What do you think?
Rate this book
إنهم ينتظرون الفجر
تسعة وسبعون يوماً مرت على حرب الخنادق التي بدأتها الدولة ضد الحزب، وبدأها الحزب ضد نفسه! ولا أحد إلا المجانين يختار ساحة المعركة ليكتب روايته: «مجنون سلمى».
بين ذاك وذاك، كان آمد يبحث عن رجولته الضائعة التي أحياها حب نِشتيمان. وفي اليوم الأخير، انتصف الليل وانتهى كل شيء. وكما انتهت الرواية، انتهت الحرب.
لكن الحروب ليست إلا روايات كابوسية لا يعلم أبطالها الواقعون في فخ أحداثها أين تقع صفحة النهاية. إنها ليلٌ حالك لا تعرف نجومه متى تغور وتذوي في أضواء الفجر
بين ذاك وذاك، كان آمد يبحث عن رجولته الضائعة التي أحياها حب نِشتيمان. وفي اليوم الأخير، انتصف الليل وانتهى كل شيء. وكما انتهت الرواية، انتهت الحرب.
لكن الحروب ليست إلا روايات كابوسية لا يعلم أبطالها الواقعون في فخ أحداثها أين تقع صفحة النهاية. إنها ليلٌ حالك لا تعرف نجومه متى تغور وتذوي في أضواء الفجر
416 pages, Paperback
First published March 1, 2022
About the author
Jan Dost
31 books158 followersJan Dost (جان دۆست) romannivîs, helbestvan, wergêr û nivîskarekî kurd e.
Ew di 12'ê adarê sala 1965 an de li bajarê Kobanî hatiye dinyayê. Xwendina xwe heta lîseyê li Kobanî qedandiye. Ji sala 1985 an heta 1988an li zanîngeha Helebê fakulta zanistê beşê Biyolojiyê xwend, lê temam nekir.
Jan Dost di dehsaliya xwe de dest bi nivîsîna helbestên erebî kir paşê ji panzdesalî de qulipî zimanê kurdî. Çîroka wî ya yekem Xewna Şewitî sala 1993 an di pêşbirka kurteçîroka Kurdî de li Sûriyê xelata yekem stand. her weha li Tirkiyê jî li ser sehneyê hate lîstin. ji bilî wê çîrokê, jan Dost çend çîrokên din j nivîsandine, wek Mistek ax ku sala 2007 an li Almanyayê bû kurtefilmek, û rûyekî şêrîn û hinin din.
Her weha gelek helbest û lêkolîn bi erebî û kurdî di rojname û kovarên cihê de weşandine. Jan Dost di malpera Diyarnameyê de di quncika xwe ya bi navê Şevnem de ji 2007an heta 2012 nivîsar dinivîsandin.
Jan Dost ji sala 2000î de li Elmanyayê dijî û ji Adara 2009 an de hemwelatiyê Almanyayê ye.
جان دوست كاتب كردي سوري يحمل الجنسية الألمانية ولد في مدينة كوباني في الثاني عشر من آذار عام 1965م، وهي منطقة تابعة إدارياً لمحافظة حلب، تقع على الحدود السورية التركية شمالي البلاد.
أصدر العديد من كتب البحث والترجمة والدواوين الشعرية والروايات. نال عام 1993 الجائزة الأولى في القصة القصيرة الكردية في سورية عن قصته Xewna shewitî ;حلم محترق; التي تحولت إلى مسرحية عرضت في بعض مناطق تركيا.
كما تحولت قصته Mistek ax ;حفنة تراب وهي مكتوبة باللغة الكردية وتتحدث عن مشكلة الاغتراب الجغرافي، إلى فيلم سينمائي قصير. ولقد عمل في التلفاز مذيعاً في قسم الأخبار ومحرراً ومقدماً للبرامج السياسية في قناة (ميديا تيفي) الكردية وقناة زنوبيا التابعة للمعارضة السورية، وكلتا القناتين كانتا تبثان من بروكسل في بلجيكا. وحصل على جائزة الشعر من رابطة الكتاب والمثقفين الكرد السوريين، وذلك خلال مهرجان الشعر الكردي الذي أقيم عام 2012م، في مدينة ايسن الألمانية، كما حصل في 15 آذار 2013م على "جائزة دمشق للفكر والإبداع" التي أعلنتها مجلة "دمشق" الصادرة في لندن عن كتابه رماد النجوم الذي هو عبارة عن مجموعة قصص كردية قصيرة لعدد من الكتاب الكرد. وفي عام 2014م وخلال مهرجان گلاويژ الذي يقام سنوياً في مدينة السليمانية بإقليم كردستان، حصل جان دوست على جائزة حسين عارف.
Ew di 12'ê adarê sala 1965 an de li bajarê Kobanî hatiye dinyayê. Xwendina xwe heta lîseyê li Kobanî qedandiye. Ji sala 1985 an heta 1988an li zanîngeha Helebê fakulta zanistê beşê Biyolojiyê xwend, lê temam nekir.
Jan Dost di dehsaliya xwe de dest bi nivîsîna helbestên erebî kir paşê ji panzdesalî de qulipî zimanê kurdî. Çîroka wî ya yekem Xewna Şewitî sala 1993 an di pêşbirka kurteçîroka Kurdî de li Sûriyê xelata yekem stand. her weha li Tirkiyê jî li ser sehneyê hate lîstin. ji bilî wê çîrokê, jan Dost çend çîrokên din j nivîsandine, wek Mistek ax ku sala 2007 an li Almanyayê bû kurtefilmek, û rûyekî şêrîn û hinin din.
Her weha gelek helbest û lêkolîn bi erebî û kurdî di rojname û kovarên cihê de weşandine. Jan Dost di malpera Diyarnameyê de di quncika xwe ya bi navê Şevnem de ji 2007an heta 2012 nivîsar dinivîsandin.
Jan Dost ji sala 2000î de li Elmanyayê dijî û ji Adara 2009 an de hemwelatiyê Almanyayê ye.
جان دوست كاتب كردي سوري يحمل الجنسية الألمانية ولد في مدينة كوباني في الثاني عشر من آذار عام 1965م، وهي منطقة تابعة إدارياً لمحافظة حلب، تقع على الحدود السورية التركية شمالي البلاد.
أصدر العديد من كتب البحث والترجمة والدواوين الشعرية والروايات. نال عام 1993 الجائزة الأولى في القصة القصيرة الكردية في سورية عن قصته Xewna shewitî ;حلم محترق; التي تحولت إلى مسرحية عرضت في بعض مناطق تركيا.
كما تحولت قصته Mistek ax ;حفنة تراب وهي مكتوبة باللغة الكردية وتتحدث عن مشكلة الاغتراب الجغرافي، إلى فيلم سينمائي قصير. ولقد عمل في التلفاز مذيعاً في قسم الأخبار ومحرراً ومقدماً للبرامج السياسية في قناة (ميديا تيفي) الكردية وقناة زنوبيا التابعة للمعارضة السورية، وكلتا القناتين كانتا تبثان من بروكسل في بلجيكا. وحصل على جائزة الشعر من رابطة الكتاب والمثقفين الكرد السوريين، وذلك خلال مهرجان الشعر الكردي الذي أقيم عام 2012م، في مدينة ايسن الألمانية، كما حصل في 15 آذار 2013م على "جائزة دمشق للفكر والإبداع" التي أعلنتها مجلة "دمشق" الصادرة في لندن عن كتابه رماد النجوم الذي هو عبارة عن مجموعة قصص كردية قصيرة لعدد من الكتاب الكرد. وفي عام 2014م وخلال مهرجان گلاويژ الذي يقام سنوياً في مدينة السليمانية بإقليم كردستان، حصل جان دوست على جائزة حسين عارف.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 12 of 12 reviews
July 17, 2023
"الحرب تقتل الجمال أول ما تقتل..الحرب بشعة فيروس يقضي علي كل بهجة..
الكتابة ضد الحرب هي رد اعتبار للجمال. الكتابة ضد الحرب وعنها استعادة للبهجة الموءودة.."
