Δέκα αλήθειες

by Κατερίνα Κουτουκάκη

Κι αυτή η μοίρα που κινεί τα νήματα, που δένει τις ζωές μας και τις ευθυγραμμίζει με τη σοφότερη γεωμετρία, να τέμνονται ή να είναι παράλληλες, να σχηματίζουν κύκλους ομόκεντρους ή τρίγωνα ισόπλευρα, έφτιαξε έτσι τα πράγματα ώστε τη στιγμή που η Χαρά οδηγούσε στο κενό η Φωτεινή να χάνεται στα μάτια του Μάρκου... κι εκείνος στα δικά της». Στη διαδρομή από το αρχοντικό της στο Νησί ως το διαμέρισμα του τρίτου ορόφου στην Καστέλα, η Φωτεινή Αρχοντάκη έζησε τη ζωή που της χαρίστηκε, με πάθος, πόνο, απόγνωση, παραδοχή, αυτοθυσία και δίχως όρια αγάπη για τη Ζωή. «Ο Μάρκος και η Φωτεινή δεν είχαν καταφέρει στα νιάτα τους να αγαπηθούν όπως τους άξιζε, γιατί δε γνώριζαν πώς να το κάνουν. Αγάπη μπορείς να δώσεις μόνο όταν την έχεις λάβει. Μόνο όταν έχεις ξεχειλίσει από αυτή, όταν σου περισσεύει. Τότε και μόνο τότε μπορείς να αγαπάς με αλήθεια και ανιδιοτέλεια από τα βάθη της ύπαρξής σου. Κανείς ποτέ δεν κατάφερε να αγαπήσει από το έλλειμμά του. Κι αυτή ήταν η ένατη αλήθεια της ζωής, που η Φωτεινή εκείνη τη στιγμή συνειδητοποιούσε και σημείωνε νοερά μέσα της.

512 pages, Paperback

Published January 1, 2021

Reviews

[Πάνος Τουρλής · Rating 4 out of 5]

Η Φωτεινή Αρχοντάκη είναι μια νέα γυναίκα με όνειρα και φιλοδοξίες. Μεγαλώνει, σπουδάζει, ερωτεύεται και το ζευγάρι, παρά τις αντιρρήσεις, παντρεύεται, μόνο που ένα παιδί με ειδικές ανάγκες θα τους φέρει μπροστά σε ένα σωρό προβλήματα. Από κει και πέρα τα πάντα καταρρέουν. Πώς θα συνεχίσουν; Τι θα κάνουν; Ποιος θα τους υποστηρίξει ουσιαστικά; Ποιες είναι οι δέκα αλήθειες που θα βοηθήσουν τη Φωτεινή στο δύσκολο μονοπάτι που την περιμένει; Πώς θα υποδεχτεί το παιδί η κλειστή κοινωνία του νησιού όπου μεγάλωσε και επέστρεψε; Τι κοινό έχει με την αυτοκτονία μιας μητέρας που μαζί οδήγησε το παιδί της στον θάνατο;

