یعقوبی از مورخان توانای ایرانی است که به دلیل راستی اندیشه نوشته هایش قابل اعتماد می باشد. وی در جغرافیا نیز دستی داشته و بعضی او را معلم جغرافی دنیای اسلام می دانند. کتاب به رسم تاریخ نویسان پیشین از تاریخ پیدایش آغاز و با داستان سقیفه بنی ساعده پایان می یابد.
عربها در گذشته هم الله را خدای خود میدانستند و هر قبیله از طریق بت خود با الله ارتباط برقرار میکرد (موحد، ۱۳۹۸: ۲۲۷).
نام جدّ پیامبر اسلام، عبد مناف بوده است که پدر و مادر او به سبب تقرّب به یکی از بزرگترین بتان مکه، مناف، فرزند خود را بدین اسم نامیدند (طبری، ۱۳۶۳: ۳/ ۸۰۵). چنانکه عبدالمطلب نام یکی از پسران خود را که پدر پیامبر اسلام است، عبدالله نهاد. لذا همانطور که اسامی مختلف بتها در میان اعراب قبل از اسلام رایج بوده است، واژۀ «الله» نیز به عرب بعد از اسلام تعلّق نداشته و اعراب دوران جاهلیّت هم نام فرزندان خود را بدان زینت میبخشیدند.
ابنواضح یعقوبی، مورّخ شیعۀ قرن سوم هجری، آورده است که چون اعرب برای زیارت خانه میآمدند و این بتها را میدیدند از قریش و خزاعه جویا میشدند و آنها در جواب میگفتند: اینها را پرستش میکنیم تا ما را به خدا نزدیک کنند... پس اعراب هرگاه میخواستند به زیارت کعبه روند، افراد هر قبیلهای نزد بت خود میایستادند و نزد آن نیایش میکردند. سپس تا ورود به مکه تلبیه میگفتند و تلبیههایشان مختلف بود. لبّیک، اللهم لبّیک، لبّیک لاشریک لک (یعقوبی، ۱۳۸۲: ۱/ ۳۳۲-۳۳۳).
طبری هم متذکر شده است در صلح حدیبیه وقتی کفّار عبارت «بسمالله الرحمنالرحیم» را نپذیرفتند و گفتند ما این عبارت را نمیشناسیم بنویس «بسمکاللهم»، پیامبر اسلام پذیرفت (طبری، ۱۳۶۳: ۳/ ۱۱۲۳).
منابع:
_ یعقوبی، احمد بن اسحاق، ۱۳۸۲، تاریخ یعقوبی، ترجمه محمد ابراهیم آیتی، تهران، علمی و فرهنگی. _ طبری، محمد بن جریر، ۱۳۶۳، تاریخ الرسل و الملوک، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران، اساطیر.
_ موحد، محمدعلی، ۱۳۹۸، در کشاکش دین و دولت، تهران، ماهی.
"در عصر عباسی اول(یعنی از ظهور دولت بنی العباس در سال ۱۳۲ هجری، تا اول خلافت متوکل در سال ۲۳۲) دانشمندان اسلامی از قبیل شیخ ابو اسماعیل محمد ابن عبدالله ازدی بصری واسطی در اواسط قرن دوم هجری، نویسنده کتاب «فتوح الشام، قدیمترین کتاب راجع به فتوح شام، وابوعبدالله محمد بن عمرواقدی متوفی بسال ۲۰۷ ، مؤلف کتابهای المغازی، و فتوح الشام، و «فتح العجم، و افتح مصر و اسکندریه، درباره فتوحات اسلامی کتابی چند نوشتند، و نیز در همین دوره بود که نویسندگانی مانند ابوعبدالله محمد بن سعد زهری کاتب واقدی، متوفی بسال ۲۳۰، مؤلف کتاب الطبقات الکبری، در طبقات صحابه و تابعین وروات دست بتألیف زدند ، و کسانی هم از جمله ابوالمننر هشام بن محمد بن سائب کلبی متوفى بسال ۲۰۴ هجری، و هیثم بن عدی طائی متوفی بسال ۲۰۷، وابو الحسن علی بن محمد بصری مدائنی، متوفی بسال ۲۲۰، ومحمد ابن عبده، و علان شعوبیه علاوه بر رشته های مختلف ، در علم انساب نیز بنگارش پرداختند "