Een zoon gaat op zoek naar zijn stilgevallen moeder, een ambitieuze regisseur kijkt gespannen toe hoe haar debuutfilm wordt ontvangen, een jongen zoekt een vage studievriend op in broeierig Philadelphia. De personages in dit werk verlaten hun vertrouwde omgeving en proberen grip te krijgen op de buitenwereld. Ze hebben de neiging zich af te zonderen en zijn zich daar op een vaak pijnlijk geestige manier van bewust. Tegelijk willen ze niets liever dan meedoen, zodat het leven zelf niet door hun vingers glipt.
Eindelijk weer een nieuwe verhalenbundel, toch een ondergesneeuwd genre in de literatuur. Aan Thomas Heerma van Voss heb je zeker een goede – een aantal jaar geleden las ik met veel plezier zijn verhalenbundel De Derde Persoon. Een ding is duidelijk bij het lezen van Passagiers / Achterblijvers (goede titel!): hij is zijn talent voor ironie niet verloren.
Wat opvalt, is dat Heerma van Voss meer durft te experimenteren. Zijn personages gaan grenzen over, letterlijk en figuurlijk. Neem bijvoorbeeld het laatste verhaal uit de bundel, Nieuw Leven, waarin twee broers een gedeelde jongensdroom verwezenlijken en een lanceerplatform bezoeken. Decor: een dystopisch en besneeuwd Kazachstan. De sciencefiction-elementen in dit verhaal zijn spannend, subtiel en vooral geweldig opgetekend.
Het monoloog van een getroebleerde jongen die een aanslag op de dam bekokstooft is beklemmend. Het verhaal 'Verwachtingen', geschreven vanuit het tweede perspectief en m.i. een officieus vervolg op 'Ik ben hier niet opgegroeid' uit De Derde Persoon is een prachtige ode aan de relatie tussen zonen en moeders, maar blijft op een knappe manier toch ingetogen.
Alle verhalen zijn geschreven in de ietwat kale, ironische stijl die Heerma van Voss zo goed beheerst. Vroeger nog a la Grunberg, nu wat mij betreft beter. Zijn proza pakt je, grijpt je vast en laat je niet meer los. Een absolute tip!
Deze verhalenbundel is nóg beter dan De derde persoon, en dat was al een geweldige verzameling korte verhalen. Ik twijfelde kortstondig of ik deze bundel vier of vijf sterren moest geven, maar dit soort bundels kom je maar zelden tegen en heeft bovendien stimulans nodig, aangezien verhalenbundels nog altijd (veel) slechter verkopen dan romans. Ik pleit voor een imago-impuls, en Passagiers/achterblijvers is daar een uitstekende aanjager voor; een uithangbord voor het genre.
De auteur beschikt over het unieke talent om zowel intrigerende romans te schrijven als fantastische korte verhalen. Dat is niet voor iedere prozaïst weggelegd. Het ontbreken van een knallende dichtbundel is hem vergeven als hij proza van deze kwaliteit blijft produceren. Met andere woorden: Heerma van Voss weet heel goed waar zijn kracht als schrijver ligt en blijft als een toegewijde schoenmaker bij zijn leest.
Waar Passagiers/achterblijvers in excelleert is het herkenbaar maken van de ervaring van personen die traditiegewijs niet als alfamannetjes gezien worden. Personen die niet per se de leider van een stam hoeven te zijn, dat ook niet ambiëren, terwijl alles in de maatschappij daarop ingericht is: om een f*cking winnaar te zijn. Het gaat over personen zoals ik; personen die volgen, maar alléén als ze absoluut in hun meerderen geloven. En dat, lezen we in deze bundel, is lang niet altijd een gegeven.
