بلشویک ها و نهضت جنگل

by Persits Moisei Arnovich, حمید احمدی

اثر حاضر با تکیه بر اسناد محرمانه اتحاد جماهیر شوروی که پس از فروپاشی آن در دسترس قرار گرفته علل و انگیزه‌ها و پیامدهای مداخله ارتش سرخ در گیلان, اشغال بندرانزلی و مداخله سیاسی و نظامی بلشویک‌ها در نهضت جنگل ـ در سال 1299 ه.ش/ 1920م ـ بررسی و تجزیه و تحلیل شده است

128 pages, Paperback

Published January 1, 2013

Reviews

[Alialiarya · Rating 4 out of 5]

حدس‌ها و گمان‌های زیادی پیرامون مشارکت و مداخله مستقیم شوروی در قیام گیلان و از میان برداشتن میرزا بعد از همکاری با شوروی در تاریخ وجود داشته است. این کتاب کوچک با استفاده از مدارکی که پس از نابودی شوروی در اختیار عموم قرار گرفته نوشته شده است و اطلاعات مهم و جدیدی را برملا می‌کند. البته اگر کتاب‌های نوشته شده درباره‌ی نهضت جنگل و میرزا در ۲۰ سال اخیر را خوانده باشید احتمالا کتاب مطلب جدیدی برایتان ندارد. اما بنظرم کتاب بسیار خوبی ‌است برای شروع مطالعه درباره‌ی آن سال‌ها و نهضت... مخصوصا این‌که چگونه میرزا با افتخار به مداخله و برادری شوروی تن داد و در عرض مدت کوتاهی مجبور به فرار و بعدها جنگ‌های متوالی شد. داستان امید و آرزوهای یک حکومت استبدادی برای رشد و پرورش ایده‌هایش در کشورهای دیگر و این بار در کشور ما.

[Ramtin · Rating 4 out of 5]

اثر کنونی گرچه به لحاظ حجم کوچک، اما از نظر محتوی بسیاری از نکات مبهم پیرامون انگیزه ها و پیامدهای مداخله ارتش سرخ و کمونیست های ایرانی و قفقازی و روسی از ورود به گیلان و همکاری با نهضت جنگل را فاش می سازد که تاکنون بر مورخان و محققان ایرانی پوشیده مانده است. اسناد محرمانه مورد مطالعه نویسنده نشان می دهد که مداخله ارتش سرخ و کمونیستها در گیلان نه یک حادثه استثنایی و منزوی بلکه بخش کوچکی از یک سناریوی گسترده تر برای گسترش سلطه شوروی بر تمامی ایران، و نیز در سایر مناطق اطراف اتحاد جماهیر شوروی یعنی آسیای میانه، افغانستان، هند، عثمانی و اروپای شرقی با استفاده از اوضاع نابسامان، بی ثبات و هرج و مرج گونه ناشی از پایان جنگ جهانی اول بوده است.
یکی از نکات مهمی که کتاب حاضر به ما نشان می دهد، وجود اختلاف بر سر خط مشی و برنامه سیاسی میان نخبگان گوناگون کمونیست در مسکو و نیز در قفقاز و همچنین اختلاف نظرهای میان این دو بر سر تحولات گیلان به طور خاص و ایران به طور عام است. اختلاف نظرهایی که بر سر نحوه مداخله کمونیست های روسی و قفقازی در نهضت جنگل در گیلان تشدید شد و در نهایت به شکل قرار داد ۱۹۲۱ ایران و شوروی از یک سو و آغاز عملیات کمونیست های روسی - قفقاز به رهبری احسان الله خان برای فتح نهایی تهران از سوی دیگر تجلی پیدا کرد. این اسناد همچنین از وجود اختلافات در درون حزب کمونیست ایران میان جناح های سلطان زاده و حیدر خان عمواوغلی و نقش مهم استالین در ایجاد اختلاف میان آنها حکایت می کند.