Η «σιδηρά» δεκαετία: Οι εθνικοί πόλεμοι της Ελλάδας

by Σπυρίδων Γ. Πλουμίδης

«Η μάχη του Σαρανταπόρου ήτον μία από τας μάχας που θα ομιλήση η Ιστορία» έγραφε ο Λεωνίδας Παρασκευόπουλος, ο αρχηγός πυροβολικού της Στρατιάς Θεσσαλίας, στη γυναίκα του το 1912.

Η Ελλάδα πράγματι ξεκίνησε την πολεμική της εξόρμηση στις αρχές του 20ού αιώνα με «σιδηρά» ορμή και ακαταμάχητο επιθετικό πνεύμα. Οι εκστρατείες του 1912-13 αποτέλεσαν την κορύφωση των πόθων και των προσπαθειών ενός ολόκληρου αιώνα. Αναμφισβήτητα, το τελικό αποτέλεσμα των πολεμικών αγώνων της δεκαετίας 1912-1922 δεν ικανοποίησε τους Έλληνες.

Η εκατονταετηρίδα από τη Μικρασιατική Καταστροφή αποτελεί αφορμή για αναστοχασμό και νέα «επίσκεψη» των σημαντικών αυτών γεγονότων. Όπως διαπίστωσε εύστοχα το 1934 ο Αριστοκλής Αιγίδης, ένας Μικρασιάτης στην καταγωγή δημοσιολόγος, το 1922 σήμανε τη λήξη ενός (διακεκομμένου) «εκατονταετούς πολέμου» μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων, ο οποίος ξεκίνησε το 1821. Ωστόσο, ιδωμένο μέσα σε ένα ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο, το μέγεθος της Μικρασιατικής Καταστροφής μετριάζεται. Κι αυτό διότι η Ελλάδα, σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα, επιτέλεσε ένα τεράστιο ποιοτικό άλμα, και από απαξιωμένη δύναμη (1897) έφτασε να γίνει προσωρινά υπολογίσιμος γεωπολιτικός παράγοντας στην Εγγύς Ανατολή (1920).

Η ανάλυση των εξελίξεων αυτής της εμπόλεμης δεκαετίας βασίζεται κυρίως στα σχόλια των Times του Λονδίνου και της Revue des Deux Mondes (της γαλλικής επιθεώρησης των τεχνών, των γραμμάτων αλλά και της διεθνούς πολιτικής, που έχαιρε μεγάλης εκτίμησης και επιρροής εκείνη την εποχή στην Ευρώπη και την Αμερική). Τα απομνημονεύματα και οι αναλύσεις κορυφαίων Ελλήνων αξιω­ματικών (του Βίκτωρος Δούσμανη, του Λεωνίδα Παρασκευόπουλου, του Ιωάν­νη Μεταξά, του πρίγκιπα Ανδρέου, του Κλεάνθους Μπουλαλά κ.ά.) αποτελούν επίσης βασική πηγή για την ανά χείρας μελέτη.

320 pages, Paperback

First published January 24, 2022

About the author

Ο Σπυρίδων Πλουμίδης γεννήθηκε στα Ιωάννινα το 1974. Το 1996 αποφοίτησε από το Τμήμα Ιστορίας του Ιονίου Πανεπιστημίου και το 2004 ανακηρύχθηκε διδάκτωρ του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Έχει διδάξει στα Πανεπιστήμια της Δυτικής Μακεδονίας, των Ιωαννίνων και του Ιονίου. Σήμερα υπηρετεί ως Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστήμιου Αθηνών (ΕΚΠΑ).

Reviews

[Lefki Sarantinou · Rating 4 out of 5]

Η “σιδηρά” δεκαετία: Οι εθνικοί πόλεμοι της Ελλάδας (1912-1922), Σπυρίδων Πλουμίδης, Εκδόσεις Μίνωας
Ένα πολύ αξιόλογο ιστορικό βιβλίο, όχι μονάχα για τη Μικρασιατική Εκστρατεία, αλλά για όλους τους πολέμους της δεκαετίας 1912-1922 υπογράφει ο ιστορικός Σπυρίδων Πλουμίδης. Τίτλος του “Η “σιδηρά” δεκαετία” και υπότιτλος “Οι Εθνικοί Πόλεμοι της Ελλάδας (1912-1922)”.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία κεφάλαια. Το πρώτο αφορά τους βαλκανικούς πολέμους, το δεύτερο τη συμμετοχή της Ελλάδας στο Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και το τρίτο τη Μικρασιατική Εκστρατεία. Το κέντρο βάρους της αφήγησης αφορά κατά κύριο λόγο τα στρατιωτικοπολιτικά γεγονότα, τα οποία παρατίθενται με αρκετές λεπτομέρειες. Μάχες, νικηφόρες και μη, του ελληνικού στρατού αναλύονται κατά κόρον.