Ik wil niet al te veel weggeven van de verhalen – koop of leen het en ga dit vooral zelf lezen! – maar of ze nu in verleden, heden of toekomstige tijd afspelen, ze raken steeds weer aan een totaal herkenbare menselijkheid. Vooral het korte verhaal ‘Verwachtingen’ deed dingen met me. De manier waarop de moeder van het hoofdpersonage verdwijnt, de manier waarop de protagonist zich dit verlies steeds meer lijkt te beseffen... Kippenvel. Je vraagt je af wat het autobiografische gehalte van het al is. Dit verhaal vormt voor mij het absolute hoogtepunt van deze bundel, maar alle verhalen zijn ruimschoots de moeite waard om gelezen te worden. Zo is er het laatste verhaal genaamd ‘Nieuw leven’ waar ik ook zeer goed op ga, daar ik een astronomische nerd ben. Letterlijk, figuurlijk, maakt me niet uit.
Zó veel moois herbergt deze bundel. Lees het. Ervaar het. Want deze verhalen gaan niet over de winnaars van het leven, maar over de laag die daaronder zit. De laag waar de meesten van ons toe behoren.
Wat is er aan de hand met de regisseur die naar de persvisie van haar eigen debuutfilm gaat? Die in de bioscoop de lift neemt, ziet hoe de meeste journalisten van haar wegkijken, en achteraf erg nadrukkelijk positieve reacties krijgt over haar film? Je voelt dat er iets is maar je kan er de vinger niet op leggen.
Passagiers/achterblijvers is een knappe verhalenbundel van de Nederlandse schrijver Thomas Heerma van Voss. In de zes verhalen wordt er gereisd, meegegaan met anderen, en vooral: achtergebleven. De meeste hoofdpersonages weten niet goed hoe ze moeten communiceren, op de achtergrond woekeren verledens en trauma's. Er zit ontzettend veel eenzaamheid in dit boek.
Een man gaat op bezoek gaat bij jeugdvrienden in Philadelphia, twee broers reizen samen naar de lancering van een raket in Kazachstan, een man ontvreemdt een vriendenboek van een jong meisje. Passagiers/achterblijvers is een sterk boek vol meeslepende verhalen. Een aanrader.
Deze bundel heb ik in anderhalve dag verslonden. Ik was al fan van Thomas HvV’s schrijfstijl, maar ik vind dit echt een stap voorwaarts. Ook ten opzichte van zijn vorige verhalenbundel. Wat zit er een mooie opbouw in de bundel: alle verhalen zijn net anders, met andere personages, andere stemmen. Toch voel je hoe sterk alles bij elkaar hoort, van de eerste tot de laatste zin.
‘Nieuw leven’ is een schitterend slotverhaal: ik had wel een heel boek daarover willen lezen! (Zit er op de laatste bladzijde nou een verwijzing naar Elsschots ‘Het huwelijk’?) ‘Verwachtingen’ en ‘Bowlen in Philadelphia’ laten zien hoe goed Heerma van Voss in het hoofd van tobbende, zoekende zielen kan kruipen die toch niet zielig zijn. ‘Ik kan alles uitleggen’ vond ik ook heel sterk, en laat echt zien wat hij zoal kan als schrijver. De overige twee verhalen zijn korter maar vond ik ook heel spannend en slim, en ze reageren ook echt op elkaar. Ja, heel mooi dit, wat een precieze, nauwkeurige schrijver is dit toch. En wat fijn dat er ook verhalenbundels verschijnen die niet neerkomen op een verzameld werk, alles dat nog ligt bij elkaar geschoven: je voelt echt dat Heerma van Voss dit als één boek heeft gecomponeerd.
