Jump to ratings and reviews
Rate this book

मनुस्मृती : काही विचार

Rate this book
English (translation)

185 pages, Paperback

First published January 1, 1982

Loading...
Loading...

About the author

Narhar Kurundkar

32 books52 followers
Narhar Kurundkar (Marathi: नरहर कुरुंदकर) was a well-known thinker and critic in Maharashtra. Through his books in Marathi and through various lectures related to such varying disciplines as history, politics, dramaturgy, literary criticism, aesthetics, fine arts, he contributed to the cause of education and culture in Maharashtra. He offered original and unbiased incisive analysis of manifold challenges and complexities of contemporary social, political and cultural environment.

During his life time with lectures, writings and encouragement to young writers and poets Prof. Kurundkar instilled confidence within people of Marathwada. He provided thought leadership to various social and cultural activities. School of Art, schools of music, research center for history, Marathwada Vikas Andolan are some of the examples. Prof. Kurundkar had become synonym for the Socio-cultural movement of Marathawada. His untimely death had created a void in socio-cultural arena.

प्रा. कुरुंदकरांच्या लिखाणाची औपचारिक सुरवात १९५३ साली प्रतिष्ठान या मराठवाडा साहित्य परिषदेच्या मुखपत्रात समीक्षणात्मक लेख प्रसिद्ध होऊन झाली. त्यावेळी ते केवळ २१ वर्षाचे होते. त्यानंतर मराठवाडा दिवाळी अंकात शरदचंद्र चटर्जी यांच्या शेषप्रश्न या पुस्तकावर त्यांनी एक लेख लिहिला. पुढे नवभारत, सत्यकथा अशा प्रस्थापित मासिकांमध्ये विविध विषयावर लेख प्रकशित होऊ लागले.
रिचर्डसची कला मीमांसा हे पहिले पुस्तक १९६२ साली प्रकाशित झाले. देशमुख आणि कंपनी च्या रा. ज. देशमुख यांच्या आग्रहाखातर प्रा. कुरुंदकर यांनी एक २०० पानांचा समीक्षणात्मक लेखसंग्रह करून द्यायचे कबुल केले. तो पुढे रूपवेध या नावाने प्रसिद्ध झाला. या नंतरही प्रा. कुरुंदकर यांचे अनेक लेखसंग्रह प्रकाशित झाले. लेखसंग्रहाबद्दल एका पत्रात प्रा. कुरुंदकर लिहितात,
"लेख सुटे सुटे प्रकाशित होतात. त्या त्या वेळी पार्श्वभूमीसह संपूर्ण विषय मांडावा लागतो. अशा वेळी संग्रह केला की ग्रंथभर पुनरुक्ती होत राहते".
ही पुनरुक्ती टाळणे हे लेखकाचे कर्तव्य आहे असे ते मानत. मधल्या काळात झालेल्या अभ्यासाने मतांमध्ये ही बदल होतो.
"जे माझे मत चूक आहे, हे मला पटले व मी त्या मताचा त्याग केला", अशी त्यागलेली मते/ विचार लेख संग्रहात प्रकाशित करण्याची प्रा. कुरुंदकर यांची तयारी नव्हती. ग्रंथ रूपाने लेख संग्रह प्रकाशित करताना ते मोठ्या प्रमाणात फेर लिखाण करून, जेथे शक्य असेल तेथे पुनरुक्ती टाळून, चुका सुधारून घेत असत. आपल्या पुस्तकाबद्दल एका पत्रात ते लिहितात,
" माझ्या विवेचनाचे महत्व कदाचित कुणाला वाटणार नाही. माझी स्तुती होईल, विवेचनाची उपेक्षा होईल, मग माझ्या विवेचनाचे महत्व समजणारे वाचक निर्माण होईतो थांबणे भाग आहे."
ते पुढे लिहितात,
"पण, माझी इच्छा कठोर टीका होऊन सर्वांनी मला मुर्खात काढावे ही आहे. कारण त्यासाठी माझ्यापेक्षा खोलात उतरावे लागून मराठी समीक्षा अधिक सखोल करावी लागेल व तेच मला हवे आहे."

