Ματούλα Μυλλέρου, πάροικος και παρεπίδημος

by Δημήτρης Νόλλας

Το ακατάληπτο και απερινόητο.
Όπως η ζείδωρος αύρα ή ένα πεφταστέρι, έτσι και το πέρασµα µιας άσηµης δασκάλας απ’ τη ζωή ενός ανδρικού σύµπαντος αφήνει όσους την συναναστράφηκαν έκθαµβους όσο και ανίκανους να κατανοήσουν την απώλειά της.

Δεν έχουµε µαρτυρία για την επίδραση που είχαν τα γεγονότα αυτά πάνω της, εκτός από τις νύξεις που κάνει η ίδια στα σηµειωµατάριά της, µε τα οποία δεν ξέρει ακόµη και σήµερα τι να κάνει ο Αντωνάκης, ως άτυπος κληρονόµος της, πνευµατικός τουλάχιστον. Η αλήθεια είναι, όπως τουλάχιστον τη µετέφερε ο Αντωνάκης σε µένα και όσους ήθελαν να τον ακούσουν, πως όλα αυτά που ακολούθησαν µετά την επιστροφή της στην Ελλάδα φανερώνουν ότι η ακατανόητη µεταστροφή της για τους µέχρι τότε γνωστούς της ακουµπούσε, αν δεν οφειλόταν αποκλειστικά, στα όσα είχε ζήσει στο Μόναχο εκείνους τους πρώτους µήνες του 1919, που είχαν αφήσει το σηµάδι τους στον µετέπειτα βίο της.

112 pages, Paperback

First published March 21, 2022

About the author

Ο Δημήτρης Α. Νόλλας γεννήθηκε το 1940 στην Αδριανή Δράμας από γονείς Ηπειρώτες. Η οικογένεια του εκτοπίστηκε από τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής και εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα το 1943. Σπούδασε στην Αθήνα και την Φρανκφούρτη νομικά και κοινωνιολογία, χωρίς να ολοκληρώσει τις σπουδές του καθώς η χρεοκοπία της οικογενειακής επιχείρησης, απ' την οποία αντλούσε το εισόδημά του, τον υποχρέωσε να οδηγηθεί αρκετά νωρίς στην βιοπάλη. Έκτοτε έζησε και εργάστηκε για μεγάλα διαστήματα στην πάλαι ποτέ Δ. Ευρώπη (1962-1975).
Έγραψε και ραδιοσκηνοθέτησε παιδικές εκπομπές για το ραδιόφωνο και σκηνοθέτησε για την κρατική τηλεόραση ενημερωτικές εκπομπές (1975-97). Δίδαξε τεχνική σεναρίου στο τμήμα επικοινωνίας του Παντείου Πανεπιστημίου (1993-95). Στην δεκαετία του '80 συνεργάστηκε σε σενάρια κινηματογραφικών και τηλεοπτικών παραγωγών με τους σκηνοθέτες Χατζή, Παναγιωτόπουλο, Αγγελόπουλο, Σμαραγδή, Λαμπρινό και Βούλγαρη. Μεταξύ 2004-2007 διετέλεσε πρόεδρος του Δ.Σ. του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου.
Διακρίσεις:
- Ford Foundation grant (1975-76)
- Fullbright Grand για το International Writing Program του Πανεπιστημίου της lowa (1978)
- Κρατικό Βραβείο Διηγήματος (1983)
- Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος (1993)
- Βραβείο Διηγήματος περιοδικού Διαβάζω (1996).
- Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος (2014).

Reviews

[αννα σγουρου · Rating 3 out of 5]

με μια ματιά λοξή στην ιστορία..

[Alexandros Zographakis · Rating 3 out of 5]

«Πάροικος και παρεπίδημος» η Ματούλα Μυλλέρου αλλά ως προς τι; Πώς ακριβώς ορίζει ο συγγραφέας τον συγκεκριμένο υπότιτλο; Μόνο αναφορικά με τις γεωγραφικές συντεταγμένες στις οποίες θα βρεθεί να ασκεί τα καθήκοντα της γραμματέως, της «dame de compagnie», της ερωμένης, της αρραβωνιαστικιάς, της δασκάλας; Όχι ακριβώς, αν και αυτή είναι η προφανής ερμηνεία του. Η ηρωίδα του Δημήτρη Νόλλα (Αδριανή Δράμας, 1940), Ματούλα Μυλλέρου, είναι πάροικος και παρεπίδημος αναφορικά με τις ιδέες και την κοσμοθεωρία της που συνοψίζονται στην καλοσύνη και την προσφορά της.