إنهم ينتظرون الفجر ..رواية للكاتب و الروائي الكردي السوري جان دوست وهي رواية بتتكلم عن الصراع بين الجيش التركي و الأكراد الذين يعيشون تحت ظل دولة قاسية لا تعترف بهويتهم الخاصة ولا حتي لغتهم ولم تترك أمامهم خيار آخر غير أن يقاوموا و يقاتلوا من أجل وطن يحلمون به حراً كما حلم به آبائهم و أجدادهم...
"لم يكن أمامي سوى أن أقاتل دون تردد. كانت الحياة عندي قد أصبحت بلا قيمة والشهادة صارت أكبر أمنياتي..."
الرواية فيها معلومات تاريخية كتير كما إنها تلقي الضوء علي الكثير من المسكوت عنه مثل الإنتهاكات الجنسية التي يتعرض لها الأطفال من المحارم بجانب التعذيب الوحشي للأكراد في السجون التركية و تعمُد تشويهم نفسياً وجسدياً لدرجة إن معظم الرجال المسجونيين تم إخصائهم أو أصيبوا بعجز جنسي مدي الحياة...
لغة الكاتب كانت رائعة أحياناً وأحياناً أخري جاءت تقريرية وجافة جداً...السرد مربك شوية وذلك لإنتقال الكاتب بين الماضي والحاضر فجأة و بدون مقدمات...
الرواية بها أخطاء إملائية كتير جداً و لكن أكثر ما يعيبها و ضربها في مقتل الحقيقة هو التكرار ..سواء تكرار جمل بعينها أو الأعادة لتوصيل نفس الفكرة مراراً وتكراراً لدرجة الملل في أوقات كتير و متأكدة إن هذه الرواية لم تراجع بدقة !
الحوارات في الرواية كانت قوية ولكني وجدتها أحياناً متكلفة بجانب إن الرواية حجمها كبير وكان ممكن إختصارها كتير عن كدة...
التلث الأول و الأخير في الرواية كانوا مكتوبين حلو جداً و مهما قلت مش حقدر أوصف جمالهم..سرد ممتع ،مشوق و أجزاء كتير منهم توجع القلب ومكتوبة ببراعة و إتقان وكنت أتمني لو كانت كل الرواية بهذا المستوي كنت حديها علي الأقل ٤ نجوم ...
علي الرغم من وجود بعض العيوب إلا إننا في النهاية أمام رواية مهمة ،كاتب من العيار الثقيل و شعب ملهم،كان ولازال يقاتل من أجل حريته و حقوقه بالرغم من كل الحظر والضغوط التي تُمارس عليه...
ومما لا شك فيه إنهم سيظلوا دائماً و أبداً في إنتظار الفجر...
"لن يقدر أحد على أن يهزم إرادتنا. نحن ممتلئون بالأمل. بل نحن الأمل..."
الكتابة ضد الحرب هي رد اعتبار للجمال. الكتابة ضد الحرب وعنها استعادة للبهجة الموءودة.."
إنهم ينتظرون الفجر ..رواية للكاتب و الروائي الكردي السوري جان دوست وهي رواية بتتكلم عن الصراع بين الجيش التركي و الأكراد الذين يعيشون تحت ظل دولة قاسية لا تعترف بهويتهم الخاصة ولا حتي لغتهم ولم تترك أمامهم خيار آخر غير أن يقاوموا و يقاتلوا من أجل وطن يحلمون به حراً كما حلم به آبائهم و أجدادهم...
"لم يكن أمامي سوى أن أقاتل دون تردد. كانت الحياة عندي قد أصبحت بلا قيمة والشهادة صارت أكبر أمنياتي..."
الرواية فيها معلومات تاريخية كتير كما إنها تلقي الضوء علي الكثير من المسكوت عنه مثل الإنتهاكات الجنسية التي يتعرض لها الأطفال من المحارم بجانب التعذيب الوحشي للأكراد في السجون التركية و تعمُد تشويهم نفسياً وجسدياً لدرجة إن معظم الرجال المسجونيين تم إخصائهم أو أصيبوا بعجز جنسي مدي الحياة...
لغة الكاتب كانت رائعة أحياناً وأحياناً أخري جاءت تقريرية وجافة جداً...السرد مربك شوية وذلك لإنتقال الكاتب بين الماضي والحاضر فجأة و بدون مقدمات...
الرواية بها أخطاء إملائية كتير جداً و لكن أكثر ما يعيبها و ضربها في مقتل الحقيقة هو التكرار ..سواء تكرار جمل بعينها أو الأعادة لتوصيل نفس الفكرة مراراً وتكراراً لدرجة الملل في أوقات كتير و متأكدة إن هذه الرواية لم تراجع بدقة !
الحوارات في الرواية كانت قوية ولكني وجدتها أحياناً متكلفة بجانب إن الرواية حجمها كبير وكان ممكن إختصارها كتير عن كدة...
التلث الأول و الأخير في الرواية كانوا مكتوبين حلو جداً و مهما قلت مش حقدر أوصف جمالهم..سرد ممتع ،مشوق و أجزاء كتير منهم توجع القلب ومكتوبة ببراعة و إتقان وكنت أتمني لو كانت كل الرواية بهذا المستوي كنت حديها علي الأقل ٤ نجوم ...
علي الرغم من وجود بعض العيوب إلا إننا في النهاية أمام رواية مهمة ،كاتب من العيار الثقيل و شعب ملهم،كان ولازال يقاتل من أجل حريته و حقوقه بالرغم من كل الحظر والضغوط التي تُمارس عليه...
ومما لا شك فيه إنهم سيظلوا دائماً و أبداً في إنتظار الفجر...
"لن يقدر أحد على أن يهزم إرادتنا. نحن ممتلئون بالأمل. بل نحن الأمل..."
September 2, 2025
لم تكن لهم هوية سوى جراحهم التي نزفت الدماء حتى فاضت أرواحهم
"إنهم ينتظرون الفجر"، من هم؟ ما هي ماهية الفجر المنتظر؟ كيف وأين ينتظرونه؟!
تأتي هذه الرواية ضمن مشروع جان دوست الروائي، من الشمال، من حربٍ لا يحكى عنها كثيرًا، حرب الخنادق عام 2016 بين القوّات التركية وحزب العمال الكردستاني. تسعة وسبعون يومًا من الحصار والقتل، لكن هذا ليس جوهر النص بل إطاره الخارجي فقط.
القبور براهين التراب للباقين على فقد أحبائهم.
في العمق القصة تضيء على الوجع الكردي في تركيا، على المجازر المرتكبة من قبل الأتراك بحق هذا الشعب، عن الإذلال والتهميش والسجن والإخصاء والتدجين. تضيء أيضًا على إمساك الحزب بالقضية الكردية وإقصاء اي رأي آخر (داخلي) إبعادًا او قتلًا! واستئثاره بالقرار بحيث يصبح الحزب هو الكرد والكرد هم الحزب! شمولية تركية تقابلها شمولية حزبية كردية! في العمق ايضًا إشارات واضحة الى ارتباطات ما بين الأمن التركي والحزب والى ارتهانات من قبل قيادي الحزب لدول مجاورة، وبذلك يكون الحزب والأمن في جهة والشعب الكردي في الجهة المقابلة!
❞ الأمل مفهوم مختلف كثيراً عن الأوهام التي هي جرعات مخدر تستعمله بعض الأحزاب الثورية التائهة لجر الجماهير إلى حظيرة القطيعية الوهم الذي تبيعه هذه الأحزاب للجماهير وتعممه على أنصارها ليس أملاً وإنما هو قيدٌ ثقيل يُلقى في أقدام الأتباع لسلبهم حرية التفكير، وحجاب يُلقى على العيون لتحجبها عن رؤية الحقيقة ❝
أعمق بقليل، الراوي (ولا أدري اذا كان الكاتب يوافقه)، يدعو بجرأة الى محاولة إيجاد حلّ بالطرق السلمية، بعيدًا عن السلاح والقتال والمجازر، مستلهمًا نضال غاندي ضد الإنكليز لتحرير الهند ونضال مارتن لوثر كينغ من أجل حرية السود الأمريكيين. هذا الطرح جريء وقدّم بطريقة جيدة جدًا بعقد المقارنات ما بين الماضي والحاضر، شباب "آمد" الضائع وشباب "نشتيمان" الذي يضيع (رغم محاولات آمد ان يحذرها وينوّرها)، شعارات الأمس واليوم.. استعراض الأحداث وصيرورتها.. الخ
الشخصيات كانت مهزوزة، حائرة وقد حملت الكثير من الرمزية بأسمائها وأفعالها. الأحداث التي تُري وجهًا ظاهريًا للنص تحمل رمزية بداخلها؛ فالإخصاء الجسدي في سبيل المثال رمز للإخصاء العقلي وغسل الأدمغة..