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
15 (68%)
4 stars
5 (22%)
3 stars
1 (4%)
2 stars
0 (0%)
1 star
1 (4%)
Displaying 1 - 1 of 1 review
Profile Image for Kishor.
12 reviews
October 10, 2026
मनुस्मृती : काही विचार — नरहर कुरुंदकर

डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे Who Were the Shudras? वाचल्यानंतर नरहर कुरुंदकरांचे मनुस्मृती : काही विचार हे पुस्तक वाचण्याची उत्सुकता निर्माण झाली. मनुस्मृतीमागील सामाजिक व्यवस्था आणि बाबासाहेबांनी तिचे दहन करण्यामागची वैचारिक भूमिका समजून घेण्यासाठी हे पुस्तक महत्त्वाचे ठरते.

मनुस्मृतीचे दहन ही केवळ एका ग्रंथावरील असहमती नव्हती; ती अन्यायकारक परंपरा आणि विषमतावादी सामाजिक व्यवस्थेविरुद्धची जाहीर बंडखोरी होती, हे कुरुंदकर स्पष्ट करतात. मनुस्मृतीने ब्राह्मणांचे सामाजिक वर्चस्व आणि अधिकार टिकवून ठेवताना इतर जातींवर बंधने कशी लादली, याचे त्यांचे विवेचन विचारप्रवर्तक आहे. धर्म, परंपरा आणि सामाजिक संकेत यांच्या नावाखाली निर्माण झालेल्या व्यवस्थेचा लाभ कोणाला झाला, हा मूलभूत प्रश्न ते उपस्थित करतात.

पुस्तकातील आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे धार्मिक विधी आणि परंपरांकडे केवळ श्रद्धेच्या चौकटीत न पाहता त्यांच्या सामाजिक आणि आर्थिक परिणामांचा विचार करण्याची गरज. एखादी प्रथा पवित्र मानली जात असली, तरी तिच्यामुळे कोणाला अधिकार मिळतात, कोणाचे हितसंबंध जपले जातात आणि कोणावर निर्बंध येतात, याचा शोध घेणे आवश्यक आहे. धर्माच्या आवरणाखाली सामाजिक वर्चस्व आणि आर्थिक हितसंबंध कसे टिकवले जातात, हे पुस्तक प्रभावीपणे दाखवते.

कुरुंदकरांचे वैशिष्ट्य असे की ते मनुस्मृतीवर केवळ टीका करत नाहीत; तिच्या दहनामागील व्यापक सामाजिक आणि वैचारिक संदर्भही उलगडतात. एखादी परंपरा प्राचीन आहे किंवा दीर्घकाळ चालत आली आहे, म्हणून ती न्याय्य ठरत नाही, हा विवेकवादी दृष्टिकोन पुस्तकातून ठळकपणे समोर येतो.

जातिव्यवस्थेची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आणि आंबेडकरांच्या सामाजिक आंदोलनांचा संदर्भ समजून घेऊ इच्छिणाऱ्या वाचकांसाठी हे पुस्तक विशेष उपयुक्त आहे. आंबेडकरांच्या कृतींकडे केवळ भावनिक किंवा प्रतीकात्मक दृष्टिकोनातून न पाहता, त्यामागील सामाजिक, आर्थिक आणि वैचारिक कारणमीमांसा समजून घेण्याची दृष्टी ते देते.

एकूणच, मनुस्मृती : काही विचार हे धर्म, जात, परंपरा आणि सत्तासंबंध यांचा चिकित्सक विचार करायला लावणारे पुस्तक आहे. श्रद्धेपेक्षा विवेक आणि परंपरेपेक्षा न्याय यांना प्राधान्य देण्याची गरज अधोरेखित करत, ते वाचकासमोर अस्वस्थ करणारे पण अत्यावश्यक प्रश्न उभे करते.
Displaying 1 - 1 of 1 review