Wat een geweldige bundel! Ik las al heel veel positiefs (Volkskrant, NRC, Parool, Humo) en hoorde in mijn favoriete podcast De Nieuwe Contrabas de twee gastheren al jubelen, ze kwamen superlatieven tekort, dus daarna heb ik 'Passagiers/Achterblijvers' snel bovenop mijn leesstapel gelegd. Geen spijt van. Er valt veel positiefs over de bundel te zeggen: slim geschreven, geen woord teveel, geen cliché te bekennen, vol met mooie beelden en metaforen en zijpaden. Wat ik vooral sterk vind is hoe alle zes verhalen over dezelfde thema's zonder dat ze ook maar ergens hetzelfde aanvoelen. Er zit geen enkele herhaling of doublure in. Alsof Heerma van Voss via fictie zo breed mogelijk noties als 'afstand', 'intimiteit', 'gekte', 'contact' wilde onderzoeken. Echt ongelofelijk knap. Door de opbouw moest ik van tijd tot tijd denken aan W.F. Hermans' 'Paranoia', in mijn ogen een van de mooiste verhalenbundels ooit geschreven. Ik denk dat 'Passagiers/Achterblijvers' genomineerd gaat worden voor prijzen.
Heerma van Voss slaagt er op sublieme wijze in zowel de lezer als zijn personages en het verhaal volledig te manipuleren in deze uitstekende bundel korte verhalen. Hoogtepuntje van het jaar 2022, en hopelijk een kettingreactie op meer korte verhaal liefhebbers in Nederland gezien het succes van het boek.
Goedgeschreven korte verhalen, die elk een eigen kleur en sfeer hebben. Zes werelden, waarin tamelijk eenzame individuen hun weg zoeken. De schrijver heeft een uitstekend oog voor de nuances en complexiteit van het menselijk verkeer: de verlangens, het zelfbedrog, de onderdrukte gevoelens, de vluchtwegen, de aarzelende stappen vooruit.
'Bowlen in Philadelphia': Topverhaal. Tevens het beste verhaal van de bundel, met twee monumentale scènes (Het op- en afhollen van de Rocky Steps in de bloedhitte! Het bezeten bowlen!)
'De belofte': Goed verhaal. Met een twist, waardoor ik me als lezer bedrogen voelde door de verteller. (Waarom heb je mij dit niet verteld?) Vervolgens ging ik mij afvragen: waaróm moet dat verteld worden? Die belangrijke, confronterende vraag brengt de schrijver knap naar voren.
'Verwachtingen': Amper een verhaal te noemen. Voelde als een veel te lange speech op een begrafenis van iemand die je slecht kende.
'Ik kan alles uitleggen': Kon me niet zo boeien. Opvallend genoeg net als het vorige verhaal een monoloog. Ik denk, omdat Heerma van Voss de iets afstandelijke verteller zó goed beheerst, dat de beperkte mogelijkheden van een monoloog daardoor sterker naar voren komen.
'Nieuw leven': Mooie afsluiter van de bundel. Net als in de eerste twee verhalen is het belangrijkste personage (lichtelijk) paranoïde of onbetrouwbaar. Dat maakt de verhalen erg spannend. Heerma van Voss weet je helemaal in dezelfde sfeer als de personages te brengen. Wat mij betreft in de volgende bundel alleen maar van dit soort verhalen.
Voor ieder nieuw boek van Thomas Heerma van Voss mag je me ’s avonds wakker maken. Met zijn nieuwste verhalenbundel ‘Passagiers/achterblijvers’ laat hij zien waarom. Ieder verhaal is overtuigend en het boek heeft een bijzondere dynamiek. Om te beginnen verdient de auteur een compliment voor de manier waarop de bundel is samengesteld. Het motief dat de verhalen met elkaar verbindt is tevens de titel van deze mustread: passagiers/achterblijvers. Hier zit een interessante dynamiek in omdat het in ieder verhaal steeds anders aan bod komt. Het eerste verhaal uit de bundel Passagiers/achterblijvers laat zien hoe een eenvoudig voorwerp wordt verheven tot literatuur. Heel beeldend en overtuigend komen de verschillende relaties die de personages met het voorwerp hebben aan bod waardoor er een gelaagdheid in een voorwerp