12 opowieści żydowskich

by Anka Grupińska

Ta książka to zapis prac związanych z dwoma projektami tzw. historii mówionej: „Świadek żydowskiego stulecia” realizowanego dla Fundacji Centropa i „Zapisywanie świata żydowskiego w Polsce” dla Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce. Z powstałego w ich ramach wielkiego archiwum rozmów Autorka wybiera tytułowe 12 opowieści polskich Żydów urodzonych w latach 1909 – 1926. Opierając się na wspomnieniach (jakże często sprzecznych i fragmentarycznych), pieczołowicie odtwarza codzienne życie przedwojennej społeczności żydowskiej w Polsce. Razem z bohaterami przywołujemy z ich pamięci klimat żydowskich miasteczek, domowe rytuały, zapomniane zwyczaje a nawet przepisy na świąteczne potrawy.

Bohaterowie pochodzą z różnych środowisk, klas i części Polski. Z rodzin całkowicie zasymilowanych jak i ortodoksyjnych, bogatych i biednych, mówiących w jidysz i/lub po polsku. Ich nazwiska nie są znane, ale przywoływane przez nich historie układają się w fascynujący obraz wielorakiej obecności Żydów w Polsce. Opowieści skupiają się głównie na okresie przedwojennym, najtrudniejszym do odtworzenia, choć nie pomijają czasów wojny i późniejszych. Hanka Grupińska ma szacunek dla języka, pozwala bohaterom wypowiedzieć się do końca, nie poprawia, oddając tym samym rytm intymnej rozmowy. Czasami, gdy słów brakuje, jak we fragmentach o Zagładzie, staje się delikatną akuszerką wyznań, wiedzącą dokładnie, gdzie postawić kropkę, za którą jest już tylko milczenie.

Genres: Jewish, History, Judaica, Nonfiction

352 pages, Paperback

Published March 23, 2022

About the author

Anka Grupińska, również Hanka Grupińska, właściwie Anna Dorota Grupińska z domu Jakubowska (ur. 9 listopada 1956 w Koszalinie) – polska publicystka, dziennikarka, pisarka zajmująca się tematyką żydowską.

Reviews

[Tomasz · Rating 4 out of 5]

Bardzo jestem wdzięczny autorce, że udało jej się dotrzeć do tych ludzi, spisać ich historie i przekazać dalej. Jest to 12 różnych opowieści na temat Żydów mieszkających w Polsce przed, w trakcie i po wojnie- przeżycia ich oraz ich rodzin, przemyślenia, doświadczenia, bez przerywania im (choć miejscami z krótkim komentarzem, który coś uściśla lub doprecyzowuje). Podoba mi się taka forma oddawania głosu bohaterom książki, jednak w takiej liczbie szczegółów i faktów może to przytłaczać. Polecam czytać powoli i z uwagą.

[podrozdzial · Rating 5 out of 5]

próba uchwycenia istoty pewnego minionego świata w „12 opowieściach żydowskich” to centrum narracji złożonej z opowieści kilkunastu polskich żydów urodzonych na początku XX wieku. ta intymna rekonstrukcja służy tu nie tylko jako projekt archiwizacji pamięci, ale też podkreśla nieporównywalność i jednostkowość doświadczeń w kontekście wojny i zagłady.

każdy z rozmówców bazując na wspomnieniach odtwarza m.in. swoją przedwojenną codzienność, poszczególne elementy składowe charakterystyczne dla tradycji tej społeczności i dynamikę zawiązywanych relacji. ów zapis pozostaje niezwykle staranny, niejako nie pozwalając, by cokolwiek zeń umknęło, by czegokolwiek zabrakło. z racji faktu, że bohaterowie pochodzą z rodzin o różnym stopniu zasymilowania, historie te to również doskonała okazja do prześledzenia rytmu emancypacji postrzegania nie tylko żydowskiej religii, ale i kultury.

to wyjątkowe dzieło łączące w sobie elementy kulturalno-archiwalne, a przy tym wpisujące się w nurt literatury świadectwa, będącej nie do przecenienia zwłaszcza w kontekście tematu walki z wciąż wyczuwalną obcością historii żydowskich w narracji powojennej. to zbiór intymnych rozmów, w które autorka postanawia nie ingerować, a tym samym czytelnik otrzymuje wyjątkową okazję śledzenia, jak w te autentyczne opowieści powoli wkradają się przemilczenia, żal po stracie czy wspomnienie ulubionych słodyczy.

[eryk · Rating 5 out of 5]

Bardzo poruszajaca, ale swietna ksiazka :)