«Μόνο που τώρα, αυτό στο οποίο επιθυμούσε να επιστρέψει, αυτό που νοσταλγούσε δεν ήταν το σπίτι στην Αττική, ήταν ένα σπίτι διαφορετικό. Τα μάτια της ψυχής επιθυμούσαν να βλέπουν ένα σπίτι μεγεθυμένο στα όρια του ουρανού και μέχρι της γης τις άκρες, ένα σπίτι πλατύτερο και ψηλότερο, ηλιόλουστο, και στα όνειρά της χρυσαφένιο, σπίτι που θα αγκάλιαζε ανθρώπους έρημους από τη δυστυχία χτυπημένους, ένα κοινόβιο στο οποίο θα τους πρόσφερε ό,τι είχε, με τον εαυτό της πρώτο» (σσ. 61-62).

Ακόμη κι όταν αποπειράται να κάνει το ανυστερόβουλο καλό, η Ματούλα βρίσκεται πάντα εκτός: μια ξένη. Ο συγγραφέας αφήνει να εννοηθεί, ειδικά στο τέλος του βιβλίου, ότι η σημασία του «Πάροικος και παρεπίδημος» είναι δυνητικά χριστιανική. Θα υποστηρίξω ότι ο μύθος σηκώνει και μια άλλη ανάγνωση.

Ο Νόλλας κατασκευάζει έναν λογοτεχνικό στοχασμό που συναρμόζει ιστορία, μυθοπλασία και πολιτική μέσα σε μόλις εκατό σελίδες. Ο μακροπερίοδος λόγος –οι δευτερεύουσες προτάσεις, οι στιγμιαίες νοηματικές παρεκβάσεις, ο εμβόλιμος υποδόριος σχολιασμός εκ μέρους του αφηγητή– στέκει σχεδόν δόκιμα και συμπληρωματικά προς τον σκοπό του συγγραφέα. Ο αναγνώστης εισάγεται στο σύμπαν των ηρώων με μια φορμαλιστική επιτήδευση και πολυπλοκότητα που κατοπτρίζει τις καταστάσεις που αποπειράται να αποτυπώσει ο μύθος.

Η νουβέλα στέκεται σε επίπεδο αντάξιο του ονόματος του συγγραφέα. Η αρχική στοιχειοθέτηση των νημάτων του μύθου και ο τρόπος που επιλέγει ο Νόλλας να αρχίσει να ξεδιπλώνει την πλοκή ικανοποιούν τον αναγνώστη, ειδικά στο πρώτο μισό του βιβλίου. Η παρουσία του Ροδόλφου Σιμωνίδη, που τυγχάνει απόγονος του γνωστού πλαστογράφου Κωνσταντίνου Σιμωνίδη, ο Ελληνοβρετανός δημοσιογράφος Μάικλ Στιούαρτ που δήθεν ερωτεύεται τη Ματούλα, ο Αντωνάκης, φίλος του αφηγητή που στέκει «40τόσα χρόνια μετά από όσα συνέβησαν στη διάρκεια εκείνης της διετούς εξορίας» των φιλοβασιλικών στην Κορσική το 1918, όλα αυτά χτίζουν ένα μυθοπλαστικό σύμπαν υψηλών προδιαγραφών που γεννά προσδοκίες στον αναγνώστη – σε μεγάλο βαθμό, αυτές, εξαργυρώνονται στη συνέχεια. Αυτό που αφήνει μια επίγευση, όχι ακριβώς δυσαρέσκειας, αλλά του ανικανοποίητου είναι οι επιλογές του συγγραφέα αναφορικά με τα κομβικά σημεία και τα γεγονότα στροφείς που υποτίθεται ότι σμιλεύουν τον χαρακτήρα και καθορίζουν τη μοίρα της ηρωίδας του. Η απλοϊκότητα των στοχασμών που αποτυπώνονται σε κρίσιμα σημεία φαντάζει ελλειμματική για το διακύβευμα της “αγιοσύνης” της Ματούλας. Η “αγιοσύνη”, βλέπετε, συνιστά βαρύ μυθοπλαστικό χαρτί που υπαγορεύει και τις ανάλογες καταστατικές προκείμενες. Η βαθύτερη αποτύπωση του χαρακτήρα της Ματούλας, που δεν εξαντλείται στις αγαθές πράξεις της αλλά αφήνει να εννοηθεί και μια μεταφυσική ποιότητα –ποιότητα που συνιστά δίοδο προς τον καταληκτικό επουράνιο «καθαγιασμό» της– δεν υποστηρίζεται δόκιμα από τον Νόλλα. Το κεφάλαιο που αναφέρεται στο Μόναχο, αλλά και αυτό που εκτυλίσσεται στη Μηχανιώνα σκιαγραφούν τις καταστατικές εμπειρίες της Ματούλας κάπως απλοϊκά. Παραθέτω ενδεικτικά:

— Διαβάστε την κριτική εδώ: https://www.istos.gr/literature/revie...