Η Κατερίνα Κουτουκάκη, αξιοποιώντας την εμπειρία της στην ειδική αγωγή, γράφει ένα μυθιστόρημα για τις δυσκολίες που παρουσιάζονται όταν ένα μέλος της οικογένειας έχει ειδικές ανάγκες. Στήνει ένα ρεαλιστικό πλαίσιο, δημιουργεί ενδιαφέροντες χαρακτήρες και ακολουθεί πορείες και πλοκή που ο καθένας θα μπορούσε να συναντήσει και στη δική του ζωή. Το οικογενειακό υπόβαθρο, οι ελπίδες και οι προσδοκίες της, η προδοσία, η ελπίδα, η εγκατάλειψη, η δύναμη είναι γνωρίσματα που η πρωταγωνίστρια βιώνει σταδιακά κι όλα αυτά συγκροτούν μια ολοκληρωμένη προσωπικότητα που αντικατοπτρίζει όλες εκείνες τις ηρωίδες που παίρνουν την απόφαση να μεγαλώσουν παιδιά που είναι διαφορετικά από τα άλλα. Δυστυχώς διαλύεται σταδιακά η σχέση της Φωτεινής και του Μάρκου. Φταίει η μικρή Ζωή; Φταίνε οι ίδιοι; Κάνουν σωστές κινήσεις; Αντιδρούν σωστά στα προβλήματα που εμφανίζονται; Φταίνε τα γονίδια του Μάρκου, όπως ισχυρίζεται και η πεθερά του; Από τη δεκαετία του 1980 έως τις αρχές του 21ου αιώνα παρακολουθούμε την ιστορία της οικογένειας που μεγάλωσε τη Φωτεινή, γνωρίζουμε τους γονείς και τ’ αδέλφια της, φίλους και γνωστούς. Η Μαρίκα, με την ακατανίκητη περιέργεια και την ανεξέλεγκτη παρεμβατικότητά της, οδηγεί τη σχέση με την κόρη της στα άκρα, με τον άντρα της να μην παίρνει θέση ανάμεσά τους. Η θεία της Φωτεινής, Σεμίρα, είναι το στήριγμα της ζωής της, και η κολλητή της, Ιωάννα, την ακολουθεί πιστά, ώσπου καταφέρνει να γίνει παιδίατρος και τότε… Απών απ’ όλ’ αυτά είναι ο αδελφός, ο Νίκος, που κρύβει όμως κι αυτός τα δικά του μυστικά. Από την άλλη έχουμε τον Μάρκο, τον γιο της μαγείρισσας Ερμιόνης, έναν άντρα σκληρό, δύσκολο, που καταφεύγει στη μαγεία της θάλασσας αρχικά για να κάνει μια δουλειά που του αρέσει και αργότερα για να ξεφύγει από μια μέγγενη που δεν τον αφήνει να ανασάνει. Η Χαρά Παυλίδου, που έριξε στον γκρεμό το αμάξι της μ’ εκείνη και τον γιο της μέσα σε αυτό, είναι ένας αναπάντεχος και έξυπνα τοποθετημένος συνδετικός κρίκος. Κι έχουμε κι άλλα πρόσωπα που γνωρίζει η Φωτεινή όσο βιώνει τις μεγάλες αλλαγές στη ζωή της.

Η αφήγηση διακόπτεται από πρωθύστερα που συμπληρώνουν το παρελθόν και την ψυχοσύνθεση των χαρακτήρων, με τη συγγραφέα κατά καιρούς να παίρνει θέση απευθυνόμενη σε δεύτερο πρόσωπο προς τον αναγνώστη, χωρίς όμως να αποκαλύπτει εξελίξεις μεταγενέστερες παρά μόνο για να διαπιστώνει και να επεξηγεί. Το κείμενο ίσως είναι πιο εκτεταμένο απ’ ό,τι θα έπρεπε, με αρκετές περιγραφές και αναλυτικές σκέψεις, δίνεται όμως έτσι το περιθώριο να γνωρίσουμε περισσότερο το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον της Φωτεινής, τις πρακτικές και ψυχολογικές της δυσκολίες, την καθημερινότητά της. Το ίδιο το παιδί δε βγαίνει πολύ στο προσκήνιο, αφήνοντας έτσι το περιθώριο να το μάθουμε μέσα από τη ζωή της Φωτεινής και των ανθρώπων που τη στηρίζουν ή την αποδιώχνουν, εξ ου και δε μαθαίνουμε ακριβώς το όνομα της ασθένειάς του. Η συγγραφέας δε θέλει να το ξεχωρίσει αλλά να το αναδείξει σε θαύμα μέσα από μια αφήγηση άκρως ρεαλιστική και συγκινητική. Όπως όλα τα παιδιά με ειδικές ανάγκες, έτσι κι αυτό χρειάζεται θεραπείες και τον γονιό του να λειτουργεί υποστηρικτικά. Ο χρόνος είναι εκπαίδευση, υποστηρίζει η συγγραφέας. Η Φωτεινή νιώθει πως βιώνει ένα θάνατο αλλά καταφέρνει να ξεπερνάει τις δοκιμασίες. «Εκείνη δεν το ένιωθε, μα άλλαζε. Λύγιζε. Και μόλις έπιανε τον εαυτό της να λυγίζει, τον έπειθε να γίνει λίγο πιο σκληρός» (σελ. 236). Λείπουν η παιδεία και η γνώση από τους ανθρώπους, γι’ αυτό και η απάνθρωπη φοβία του περιβάλλοντος για όσα βιώνει ένα μέλος του. «-Δε θέλω να δοκιμάσω τα όριά μου… Καμιά φορά λέω «Δεν αντέχω άλλο» κι αμέσως μετά κάτι συμβαίνει αι αποδεικνύεται πως αντέχω κι άλλο» (σελ. 317).