❞ من المستفيد من دوامة الحرب التي أنهكت الجميع إلا الذين يعتاشون على الشعارات؟ ❝
مشكلة النصّ الأساسية كانت في الإطالة والتكرار، ثمّة حشو في الكثير من الأماكن كان يمكن الإستغناء عنه لتشذيب النص وترقيقه. المشكلة الأخرى طغيان اللغة الصحفية على اللغة الأدبية (والتي حين تبرز يتوهّج النصّ) وكثرة الأخطاء الأملائية واللغوية (سأعطي بعض الأمثلة في نهاية المراجعة).
اعتمد الكاتب تقنية تعدد الأصوات في نصّه مع تدخلات للراوي العليم بالإضافة الى إدخال دفاتر ومذكرات في النص لعدّة شخصيات، كما أضاف حافلة زمنية نقلت آمد من زمن الى زمن أسبق واستحضر طيف الشاعر الجزري في محاورات عميقة. التقنية جيدة عابها التوازن فآمد يأخذ الحديث في معظم الرواية، كنت أوّد سماع نشتيمان وعمّها ووالد آمد أكثر بعض الشيء.
بشكل عام الرواية سلسة، مؤلمة، مضمونها الممتاز يفتح المجال للكثير من الأسئلة الجريئة التي تنتظر اجابات بعد انتهاء الصفحة الأخيرة منها، وأنهي المراجعة بهذا الإقتباس المقصود:
حين يبتعد الطائر عن السرب، يعي ذاته ويعي معنى السرب أيضاَ
____
أمثلة عن الأخطاء اللغوية والإملائية (الصفحات تبعًا لتطبيق أبجد (711 صفحة)) وهذا غير مقبول من دار كدار الساقي على الإطلاق.
ص159: "كل إنسان في هذه الأرض الملعون يموت وعلى روحه آثار جراح غائرة": الملعونة وليس الملعون
ص 170: "وعندئذ ستفغرون لي فعلتي وتفهمون علتي وتسامحونني" ستغفرون وليس ستفغرون.
ص172: "وعذبوا وشردوا من ديارهم الى مدن نائية لا يسمع فيه صدى البنادق وحشرجات المغدورين": فيها وليس فيه.
ص173: " مجازر ارتكبها رجال بلباش الجيش": بلباس وليس بلباش . "أغلب مناقشاتنا تنتهي حين تقوم فجأة الى موعد او أقوم لأنا أرد على مكالمة هاتفية": أقوم أنا لأرد.
ص312: "ويصبح المزيج ما يشبع صوت العفاريت" يشبه وليس يشبع.
ص436: "وعود لا هدف لها تخدير الجماهير يا فراشة حقلي": إضافة آداة الإستثناء "إلا" قبل "تخدير".
وغيرها...
October 19, 2025
"ئەوان چاوەڕێی کازیوەن"
لە نووسینی "جان دۆست"، نووسەری ڕۆژاوای کوردستان.
کوردۆ شابان، وەریگێڕاوەتە سەر کوردی سۆرانی
لە نووسینی "جان دۆست"، نووسەری ڕۆژاوای کوردستان.
کوردۆ شابان، وەریگێڕاوەتە سەر کوردی سۆرانی
June 29, 2026
پێکهاتەی ئەم نووسینە بێسنوور ناڕێک و ئاڵۆزە، بەوەی لە بابەت و جێگەیەکەوە باز دەدات بۆ بابەت و جێگەیەکی تر، لە گێڕەڕەوەیەک ڕادەکات بۆ گێڕەڕەوەیەکی تر. خوێنەر نازانیت، ئەمەی دەیخوێنێتەوە باسی کێ و کەی دەکات. کۆنە، یاخود نوێ. بۆ نمونە لە سەرپەڕەدا بەرواری ٢٠١٥ ی لێداوە، بەڵام لە ناوەرۆکدا باسی ١٩٨٠ دەکات. نووسەر لە مێشکی خۆیدا گەلێک ئاڵۆز و سەرلێشێواو بووە. لە جیاتی ڕووداوەکانمان ڕاستەوخۆ بۆ بگێڕێتەوە، بەردەوام پێمان دەڵێت لەم نووسینەدا چیتان بۆ دەگێڕمەوە. بۆ نموونە لە لاپەڕە ٦٢ بەردەوام لە ڕابردوودا قسە دەکات.
ڕاستە ڕووداوەکانی ناو ئەم نووسینە چەند ساڵێکیان بەسەردا تێپەڕیوە، بەڵام ڕۆمانی سەردەم دەبێت باس لە ڕووداوە کۆنەکان وا بکات کە حاڵیحازر و ئێستە ڕوودەدەن. واتا باسی ڕابردوویەکی کۆن کۆنم بۆ بکە، بەڵام لە ئێستەدا باسی بکە کە من بتوانم بچمە ناو دیمەنەکان و خۆمی تێدا ببینم. ئەم نووسینە ئەو کارە ناکات، بۆیە گێڕانەوەیەکی بێزارکەر و وشکە.
گۆڕینی گێڕەرەوە: سەرەتا کەسی سێیەمە، دوورە، ڕۆڵی کەسی هەمووشتزان دەبینێت. بەڵام دواتر یادەوەرییەکانی نیشتیمان دەخوێنینەوە کە وەکوو نامەیەک دەچێت. دواتر نیشتیمان بەردەوام دەبێت و دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی منداڵی و زیاتر پێمان دەڵێت چی ڕوویداوە، نەوەک نیشانمان بدات چی ڕوویداوە تا ئێمەش لەگەڵیدا بچینە ناو دیمەنەکانەوە.
لاپەڕە ٩٥ بۆ ٩٧ و دواتر، گەڕانەوەیە بۆ ژیانی کۆنی دایکی نیشتیمان. بێزارکەرە، گێڕانەوەی زۆرە، هیچ لە ئێستەدا ڕوونادەن. گێڕانەوەی بەردەوام خوێنەر بێزار دەکات. زۆرینەی بە فیلەر (پڕکەرەوە) تەواو دەکات. نمونە زۆرن لەسەری، ئەو فیلەرانە بابەتی لاوەکین کە پەیوەندی بە پلۆتی (نەخشە) سەرەکییەوە نییە و بۆ درێژکردنەوەی نووسینەکە نووسەر باسیان دەکات. زیاتر بیروباوەڕی شەخسی نووسەرن و وەکوو وتاردان دەریدەبڕێت و هیچ خزمەتێک بە خوێنەر ناکات. هیچ شتێک ڕوون ناکاتەوە، هیچ ڕووداوێکی وا ڕوونادات، بەڵکوو هەمووی بە گێڕانەوە دەکات. وەکوو هەقایەتی گوێئاگردان.
تەکنیکی گێڕانەوە هێندە لاوازە کە خوێنەر هەست دەکات نووسەر هیچ بیرۆکەیەکی نوێی نییە کە بیخاتە ناو نووسینەکەی، بەڵکوو تەنها ڕقوکینەیەکی تایبەتی خۆی بەرانبەر بە بزاوتی ئازادیخوازی کورد لە باکوری کوردستان بە سەرکردایەتی پەکەکە هەیە و نازانێت چۆن بیکاتە ناو چیرۆکەکانەوە. بۆیە ڕێگەی لاوازی وەکوو نامەنووسین بەکاردەهێنێت. دەبوو نووسەر پلانێکی تۆکمەی دابنایە، بیرۆکەکانی یەک یەک ڕیز بکردنایە و پاشان لەو بیرۆکانە چیرۆکێکی تێکسمڕاوی گەورەی دروست بکردایە. لە ئێستەدا چیرۆکێکمان نییە. وەکوو وتار حسابی بۆ دەکرێت، هەڵبەت وتارێکی تەواو تێکشکاو.
