Over de grens: Nederlands extreem geweld in de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog, 1945-1949

Onafhankelijkheid, dekolonisatie, geweld en oorlog in Indonesië, 1945-1950

by Gert Oostindie (Editor), Ben Schoenmaker (Editor), Frank van Vree (Editor)

Op 17 augustus 1945, twee dagen na de Japanse capitulatie, verklaarde Indonesië zich onafhankelijk. Nederland erkende dit niet en trachtte met geweld zelf de regie te voeren over het onvermijdelijke proces van dekolonisatie. Dit leidde tot vier jaren van moeizame onderhandelingen en bittere oorlogvoering. In 2005 verklaarde de Nederlandse regering dat Nederland die oorlog niet had moeten voeren. Over het geweld dat de Nederlandse militairen tijdens deze oorlog hadden toegepast, staat echter nog altijd het regeringsstandpunt uit 1969 overeind: er waren wel ‘excessen’, maar de krijgsmacht had zich in de regel ‘correct’ gedragen.

Naarmate de aanwijzingen van extreem Nederlands geweld zich opstapelden, bleek dit officiële standpunt steeds moeilijker vol te houden. De Nederlandse regering besloot daarom in 2016 tot financiering van een groot onderzoeksprogramma. De belangrijkste conclusies daarvan zijn in dit boek te vinden. De auteurs maken aannemelijk dat de Nederlandse krijgsmacht op structurele basis extreem geweld toepaste en dat dit toen en ook lang daarna op allerlei manieren werd toegedekt. Dit alles past slecht bij een rooskleurig nationaal zelfbeeld – zoals eigenlijk de hele koloniale geschiedenis met dat zelfbeeld schuurt.

578 pages, Hardcover

First published February 17, 2022

About the author

Gerrit Jan (Gert) Oostindie, former director of KITLV from 2000-2021 and emeritus professor of Colonial and Postcolonial History at Leiden University is a Honorary Fellow at KITLV. He is presently involved in the government-funded research program ‘Independence, Decolonization, Violence and War in Indonesia, 1945-1950’, two NWO-funded programs, ‘Confronting Caribbean Challenges’ and ‘Traveling Caribbean Heritage’, ‘The Colonial and Slavery Past of Rotterdam’ project commissioned by the Rotterdam city council and the research ‘The Colonial and Slavery Past of The Hague‘ commissioned by the The Hague city council.

Oostindie studied History and Social Sciences at the Vrije Universiteit, Amsterdam (cum laude, 1982), and obtained his PhD at Utrecht University (cum laude, 1989). He has been awarded many research grants and fellowships, served on editorial, scholarly and governmental committees both in the Netherlands and abroad, and is a frequent contributor to the Dutch mass media on his areas of expertise. Between 2006 and 2015, he held the chair as Professor of Caribbean History at Leiden University; between 1993 and 2006, he was Professor of the Anthropology and Sociology of the Caribbean at Utrecht University.

Oostindie’s principal areas of research have been comparative Caribbean studies and Dutch colonial and postcolonial history. He published and edited, mainly in English or Dutch, over 30 books and authored a large number of articles on the colonial history and decolonization of the Dutch Caribbean; on history, ethnicity and migration in the Caribbean and Latin America in general; on Atlantic slavery and its legacies; on postcolonial migrations and the significance of colonial history to Dutch national identity; and on the war of decolonization in Indonesia.

Reviews

[Arjen Taselaar · Rating 3 out of 5]

Dit boek vat de resultaten samen van het onderzoek dat in 2016 door de Nederlandse regering in opdracht werd gegeven over het gebruik van wat de onderzoekers ‘extreem geweld’ noemen tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog in 1945-1949, vooral aan Nederlandse kant. De term ‘extreem geweld’ munt niet uit in helderheid en sommige schrijvers lijken er ook niet zo gelukkig mee te zijn. Maar hoe je het ook noemt en in welke context het ook plaatsvond (luchtaanvallen, grootschalige executies, martelingen door inlichtingendiensten, enz.), het was er en niet weinig ook. Dat er oorlogsmisdaden werden gepleegd staat buiten kijf. Ook is het zonneklaar dat het extreme geweld niet als iets geïsoleerds kan worden gezien. Met name de conclusie van het boek maakt dat zeer duidelijk. De bijdragen aan het boek gaan in op de diverse vormen van geweld en situaties waarin het werd uitgeoefend, op juridische aspecten, informatiemanagement en internationale context. De onderzoekers hebben het keurig van allerlei kanten bezien. Toch kleeft er voor mij iets onbevredigends aan dit boek. Ik denk dat dat aan de thematische aanpak ligt, waardoor de chronologie wat uit het zicht raakt en ook de samenhang met politieke en sociale ontwikkelingen niet altijd helder is. Dat er nogal wat overlap tussen de hoofdstukken zit is misschien onvermijdelijk, maar ook jammer, zeker omdat sommige bijdragen bijzonder goed zijn.