Jump to ratings and reviews
Rate this book

Ömer'in Çocukluğu

Rate this book
Muallim Naci, nam-ı diğer Ömer, sekiz yaşına kadarki çocukluk hatıralarını pek sevimlice, neredeyse o yaşından anlatıyor. Babası, abisi, annesi, kedisi Fındık, Hoca Efendi, mahalledeki komşular… Bir çocuğun çevresindeki herkes var bu anlatıda. Sokakta karşılaştığı köpeğin saldırması üzerine yaşadığı korku, eve alınan oğlakla bahçede geçirdiği keyifli vakitler, oynarken düşüp yaralanması, babasıyla ders çalıştığı saatler, mektepte falakaya yatıran Hoca Efendi’den ve karanlıktan korkusu, bilmediği bir yerde kaybolduğunda duyduğu çaresizlik… Muallim Naci, hepimizin çocukluğundan tanıdığı bu duyguları öyle canlı anlatıyor ki tek başımıza gidemeyeceğimiz bir mazinin içine bizi bırakıveriyor; üstelik eski İstanbul da semtleri ve yaşayışıyla yanımızda olarak.

48 pages, Hardcover

First published January 1, 1889

12 people are currently reading
239 people want to read

About the author

Muallim Naci

30 books6 followers
Muallim Naci (Ottoman Turkish: معلّم ناجى), literally "Naci The Teacher" (b. 1850 – d. 12 April 1893), was an Ottoman writer, poet, educator and literary critic.

He lived during the reform-oriented Tanzimat period of the Ottoman Empire and advocated modernization without breaking ties with the old. He contributed in criticisms about both the prose and the poetry, and acquired a special place in Turkish literature and society by studying problems and providing ideas that would affect the Turkish people. His work Lugat-i Nâcî, an Ottoman Turkish dictionary, is of major importance.

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
120 (19%)
4 stars
240 (38%)
3 stars
193 (30%)
2 stars
60 (9%)
1 star
11 (1%)
Displaying 1 - 30 of 55 reviews
Profile Image for Banu Yıldıran Genç.
Author 2 books1,426 followers
December 13, 2025
adı hep duyulur, tanzimat edebiyatı derslerinde ilk anı örneklerinde geçer ama yazarı muallim naci daha çok kafiye göz için mi kulak için mi tartışmasıyla bilinir. eski kafalı gibi görülür oysa işte bir insanı böyle samimi, çocukluğuna ve ailesine sığınmış halde okuyunca, nasıl büyüdüğünü bilince onunla ilgili (varsa) önyargınız parçalanıveriyor.
benim önyargım yoktu ama yargım da yoktu açıkçası, ne divan ne tanzimat şiiriyle aram oldu, muallim naci de gelenekçi biri gibi gelirdi sadece. oysa yine geç kaldığım bu anı kitabını “ömer’in çocukluğu”nu okuyunca, vay be dedim ne büyük insanmış bizim ömer, yani muallim naci.
insan neden anı okumayı ve hatta yazmayı seviyor, bir kez daha düşündüm, bazı şeylerden emin oldum.
insan sevgisi, hayvan sevgisi, çocuk sevgisi nasıl bütün aslında yeniden anladım. bu kitap bir videoyu hak ediyor. belki size kulak için kafiye ne demek, göz için kafiye ne demek, onu da anlatırım :)
günümüz türkçesine uyarlanması, dipnotlar çok başarılı.
Profile Image for A. Raca.
768 reviews172 followers
July 24, 2019
"Bu hatıraları niçin yazdığımı sorsalar,belkide hiçbir cevap vermeye gerek görmem. İçimden geldi, yazdım. Diyelim ki bu da bir tür çocukluktur."

1800'lerde bir çocuğun hikayesini okumak pek keyifliydi.

🌸
Profile Image for Fact100.
483 reviews39 followers
October 1, 2024
"Bu hatıraları niçin yazdığımı sorsalar belki de hiçbir zaman cevap vermeye lüzum görmem. Arzu ettim, yazdım. Diyelim ki bu da bir nevi çocukluktur."

Edebiyatımızın öncü eserlerinden biri (1889) olan "Ömer'in Çocukluğu", Muallim Naci'nin (1850-1893) çocukluğuna ilişkin anılarını naif ve pek yetkin bir tasvir becerisiyle aktardığı, keşke biraz daha olsa da okuyabilsek diye bir beklenti yaratacak düzeyde kısa ve hoş bir kitap.