Το βιβλίο που στάθηκε το έναυσμα για την αφετηρία του νέου φεμινιστικού κινήματος της Κορέας
Ο συγγραφέας όμως δεν παραλείπει να εξηγήσει και τις περίπλοκες βαλκανικές συμμαχίες και το πως η διαμόρφωσή τους οδήγησε στο ξέσπασμα των δύο Βαλκανικών Πολέμων, καθώς και το περίπλοκο διπλωματικό παρασκήνιο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου- ο οποίος δικαίως μπορεί να θεωρηθεί ότι ξεκίνησε ως Γ ΄Βαλκανικός- και τα αντικρουόμενα συμφέροντα των Μεγάλων Δυνάμεων στην πυριτιδαποθήκη των Βαλκανίων. Ο Πλουμίδης, προκειμένου να εξηγήσει ικανοποιητικά τις πολιτικές εξελίξεις, πιάνει το νήμα της αφήγησης από τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα. Δεν παραλείπει επίσης να αναφερθεί στις, άγνωστες στους πολλούς, μεταρρυθμίσεις του Θεοτόκη επί του ελληνικού στρατεύματος μετά το 1909 και στις καταλυτικές πολιτικές εξελίξεις που επιταχύνθηκαν με την άνοδο του Ελευθερίου Βενιζέλου στην εξουσία, οπότε από την τραγική ήττα του 1897, περάσαμε στο έπος των Βαλκανικών πολέμων.

Άξιο μνείας είναι επίσης το υποκεφάλαιο στο τέλος του βιβλίου σχετικά με τη μνήμη των Εθνικών αυτών πολέμων και τις ανεγέρσεις των πολυάριθμων μνημείων του Αγνώστου Στρατιώτη που τους ακολούθησαν. Ο συγγραφέας δεν παραλείπει να αναφερθεί και στη διαχείριση της ήττας στο μικρασιατικό μέτωπο και το τέλος της Μεγάλης Ιδέας.

Ο αναγνώστης θα γνωρίσει από πρώτο χέρι όλα τα στρατιωτικά γεγονότα που έλαβαν χώρα κατά την εν λόγω περίοδο, από τη μάχη του Σαρανταπόρου, της Δοϊράνης και του Κιλκίς-Λαχανά των Βαλκανικών Πολέμων, ως τη μάχη του Σκρα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, του Αφιόν Καραχισάρ και του Εσκί Σεχίρ στη Μικρά Ασία.

Ο συγγραφέας δεν αποφεύγει τα σχόλια και τις κρίσεις, όπου το θεωρεί αναγκαίο, και η ματιά του δηλώνει ότι έχει ξεκάθαρη οπτική και ότι προβαίνει ορθά στην αποτίμηση των γεγονότων. Αξιόλογο είναι επίσης το φωτογραφικό υλικό που συνοδεύει το βιβλίο, καθώς και η παράθεση της πολυπληθούς ελληνικής και ξενόγλωσσης βιβλιογραφίας στο τέλος του βιβλίου. Όσοι αναγνώστες, επομένως, ενδιαφέρονται, επομένως, για τη Νεώτερη Ελληνική Ιστορία, αξίζει να διαβάσουν την επετειακή αυτή έκδοση, όχι μονάχα για το 1922, αλλά και για το πώς φτάσαμε ως την οδυνηρή αυτή ήττα.
Αναδημοσίευση από το Literature

[Giorgos · Rating 4 out of 5]

Εξαιρετική δουλειά, το μόνο που θα ήθελα ήταν ένας χάρτης γιατί η εξιστόρηση περιλαμβάνει πολλά τοπωνύμια καί ένας χάρτης θα βοηθούσε πολύ στη κατανόηση των κινήσεων των στρατευμάτων.

