heimelijk steunt. Minder zijn de economische analyses. Meer marktwerking lijkt soms goed dan weer slecht? En ik mis ook het Europese perspectief. Bij de aanbevelingen die worden gedaan lijkt het alsof de Europese politiek en markt niet bestaat.
Kortom belangrijke boek met een goede boodschap. Uitwerking alleen: mwa.
March 14, 2024
Informative book about the aero industry, only sometimes hard to grind through. Took quite some concentration to finish.
March 5, 2022
Aanrader!
June 23, 2022
Zelden een boek gelezen dat me zo kwaad maakte, en toch zo waardeerde. Ties Joosten schetst een helder beeld van hoe de KLM eigenlijk al een eeuw een soort zombie-bedrijf is dat overheidssteun nodig heeft om te overleven. En hoe de overheid die maar al te graag biedt omdat het nou eenmaal een prestige-kwestie is. Tegelijk schetst de schrijver in het laatste hoofdstuk ook een helder 'hoe nu verder', waarin hij niet zozeer pleit voor het sluiten van Schiphol en het opdoeken van de KLM, maar veel meer voor het rationeel afschalen en het ophogen van de ticketprijzen. Yes, please!
In aanvulling daarop zou ik willen pleiten voor het verleggen van die overheidssteun naar treinen. Op dit moment kan ik voor €40 in anderhalf uur vliegen naar Barcelona, of ik kan €200 betalen om 10 uur in de trein te zitten naar dezelfde bestemming. Dat is niet echt een keuze. Zou de overheidssteun verschuiven, dan zijn de prijzen misschien omgekeerd. Dan kan ik kiezen tussen snel en duur, of traag en goedkoop.
In aanvulling daarop zou ik willen pleiten voor het verleggen van die overheidssteun naar treinen. Op dit moment kan ik voor €40 in anderhalf uur vliegen naar Barcelona, of ik kan €200 betalen om 10 uur in de trein te zitten naar dezelfde bestemming. Dat is niet echt een keuze. Zou de overheidssteun verschuiven, dan zijn de prijzen misschien omgekeerd. Dan kan ik kiezen tussen snel en duur, of traag en goedkoop.
February 6, 2022
Het leest als een trein. De belangrijkste momenten in de geschiedenis van de KLM komen aan bod en het is verhalend geschreven. Het leest meer als een anti-luchtvaart betoog dan een heldere analyse met een misschien gekleurde conclusie. Wat meer tegenargumenten (pro-KLM) had ik wel verwacht: dat zou het betoog ten goede komen. Op dit moment worden alle pro-KLM argumenten gebaseerd op emotie en een werkgelegenheidsbeginsel. Dat zal vast niet het enige zijn. Het zou de kwaliteit ten goede komen ook om de andere kant van het verhaal iets meer toe te lichten.
Daarnaast lijkt het boek snel te zijn geschreven. Soms wist ik nou niet of ik de bladzijde wel had omgeslagen, omdat dezelfde zin in eenzelfde soort alinea 3 bladzijden later weer terugkwam in eenzelfde argumentatie.
Desondanks, vanwege de gebalanseerde informatie-dichtheid en de makkelijke schrijfstijl 5 sterren.
Daarnaast lijkt het boek snel te zijn geschreven. Soms wist ik nou niet of ik de bladzijde wel had omgeslagen, omdat dezelfde zin in eenzelfde soort alinea 3 bladzijden later weer terugkwam in eenzelfde argumentatie.
Desondanks, vanwege de gebalanseerde informatie-dichtheid en de makkelijke schrijfstijl 5 sterren.
January 15, 2023
Zeer goed geschreven boek over de opmerkelijke geschiedenis van de KLM. Wanneer gaan we als Nederland toch eens leren dat we niet koste wat kost miljarden euro's in dit bedrijf moeten pompen? Geld dat voornamelijk richting de (al rijke) bestuurders en piloten gaat, want al het grondpersoneel wordt volledig afgeknepen.
Ik ben erg benieuwd wat de toekomst gaat brengen. Al ben ik bijzonder sceptisch over het zogenaamde duurzame groeien van de KLM. Minder vliegen, meer treinen lijkt me een veel betere optie.