لەپەڕەی ١٦٥ تا ١٨٠، هیچ هونەرێکی تێدا نییە (گەر لە بەشەکانی تردا ئاهێکی تێدا بێت) چونکە تەنها گێڕانەوەی مێژووی تورکیایە لە ١٩٣٠ بەدواوە، کە هەرکەسێک بە چەند کلیکێک لە ویکیپێدیا دەیدۆزێتەوە.
لاپەڕە ١٨٥ تا ١٩٠، یەک وتاری دوورودرێژی پڕ لە ڕاوبۆچوونی نووسەر. هیچی تێدانییە کە مرۆڤ سوودی لێ ببینێت. نووسەرە و خۆی قسە دەکات و وتارمان بۆ دەدات. ناوی هەندێک کەسێتی ناسراوی وەکوو گاندی و مارتین لوثەر کینگ دەهێنێت و وتەکانیان دووبارە دەکاتەوە. خۆدەرخستنە، گوایە خوێنەر ئەم شتانە نازانێت و نووسەر پێمان دەڵێت. هیچ هونەرێکی ڕۆماننووسینی تێدا نییە.
لە لاپەڕە ١٩٥ نووسەر هەمان شت دەکات و ناوی کۆمەڵێک کتێب و نووسەرەکانیان دەنووسێت، گوایە خوێنەر ئەمانە نازانێت. گرنگی ئەم باسکردنە بۆ نەخشەی گشتی ڕۆمانەکە چییە؟
دیسان لە لاپەڕە ١٩٦ ناوەرۆکی کتێبی «جەماوەر و دەسەڵات»مان بۆ باس دەکات. بەڕاستی ئەمە چۆن ڕۆمانێکە؟ واتا من گەر بمەوێت ناوەرۆکی ئەو کتێبە بزانم، بۆچی ڕۆمانی ئەوان چاوەڕێی کازیوەن دەخوێنمەوە. بۆچی ناچم ڕاستەوخۆ کتێبەکە خۆی بخوێنمەوە؟!
ئەوەی لەم نووسینەدا منی بێسنوور بێزار کرد، سووکایەتی ڕوون و ئاشکرای نووسەرە بە مێینە بە گشتی، تایبەت بە ژنێک کە تەڵاقی وەرگرتبێت و جیابووبێتەوە. دەڵێت، «دەستم بە یاخیبوون کرد..»
دوایی لە لاپەڕە ٨٩ دەڵێت، «پەیوەندیم بە کۆمەڵەکانی چالاکیی ژنانەوە کرد…» نووسەر ئەم کچە وەکوو یاخیبوویەکی سەقەتی بەڕەڵڵا وەسف دەکات، دواتر بە خوێنەر دەڵێت کە کۆمەڵەکانی ژنان لەو جۆرانەن.
ل١٠٩، دەڵێت، «بۆم دەرکەوتووە باوکم بەدەست خووی سێکسی زۆرەملێیەوە دەناڵێنێت. ئالوودەی سێکسە تا ڕادەی نەخۆشی…» بەڵام پێمان ناڵێت چۆن؟ چۆن ئەمەی بۆ دەرکەوتووە، خۆ ئێمەی خوێنەر هیچمان لە باوکی نەبینی، تەنها یەکجار نەبێت ئەویش زۆر بە خێرایی لەگەڵ ژنێکی ڕووتدا لە ڤێلاکە دەگیرێت. ئەمە هیچ بەڵگەی ئەوەنییە کە ئەو پیاوە گیرۆدەی سێکسە. لە ڕۆماندا نووسەر دەبێت خوێنەر لەگەڵ خۆی ببات و لە چاوی پاڵەوانی ڕۆمانەکەوە وەکوو فیلم ڕووداوەکان یەک بە دوای یەک نیشان بدات، نەوەک بۆی باس بکات، بۆی بگێڕێتەوە و بێ هیچ بەڵگەیەک دەرەنجام دەربهێنێت. ئەوەی خوێنەر بە چاوی خۆی لەناو دێڕەکاندا نەیبینێت، هیچی ناچێتە قاڵبی بۆچوون و ڕوانگەی پاڵەوان یان کارەکتەر، بەڵکوو دەبێت بە ڕاوبۆچوون و قسەی نووسەر خۆیی و لە ڕۆماندا ئەمە نەگونجا و کاری نەکردەیە. نووسەر نابێت هیچ دەرەنجامێک بدات بە خوێنەر، بەڵکوو خوێنەر لە ئەنجامی بینینی ڕووداوەکاندا خۆی دەرەنجام بەدەست بهێنێت. نووسەر نابێت پێمان بڵێت فڵان کارەکتەر زۆر ئازایە، بەڵکوو دەبێت شانۆی ڕووداوەکان وا ڕێک بخات کە خۆمان بۆمان دەربکەوێت ئەم کارەکتەرە ئازایە.
ل ١٢٤، هەمان شت دەکات. باسی ئامەد، گوایە هێشتا لە میراتی پیاوسالاری ڕزگاری نەبووە. مێینە بەچاوی سێکسی دەبینێت. دەڵێت، «لەمەڕ ئەم بابەتە گفتوگۆی زۆرمان کرد…» بەڵام ئێمەی خوێنەر هیچ گفتوگۆیەکمان نەبینی. کوا، کەی؟ چۆن و لە کوێ ئەم گفتوگۆیەتان کرد. ئەم نووسەرە ئەوەی لە مێشکی خۆیدا ڕوودەدات، بۆ ئێمەی باس دەکات، بەڵام هیچمان نیشان نادات. ڕۆمان ئاوا نانووسرێت.
هەر لە هەمان لاپەڕە دەڵێت گوایە لە ڕێکخراوەکانی ژنان کچانی زۆری بینیوە کە لەلایەن مەحرەمەکانیانەوە تووشی دەستدرێژی سێکسی بوون… بەڵام کوا؟ کام کچ، ناویان چی بوو، چیرۆکەکانیان چی بوون؟ لانیکەم یەک دوو دانەمان بۆ باس بکە. گفتوگۆی نێوان پاڵەوان و یەکێک لەو کچانەمان بۆ بنووسە. ئاخر ناکرێت ئێمە هەر قسەی نووسەر وەکوو سەنەد وەربگرین.
ل١١١، سووکایەتی بە دوکتۆرەکان دەکات. دەڵێت، «با دوکتۆریش بێت، خۆ نێرە. هەموو نێرێکیش جۆرە ئاژەڵێکن کە خوویان بە سێکسەوە گرتووە.» پاشان دەڵێت، «گومانم نییە کاتێک بە بیانووی دۆزینەوەی هۆکاری ئازار پەنجە دەخاتە ناوگەڵمەوە، چێژی لێ دەبینێت.» ل ١٢٥، بە مرۆڤ و دوکتۆرەوە ناوەستێت، بەڵکوو سووکایەتی بە پشیلەی نێریش دەکات. گوایە پشیلەی نێر تەنیا خەیاڵی لای چێژە.
لە لاپەڕەی ٣٢٠، تا ٣٥٤، ناوەرۆکی نووسینەکان گۆڕانێکی سەیر بەخۆیانەوە دەبینن. زیاتر دەبێتە ڕۆمان، گفتوگۆی نێوان ئامەد و نیشتیمان جێگەی بایەخە. بۆچوونەکانی ئامەد سەبارەت بە شەڕ و بە پەکەکە دەکرێت هەڵوێستەیان لەسەر بکرێت. تایبەت کە حیزب سەرقاڵی دروشمی باقوبریقە و هیچی ناگەنە ئامانج، بەڵام خوێنەر دەتوانێت لەناوەخنی ئەم بۆچوونانە دەنگی ناڕەزایەتی نووسەری ڕۆمانی ئەوان چاوەڕێی کازیوەن بەرانبەر بە پەکەکە و شۆڕشەکەی بە زەقترین شێوە ببیستێت. خۆ ئەگەر نووسەر لێگەڕایە بێلایەنانە گفتوگۆکان بڕۆن، ئەوا ئەو گفتوگۆیانە شایانی نووسین و خوێندنەوەشن. دەکرا خوێنەر بیانکاتە بابەتی گەنگەشەی قوڵ. بەڵام بەداخەوە دژبەری نووسەر لەگەڵ پەکەکە، هەر دێڕێکی ئەم ڕۆمانە دەخاتە ژێر پرسیارەوە و لە بایەخەکەی کەم دەکاتەوە.
