فرهنگ زبانزدهای فارسی

by غلامحسین صدری افشار

زبان فارسی علاوه بر واژه‌ها، اصطلاح‌ها، کنایه‌ها، استعاره‌ها و مثل‌ها تعداد زیادی عبارت قالبی دارد که در موردهای ویژه به کار می‌روند؛ مانند تعارف‌ها، خوشامدگویی‌ها، دعاها، نفرین‌ها، دشنام‌ها، ستایش‌ها، تهدیدها، سپاس‌گزاری‌ها و متلک‌ها. این‌ها هنوز جایگاه واقعی خود را در مقوله‌های زبان‌شناسی‌های فارسی نیافته‌اند و گاه در میان ضرب‌المثل‌ها و زمانی در شمار اصطلاحات آورده می‌شوند، زیرا برخیشان از یک ضرب‌المثل، داستان، رویداد تاریخی یا شعر اقتباس شده‌اند. اما در صورتی که آنا را به درستی رده‌بندی نکنیم، گروه مستقلی را با ماهیتی متفاوت تشکیل می‌دهند، که کاربردهای ویژه‌ای دارند. تا آنجا که مولف جستجو کرده است، نخستین بار در مجله‌ی ادبستان که در سال ???? شمسی در مشهد منتشر می‌شد، از زبانزد تحت عنوان فرمول یاد شده است. به این صورت « جمله‌هایی هستند غالبا دارای فصاحت که دریک موردی به کار برده شده. » و ما انها را درنظایر آن مورد به کار میبریم، بدون اینکه زحمتی به خود بدهیم و یک جمله شبیه آن بسازیم. از آن جمله است: دست مریزاد، زنده‌باد، روز خوش، شب بخیر و امثال آن.

550 pages, Hardcover

About the author

غلامحسین صدری افشار، فرهنگ نویس و مترجم سال ۱۳۱۳در ارومیه متولد شد.
وی بعد از طی تحصیلات ابتدایی و متوسطه به سمت مشاغل گوناگونی رفت و در نهایت به حوزه فرهنگ کشیده شد.

صدری افشار انتشار آثارش را از سال ۱۳۲۷ در تبریز آغاز کرد. دوازده سالی بر روی تاریخ علم مطالعه کرد. کار فرهنگ نویسی را از سال ۱۳۴۵ در بنیاد فرهنگ ایران با فیش نویسی مخزن الادویه آغاز کرد و تا به امروز ادامه داده، ویراستاری، ترجمه، تألیف و نشر کتاب‌های متعددی را به وسیله ی افراد دیگر موجب شده است. از سال ۱۳۴۵ تا ۴۸ با ماهنامه سخن علمی همکاری داشت. از سال ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۹ در وزارت علوم کار می‌کرد و مسئول انتشارات علمی بود.

در سال‌های ۱۳۵۶ - ۵۸ مدیریت فصل‌نامه آشنایی با دانش را در دانشگاه آزاد ایران برعهده داشت. در سال‌های ۱۳۵۸ - ۶۱ ماهنامه ی علمی و فرهنگی هدهد را منتشر کرد. چندین کتاب دیگران تصحیح و آماده‌ی چاپ کرده. کتاب‌هایی به نام دیگران نوشته است. از سال ۱۳۵۹ تاکنون گذران زندگی‌اش تنها از راه نوشتن، ترجمه و ویراستاری بوده است.

تألیفات:

- «تاریخ در ایران» کتابفروشی ابن سینا ۱۳۴۵،
- سرگذشت سازمان‌ها و نهادهای علمی و آموزشی در ایران، وزارت فرهنگ وآموزش عالی (۱۳۵۰)
- کتابنامه علوم ایران (۱۳۵۰ از سوی مرکز اسناد و مدارک علمی وزارت علوم)
- تاریخ ریاضیات (۱۳۵۶ انتشارات توکا)، مقدمه
- فرهنگ مترجم (انتشارات نیلوفر با اول چاپ کرد سال ۶۳ که تا کنون چهار بار چاپ شده است)
- واژه‌نامه‌ی فنی (انتشارات نیلوفر تا به حا ۷ بار چاپ شده و دو ویراست شده است)
فرهنگ فارسی که ابتدا چاپ شد و بعد به فرهنگ معاصر و تا کنون چهار ویراست و نه بار چاپ شده است.

- فرهنگ معاصر اعلام، انتشارات فرهنگ معاصر
- فرهنگ معاصر فارسی، انتشارات فرهنگ معاصر
- فرهنگ معاصر کوچک فارسی، انتشارات فرهنگ معاصر
- فرهنگنامه فارسی ۳ جلدی، انتشارات فرهنگ معاصر

ترجمه ها:

- مقدمه بر تاریخ علم (جرج سارتن ۱۳۵۳ تا ۵۷ وزارت علوم) )
-تاریخ ریاضیات (اسمیت، ۱۳۵۶)
مطالعه تاریخ ریاضیات و تاریخ علم (جرج سارتن ۱۳۵۷ توکا)

- از سنایی تا سعدی (ادوارد براون، انتشارات مرواید که ۴ بار تا کنون چاپ شده است)
- معماری ایران (نوشته پوپ) هفت بار چاپ شده و چاپ هشتم را اختران منتشر می‌کند)
- کاکل طاوس (نوشته گورگیوس یوسف)
- ماثر سلطانی عبدالرزاق دنبلی که تصحیح و کتابفروشی ابن سینا و دیگر دو سند از انقلاب مشروطه که انتشارات توکا چاپ کرده است.
- انگلیسیان در ایران ریچارد رایت، انتشارات اختران)
- تاریخ علم (در ۶ جلد و بیش از ۴ هزار صفحه چاپ شده است)