ontstaat,waarvan je het niet verwacht. De ironie waarmee het verhaal laat hoe de ontwikkeling van vriendschap kan verlopen is meesterlijk! Deze ironie is in meerdere verhalen in deze pageturner terug te vinden. En dat maakt ze tot een heerlijke leeservaring! Een ijzersterk en bewonderenswaardig voorbeeld is het derde verhaal, ‘De Belofte’. Voor mij persoonlijk is dit het beste verhaal van de auteur (tot nu toe). Maar er is meer. Net als het verbindende motief heeft ook de ironie een boeiende dynamiek. Waar het in ‘De Belofte’ in mijn ervaring zorgt voor bewondering is ze in ‘Ik kan alles uitleggen’ grilliger. Dit verhaal is fantastisch! Waar ik hier enorm van genoot is de ontwikkeling van de hoofdpersoon. Net als in zijn debuut ‘De Allestafel’ (2009) laat Heerma van Voss zien inzicht te hebben in de psyche van de mens en weet zo een overtuigend personage neer te zetten. Trefzeker laat de auteur hier zin dat de combinatie van aanleg tot provoceren en op het verkeerde moment op de verkeerde plek zijn heftige gevolgen kan hebben. Dus over ‘Passagiers/achterblijvers’ kan ik heel kort zijn: aanrader. Niet alleen vanwege het leidende motief en de ironie die een aangename dynamiek aan het boek geven, maar ook vanwege de trefzekere en overtuigende personages is het een mustread voor alle fans van literatuur. En daarom mag ik op ieder tijdstip van de nacht wakker gemaakt worden voor het nieuwe boek van Thomas Heerma van Voss. #passagiersachterblijvers #thomasheermavanvoss #dasmag
Het is echt een heel goede verhalenbundel. De verhalen hebben precies van die Thomas Heerma van Voss personages - bedachtzaam, met goede details aangezet karakter die hun handelingen motiveren. Heel precies heeft hij de verhalen op volgorde geplaatst, waardoor er een lijn in zit maar nergens personages in elkaar overlopen. En de titel, Passagiers/Achterblijvers, komt op veel gelaagde manieren terug. Ik zou elk verhaal opnieuw kunnen lezen en er weer andere betekenissen in vinden.
Geen vijf sterren, omdat het me niet omver heeft geblazen. Het is goed, maar niet overtreffend. (en was het omslag maar niet zo lelijk, maar daarover verschillen de meningen blijkbaar).
Passagiers / Achterblijvers is momenteel het kwartaalboek op BoekMeter (als je deze site nog niet kent, het is een heel gezellig en knus forum waar bijna uitsluitend over literatuur gepraat wordt) en ik was erg te spreken over Condities (2020), ook geschreven door Thomas Heerma van Voss. Bovendien had ik wel weer eens zin in een verhalenbundel. Alleen maar goede redenen dus om me te wagen aan dit boek.
[...]
Maar verder is dit echt wel een goede bundel en maak ik bij dezen de afspraak met mezelf om nieuw werk van Thomas Heerma van Voss beter in de gaten te houden. Deze was, ondanks dat ik erg te spreken was over Condities, volledig langs me heen gegaan. Gelukkig maar dat er nog leden van BoekMeter zijn die de boel beter in de gaten houden dan ik. Ik kijk uit naar nieuw werk van deze schrijver die nu al twee keer indruk heeft weten te maken.
? Ik was heel enthousiast over de 'gluurderige' korte verhalen in De derde persoon. Dit boek begon daar weer mee via een gevonden poëzie-albumpje en eindigde met het gluren en voelen van de lancering van een raket (vandaar de cover). Daartussen door boeiende afwisselende verhalen. Overigens had mijn versie 245 pagina's ipv het aantal dat nu op GR staat... MW 16/6/23
Alle hoofdpersonen hebben te maken met onzekerheid over de situatie waar ze in zijn beland en hoe ze daar het beste mee om kunnen gaan. Het lukt me goed om mee te gaan in hun gedachten. Korte verhalen moeten je binnen een paar bladzijden meeslepen en dat gebeurt steeds weer in dit boek.