"Bir damla gözyaşı, ebedi saadetin vesilesi olabilir."

Kısa bir anlatı olması, bir yerde uygun gibi görünüyor. Çocukluk da hepimiz için kısa ve tadı damakta kalan bir deneyim. Muallim Naci, başka bir yüzyıldan ses veriyor olmasına rağmen, günümüz okuyucusunun zihninde tanıdık ve sevecen bir hatırayı harekete geçiriveriyor.

Basım tercihine gelirsem, öneminin bir kısmını da, bir çocuğun ağzından anlatılan, sade bir eser olmasından alan "Ömer'in Çocukluğu"nun, sadece günümüz Türkçesiyle aktarılmasını çok doğru bulmuyorum. Yine de, öyle ya da böyle, bu gibi önemli değerlerimizin günümüz okurlarıyla buluşturulmasından memnuniyet duyuyorum.

"Bir felaketzedeyi en fazla, teselli eden ağlatır."

Çağ farklılığından kaynaklı pedagojik bir yaklaşım farkı olsa da, o kadar detaylı düşünmeyip ortak paydayı çocukluk deneyimi olarak belirleyebildiğimizde, oldukça erişilebilir ve özdeşlik kurulabilir bir anlatı olan "Ömer'in Çocukluğu"nu, büyük küçük tüm okurlara öneririm.
Profile Image for Emre.
290 reviews41 followers
February 20, 2019
Bir felaketzedeyi en fazla, teselli eden ağlatır. Sf:5
Profile Image for Agape.
127 reviews31 followers
March 5, 2019
Küçük bir çocuğun o çocukça korkularını, isteksizliklerini dile getirmiş. Anlatım dili çok güzeldi. Bu seride okuduğum ilk kitaptı. Günler önce bir parça okuyabilmiştim. O günden beri bir vakit bulsam da devam etsem diye fırsat kolluyordum.

Babası vefat edene kadar kendisinin yaşadıklarını anlatmış Muallim Naci. Asıl adı Ömer. Muhayyelat-ı Aziz Efendi romanındaki Naci karakterinden etkilenerek bu adı kendisine mahlas olarak seçmiş.

Bir çocuğun gözünden anlatılan harika hatıralar okudum. Zaman zaman kendi çocukluğumdan izler aradım. Zaman zaman da yaşamadığım bu döneme büyük hayranlık duydum. Dönemi çok güzel yansıtmış gerçekten. O dönemlerde çocukların nasıl yetiştirildiğini bazen gıpta ederek bazen de sinirlenerek okudum. Babasına olan özlemini dindirmek için belki de onu yâd etmek için yazmış olabilir. Kendisi buna bir neden aramamış. Yazmak isteyip yazdığını dile getirmiş.

Oyuz dokuz sayfalık incecik bir kitap. Bazen okurken aklımdan “Keşke ortaokul sıralarında anlayamacağım veya beni zorlayacak kitaplar yerine bu okutturulsaydı,” dedim. Kendisine yeniden yer vereceklermiş. Mutlaka okumayı düşünüyorum.
Profile Image for huzeyfe.
602 reviews86 followers
January 9, 2023
Okuduğum en naif hatıra kitabı olabilir. Çok kısaydı ve çok çocuksu geldi bana. Gerek yazıldığı zamanı göz önüne aldığımızda gerekse de edebiyatımızda türünün ilk örneklerinden olduğu için zaten önemli bir eser olduğu kanaatindeydim. Ayrıca Muallim Naci Efendi, yaşadığı dönemin toplumunun dinamikleri ve adetleri üzerine de çok ince bilgiler veriyor bize. Velhasıl, kitabı okuyunca kitabın güzelliği hakkındaki bu kanaatim daha da pekişti ama kitabın sonundaki asıl bu cümle beni vurdu:

Bu hatıralarımı niçin yazdığımı sorsalar, herhalde hiçbir cevap vermeye gerek görmem. İçimden geldi, yazdım. Diyelim ki, bu da bir çeşit çocukluktur!
Profile Image for b ü ş r a.
272 reviews13 followers
November 13, 2020
Türk Edebiyatı Klasikleri'ni okumayı çok seviyorum. Edebiyata karşı olan ilgim sayesinde yeni yazarlarla tanışmak ve onların eserlerini okumak hedeflerimin arasına girdi.
Bu kitapta da yazarın kendi çocukluğunu okuyoruz, eski İstanbul sokaklarını, babasıyla olan anılarını, abisiyle beraber gittikleri mektep maceralarını yazar kendi ağzından anlatmış.
Her şey bir yana kitapda dikkatimi çeken şeylerden biri, bir çocuğun çocukluğunda yaşadığı hiç bir şeyi unutmaması. İyi veya kötü fark etmez, istersek elli yaşına gelelim küçükken yaşadığımız her ne ise ilk gün ki gibi etkiler bizi. Asla unutulmaz.
Eğer Türk Edebiyatı Klasikleri'ne karşı ilginiz varsa okuyun derim, kısacık bir günde bitirebileceğiniz bir kitap.
Profile Image for Seyma.
863 reviews
April 9, 2020
"Bu anıları niçin yazdığımı sorsalar,belki hiçbir cevap vermeye gerek görmem. Arzu ettim,yazdım. Diyelim ki bu da bir tür çocukluktur."

Keşke daha fazlasını yazsaydın :( Şu 50 sayfalık kitapta içim sımsıcacık oldu yetmedi hüzünlenip ağladım. Çok güzeldi,benim için özel bir kitap oldu.
Profile Image for Metin Yılmaz.
1,072 reviews137 followers
May 30, 2019
Çok kısa bir çocukluk öyküsü. Eski zamanlarda eski Türkiye içinde. Okuması güzel bir kitap. Bu serinin tüm kitapları güzel gitmeye devam ediyor.
Profile Image for İlhanCa.
901 reviews6 followers
June 10, 2024
Kısacık bir kitap..
Yazar kendi çocukluğunu şirin bir dille anlatmış..
Zamanın kültürünü da görüyorsunuz.
Profile Image for Didem Can (itspreaklypear).
216 reviews7 followers
March 24, 2023
Kitabın dili konusundaki başarısı ortada. Tam bir çocuk diliyle yazılmış. Kısmen İstanbul manzaraları da mevcut. Yazarın çocukluğuna ait bahsettiği bir köpek saldırısı travmasını okuyoruz ilk sayfalarda. Dikkatimi çeken bir nokta var ki günümüzde bu da çocuklar için travma sayılırken yazarın çocukluğunda bir travma olarak yer teşkil etmemiş; kurban kesimi. Okuması hızlı ama katma değeri az bir kitap olduğu kanaatindeyim.
Profile Image for Berkant Bağcı.
97 reviews9 followers
August 9, 2020
Kitabımız 39 sayfa ve bir hatıra kitabı diyebiliriz. Bu hatıraları, 8 yaşındaki bir çocuğun yani Ömer'in kaleminden okuyoruz. Bu kısacık yolculukta farklı duygular yaşadım açıkçası ama keşke biraz daha uzun olsaydı dedim. Bazı duyguları daha fazla hissetmek istedim
Ömer, bizlere yaşadığı zamandan ailesinin yapısını, karakterlerini ve kişilerin iç dünyasını yansıtıyor. Sadece aile ile sınırlı kalmayıp komşusunu, kedisini, tanımadığı insanları ve daha nicesini bizlere çok öz ve net bir şekilde yansıtıyor. Okurken sıkılmazsınız diye düşünüyorum zaten 39 sayfa bir çırpıda bitiyor Dediğim gibi kısa ve güzel bir Türk Klasiği okumuş oldum. Bir çocuğun iç dünyasını görmek, hissetmek çok başka.
Profile Image for zülâl.
147 reviews30 followers
March 25, 2023
This was a very light, short and sweet story. It did have that childhood taste to it but it definitely carried a different culture's fingerprints. Some of the things in the story did bother me but I guess those things were just how things worked back at those times.
I really liked the writing style, the childish softness and lightness of it.
It wasn't an epic story but still a very light read and a very enjoyable one at that.
Profile Image for Hacı Demir .
74 reviews5 followers
January 15, 2023
Kitabın Adı: ÖMER'İN ÇOCUKLUĞU
Kitabın Yazarı: MUALLİM NACİ
Tür: OTOBİYOGRAFİK Anı

Muallim Naci’nin büyük bir ustalıkla kaleme aldığı Ömer'in Çocukluğu, kendi çocukluk anılarını anlatmaktadır. Bu haliyle kitap, otobiyografi özelliği de taşımaktadır. Muallim Naci’nin (Sünbüle 1890) adlı eserinin eserinin üçüncü kısmıdır. Çocukluğun getirdiği saflığı en güzel şekilde anlatıyor ve kalplere dokunmayı başarıyor.