Ik ben erg benieuwd wat de toekomst gaat brengen. Al ben ik bijzonder sceptisch over het zogenaamde duurzame groeien van de KLM. Minder vliegen, meer treinen lijkt me een veel betere optie.
June 5, 2023
Verplichte kost voor elk Haags kamerlid. Dit boek maakt nog eens duidelijk dat het redden van KLM sinds de jaren '50 een automatisme is geworden, dat het riedeltje - KLM is een banenmotor - steeds weer terugkomt en dat alle kabinetten (rechts én links) er intuinen.
Eerste uitgave van het onderzoeksjournalistieke platform Follow the Money. Er gaan er vast meer volgen.
Meer weten over de duurzame beloftes van KLM? Lees mijn artikel op VanafHier.
Eerste uitgave van het onderzoeksjournalistieke platform Follow the Money. Er gaan er vast meer volgen.
Meer weten over de duurzame beloftes van KLM? Lees mijn artikel op VanafHier.
May 26, 2023
Geinige geschiedenisles, maar kan meer cijfers gebruiken. Doorrekeningen wat de winstmarges waren geweest als er geen staatssteun was geleverd, vergelijkingen van jaarcijfers met andere maatschappijen uit Europa, dat werk.
November 16, 2024
Dit boek heeft een aantal tekortkomingen, maar ik heb er alsnog van genoten.
Ten eerste is de vorm van het boek onduidelijk, is het een overzicht of is het een betoog? De hoofdstukken zijn semi chronologisch en semi thematisch ingedeeld, wat het lastig maakt om overzicht te houden. Daarnaast is het door de verhalende manier en zigzaggend door de tijd heen lastig om telkens te weten wanneer hetgeen wat wordt besproken af heeft gespeeld. Hierdoor is het niet echt een historisch overzicht.
Echter is het ook niet geslaagd als betoog, want door de hoofdstukken heen wordt het me niet altijd duidelijk hoe de informatie bijdraagt aan het antwoorden van de hoofdvraag die op de kaft staat.
In de epiloog wordt vooral beantwoord wat er moet veranderen om het bestaan van de KLM te verantwoorden. Op zichzelf is dit waardevol maar alsnog mis ik heel duidelijk een antwoord op de hoofdvraag.
Daarnaar vind ik het jammer dat het boek dat toch half functioneert als historisch overzicht, heel veel bias heeft vanuit de auteur. Dit maakt het lastig om het boek te vertrouwen als eerlijk overzicht.
Alsnog was het boek heel interessant om te lezen, geeft het heel veel informatie over de KLM, en heb ik heel veel geleerd. Doordat het boek zo verhalend is, is het ook heel makkelijk leesbaar. Dat ik telkens gebeurtenissen wilde opzoeken omdat ik het gevoel had dat er te weinig context werd geboden neem ik op de koop toe.
Ten eerste is de vorm van het boek onduidelijk, is het een overzicht of is het een betoog? De hoofdstukken zijn semi chronologisch en semi thematisch ingedeeld, wat het lastig maakt om overzicht te houden. Daarnaast is het door de verhalende manier en zigzaggend door de tijd heen lastig om telkens te weten wanneer hetgeen wat wordt besproken af heeft gespeeld. Hierdoor is het niet echt een historisch overzicht.
Echter is het ook niet geslaagd als betoog, want door de hoofdstukken heen wordt het me niet altijd duidelijk hoe de informatie bijdraagt aan het antwoorden van de hoofdvraag die op de kaft staat.
In de epiloog wordt vooral beantwoord wat er moet veranderen om het bestaan van de KLM te verantwoorden. Op zichzelf is dit waardevol maar alsnog mis ik heel duidelijk een antwoord op de hoofdvraag.
Daarnaar vind ik het jammer dat het boek dat toch half functioneert als historisch overzicht, heel veel bias heeft vanuit de auteur. Dit maakt het lastig om het boek te vertrouwen als eerlijk overzicht.