لە ل ٣٨٦ دا، دیسان دەپەڕێت. پاسەکە دەگاتە شاری جزیز. پاسی چی و حاڵی چی. نووسەر لە مێشکی خۆیدا چی داناوە ئەوەی نووسیوە، بەڵام حسابی بۆ خوێنەر نەکردووە، دەی من چوزانم چی لە مێشکی تۆدایە. لەمسەر دەپەڕی بۆ ئەوسەر، بێ ئەوەی هیچ شتێک هەبێت من لەناو نووسینەکەدا خۆمی پێ بدۆزمەوە. سەرلێشێوانێکی سەیر تووشی خوێنەر دەکات.
شەبەنگی مەلای جزیری، کە ئامەد قسەی لەگەڵ دەکات، بێئەندازە بێتامە. تەکنیکێکی گەلێک لاوازە بۆ دەربڕینی ناخی نووسەر. دەکرا ئەم بەشانەی تێدا نەبووایە. ڕۆمانەکە هێندە دوورودرێژ و تاقەتپڕوکێن نەدەبوو.
ل ٤٢٧… کاتێک ئامەد لە شاری ئامەد دەگیرێت، تا زیندان و ئەشکەنجە، وەکوو ژیاننامە دەیگێڕێتەوە، گێرانەوەیەکی زۆری تێدایە کە خوێنەر بێزار دەکات. لە کاتێکدا نووسەر دەیتوانی لەجیاتی ئەوەی پێمان بڵێت ئامەد چی بەسەرهاتووە، نیشانمان بدات و هەنگاو بە هەنگاو لەگەڵ خۆی بمانبات.
لە کاتێکدا زۆرینەی نووسینەکەی لەسەر ئەوەیە کە حیزب پەیمانی خۆی ناباتە سەر و قالوبەلا دەکات. کەچی لە ل ٤٤١ دا باسی کوشتنی ئەسەد ئۆکتای دەکات لە ١٩٨٨ دا و دەڵێت، «سوودی چی بوو؟» گومان دەخاتە سەر سوودی کوشتنەکەی. با من بەم نووسەرە بڵێم کە سوودی کوشتنی ئەسەد ئۆکتای چی بوو: یەکێک لەو سوودانەی ئەوەیە کە بە پێچەوانەی دیعایەکانی ئەم نووسەرەوە، حیزب پەیمانی خۆی بردەسەر و قسەکەی کەمال پیری نەدا لە بەرد، کە بە ئۆکتای وتبوو هەڤاڵانم دێن بۆلات و سەلامی منت پێ دەگەیەنن. واتە دێن و دەتکوژن. هەرواش بوو. هەڤاڵانی چوون و کوشتیان. دووەم شت، ئەو کووشتنە کارێکی کرد کە هیچ تورکێک، ئەفسەرێک، کەسێکی دەسەڵاتدار نەتوانێت بەوشێوەیەی ئۆکتای ئازاری کورد و گیراوان بدات، چونکە دەیانزانی هەڤاڵان بە زووترین کات وەکوو ئۆکتای تۆڵەیان لێ دەسێننەوە. ڕەنگە یەکێک لە کەموکورتییەکانی هەڤاڵان لە ئێستادا ئەوەبێت کە دەستبەرداری ئەو تۆڵەسەندنەوەیە بوون.
ل ٤٤٤… باسی سەردانی دایکی ئامەد بۆ زیندان.
ڕووداوەکانی ناو فیلمی ١٤ی تەمووز کۆپی و پەیست دەکات، بێ ئەوەی وەک سەرچاوە باسی بکات. ئەمە دزیی ئەدەبییە. تەنانەت ئەو دەستەواژەیەش بەکاردەهێنێت کە ڕێک لە فیلمەکەوە وەریگرتووە.
«تو چەوای بەرخا من؟» شەرمە!
هەڵبەت کۆی نووسینەکە لەسەر شەڕی خەندەقەکانی ساڵانی ٢٠١٥ بۆ ٢٠١٦ لە باکوری کورستان نووسراوە.
با من هەڵەکان بۆ نووسەری ئەوان چاوەڕێی کازیوەن ڕاست بکەمەوە و بۆچوونی خۆم بنووسم:
لە شەڕی خەندەقەکاندا بە دەوڵەتی تورکیا وترا کە ئێمە توانامان هەیە لە شارەکانیشدا بەرەنگارت ببینەوە، بەڵام لەبەرئەوەی تۆ دەوڵەتێکی کە ئەوپەڕی وەحشیگەرییەت بەکاردەبەیت، سڵ لە چەکی کیمیاویش ناکەیتەوە، تۆ لەنێوان وڵاتانی زلهێزی ڕۆژاوا و ڕوسیا و چین و ئێراندا یاری دەکەیت. تۆ لەناو ناتۆدایت، تۆ بازاڕی ساخکردنەوەی کاڵا و چەکی وڵاتانی ڕۆژاوایت. لەبەرئەوەی ئێمەی کوردیش گەلێکی بێدۆستین، کەس لە شەڕدا دژی تۆ پشتیوانیمان ناکات. ئەوا تۆ دەتوانیت بە دڕندەترین شێوە لێمان بدەیت. ئێمەش کۆمەڵێک گەنجی کڵاشینکۆفبەدەستین، چەکی قورسمان ئاڕبیچیە. ئەگینا تۆ ئەوەنیت بتوانیت ورەی ئێمە بڕوخێنیت.
ڕاستە ڕووداوەکانی ناو ئەم نووسینە چەند ساڵێکیان بەسەردا تێپەڕیوە، بەڵام ڕۆمانی سەردەم دەبێت باس لە ڕووداوە کۆنەکان وا بکات کە حاڵیحازر و ئێستە ڕوودەدەن. واتا باسی ڕابردوویەکی کۆن کۆنم بۆ بکە، بەڵام لە ئێستەدا باسی بکە کە من بتوانم بچمە ناو دیمەنەکان و خۆمی تێدا ببینم. ئەم نووسینە ئەو کارە ناکات، بۆیە گێڕانەوەیەکی بێزارکەر و وشکە.
گۆڕینی گێڕەرەوە: سەرەتا کەسی سێیەمە، دوورە، ڕۆڵی کەسی هەمووشتزان دەبینێت. بەڵام دواتر یادەوەرییەکانی نیشتیمان دەخوێنینەوە کە وەکوو نامەیەک دەچێت. دواتر نیشتیمان بەردەوام دەبێت و دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی منداڵی و زیاتر پێمان دەڵێت چی ڕوویداوە، نەوەک نیشانمان بدات چی ڕوویداوە تا ئێمەش لەگەڵیدا بچینە ناو دیمەنەکانەوە.
لاپەڕە ٩٥ بۆ ٩٧ و دواتر، گەڕانەوەیە بۆ ژیانی کۆنی دایکی نیشتیمان. بێزارکەرە، گێڕانەوەی زۆرە، هیچ لە ئێستەدا ڕوونادەن. گێڕانەوەی بەردەوام خوێنەر بێزار دەکات. زۆرینەی بە فیلەر (پڕکەرەوە) تەواو دەکات. نمونە زۆرن لەسەری، ئەو فیلەرانە بابەتی لاوەکین کە پەیوەندی بە پلۆتی (نەخشە) سەرەکییەوە نییە و بۆ درێژکردنەوەی نووسینەکە نووسەر باسیان دەکات. زیاتر بیروباوەڕی شەخسی نووسەرن و وەکوو وتاردان دەریدەبڕێت و هیچ خزمەتێک بە خوێنەر ناکات. هیچ شتێک ڕوون ناکاتەوە، هیچ ڕووداوێکی وا ڕوونادات، بەڵکوو هەمووی بە گێڕانەوە دەکات. وەکوو هەقایەتی گوێئاگردان.