8 yaşındaki bir ÖMER adlı çocuğun olaylara bakış açısının ele alındığı eser, sade ve akıcı dili ile de başarısını kanıtlıyor. Bir çocuğun gözünden yaşadığı şehri, semti, ailesiyle ve toplumla olan ilişkilerini anlatıyor. Mahalle, aile çevresi, mutluluk, aile sevgisi, yardımseverlik ve okulunun anlatıldığı bu anılar çocuk dünyasının saf bakışıyla yansıtılıyor. Yüz yıldan fazla bir zaman dilimi öncesine ait olsa da, kitapta anlatılanlar çocuk dünyasının değişmez özelliklerini yansıtıyor. Ömer’in Çocukluğu adlı kitabı ile siz de dönemin gerçekleriyle yüzleşecek, kalbinizde bir çocuğun masumiyetini hissedeceksiniz.

ÖMER'İN ÇOCUKLUĞU, MEB'in ilköğretim okullarında okutulacak 100 temel eser listesinde yer almaktadır.
Profile Image for mmart.
165 reviews16 followers
January 12, 2020
Buyudukce cocuklugumuzu unutuyoruz. Kokularimizi, sevinclerimizi,heyecanlarimizi,kayboluslarimizi. Kitap 1800 leri anlatmasina ragmen herkesin ortak cocukluguna deginiyor. Tekrar o gunlere donmemizi sagliyor...
Profile Image for Nesa.
211 reviews54 followers
August 23, 2021
"Bir felaketzedeyi en fazla, teselli eden ağlatır."
Profile Image for Burak Özden.
11 reviews
June 1, 2021
Kitabın dili çok sade, kitap zaten 39 sayfa ve akıp gidiyor. Fakat olaylar peş peşe sıralanmış ve oradan oraya atlıyor. Bu yüzden yazarın anlattığı olaylardan uzak kaldım ve son sayfaya kadar kitapta anlatılanlara ısınamadım.
Profile Image for Özge Günaydın.
432 reviews13 followers
January 15, 2019
Çok naif çok güzel bir hayal gücüyle bir çocuğun babası vefat edene kadar yaşadığı olaylar. Haylazlıkları, kurnazlıkları ve hayal dünyası. Ama hepsi o kadar saf ve içten yazılmış ki kendi çocukluğuma imrendim. Eski İstanbul ile ilgili pek çok tasviri de bulacağınız nefis bir hatırat.
Profile Image for Yasemin Salihoglu Karagul.
321 reviews27 followers
February 15, 2019
Ömer'in anılarını okurken keşke biraz daha uzun anlatsaydı diye geçirdim içimden. Ancak o dönem edebiyatımızın bir özelliğımidir bilmem genelde eserler kısa ancak dil hep çok samimi ki bu eserde bu samimiyet daha da öne çıkıyor.
Karşılaştırmak doğru olur mu emin değilim ama aklıma Sempe'nin Pıtırcık serisi geldi. genelde yüzümde bir tebessüm okudum kitabı.
Profile Image for Ecem.
27 reviews
March 26, 2018
Çocuk ağzından yazılmış bir günlük. Ömer'in sayesinde 7-8 yaşlarında bir çocuğun günlük hayatını, olaylar karşısında yaşadığı duyguları, aile içi ilişkilerini okuyoruz. Sürükleyici ve basit bir anlatımı var.
Profile Image for Mehmet Kır.
411 reviews14 followers
May 30, 2017
Bence yeterince samimi unsurlar barındıran bir kitaptı.
Yazarın 8 yaşına kadarki olan dönemdeki hatıralar anca bu kadar güzel anlatılabilirdi.
Puanım/my rating : 4 yıldız **** 4 stars
Profile Image for Can Eryürek.
135 reviews35 followers
April 12, 2019
Sanki sanal gerçeklik gözlüğü ile 19. yüzyıl Fatih'inde dolaştım çok iyiydi...
168 reviews1 follower
March 4, 2020
Ömer'in Çocukluğu || Muallim Naci⁣
•⁣
Ömer'in Çocukluğu yeni Türk edebiyatının hatıra türündeki en önemli eserlerindendir. Bu eserde Muallim Naci'nin yani Ömer'in evet yanlış  duymadınız Muallim Naci'nin gerçek ismi Ömer'miş sekiz yaşına kadar olan çocuk anılarını, aile hayatını, mahalle yaşamını ve örnek bir adam olarak gösterdiği babasının vefatı üzerine yaşanan zorluklar ve Varna'ya göç edişlerini anlatmaktadır. Bir çocuğun gözünden anlatılan gayet başarılı bir eserdir. ⁣

