Wat mij in dit eigenaardige boek deed doorlezen, was het feit dat ik iemand gekend heb die als twee druppels water leek op het fulminerende hoofdpersonage van deze roman. Iemand, ook een op rust gestelde pedagoog, die zich even verloren voelde in, en verontwaardigd was door, de banaliteit van deze neoliberale "leugenjaren", deze auto-kannibalistische Endzeit die onverdroten haar fatale nihilisme voedt. Dit is een studie van impotente revolte, met een herevaluatie van de maatschappelijke omwenteling van 1789 als rode draad. Het volwassen leven, tweehonderd jaar later, als opeenvolging van emotionele en intellectuele donquichotterieën, als finale onmogelijkheid om te ontsnappen aan een "doen-of-niet-doen-allemaal-oké-leven".
"In 1989 dan - ik heb iets met historische jaartallen. Wie oud genoeg is herinnert zich 1989 wel, de Val, daer werd gehouden een banket, de brokken werden op de schouw gezet. Het was het begin van het einde, en het begin van iets nieuws, naar het schijnt, maar al had ik geen sympathie voor de mistroostige oostelijke dictaturen, ik zie het toch vooral als de afronding van het einde van een begin, en ooit moet er weer begonnen worden, het gebeurt nu al, maar ssst, thans geen discussie: 1989 was het begin van ons eensgezinde heden, jochei. De val van de Muur kwam ook net op tijd om een bepaalde visie op de Franse Revolutie te consacreren, dat wil zeggen om die revolutie te begraven: het liberalisme had definitief de utopie genekt, hiep hiep. En een jaar eerder, als ik het goed heb, had in Vlaanderen de commerciële televisie een aanvang genomen, een even historisch feit, een culturele ommekeer van formaat, weldra zouden álle media commercieel gaan ogen en klinken, hoera."
Die sardonische, korzelige stem heeft me vaak tegengestaan en is me toch dierbaar, en ze heeft me nog altijd iets te leren.
Citaat : Zulke leraren wilden we graag zijn, meeslepend als romans, als het boek dat we samen lazen. Review : Een leraar geschiedenis, Maurice Loterman, op een middelbare school doet manmoedig pogingen zijn leerlingen zelf te laten nadenken. Hij zou hen feiten en jaartallen kunnen aanbieden, maar hij geeft achtergrondinformatie en legt verbindingen van de geschiedenis naar de huidige tijd.
Hij wil hen laten zien dat je door zelf na te denken de wereld zou kunnen veranderen. Hij wil hen laten zien dat je niet klakkeloos de meningen en feiten van anderen, van zogenaamde deskundigen, moet aannemen. De leerlingen reageren enthousiast maar sommige collega’s en leden van de directie kunnen zijn ‘gezagondermijnende’ visie iets minder waarderen.
Een boek dat soms adembenemend is in de rijke taal en soms hartverscheurend in het weergeven van de zoektocht van de hoofdpersoon. Joris Note (1949), heeft zelf enkele jaren in het onderwijs gewerkt. In een interview heeft hij aangegeven, dat de ervaringen van Loterman niet de zijne waren, maar dat de gebeurtenissen zeker mogelijk zijn. Tegen het einde is een filosofische roman die soms poëtisch, soms romantisch, maar ook passioneel en droef is zoals het leven van een gevoelsmens.