De rusteloze mens zonder ander. Of zoals de karakterschetsjes in 'Passagiers/Achterblijvers' (2022) elk afzonderlijk de eenzaamheid overbrengt van de moderne mens die zichzelf tegenkomt in een onbeantwoorde smacht naar connecties met anderen. Van het briljante openingsverhaal 'Het Begin' waarin een voyeuristische ik-verteller zichzelf verliest in het vriendenboekje van zijn luidruchtige bovenbuurmeisje. De profielen in het felroze schriftje brengen hem zowel dichterbij talloze minderjarige leventjes als dat het een nieuwe afstand naar hen schept. Of het bitterzoete 'Bowlen in Philadelphia' waarin een ik-verteller zijn eigen relatieproblemen projecteert op het liefdesgeluk van bevriende expats in Philadelphia. Maar in zijn eigen somberte ziet hij niet scherp dat sommige mensen hun eigen geluk overschreeuwen om de afwezigheid van iets anders te verdoezelen.
In 'De Belofte' ervaart een cineaste dat haar debuutfilm in allerlei verschillende hokjes wordt geduwd, maar niemand durft haar vragen te stellen over haar handicap. In 'Verwachtingen' bekruipt het unheimische besef dat een liefdevolle moeder misschien teveel van zichzelf heeft moeten inleveren om haar huwelijk vol te houden. Maar wat als ze er op een dag niet meer is!? In 'Ik Kan Alles Uitleggen' probeert een onbetrouwbare verteller weg te praten van zijn eigen gevoelens van marginalisering achter een terroristische daad. Hij is meer bezig met beeldvorming dan de consequenties van zijn eigen handelen. Tot slot komen de grenzen en mogelijkheden van wetenschap samen in 'Nieuw Leven' als twee broers afreizen naar Kazakhstan voor een ruimteproject rond buitenaards leven. Op aarde zijn de ingrijpende effecten van apocalyptische crises nog altijd onderdeel van het dagelijkse leven.
Thomas Heerma van Voss heeft een aantrekkelijke directheid in zijn stijl: stilistisch sober en toch gelaagd. Zoals hij bredere maatschappelijke angsten en twijfels terugbrengt tot mijmeringen van buitenstaanders die geen vat krijgen op hun relaties met anderen. Ongrijpbare en feilbare mensen die daadkracht missen of juist plotseling het roer omgooien, terwijl het unheimische gevoel aan hen knaagt dat hun particuliere eenzaamheid niet begrepen kan worden door anderen. Het is bijna jammer dat de boeken van Leon de Winter al bekend staan om boekcovers met verwijzingen naar Edward Hopper. Eerlijk gezegd vind ik dat gevoel van grootstedelijke eenzaamheid in een rap veranderende wereld meer passen bij van Voss. 'Passagiers/Achterblijvers' (2022) is een kwalitatief consistente verhalenbundel waar thematiek en toon naadloos op elkaar aansluiten.
De bundel Passagiers/Achterblijvers bevat zes korte verhalen van Thomas Heerma van Voss (1990). Zoals dat gaat met bundels zijn niet alle verhalen even sterk. Ik was onder de indruk van Verwachtingen, een tedere maar onheilspellende brief van een zoon aan zijn verdwenen moeder. Ook Ik kan alles uitleggen is zeer de moeite waard. Het heeft wat weg van The Catcher in the Rye van J.D. Salinger; ook hier richt een jongeman zich tot de lezer om zich nader te verklaren. Hij blijkt echter geen betrouwbare verteller.
Andere verhalen vond ik matiger. Bowlen in Philadelphia (jongen bezoekt bevriend stel in de Verenigde Staten) en De belofte (regisseur bezoekt de première van haar eerste film) zijn nog wel prima, de rest ben ik weer vergeten. In het algemeen had ik veel plezier van de wijze waarop Heerma van Voss sfeer weet te creëren. Zijn dialogen zijn daarentegen wat gekunsteld.
English
Six short stories by a young Dutch writer. Two are quite beautiful: a letter from a son to his lost mother, and the story of a confused young man on his way to Amsterdam, in the style of Salinger.