•⁣

İstanbul'da, Saraçhane civarında gezerken Ömer  bir köpek saldırısına uğrar. Evinin penceresinden Ömer'in zor durumunu izleyen bir adam Ömer'e yardım etmez. Ömer kaçmak isterken en sevdiği, her giydiğinde çok mutlu olduğu ceketi köpek tarafından parçalanır. Ömer köpekten kurtulup ağlayarak eve gelir. Annesinin güvenli kollarına bırakır kendini. ⁣

Ömer'in hatıralarından oluşan bu az sayfalı eserde Ömer kendi evini, ailesini anlatmaya başlar. Ailesinin kaç kişilik olduğunu, evinin bahçesinde yaşadıklarını, okula gittiğinde her seferinde hoca efendinin falakasının tadına bakmadan eve dönme isteğini okuruz. Kitabın güzel tarafı dönemin İstanbul'unu ve toplumsal yaşantısını gözler önüne sermesi oldu. Ben severek okudum. Türk edebiyatı klasiklerine ilgi duyanlara tavsiye ederim. ⁣
Profile Image for Şevval ✨.
8 reviews1 follower
December 11, 2020
Güzel ancak sayfa sayısı az kitapların hissettirdiği şey hep aynı: Keşke daha okuyacak yüzlerce sayfa olsaydı!
O kadar güzel bir kitaptı ki, bitirmemek için yavaş yavaş okudum bütün cümleleri.

Daha ilk sayfasından itibaren eski İstanbul'un içine çekiyor insanı Ömer'in Çocukluğu... Taş döşenmiş sokakları, çeşme başlarını anlatıyor. Birçok insanla tanışıyor, İstanbul'un eski sokaklarında geziyoruz. Hiç görmediği sokakların, insanların özlemini çekiyor okur bu kitabın sayfaları arasında dolaşırken. İster istemez Ömer'in arkadaşı, sırdaşı oluyoruz biz de. Küçük bir çocuğun arkadaşı olmak ne keyifli geliyor insana bu kitabı okurken!

40 sayfa olsa da Ömer'in anılarını okurken biraz sağdan sola atlayıp duruyormuş gibi hissettiğimi de itiraf ediyorum. Yine de asla olaylar arasında kaybolmadım, çok büyük bir kopukluk hissetmedim. Kitabı okumanın ne kadar keyifli olduğunu da düşününce bunun için bu güzel kitabı eleştirmeye kıyamadım da diyebilirim.

Ömer'in Çocukluğu hem sayfa sayısı nedeniyle birkaç saatte okunabilecek, hem de sanıyorum ki okurunun aklında özel bir yer edinebilecek bir kitap. Ben kitabı hem çok samimi, hem de çok akıcı buldum.
Okuyan ve okumayı düşünen herkese keyifli okumalar dilerim :)
145 reviews20 followers
September 1, 2023
Otobiyografik bi anlatı olduğunu birkaç sayfadan sonra anladım. Muallim Naci’nin asıl adı Ömer imiş yani bir nevi kendi çocukluğunu ve anılarını anlatmış. Kitabın başındaki en sevdiği kazağının köpek saldırınca yırtılması ve orada Muallim Naci’nin tasvir ettiği çocukça korku ve telaş çok başarılıydı.

“Bir felaketzedeyi en fazla teselli eden ağlatır” diyip annesine sarılırken hıçkırması.