«Άγγελοι επί γης είναι αυτά τα παιδιά… που τους ρίχνει ο Θεός ανάμεσά μας για να μάθουμε την άνευ όρων αγάπη» (σελ. 499). Με αυτά τα λόγια με βοήθησε το μυθιστόρημα να κατανοήσω καλύτερα τον ρόλο τους σε οικογένειες που δοκιμάζονται και η τρυφερή ματιά της συγγραφέως μου έδειξε με τον καλύτερο τρόπο πώς επηρεάζεται μια οικογένεια όταν παίρνει την απόφαση να μεγαλώσει αυτά τα πλάσματα. Πρακτικές δυσκολίες φυσικά και υπάρχουν, ψυχική και σωματική εξουθένωση επίσης, μοναξιά αφόρητη κι όμως όλα αυτά είναι ένας διαρκής αγώνας μεταξύ αγάπης και εγωισμού για ένα καλύτερο αύριο για τους γονείς και τα παιδιά τους. «Σε αυτήν τη ζωή που ήρθαμε να ζήσουμε, υπάρχουν δέκα αλήθειες… μόνοι μας τις μαθαίνουμε κι όσα μαθαίνεις μόνος σου με τη ζήση σου είναι η αλήθεια σου. Κι αυτές οι αλήθειες που ανακαλύπτεις μόνος σου είναι η πιο δικιά σου γνώση…» (σελ. 428). Ποιες είναι λοιπόν οι δέκα αλήθειες που αντιλαμβάνεται σταδιακά στη ζωή της η Φωτεινή και πώς θα τη βοηθήσει η καταγραφή τους σ’ ένα τετράδιο; Τι σημαίνει πρακτικά να μεγαλώνεις ένα παιδί με δυσκολίες; Η Κατερίνα Κουτουκάκη, αποφεύγοντας τον εύκολο και ρηχό μελοδραματισμό καταγράφει με οξυδέρκεια, αντικειμενικότητα και αγάπη μια ιστορία ηρωισμού, δοτικότητας και αυταπάρνησης που θα βοηθήσει πολλούς γονείς να αντέξουν λίγο ακόμη τις επιλογές τους.

Πρώτη δημοσίευση στο site μου: www.vivliokritikes.com/%ce%b4%ce%ad%c...

[Giouli Tsakalou · Rating 4 out of 5]