Alsnog was het boek heel interessant om te lezen, geeft het heel veel informatie over de KLM, en heb ik heel veel geleerd. Doordat het boek zo verhalend is, is het ook heel makkelijk leesbaar. Dat ik telkens gebeurtenissen wilde opzoeken omdat ik het gevoel had dat er te weinig context werd geboden neem ik op de koop toe.
February 16, 2022
‘Het allerbelangrijkste dat moet veranderen, is ons zelfbeeld. We zijn gaan geloven dat we zonder die verleidelijke zwaan niet meetellen in de wereld, dat onze nationale identiteit van haar afhankelijk is, dat we zonder niets waard zijn. We hebben de zwaan opgeblazen met verwachtingen en vrezen dat we zelf ten onder gaan wanneer de KLM gen onder gaat.
Het is maar een luchtvaartmaatschappij. De val waarin we telkens opnieuw trappen, is dat we niet doorzien dat KLM slechts een bedrijf is. Telkens weer laten we ons door haar minirok en mantelpakje verleiden, en betalen we haar schulden. De zwaan is afhankelijk van ons, niet andersom. Zolang we dat niet inzien, zal de structurele hervorming die nodig is om haar weer van waarde te laten zijn uitblijven, en zal de zwaan als een maintenee blijven teren op de portemonnee van de belastingbetaler.’
bam.
Het is maar een luchtvaartmaatschappij. De val waarin we telkens opnieuw trappen, is dat we niet doorzien dat KLM slechts een bedrijf is. Telkens weer laten we ons door haar minirok en mantelpakje verleiden, en betalen we haar schulden. De zwaan is afhankelijk van ons, niet andersom. Zolang we dat niet inzien, zal de structurele hervorming die nodig is om haar weer van waarde te laten zijn uitblijven, en zal de zwaan als een maintenee blijven teren op de portemonnee van de belastingbetaler.’
bam.
September 12, 2022
Supergoed boek. Enorm veel feiten, de gehele historie van KLM uiteengezet en in laatste hoofdstuk ook nog even een analyse over duurzaamheid & de luchtvaart die erg goed is (ook al weet je al dat vliegen slecht is: het is nog veel slechter en er verandert maar niks… schokkend).
Hele andere kijk naar KLM (en de gehele luchtvaart).dan voor het lezen van dit boek. Dacht altijd dat KLM nog relatief ‘goed’ was: daar denk ik nu heel anders over…
Enige probleem wat ik ermee heb: ook al is het algemene punt dat KLM altijd maar positief belicht wordt, dan is het toch jammer dat in het boek alleen maar negatief belicht wordt. En met het lezen van zo’n boek vraag ik me erna altijd af: hoe wordt je nou niet megacynisch dat iedereen allea maar voor eigengewin doet (want ik wil toch graag optimistisch blijven en geloven dat de ‘meeste mensen deugen’ ;-). Cynisch worden lijkt me nou ook niet onze redding…)
Hele andere kijk naar KLM (en de gehele luchtvaart).dan voor het lezen van dit boek. Dacht altijd dat KLM nog relatief ‘goed’ was: daar denk ik nu heel anders over…
Enige probleem wat ik ermee heb: ook al is het algemene punt dat KLM altijd maar positief belicht wordt, dan is het toch jammer dat in het boek alleen maar negatief belicht wordt. En met het lezen van zo’n boek vraag ik me erna altijd af: hoe wordt je nou niet megacynisch dat iedereen allea maar voor eigengewin doet (want ik wil toch graag optimistisch blijven en geloven dat de ‘meeste mensen deugen’ ;-). Cynisch worden lijkt me nou ook niet onze redding…)
December 1, 2022
met heel erg veel pijn en moeite heb ik het dan toch uitgelezen (voor de goodreads challenge).
de punten die worden gemaakt zijn heel sterk en de klm wordt terecht afgebrand. maar het had ook best 100 bladzijde minder mogen zijn, want zeg nou gewoon wat je wil zeggen in 1 zin en niet in 5 zinnen met net iets andere woorden.
de punten die worden gemaakt zijn heel sterk en de klm wordt terecht afgebrand. maar het had ook best 100 bladzijde minder mogen zijn, want zeg nou gewoon wat je wil zeggen in 1 zin en niet in 5 zinnen met net iets andere woorden.