تەکنیکی گێڕانەوە هێندە لاوازە کە خوێنەر هەست دەکات نووسەر هیچ بیرۆکەیەکی نوێی نییە کە بیخاتە ناو نووسینەکەی، بەڵکوو تەنها ڕقوکینەیەکی تایبەتی خۆی بەرانبەر بە بزاوتی ئازادیخوازی کورد لە باکوری کوردستان بە سەرکردایەتی پەکەکە هەیە و نازانێت چۆن بیکاتە ناو چیرۆکەکانەوە. بۆیە ڕێگەی لاوازی وەکوو نامەنووسین بەکاردەهێنێت. دەبوو نووسەر پلانێکی تۆکمەی دابنایە، بیرۆکەکانی یەک یەک ڕیز بکردنایە و پاشان لەو بیرۆکانە چیرۆکێکی تێکسمڕاوی گەورەی دروست بکردایە. لە ئێستەدا چیرۆکێکمان نییە. وەکوو وتار حسابی بۆ دەکرێت، هەڵبەت وتارێکی تەواو تێکشکاو.
لەپەڕەی ١٦٥ تا ١٨٠، هیچ هونەرێکی تێدا نییە (گەر لە بەشەکانی تردا ئاهێکی تێدا بێت) چونکە تەنها گێڕانەوەی مێژووی تورکیایە لە ١٩٣٠ بەدواوە، کە هەرکەسێک بە چەند کلیکێک لە ویکیپێدیا دەیدۆزێتەوە.
لاپەڕە ١٨٥ تا ١٩٠، یەک وتاری دوورودرێژی پڕ لە ڕاوبۆچوونی نووسەر. هیچی تێدانییە کە مرۆڤ سوودی لێ ببینێت. نووسەرە و خۆی قسە دەکات و وتارمان بۆ دەدات. ناوی هەندێک کەسێتی ناسراوی وەکوو گاندی و مارتین لوثەر کینگ دەهێنێت و وتەکانیان دووبارە دەکاتەوە. خۆدەرخستنە، گوایە خوێنەر ئەم شتانە نازانێت و نووسەر پێمان دەڵێت. هیچ هونەرێکی ڕۆماننووسینی تێدا نییە.
لە لاپەڕە ١٩٥ نووسەر هەمان شت دەکات و ناوی کۆمەڵێک کتێب و نووسەرەکانیان دەنووسێت، گوایە خوێنەر ئەمانە نازانێت. گرنگی ئەم باسکردنە بۆ نەخشەی گشتی ڕۆمانەکە چییە؟
دیسان لە لاپەڕە ١٩٦ ناوەرۆکی کتێبی «جەماوەر و دەسەڵات»مان بۆ باس دەکات. بەڕاستی ئەمە چۆن ڕۆمانێکە؟ واتا من گەر بمەوێت ناوەرۆکی ئەو کتێبە بزانم، بۆچی ڕۆمانی ئەوان چاوەڕێی کازیوەن دەخوێنمەوە. بۆچی ناچم ڕاستەوخۆ کتێبەکە خۆی بخوێنمەوە؟!
ئەوەی لەم نووسینەدا منی بێسنوور بێزار کرد، سووکایەتی ڕوون و ئاشکرای نووسەرە بە مێینە بە گشتی، تایبەت بە ژنێک کە تەڵاقی وەرگرتبێت و جیابووبێتەوە. دەڵێت، «دەستم بە یاخیبوون کرد..»
دوایی لە لاپەڕە ٨٩ دەڵێت، «پەیوەندیم بە کۆمەڵەکانی چالاکیی ژنانەوە کرد…» نووسەر ئەم کچە وەکوو یاخیبوویەکی سەقەتی بەڕەڵڵا وەسف دەکات، دواتر بە خوێنەر دەڵێت کە کۆمەڵەکانی ژنان لەو جۆرانەن.
ل١٠٩، دەڵێت، «بۆم دەرکەوتووە باوکم بەدەست خووی سێکسی زۆرەملێیەوە دەناڵێنێت. ئالوودەی سێکسە تا ڕادەی نەخۆشی…» بەڵام پێمان ناڵێت چۆن؟ چۆن ئەمەی بۆ دەرکەوتووە، خۆ ئێمەی خوێنەر هیچمان لە باوکی نەبینی، تەنها یەکجار نەبێت ئەویش زۆر بە خێرایی لەگەڵ ژنێکی ڕووتدا لە ڤێلاکە دەگیرێت. ئەمە هیچ بەڵگەی ئەوەنییە کە ئەو پیاوە گیرۆدەی سێکسە. لە ڕۆماندا نووسەر دەبێت خوێنەر لەگەڵ خۆی ببات و لە چاوی پاڵەوانی ڕۆمانەکەوە وەکوو فیلم ڕووداوەکان یەک بە دوای یەک نیشان بدات، نەوەک بۆی باس بکات، بۆی بگێڕێتەوە و بێ هیچ بەڵگەیەک دەرەنجام دەربهێنێت. ئەوەی خوێنەر بە چاوی خۆی لەناو دێڕەکاندا نەیبینێت، هیچی ناچێتە قاڵبی بۆچوون و ڕوانگەی پاڵەوان یان کارەکتەر، بەڵکوو دەبێت بە ڕاوبۆچوون و قسەی نووسەر خۆیی و لە ڕۆماندا ئەمە نەگونجا و کاری نەکردەیە. نووسەر نابێت هیچ دەرەنجامێک بدات بە خوێنەر، بەڵکوو خوێنەر لە ئەنجامی بینینی ڕووداوەکاندا خۆی دەرەنجام بەدەست بهێنێت. نووسەر نابێت پێمان بڵێت فڵان کارەکتەر زۆر ئازایە، بەڵکوو دەبێت شانۆی ڕووداوەکان وا ڕێک بخات کە خۆمان بۆمان دەربکەوێت ئەم کارەکتەرە ئازایە.
ل ١٢٤، هەمان شت دەکات. باسی ئامەد، گوایە هێشتا لە میراتی پیاوسالاری ڕزگاری نەبووە. مێینە بەچاوی سێکسی دەبینێت. دەڵێت، «لەمەڕ ئەم بابەتە گفتوگۆی زۆرمان کرد…» بەڵام ئێمەی خوێنەر هیچ گفتوگۆیەکمان نەبینی. کوا، کەی؟ چۆن و لە کوێ ئەم گفتوگۆیەتان کرد. ئەم نووسەرە ئەوەی لە مێشکی خۆیدا ڕوودەدات، بۆ ئێمەی باس دەکات، بەڵام هیچمان نیشان نادات. ڕۆمان ئاوا نانووسرێت.
هەر لە هەمان لاپەڕە دەڵێت گوایە لە ڕێکخراوەکانی ژنان کچانی زۆری بینیوە کە لەلایەن مەحرەمەکانیانەوە تووشی دەستدرێژی سێکسی بوون… بەڵام کوا؟ کام کچ، ناویان چی بوو، چیرۆکەکانیان چی بوون؟ لانیکەم یەک دوو دانەمان بۆ باس بکە. گفتوگۆی نێوان پاڵەوان و یەکێک لەو کچانەمان بۆ بنووسە. ئاخر ناکرێت ئێمە هەر قسەی نووسەر وەکوو سەنەد وەربگرین.
ل١١١، سووکایەتی بە دوکتۆرەکان دەکات. دەڵێت، «با دوکتۆریش بێت، خۆ نێرە. هەموو نێرێکیش جۆرە ئاژەڵێکن کە خوویان بە سێکسەوە گرتووە.» پاشان دەڵێت، «گومانم نییە کاتێک بە بیانووی دۆزینەوەی هۆکاری ئازار پەنجە دەخاتە ناوگەڵمەوە، چێژی لێ دەبینێت.» ل ١٢٥، بە مرۆڤ و دوکتۆرەوە ناوەستێت، بەڵکوو سووکایەتی بە پشیلەی نێریش دەکات. گوایە پشیلەی نێر تەنیا خەیاڵی لای چێژە.