[Liberis · Rating 4 out of 5]

Ένα βιβλίο για να ξεκινόύν και οι νεότεροι να μαθαίνουν. Γραμμένο με απλό, ρέοντα τρόπο και με στιβαρά ελληνικά, ο αναπληρωτής καθηγητής Σπυρίδψν Πλουμίδης περιγράφει την στρατιωτική ιστοριία της χώρας στη δεκαετία ανάμεσα στους Βαλκανικούς Πολέμους και τη Μικρασιατική Καταστροφή. Δεν είναι εύκολη δουλειά, καθώς χρησιμοποίησε πλήθως αρχειακού υλικού και πρωτογενών πηγών. Επιπλέον, επειδή το τραύμα της Μικράς Ασίας δεν έχει επουλωθεί και τρόπον τινά επισκιάζει τις "δεδομένες" επιτυχίες των Βαλκανικών Πολέμων, ο συγγραφέας οφείλει να στέκεται όσο το δυνατόν πιο αμερόληπτος. Χαρακτηριστικά, ο υπότιτλος είναι οι Εθνικοί Πόλεμοι και όχι οι Εθνικοί Αγώνες, πράγμα που δείχνει την προσπάθεια εκλογίκευσης και αποστασιοποίησης προς την κατάκτηση μιας διήγησης διαυγέστερης και πιο αντικειμενικής, ει δυνατόν. Είναι ενδιαφέρον ότι το βιβλίο δεν είναι μια αγιογραφία ούτε των βενιζελικών ούτε των αντιβενιζελικών, ούτε του Βενιζέλου ούτε του Κωνσταντίνου, ξεφεύγοντας από τη συγκινησιακή φόρτιση και προσπαθώντας να δει τα πράγματα καθαρά, αν και κανένας δεν είναι απαλλαγμένος πλήρως από τις προτιμήσεις του. Αντιθέτως υπερβαίνει τη σύγκρουσή τους και κατονομάζει ρητά τις σκαιές πράξεις καθενός από τους δυο. Ορισμένες φορές μπορεί, ειδικά στο κεφάλαιο της Μικρασίας, να κουράζει η παράθεση στρατιωτικών πληροφοριών, θέσεων, αριθμών, όπλων κλπ, αλλά είναι ο μόνος τρόπος να κατανοηθούν στρατιωτικώς καλύτερα τα συμβάντα και τα γεγονότα. Το έργο δεν εστιάζει σε πολιτικά γεγονότα, αλλά λειτουργεί σε ένα αμιγώς στρατιωτικό πλάισιο, πράγμα που για κάποιους μπορεί να στερεί την γενική εικόνα, όμως δε λείπουν οι αναφορές εντός κειμένου, όπου χρειάζεται. Τέλος, το υποκεφάλαιο για τη μνήμη των Εθνικών Πολέμων είναι μια εξαιρετική συμβολή στη κατανόηση και τις σπουδές συλλογικής μνήμης της χώρας μας. Η μεγάλη έλλειψη στο έργο είναι η απουσία χαρτών, οι οποίοι θα διευκόλυναν εξαιρετικά την ανάγνωση και θα φαινόταν όχι μόνο η νικηφόρα πορεία ή αυτή της ήττας, αλλά θα αποκτούσαν ακόμα περισσότερο νόημα οι αναφορές σε τόπους και μετακινήσεις. Για μένα είναι ένα πολύ χρήσιμο βιβλίο, άμεσο και σύγχρονο, με το οποίο μπορεί να ξεκινήσει κανείς τη μελέτη αυτής της τόσο ελπιδοφόρας αλλά και ταραγμένης περιόδου της Ελλάδας και να συνεχίσει με έργα γενικότερα ή διαφορευτικής στόχευσης που υπάρχουν στη βιβλιογραφία. Αξίζει την ανάγνωσή του!

[ο κανένας κανένας · Rating 3 out of 5]

Ενα αξιόλογο βιβλίο που υπογραμμίζει και κάνει αξιοσημείωτο το προφανές συμπέρασμα ότι η Μικρασιατική Καταστροφή το 22 δεν ήταν το αποτελεσμα της Μικρασιατικής Εκστρατείας αλλά είχε προπαρασκευαστεί απο το ΝεοΤουρκικο καθεστώς από το 1915. Η καταστροφή αναβλήθηκε και όχι επισπεύστηκε εξαιτίας της καταστροφής. Κατά τα λοιπά εκθέτει κάποια περιστατικά που ίσως δεν είναι ευρεύως γνωστά αλλά κατά τα άλλα το (πολιτικό) Η Νεωτερη Ιστορια του Ελληνικου Εθνους απο τον Ρουσο παραμενει το βιβλιο αναφοράς για εμένα.
Για οποιον δεν εχει γνωση των περιστάτικών ένα αξιολογο βιβλίο.