January 29, 2022
Must read!
August 29, 2022
Zeer de moeite waard! Ontluisterend!
November 2, 2025
Interessant boek, vooral om over de vakbonden te lezen.
Een heftige boodschap die hij in het boek beschrijft en soms niet helemaal het complete beeld schetsend met een sterke mening in zijn hoofd.
Echter maakt hij goede punten en is het interessant om te lezen over de KLM als bedrijf.
Een heftige boodschap die hij in het boek beschrijft en soms niet helemaal het complete beeld schetsend met een sterke mening in zijn hoofd.
Echter maakt hij goede punten en is het interessant om te lezen over de KLM als bedrijf.
May 13, 2023
KLM bad. Niet gek om eens wat kritisch tegenlicht te schijnen in de schaduw van de luchtvaart lobby.
April 29, 2022
Een heel goed boek als je meer wilt weten over de geschiedenis van KLM en de verwevenheid met de Nederlandse politiek.
Daarnaast worden veel economische fabels over Schiphol en KLM goed onderbouwd weerlegd.
Soms wat rommelig geschreven, door sprongen in de tijdlijn, waardoor het overzicht soms wat moeilijk te bewaken is.
Al met al een heel belangrijk boek voor de discussie over de toekomst van de luchtvaart en de klimaattransitie.
Uit persoonlijke interesse had ik iets meer diepgang verwacht over Schiphol, maar dat is misschien iets voor een volgend boek?
Daarnaast worden veel economische fabels over Schiphol en KLM goed onderbouwd weerlegd.
Soms wat rommelig geschreven, door sprongen in de tijdlijn, waardoor het overzicht soms wat moeilijk te bewaken is.
Al met al een heel belangrijk boek voor de discussie over de toekomst van de luchtvaart en de klimaattransitie.
Uit persoonlijke interesse had ik iets meer diepgang verwacht over Schiphol, maar dat is misschien iets voor een volgend boek?
January 29, 2022
Ik lees liever geen non-fictie, want de wereld buiten het boek is al erg genoeg. Maar omdat Ties Joosten en ik elkaar goed kennen, mocht ik een eerste versie van zijn boek lezen. Zo kritisch mogelijk, gaf hij als opdracht. Nou, dan moet je mij hebben. Maak je borst maar nat, nog liever dit boek de grond in boren dan onze vriendschap intact houden!
Maar nee, fijne lezer, fijne Ties: dat bleek helemaal niet nodig. Dit boek is prachtig zoals het is. Tussen mijn versie en de uiteindelijke uitgave zal ongetwijfeld nog wel wat verschil zitten, maar dat zal het boek ongetwijfeld niet zoveel slechter maken (ik vermoed alleen maar beter) dat mijn euforie over mijn versie misplaatst blijkt te zijn.
Ties neemt je in dit boek op een zeer plezierige manier mee in de geschiedenis van KLM. Boeiuh, hoor ik je al denken, maar hij geeft een prima argument waarom dat nodig is: de reden dat de overheid (en dan vooral de politiek) zo manisch geld blijft geven aan KLM teneinde 'de blauwe zwaan' in leven te houden, is niet financieel. Dat was voor Ties dan ook de reden om dit boek te schrijven, meldt hij in de introductie. Als Follow The Money-journalist zijn economische motieven normaliter de manier hoe hij zijn verhalen duidt. Maar in het geval van KLM gaat het aloude 'it's the economy stupid!' niet op. Albert Plesman, luchtvaartidioot (op een positieve manier) en eerste soort-van-directeur van KLM, is (samen met een enorm echelon aan grootgrond-, -macht- en -geldbezitters) zo slim geweest om de luchtvaartmaatschappij het sentiment van onmisbaarheid mee te geven, als een soort substituent voor alles wat we verloren hebben na het verdwijnen van de VOC en onze kolonies. KLM, zo betoogt Ties overtuigend, is onze nieuwe trots geworden. En wil Nederland (althans, zo blijkt de politiek te denken) Nederland blijven, dan moet KLM in leven blijven - ongeacht wat.