Οι «Δέκα αλήθειες», εκδόσεις «Λιβάνη», έφθασαν στα χέρια μου μέσα στις γιορτές των Χριστουγέννων. Σκέφτομαι να μιλήσω γι’ αυτό το βιβλίο, ξεκινώντας ακριβώς από το θελκτικό και πρωτότυπο εξώφυλλό του.
Λευκό, λιτό, σε ευθυγράμμιση και αρμονία το όνομα, ο τίτλος και το σύμβολο που απεικονίζεται. Εμοιαζε με βαρίδι, μα έψαξα λίγο και βρήκα πως είναι ένα εκκρεμές. Με λίγο ψάξιμο ακόμα έμαθα τι συμβολίζει το εκκρεμές. Συμβολίζει το κέντρο. Οπου κι αν κινηθεί, καταλήγει στο κέντρο. Οταν έχεις τελειώσει το βιβλίο, καταλαβαίνεις πως από το εξώφυλλο η συγγραφέας σε προϊδεάζει γι’ αυτό το οποίο θα σου μιλήσει. Για την αλήθεια, τη δική της, των ηρώων της, της ίδιας της ζωής. Κι η αλήθεια βρίσκεται στο κέντρο του εαυτού μας, κι ένα εκκρεμές στο εξώφυλλο σχεδόν σου φωνάζει αυτό που θέλει στο τέλος να ενσταλάξει μέσα σου.
Η ιστορία ξεκινά και σε αρπάζει «από τα μαλλιά», να μείνεις εκεί, να μην πάρεις ανάσα. Η Φωτεινή Αρχοντάκη κατάγεται από το Νησί κι η συγγραφέας έξυπνα αφήνει τον αναγνώστη να τοποθετήσει τους ήρωες στον δικό του τόπο, να τους ταιριάξει με τις δικές του οικείες εικόνες. Αλλωστε, σε αυτή την ιστορία πολύ λίγο ρόλο παίζει ο τόπος. Πρωταγωνιστές είναι μόνο οι ήρωες. Αν ήταν θεατρικό έργο, κι η συγγραφέας, η σκηνοθέτις του, είμαι σίγουρη πως θα έβαζε τους ήρωές της να παίζουν σε ένα αφαιρετικό σκηνικό. Αλλωστε, και στην ίδια δεν αρέσουν οι μακροσκελείς περιγραφές.
Οταν κάποτε, στο προηγούμενο βιβλίο της, την είχα ρωτήσει γιατί δεν κάνει λεπτομερείς περιγραφές του χώρου ή του τόπου, μου είχε απαντήσει πως δεν μπορεί να γράφει κάτι που και η ίδια κουράζεται να διαβάζει.
Οι «Δέκα Αλήθειες» είναι ένα κοινωνικό μυθιστόρημα, που μιλά για ένα σημαντικό πρόβλημα, όπως είναι η αναπηρία, χωρίς να είναι μία ιστορία μελό και χωρίς να εστιάζει στο πρόβλημα αυτό με διάθεση να έλξει τον οίκτο του αναγνώστη. Τολμώ να πω πως «χρησιμοποιεί» την αναπηρία ως αίτιο, για να φωτίσει τις συνέπειες στις σχέσεις των ανθρώπων σε όλα τα επίπεδα. Αποδίδει την επιτυχία αυτή στη δύναμη που εκλύεται όταν αποφασίζουμε να κάνουμε την πίστη μας πράξη!
Ακροβατείς με επιτυχία ανάμεσα στο συναίσθημα και στην ωμή πραγματικότητα.
Θέλοντας να πω δύο λόγια για την πλοκή του βιβλίου, θα σας αναφέρω πως η ηρωίδα, η Φωτεινή Αρχοντάκη, είναι μία όμορφη, νέα γυναίκα που μεγαλώνει σε μια εύπορη οικογένεια στο Νησί. Εκεί γνωρίζει και παντρεύεται, μετά από αγώνα και αντιπαραθέσεις με την οικογένειά της, τον Μάρκο Καλογήρου, γιο της μαγείρισσάς τους. Λίγα χρόνια αργότερα φέρνουν στον κόσμο ένα κορίτσι, όπου λίγο πριν από τη βάφτισή του ανακαλύπτουν πως το παιδί πάσχει από ένα νόσημα που του δημιουργεί μόνιμη αναπηρία. Και εκείνο είναι το σημείο όπου τα πάντα ανατρέπονται.
Πόσοι αντέχουν να ζουν με αυτό; Πώς διαρρηγνύονται οι σχέσεις μέσα στην οικογένεια, ανάμεσα στο ζευγάρι αλλά και στο ευρύτερο οικογενειακό περιβάλλον; Και οι φίλοι; Πόσο σημαντικός ή δευτερεύων μπορεί να είναι ο ρόλος τους στη ζωή μας; Η μοίρα, το θείο, οι φόβοι μας, ο θυμός μας, οι ανατροπές, οι ισορροπίες μας, οι επιθυμίες, οι προσδοκίες και οι προθέσεις μας, θέματα που η συγγραφέας αγγίζει και διαχειρίζεται με μαεστρία, εντάσσοντάς τα σε μία ιστορία που, όπως η ίδια λέει, βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα.
Και ποιος να το αμφισβητήσει όταν σε κάθε σελίδα του βιβλίου θα βρεις ένα κομμάτι του εαυτού σου ή ένα κομμάτι μιας ιστορίας που ο ίδιος ή ένας δικός σου άνθρωπος έχει βιώσει;