Sonraları ailesinden bahsetmesi aile yaşamı babası, annesi ve abisi ile olan ilişkilerini ne kadar hoş bi şekilde tasvir etmiş. Çocukların hayvan sevgisi❤️ abisi ile nasıl küçük siyah bir oğlağı besledikleri ini ve bir sahnede kediyi nasıl aradıklarını anlatması. Osmanlı Döneminde çocuk olmak ve tabii ki falaka. 48 sayfa içinde o kadar güzel anlatmış ki çocukluğunu. Babanesininn bastonunu bile hatırlıyormuş ya🫠 elma ile zerdali nasıl mutlu etmişse artık onu büyüyünce en çok o anıyı sevinerek yazıya geçirmesi🫶🏼 gerçekten çok beğendim. Bir çocuğun gözünden ve ağzımdan kendi çocukluk anılarını anlatabilmeyi öyle güzel başarmış ki okurken duygulandım.

“İyi adama herkes acır. O insan ki ölümü milletdaşı olmayanları bile üzer” öyle mi gerçekten Muallim Naci🙁🫶🏼
Profile Image for Özgün Onat.
437 reviews6 followers
Read
August 13, 2020
* Kitabımızın başında Tahir Fatih Andı tarafından yazılmış bir önsöz ve Muallim Naci biyografisi var. Güncel Türkçeye yakın bir dille yazılmış, zorlanmadan okuyorsunuz. Muallim Naci, bu eserinde eski İstanbul semtlerini, burada var olan insanları, okuduğu mektepte olan bitenleri, hayatında önemli yer tutan kişileri, olayları bir çocuğun gözünden anlatmış.
* Okurken beni üzen bir konu; aradan 130 sene geçmesine rağmen mektepte çocuklara şiddet uygulanması. O dönemde olması üzücü, bugün de devam etmesi daha üzücü. Her konuda, her yaşta uygulanan şiddete çözüm bulamadık maalesef.
* Kitabı okuduğum için mutluyum, Tanzimat döneminden bir eserle okuduklarıma çeşitlilik katmış oldum. Kitaplığımda bir renk daha oldu. Size de bu kitap olmasa bile o dönemden eserler okumanız.
Profile Image for Sude.
14 reviews
February 7, 2022
Kitabı çok beğendim. Muallim Naci Türk edebiyatının önemli yazarlarındandır. Günümüz Türkçesine uygun bir şekilde basılmasıyla kitabı merak ettim ve aldım. İyi ki almışım. Sakin bir vakitte okunacak bir kitap bence. Muallim Naci’nin yazım dilini çok sevdim. Türkçesi gerçekten çok yalın bir Türkçe. Ne kadar günümüz Türkçesine çevirilse de o dönemlerde yazılmış kitaplarda anlamadığım kavramlar olurdu. Fakat bu kitapta hiç öyle bir şey yaşamadım. Kitaba devam etmemi sağlayan şey konusu değil Muallim Naci’nin Türkçesi oldu.
Profile Image for Özgür Özer.
109 reviews6 followers
November 12, 2017
Eserde sekiz yaşında bir çocuğun ağzından yaşadığı şehir, semt, ailesi ve çevresindeki diğer insanlar anlatılmakta, aynı zamanda bir döneme ayna tutulmaktadır. Eser ilk defa 1890 yılında yazarın Sünbüle kitabının bir bölümü olarak yayınlanmıştır. Muallim Naci, Ömer'in Çocukluğu 'ndaki düzgün nesir örneği ile yenileşme yolunda önemli katkılar sağlamıştır. Ömer'in Çocukluğu 1898'de Almanca'ya, 1914'te Rusça'ya çevrilmiştir.
Profile Image for Alper Uyumaz.
101 reviews2 followers
May 8, 2020
Yazarımız Muallim Naci yani Ömer'in 8 yașına kadar yașadıklarını, yaramazlıklarını, mutluluklarını 39 sayfa ama dolu dolu bir kitapla okuyoruz. Farklı kișiler, farklı yașantılar edinen Ömer, küçük yașta babasını kaybediyor ve kardeșleri ve annesiyle Saraçhane'de ki evinde ki yașantısını gözler önüne seriyor.
Displaying 1 - 30 of 55 reviews

Can't find what you're looking for?

Get help and learn more about the design.