لە لاپەڕەی ٣٢٠، تا ٣٥٤، ناوەرۆکی نووسینەکان گۆڕانێکی سەیر بەخۆیانەوە دەبینن. زیاتر دەبێتە ڕۆمان، گفتوگۆی نێوان ئامەد و نیشتیمان جێگەی بایەخە. بۆچوونەکانی ئامەد سەبارەت بە شەڕ و بە پەکەکە دەکرێت هەڵوێستەیان لەسەر بکرێت. تایبەت کە حیزب سەرقاڵی دروشمی باقوبریقە و هیچی ناگەنە ئامانج، بەڵام خوێنەر دەتوانێت لەناوەخنی ئەم بۆچوونانە دەنگی ناڕەزایەتی نووسەری ڕۆمانی ئەوان چاوەڕێی کازیوەن بەرانبەر بە پەکەکە و شۆڕشەکەی بە زەقترین شێوە ببیستێت. خۆ ئەگەر نووسەر لێگەڕایە بێلایەنانە گفتوگۆکان بڕۆن، ئەوا ئەو گفتوگۆیانە شایانی نووسین و خوێندنەوەشن. دەکرا خوێنەر بیانکاتە بابەتی گەنگەشەی قوڵ. بەڵام بەداخەوە دژبەری نووسەر لەگەڵ پەکەکە، هەر دێڕێکی ئەم ڕۆمانە دەخاتە ژێر پرسیارەوە و لە بایەخەکەی کەم دەکاتەوە.
لە ل ٣٨٦ دا، دیسان دەپەڕێت. پاسەکە دەگاتە شاری جزیز. پاسی چی و حاڵی چی. نووسەر لە مێشکی خۆیدا چی داناوە ئەوەی نووسیوە، بەڵام حسابی بۆ خوێنەر نەکردووە، دەی من چوزانم چی لە مێشکی تۆدایە. لەمسەر دەپەڕی بۆ ئەوسەر، بێ ئەوەی هیچ شتێک هەبێت من لەناو نووسینەکەدا خۆمی پێ بدۆزمەوە. سەرلێشێوانێکی سەیر تووشی خوێنەر دەکات.
شەبەنگی مەلای جزیری، کە ئامەد قسەی لەگەڵ دەکات، بێئەندازە بێتامە. تەکنیکێکی گەلێک لاوازە بۆ دەربڕینی ناخی نووسەر. دەکرا ئەم بەشانەی تێدا نەبووایە. ڕۆمانەکە هێندە دوورودرێژ و تاقەتپڕوکێن نەدەبوو.
ل ٤٢٧… کاتێک ئامەد لە شاری ئامەد دەگیرێت، تا زیندان و ئەشکەنجە، وەکوو ژیاننامە دەیگێڕێتەوە، گێرانەوەیەکی زۆری تێدایە کە خوێنەر بێزار دەکات. لە کاتێکدا نووسەر دەیتوانی لەجیاتی ئەوەی پێمان بڵێت ئامەد چی بەسەرهاتووە، نیشانمان بدات و هەنگاو بە هەنگاو لەگەڵ خۆی بمانبات.
لە کاتێکدا زۆرینەی نووسینەکەی لەسەر ئەوەیە کە حیزب پەیمانی خۆی ناباتە سەر و قالوبەلا دەکات. کەچی لە ل ٤٤١ دا باسی کوشتنی ئەسەد ئۆکتای دەکات لە ١٩٨٨ دا و دەڵێت، «سوودی چی بوو؟» گومان دەخاتە سەر سوودی کوشتنەکەی. با من بەم نووسەرە بڵێم کە سوودی کوشتنی ئەسەد ئۆکتای چی بوو: یەکێک لەو سوودانەی ئەوەیە کە بە پێچەوانەی دیعایەکانی ئەم نووسەرەوە، حیزب پەیمانی خۆی بردەسەر و قسەکەی کەمال پیری نەدا لە بەرد، کە بە ئۆکتای وتبوو هەڤاڵانم دێن بۆلات و سەلامی منت پێ دەگەیەنن. واتە دێن و دەتکوژن. هەرواش بوو. هەڤاڵانی چوون و کوشتیان. دووەم شت، ئەو کووشتنە کارێکی کرد کە هیچ تورکێک، ئەفسەرێک، کەسێکی دەسەڵاتدار نەتوانێت بەوشێوەیەی ئۆکتای ئازاری کورد و گیراوان بدات، چونکە دەیانزانی هەڤاڵان بە زووترین کات وەکوو ئۆکتای تۆڵەیان لێ دەسێننەوە. ڕەنگە یەکێک لە کەموکورتییەکانی هەڤاڵان لە ئێستادا ئەوەبێت کە دەستبەرداری ئەو تۆڵەسەندنەوەیە بوون.
ل ٤٤٤… باسی سەردانی دایکی ئامەد بۆ زیندان.
ڕووداوەکانی ناو فیلمی ١٤ی تەمووز کۆپی و پەیست دەکات، بێ ئەوەی وەک سەرچاوە باسی بکات. ئەمە دزیی ئەدەبییە. تەنانەت ئەو دەستەواژەیەش بەکاردەهێنێت کە ڕێک لە فیلمەکەوە وەریگرتووە.
«تو چەوای بەرخا من؟» شەرمە!
هەڵبەت کۆی نووسینەکە لەسەر شەڕی خەندەقەکانی ساڵانی ٢٠١٥ بۆ ٢٠١٦ لە باکوری کورستان نووسراوە.
با من هەڵەکان بۆ نووسەری ئەوان چاوەڕێی کازیوەن ڕاست بکەمەوە و بۆچوونی خۆم بنووسم:
لە شەڕی خەندەقەکاندا بە دەوڵەتی تورکیا وترا کە ئێمە توانامان هەیە لە شارەکانیشدا بەرەنگارت ببینەوە، بەڵام لەبەرئەوەی تۆ دەوڵەتێکی کە ئەوپەڕی وەحشیگەرییەت بەکاردەبەیت، سڵ لە چەکی کیمیاویش ناکەیتەوە، تۆ لەنێوان وڵاتانی زلهێزی ڕۆژاوا و ڕوسیا و چین و ئێراندا یاری دەکەیت. تۆ لەناو ناتۆدایت، تۆ بازاڕی ساخکردنەوەی کاڵا و چەکی وڵاتانی ڕۆژاوایت. لەبەرئەوەی ئێمەی کوردیش گەلێکی بێدۆستین، کەس لە شەڕدا دژی تۆ پشتیوانیمان ناکات. ئەوا تۆ دەتوانیت بە دڕندەترین شێوە لێمان بدەیت. ئێمەش کۆمەڵێک گەنجی کڵاشینکۆفبەدەستین، چەکی قورسمان ئاڕبیچیە. ئەگینا تۆ ئەوەنیت بتوانیت ورەی ئێمە بڕوخێنیت.
December 29, 2023
لم تعجبني الرواية..
March 3, 2023
بعد الإنتهاء من قراءة الرواية جميلة بشكل عام لولا أنه تم تشويهها بقدر من التفاصيل و الكلمات السيئة التي لا يوجد سبب لذكرها.
كان من الممكن أن تكون رواية رائعة.
كان من الممكن أن تكون رواية رائعة.
November 8, 2025
تَغُوصُ الرِّوايَةُ فِي أَجواءِ حَرْبِ الْخَنَادِقِ الَّتِي اِسْتَمَرَّتْ لِمُدَّةِ تِسْعَةٍ وَسَبْعِينَ يَوْماً، وَهِيَ حَرْبٌ وُصِفَتْ بِأَنَّهَا "بَدَأَتْهَا الدَّوْلَةُ ضِدَّ الْحِزْبِ، وَبَدَأَهَا الْحِزْبُ ضِدَّ نَفْسِهِ". تَنْتَقِلُ الرِّوايَةُ بَيْنَ الْحَرْبِ كَوَاقِعٍ قَاسٍ، وَبَيْنَ حِكَايَةِ كِتَابَةِ رِوايَةٍ أُخْرَى داخِلَ سَاحَةِ الْمَعْرَكَةِ بِعُنْوانِ "مَجْنُونُ سَلْمَى"، حَيْثُ يَرَى الْكَاتِبُ أَنَّهُ "لَا أَحَدَ إِلَّا الْمَجَانِينَ يَخْتَارُ سَاحَةَ الْمَعْرَكَةِ لِيَكْتُبَ رِوايَتَهُ".