Η ηρωίδα του βιβλίου βρίσκεται κάποια στιγμή έχοντας εγκαταλείψει τον τόπο της γιατί δεν αντέχει την κοινωνική και οικογενειακή πίεση, βρίσκεται στον Πειραιά, όπου και καλείται να αντεπεξέλθει μόνη στις μεγάλες δυσκολίες της καθημερινότητάς της.
Οι αναφορές σε πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα, που μπαίνουν εμβόλιμα στο κείμενο για να μας δώσουν το χρονικό πλαίσιο μέσα στο οποίο εκτυλίσσεται η ιστορία, δεν αφήνουν καμία αμφιβολία στον αναγνώστη πως πρόκειται για μία αληθινή ιστορία.
Το εύρημα και οι αναφορές στην παραμυθική μορφή της μοίρας, στην τελευταία παράγραφο κάποιων κεφαλαίων, μου δημιούργησαν μια μεταφυσική ατμόσφαιρα, η οποία προσωπικά εμένα μου κέντρισε το ενδιαφέρον και μπήκα σε διαφορετικά μονοπάτια σκέψεων. Αλλωστε, η Κατερίνα Κουτουκάκη και στο προηγούμενο βιβλίο της «παίζει» με την έννοια της μοίρας και τη δυναμική της πάνω στις ζωές των ηρώων της.
Η σκηνή που η Φωτεινή ανακοινώνει τη διάγνωση του παιδιού της στην οικογένειά της είναι συγκλονιστική. Οι εκφράσεις στα πρόσωπα, τα συναισθήματα, τα αγγίγματα δίνονται με τρόπο τέτοιο, σαν να διατρέχει μία κάμερα το χώρο, τόσο όσο. Απόλυτα φυσιολογικό, ιδιαίτερα αν σκεφτεί κάποιος πως η υπόθεση του βιβλίου αγγίζει έντονα τον τομέα της ψυχολογίας. Και όταν θέλεις να αιτιολογήσεις τις λειτουργίες σκέψεων ή πράξεων, δεν μπορείς να μην αναλύσεις έστω και περιορισμένα τη διαδικασία.
Οι ήρωες του βιβλίου έχουν λόγο ύπαρξης και απόλυτη συνέπεια στο ρόλο που καλούνται να παίξουν για να αποδοθεί η ιστορία.
Η συγγραφέας καλείται να αποτυπώσει την προσωπική της εμπειρία, με τρόπο ώστε να κρατήσει για ακόμη μία φορά την ισορροπία, να μπορέσει να αποτυπώσει χρήσιμη γνώση, αλλά και να μην ξεφύγει από το βασικό πλαίσιο της μυθοπλασίας.
Η συναισθηματική φόρτιση είναι έντονη σε αρκετά σημεία του βιβλίου, όπως η στιγμή που η μάνα ζητά τη συγχώρεση της κόρης της κι εκείνη της απαντά «δεν μπορώ, μάνα μου… δεν μπορώ» «Μα πώς να δώσεις συγγνώμη σε κάποια που αρνήθηκε να ζήσει δίπλα σου σαν μάνα σου;» (σελ 438).
Οι «Δέκα Αλήθειες» είναι ένα πολυεπίπεδο μυθιστόρημα, που μέσα από την οδό ενός κοινωνικού προβλήματος αγγίζει σχεδόν χειρουργικά όλα τα επίπεδα σχέσεων ενός ανθρώπου και μιας οικογένειας. Ο τρόπος γραφής λυρικός, με καλοδουλεμένο λεξιλόγιο και σχεδόν μια μουσικότητα στον τρόπο που φτιάχνονται οι προτάσεις του..
Για μένα, ένα μυθιστόρημα που χρειάζεται να διαβάσει κάποιος, για να ρίξει κλεφτές ματιές στον τρόπο που κάποιοι άνθρωποι καταφέρνουν να αλλάξουν την ζωή τους, κοιτάζοντας πάντα τη φωτεινή της πλευρά. Καταποντίζει τον αναγνώστη και τον διαπερνά, αφήνοντάς τον να παλινωδεί στις σκέψεις και τους προβληματισμούς που του δημιουργεί και αυτή είναι η αξία του.

[Lena Rasouli · Rating 5 out of 5]

Το Βιβλίο ήρθε στο σπίτι μου ως δώρο, και για να πω την αλήθεια, το είχα αφήσει στο ράφι,κι ας ήταν υπογεγραμμένο από τη συγγραφέα. Πολλές φορές ένα ψυχρό εξώφυλλο ξεγελάει για το τι κρύβεται μέσα στις σελίδες του βιβλίου.
Η ιστορία της Φωτεινής μόνο φωτεινή δεν ήταν,αλλά σε παρασύρει στη δίνη της, μια δίνη που όσο πέφτει μέσα της προσθετονται διαρκώς νέα στοιχεία,έρωτας,πάθος,εκπαίδευση, λάθη,η διάλυση των προτύπων που έχουμε πλασμένα στο μυαλό μας..
Πολύ ωραίο και για γονείς/συγγενείς που έχουν παιδιά με ειδικές δυσκολίες.