De eerste hoofdstukken is dat vooral hilarisch. God, wat waren die politici dom! Zo dom! Hahaha, wat waren ze dom.
Totdat het boek de geschiedenis achter zich laat en zich in het hier en nu positioneert. Die domme mensen blijken er dan nog steeds te zijn, alleen leven ze in de tijd waar ik ook in leef. Stupide aandeelopkoopacties (hoi Wiebe!), oneindige coronacompensaties (en toch nog veel mensen ontslaan, well done KLM!), zinloze werkzaamheden aan een vliegveld in Flevoland (hoi Cora!), volslagen onzinnige claims over duurzaamheidsambities (alhoewel, de ambities zijn er zeker, maar de weg naar de hel is nu eenmaal geplaveid met goede intenties en ambities): KLM blijkt een machine die koste wat het kost moet blijven draaien, en daarbij een uitstoot oplevert van slechte arbeidsomstandigheden, tot wanhoop gedreven omwonenden van vliegvelden, oneindige pakketten bankbiljetten en megaton na megaton CO2.
God allemachtig. Wat blijf je na het lezen van dit boek met een kater achter. Wat hebben we in vredesnaam voor monster in ons huis binnengelaten? En waarom blijven we dat monster koesteren, voeden, in leven houden, ongeacht de kosten en lasten?
Natuurlijk had ik al een idee van KLM als misschien niet het beste bedrijf dat Nederland rijk is, maar dat was vooral oppervlakkig. Dit boek laat me met de stellige overtuiging achter dat Nederland een Stockholm-syndroom-eske relatie ermee onderhoudt, en dat het hoog tijd is dat dat roer omgaat.
En dat alles in zeer leesbaar proza, vol prachtige anekdotes, hilarische (als het niet zo pijnlijk was) gebeurtenissen, en geschreven zonder al te veel weerstandoproepend activisme. Ik sms'te het al naar Ties, en ik spreek het graag nogmaals uit: laten we wat geld verzamelen en ieder Kamerlid een editie van dit boek geven. KLM hoeft heus niet subiet dicht (Ties blijft ook expliciet verre van die claim), maar onze huidige verstandhouding is absoluut ongezond voor onszelf en de wereld, waardoor ook KLM nooit écht verplicht wordt om een toekomstgericht bedrijf te worden.
Maar nee, fijne lezer, fijne Ties: dat bleek helemaal niet nodig. Dit boek is prachtig zoals het is. Tussen mijn versie en de uiteindelijke uitgave zal ongetwijfeld nog wel wat verschil zitten, maar dat zal het boek ongetwijfeld niet zoveel slechter maken (ik vermoed alleen maar beter) dat mijn euforie over mijn versie misplaatst blijkt te zijn.
Ties neemt je in dit boek op een zeer plezierige manier mee in de geschiedenis van KLM. Boeiuh, hoor ik je al denken, maar hij geeft een prima argument waarom dat nodig is: de reden dat de overheid (en dan vooral de politiek) zo manisch geld blijft geven aan KLM teneinde 'de blauwe zwaan' in leven te houden, is niet financieel. Dat was voor Ties dan ook de reden om dit boek te schrijven, meldt hij in de introductie. Als Follow The Money-journalist zijn economische motieven normaliter de manier hoe hij zijn verhalen duidt. Maar in het geval van KLM gaat het aloude 'it's the economy stupid!' niet op. Albert Plesman, luchtvaartidioot (op een positieve manier) en eerste soort-van-directeur van KLM, is (samen met een enorm echelon aan grootgrond-, -macht- en -geldbezitters) zo slim geweest om de luchtvaartmaatschappij het sentiment van onmisbaarheid mee te geven, als een soort substituent voor alles wat we verloren hebben na het verdwijnen van de VOC en onze kolonies. KLM, zo betoogt Ties overtuigend, is onze nieuwe trots geworden. En wil Nederland (althans, zo blijkt de politiek te denken) Nederland blijven, dan moet KLM in leven blijven - ongeacht wat.
De eerste hoofdstukken is dat vooral hilarisch. God, wat waren die politici dom! Zo dom! Hahaha, wat waren ze dom.