اَلصِّرَاعُ الْمَرْكَزِيُّ: تُرَكِّزُ الرِّوايَةُ عَلَى الصِّرَاعِ الْإِنْسَانِيِّ فِي ظِلِّ الْحُرُوبِ الْمُعَقَّدَةِ، حَيْثُ يَمْتَزِجُ الشَّخْصِيُّ بِالْجَمَاعِيِّ.
شَخْصِيَّةُ "آمِد": تُقَدِّمُ الرِّوايَةُ شَخْصِيَّةَ آمِد الَّذِي "كَانَ يَبْحَثُ عَنْ رُجُولَتِهِ الضَّائِعَةِ الَّتِي أَحْيَاهَا حُبُّ نِشْتِيمَان". يَرْمُزُ آمِد إِلَى الْأَمَلِ وَالْإِنْسَانِيَّةِ الَّتِي تُحَاوِلُ الصُّمُودَ فِي وَجْهِ الدَّمَارِ.
الرَّمْزِيَّةُ: "اَلْفَجْرُ" الَّذِي يَنْتَظِرُهُ الْجَمِيعُ هُوَ رَمْزٌ لِلْخَلَاصِ وَالنِّهَايَةِ، سَواءٌ كَانَتْ نِهَايَةَ الْحَرْبِ أَوْ بِدايَةَ سَلامٍ أَوْ عَدْلٍ. تَنْظُرُ الرِّوايَةُ إِلَى الْحُرُوبِ عَلَى أَنَّهَا "رِوَايَاتٌ كَابُوسِيَّةٌ" لَيْسَ لَهَا نِهَايَةٌ واضِحَةٌ، بَلْ هِيَ "لَيْلٌ حَالِكٌ لَا تَعْرِفُ نُجُومُهُ مَتَى تَغُورُ وَتَذْوِي فِي أَضْوَاءِ الْفَجْرِ".
اَلْمَوْضُوعَاتُ: تَسْتَكْشِفُ الرِّوايَةُ مَوْضُوعَاتِ الصُّمُودِ الْبَشَرِيِّ، تَأْثِيرِ الْحَرْبِ عَلَى الْأَفْرَادِ، وقُوَّةِ الْذَاكِرَةِ وَالْأَمَلِ فِي أَحْلَكِ الظُّرُوفِ.
تَعْكِسُ الرِّوايَةُ قُدْرَةَ الرُّوحِ الْبَشَرِيَّةِ عَلَى تَحَمُّلِ الشَّدائِدِ وَهِيَ تَتَرَقَّبُ بِثَباتٍ ذَلِكَ الْفَجْرَ الْمَجَازِيَّ.
اَلصِّرَاعُ الْمَرْكَزِيُّ: تُرَكِّزُ الرِّوايَةُ عَلَى الصِّرَاعِ الْإِنْسَانِيِّ فِي ظِلِّ الْحُرُوبِ الْمُعَقَّدَةِ، حَيْثُ يَمْتَزِجُ الشَّخْصِيُّ بِالْجَمَاعِيِّ.
شَخْصِيَّةُ "آمِد": تُقَدِّمُ الرِّوايَةُ شَخْصِيَّةَ آمِد الَّذِي "كَانَ يَبْحَثُ عَنْ رُجُولَتِهِ الضَّائِعَةِ الَّتِي أَحْيَاهَا حُبُّ نِشْتِيمَان". يَرْمُزُ آمِد إِلَى الْأَمَلِ وَالْإِنْسَانِيَّةِ الَّتِي تُحَاوِلُ الصُّمُودَ فِي وَجْهِ الدَّمَارِ.
الرَّمْزِيَّةُ: "اَلْفَجْرُ" الَّذِي يَنْتَظِرُهُ الْجَمِيعُ هُوَ رَمْزٌ لِلْخَلَاصِ وَالنِّهَايَةِ، سَواءٌ كَانَتْ نِهَايَةَ الْحَرْبِ أَوْ بِدايَةَ سَلامٍ أَوْ عَدْلٍ. تَنْظُرُ الرِّوايَةُ إِلَى الْحُرُوبِ عَلَى أَنَّهَا "رِوَايَاتٌ كَابُوسِيَّةٌ" لَيْسَ لَهَا نِهَايَةٌ واضِحَةٌ، بَلْ هِيَ "لَيْلٌ حَالِكٌ لَا تَعْرِفُ نُجُومُهُ مَتَى تَغُورُ وَتَذْوِي فِي أَضْوَاءِ الْفَجْرِ".
اَلْمَوْضُوعَاتُ: تَسْتَكْشِفُ الرِّوايَةُ مَوْضُوعَاتِ الصُّمُودِ الْبَشَرِيِّ، تَأْثِيرِ الْحَرْبِ عَلَى الْأَفْرَادِ، وقُوَّةِ الْذَاكِرَةِ وَالْأَمَلِ فِي أَحْلَكِ الظُّرُوفِ.
تَعْكِسُ الرِّوايَةُ قُدْرَةَ الرُّوحِ الْبَشَرِيَّةِ عَلَى تَحَمُّلِ الشَّدائِدِ وَهِيَ تَتَرَقَّبُ بِثَباتٍ ذَلِكَ الْفَجْرَ الْمَجَازِيَّ.
July 7, 2026
رواية إنهم ينتظرون الفجر عنوانٌ لانتظار نهاية الحرب، ولانتظار الخلاص من القسوة والجشع والموت، واستعادة القدرة على التنفس، الرواية تتحدث عمّا اصطلح على تسميته حرب الخنادق بين الدولة التركية وحزب العمال الكردستاني عام ٢٠١٦، جان دوست يتناول جوانب الحرب المروعة من الطرفين، وتطرح سؤالًا مهمًا: هل يمكن لحرب الكلمة أن تحقق ما عجزت عنه حروب السلاح، وتثير أسئلةً عن الأكراد داخل تركيا: تاريخهم، ومكانتهم، وما يرونه حقًا لهم، المآسي الشخصية والتجارب المريرة تحكيها هذه الرواية بين ثناياها، السرد جيد واللغة كذلك، وكان بإمكان الكاتب الاستغناء عن قدر كبير من الإيحاءات الجنسية؛ إذ أرى أنها لم تضف إلى السرد أو إلى بناء الشخصيات، بل بدت في كثير من المواضع مقحمة، ولم يكن حذف معظمها ليُحدث خللًا في الحكاية، بناء الشخصيات وتطورها كان محكم نوعًا ما، الرواية عمومًا تحكي عن قضية ونصيب كل طرف منها.
March 29, 2023
فصل سيرة الغبار عبارة عن حشو واسهاب واطناب لا يطاق! الرواية انطلقت باسلوب حكائي متماسك
واستمر التماسك السردي حتى بدأت شخصية آمد تفصح ما لم يخدم السياق مما جعلنا أمام مشروع روائي آخر أو مشروع يوميات
كان يمكن ان تكون الرواية بأفضل حال لولا فصل سيرة الغبار!
نبيل مملوك
واستمر التماسك السردي حتى بدأت شخصية آمد تفصح ما لم يخدم السياق مما جعلنا أمام مشروع روائي آخر أو مشروع يوميات
كان يمكن ان تكون الرواية بأفضل حال لولا فصل سيرة الغبار!
نبيل مملوك
September 24, 2023
العمل لا أستطيع أن أتطرق لجمالية لغته ولا أحداثه.. لأنه عمل يحمل بين سطوره المعاناة .. رائحة الموت. وشخصيات مكسورة .. العمل أخطاءه الاملائية كثيرة لضعف التحرير..
June 1, 2023
حرفياً عليكم ان تحتملوا بطء الرواية حتى منتصفها لكي تتبدى بعض الاحداث المهمة. للكاتب صور رائعة الجمال ولكن هذا لم بكفِني لاستمتع بالرواية، فبالنسبة لي لم تعوّض هذه الصور وجماليّة النص عن الترتيب الفوضوي للأحداث الذي كانت تنقصه الجاذبية… اعني بذلك انني رغم تقديري للروايات التي لا تتبع سرداً زمانياً طولياً لم أشعر بالانجذاب للنص بحماسة قراءة الروايات
Displaying 1 - 12 of 12 reviews