Totdat het boek de geschiedenis achter zich laat en zich in het hier en nu positioneert. Die domme mensen blijken er dan nog steeds te zijn, alleen leven ze in de tijd waar ik ook in leef. Stupide aandeelopkoopacties (hoi Wiebe!), oneindige coronacompensaties (en toch nog veel mensen ontslaan, well done KLM!), zinloze werkzaamheden aan een vliegveld in Flevoland (hoi Cora!), volslagen onzinnige claims over duurzaamheidsambities (alhoewel, de ambities zijn er zeker, maar de weg naar de hel is nu eenmaal geplaveid met goede intenties en ambities): KLM blijkt een machine die koste wat het kost moet blijven draaien, en daarbij een uitstoot oplevert van slechte arbeidsomstandigheden, tot wanhoop gedreven omwonenden van vliegvelden, oneindige pakketten bankbiljetten en megaton na megaton CO2.
God allemachtig. Wat blijf je na het lezen van dit boek met een kater achter. Wat hebben we in vredesnaam voor monster in ons huis binnengelaten? En waarom blijven we dat monster koesteren, voeden, in leven houden, ongeacht de kosten en lasten?
Natuurlijk had ik al een idee van KLM als misschien niet het beste bedrijf dat Nederland rijk is, maar dat was vooral oppervlakkig. Dit boek laat me met de stellige overtuiging achter dat Nederland een Stockholm-syndroom-eske relatie ermee onderhoudt, en dat het hoog tijd is dat dat roer omgaat.
En dat alles in zeer leesbaar proza, vol prachtige anekdotes, hilarische (als het niet zo pijnlijk was) gebeurtenissen, en geschreven zonder al te veel weerstandoproepend activisme. Ik sms'te het al naar Ties, en ik spreek het graag nogmaals uit: laten we wat geld verzamelen en ieder Kamerlid een editie van dit boek geven. KLM hoeft heus niet subiet dicht (Ties blijft ook expliciet verre van die claim), maar onze huidige verstandhouding is absoluut ongezond voor onszelf en de wereld, waardoor ook KLM nooit écht verplicht wordt om een toekomstgericht bedrijf te worden.
April 23, 2022
De blauwe zwaan is gewond en valt niet meer te redden. Als iemand die actief is in de luchtvaart kan ik me deels toch wel vinden in de kritiek die geleverd wordt in dit boek. Hoewel, een aantal dingen niet kloppen. Maargoed dat terzijde zijn er wel degelijke dingen waarbij zich niemand afvraagt waarom die zich plaats vinden.
Men moet zich toch afvragen hoe het komt dat een bedrijf als KLM wel een grote pot meekrijgt terwijl flexwerkers en uitzendkrachten toch de deur is gewezen. Daarnaast, andere partijen in de keten zoals toeleveranciers waren tijdens de pandemie aangewezen opzichzelf. Vreemde gang van zaken want als je de KLM moest geloven ging het om best veel medewerkers die hun baan dreigde te verliezen. Grondpersooneel bestaat tegenwoordig uit veel uitzendkrachten en flexwerkers die tweekeer zo hard moeten werken in ruil voor sobere arbeidsvoorwaarden. Ja het klopt, de piloten genieten het meest.
Alles wat goed is komt van KLM en alles wat verkeerd is van Air France. Kortom de beste tijden zijn voorbij. Vliegen is niet meer wat het was, de blauwe zwaan is inmiddels ook wel uitgevlogen. Andere maatschappijen doen het veel beter qua kwaliteit en kosten niveau.
Het klimaat? Dat is nog ver te zoeken. Er zit meer een soort marketing gimmick achter die mensen doet geloven dat je vliegen kunt compenseren. Reken tijdens de aankoop van je vliegticket een paar extra euro's af zodat er ergens aan de andere kant van de wereld een boom geplant kant worden.
Men moet zich toch afvragen hoe het komt dat een bedrijf als KLM wel een grote pot meekrijgt terwijl flexwerkers en uitzendkrachten toch de deur is gewezen. Daarnaast, andere partijen in de keten zoals toeleveranciers waren tijdens de pandemie aangewezen opzichzelf. Vreemde gang van zaken want als je de KLM moest geloven ging het om best veel medewerkers die hun baan dreigde te verliezen. Grondpersooneel bestaat tegenwoordig uit veel uitzendkrachten en flexwerkers die tweekeer zo hard moeten werken in ruil voor sobere arbeidsvoorwaarden. Ja het klopt, de piloten genieten het meest.
Alles wat goed is komt van KLM en alles wat verkeerd is van Air France. Kortom de beste tijden zijn voorbij. Vliegen is niet meer wat het was, de blauwe zwaan is inmiddels ook wel uitgevlogen. Andere maatschappijen doen het veel beter qua kwaliteit en kosten niveau.
Het klimaat? Dat is nog ver te zoeken. Er zit meer een soort marketing gimmick achter die mensen doet geloven dat je vliegen kunt compenseren. Reken tijdens de aankoop van je vliegticket een paar extra euro's af zodat er ergens aan de andere kant van de wereld een boom geplant kant worden.
June 14, 2023
Het boek doet enigszins aan als betoog. Vanuit mijn beleving is het een ‘soort’ sage, waar kind KLM relatief langzaam opgroeit met de papa overheid. Papa overheid blijft m altijd zicht houden op kind KLM en springt bij als kind KLM een fout maakt. Zelfs bij fouten van enkele honderdmiljoenen euro’s.
Deze sage is ook vrij duidelijk herhaald door het hele boek. Alhoewel ik dit wel een vernieuwend perspectief vind over KLM.
De volgorde van het boek doet aan als een opbouwende biografie van het bedrijf. Het begin (1919), waarin het bedrijf opgericht is, net na de eerste wereldoorlog. Naast de vliegtuigen die gebruikt werden voor oorlogvoering, komen er zo ook langzaam particulieren vluchten op gang. Echter duurt het nog enkele decennia voordat het grote publiek ook daadwerkelijk gebruik maakt van vluchten, dit mede door de risico’s en angst die mensen zien in vliegen.
Niet alleen KLM en zijn bedrijfsvoering wordt besproken, maar ook het belang van Schiphol en de problematiek van zijn ligging tussen Haarlem, Amsterdam, Amstelveen en Hoofddorp. Schiphol is te klein, maar uitbreiden gaat niet.
Al met al vond ik het een onwijs interessant boek én vooral een onwijs goed geschreven boek. Er is geen moment geweest dat ik het boek neer heb willen leggen.
Deze sage is ook vrij duidelijk herhaald door het hele boek. Alhoewel ik dit wel een vernieuwend perspectief vind over KLM.
De volgorde van het boek doet aan als een opbouwende biografie van het bedrijf. Het begin (1919), waarin het bedrijf opgericht is, net na de eerste wereldoorlog. Naast de vliegtuigen die gebruikt werden voor oorlogvoering, komen er zo ook langzaam particulieren vluchten op gang. Echter duurt het nog enkele decennia voordat het grote publiek ook daadwerkelijk gebruik maakt van vluchten, dit mede door de risico’s en angst die mensen zien in vliegen.
Niet alleen KLM en zijn bedrijfsvoering wordt besproken, maar ook het belang van Schiphol en de problematiek van zijn ligging tussen Haarlem, Amsterdam, Amstelveen en Hoofddorp. Schiphol is te klein, maar uitbreiden gaat niet.
Al met al vond ik het een onwijs interessant boek én vooral een onwijs goed geschreven boek. Er is geen moment geweest dat ik het boek neer heb willen leggen.
February 12, 2022
Kritische, goed geschreven bedrijfsgeschiedenis van de KLM, gebaseerd op een serie artikelen van de auteur in online tijdschrift Follow the money. Mooi om te zien hoe de "KLeM" in elk tijdsgewricht weer financieel wordt bijgestaan door de Staat, geheel los van politiek-economische ideologie. Sterk is de analyse dat dit interventionisme samenhangt met de Schumpeteriaanse economische visie op innovatie (S-curve). Schumpeter koppelde daar echter ook de theorie van de creatieve destructie aan (Nassim Nicholas Taleb schrijft die theorie overigens aan Nietzsche toe) , die de auteur onbenoemd laat, maar waar hij wel aan lijkt te refereren in zijn nawoord. Hij heeft het over een "krimpstrategie" voor KLM om waarde toe te voegen in de zin van vermindering van klimaatschade. Dit hint op een fundamenteel andere visie op (innovatie) economie, die iets meer uitleg verdiend had. Misschien in een volgend boek? Voorbeelden genoeg: Tata steel, anyone?
February 5, 2022
Wat een eye-opener! Na lezing van dit boek kan alleen maar de conclusie zijn dat er minder gevlogen moet worden voor zowel de mens, de natuur en zelfs de welvaart! En dat onderbouwd op alle punten. Kloppen de feiten allemaal? Dat kan ik niet beoordelen, ook de reactie niet in eerdere kritische review. Maar ook al zou 80% kloppen dat is het overtuigend genoeg om het huidige overheidsbeleid 180 graden om te gooien. Hopelijk wordt dit boek daar ook gelezen, want de politiek komt er maar karig vanaf.
Een eye opener omdat het boek de aloude reactie van ‘natuurlijk steunen we de KLM’ ter discussie stelt. Waarom eigenlijk?
Een eye opener omdat het boek de aloude reactie van ‘natuurlijk steunen we de KLM’ ter discussie stelt. Waarom eigenlijk?
May 26, 2022
Het beeld waar ik mee ben opgegroeid van KLM (Nederland’s mooiste en betrouwbaarste merk) is mooi murw geslagen met dit boek! Enerzijds vlijmscherp en nietsontziend verhaal waarvan ik hoop dat meer mensen het horen (want we moeten echt stoppen met financieren van klimaatonvriendelijke industrie die kennelijk ook niet zoveel geld en werkgelegenheid oplevert als gezegd wordt), anderzijds bevat dit boek wel iets te veel technische en financiele details voor een leek als ik.
Ben wel benieuwd hoeveel piloten er trouwens tussen de negatieve reviews hieronder zitten haha (want die worden ook behoorlijk door het slijk gehaald).
Ben wel benieuwd hoeveel piloten er trouwens tussen de negatieve reviews hieronder zitten haha (want die worden ook behoorlijk door het slijk gehaald).
June 13, 2024
Leest als een trein, die je sowieso beter kunt nemen dan het vliegtuig. Hoewel ik Plesman in de serie De Vliegende Hollander erg sympathiek vond, weet ik nu hoeveel miljoenen belastinggeld er dankzij hem en velen met en na hem naar de KLM en de luchtvaart in het algemeen (vooral Schiphol in het geval van Nederland) zijn gegaan, terwijl ze daar niet veel voor terug zagen. Niet in de zin van economische groei, fijne goedbetaalde banen. Wat je wel terugkreeg: meer luchtvervuiling, meer lawaai (ok, dat hoor je) en nog meer vragen om geld.
Wat een ellende. KLM? Weg ermee!
Wat een ellende. KLM? Weg ermee!
September 14, 2022
Een must voor iedere Nederlander, vooral de (frequent) flyers. Ties Joosten beschrijft op een goed te volgen manier de economische geschiedenis van de KLM. Duidelijk wordt dat de KLM er (bijna) nooit in is geslaagd om financieel zijn eigen broek op te houden. Duidelijk wordt ook de verwoestende invloed van de maatschappij op het klimaat, dat voor een paar schamele euro's wordt afgekocht.
Ongelooflijk dat kabinet na kabinet zich zo in de luren heeft
laten leggen.
Ongelooflijk dat kabinet na kabinet zich zo in de luren heeft
laten leggen.
July 13, 2024
Interessante analyse over hoe o.a. nostalgie ervoor zorgt dat KLM al jaren zonder goed verdienmodel in de lucht wordt gehouden. Vond het erg interessant meer te leren over de pilotenvakbond (verenigingen en organiseren werkt!!) En hoe we een progressieve vliegbelasting kunnen invoeren. De huidige weg van de luchtvaart is onhoudbaar, er moeten duurzame, groene alternatieven komen zonder een vaag gevoel can nostalgie erbij.
Displaying 1 - 30 of 48 reviews