Ik werd geboeid door deze verhalenbundel. De eerste 4 zijn herkenbaar maar nooit voorspelbaar, blijven doorlopend verrassend. Je hebt bij elk slotwoord spijt dat het gedaan is. We waren wat mij betreft op weg naar vier sterren, enkel de laatste twee spraken mij inhoudelijk minder aan, al dient gezegd dat Heerma van Voss zo goed spanning creëert dat je toch blijft doorlezen.
Mooie verhalen! Alleen ergerde ik me een beetje aan de laatste. Één gesprekje met iemand die iets van de ruimte weet had hem kunnen uitleggen dat “luchttrillingen” niet bestaan in het vacuüm van het heelal :)
interessant hoe ieder verhaal oprecht anders is geschreven. had eerst geen zin in het laatste verhaal omdat het leek alsof het over corona ging maar het bleek het lezen toch wel waard te zijn.
Fijne verhalenbundel, met zeer diverse onderwerpen. Ik vond niet elk verhaal even geslaagd en pakkend, maar ze zetten je wel allemaal aan tot nadenken. En volgens mij was dat ook de intentie van Thomas Heerma van Voss.
In veel verhalenbundels vind je vaak wel een paar zwakkere verhalen, maar niet in deze.
In Passagiers / Achterblijvers staan vaak zonderlinge of gemiddelde figuren centraal, die moeite hebben met omgaan met hun omgeving. De personages en situaties zijn overtuigend neergezet, en veel verhalen bevatten een onderhuidse spanning die blijft boeien. Het is een zegen dat de schrijver niet alles expliciet maakt, waardoor de verbeelding van de lezer meermaals wordt aangesproken.
Het gevonden vriendenboekje in het eerste verhaal is trouwens een briljant middel om een verhaal mee te vertellen; je moet er maar op komen!
Ik had nog nooit wat van deze schrijver gelezen, maar dit boek is mij goed bevallen. Ik zag dit boek bij de bibliotheek liggen en het sprak mij wel aan. Ik ben blij dat ik meegenomen heb. Het bestaat uit verschillende korte verhalen. De verhalen zijn iets langer dan ik gewend ben van een boek met korte verhalen en daardoor hebben ze net even iets meer diepgang. De onderwerpen van de verhalen zijn ook verschillend. Ook is in het laatste verhaal nog een link met de actualiteit. De wereld wordt geteisterd door een virus en bosbranden. Hoewel de situatie in het boek ernstiger is dan in werkelijkheid, kun je wel nagaan waar de auteur zijn inspiratie vandaan heeft. Al met al een aanrader.
Zes verhalen met zes verschillende onderwerpen. Maar allemaal hebben ze wat gemeenschappelijk. Een verhaal begint ogenschijnlijk gewoon maar telkens wordt langzaam een bepaalde spanning opgebouwd. Gedurende het verhaal krijg ik een unheimisch gevoel over wat er gaat gebeuren. En er is telkens ook wat aan de hand maar meestal wordt dat niet verder uitgewerkt. Wat is er bijvoorbeeld met de moeder in Verwachtingen gebeurd? (Een verhaal waar ik wel door geraakt werd. Het is niet mijn situatie maar ik schrik van implicaties. Kijken kinderen zo naar hun ouders?). En Nieuw Leven...je zit in een situatie als de Blairwitch Project maar dan stopt het verhaal. Daarom toch een punt aftrek ondanks dat het een indrukwekkend boek was.
"Jacob zegt het met een gloed van tevredenheid, maar zijn logica stemt me droevig: er zijn geen fouten gemaakt, toch is de liefde verdwenen, zo gesteld klinkt het als een onvermijdelijk proces." Deze gedachte van Victor, een personage dat zich door Philadelphia laat rondleiden en daarbij valt voor de facade van geluk die zijn vriend heeft opgeworpen, is een van de dingen die de verhalen in Passagiers/achterblijvers met elkaar verbinden. Want hoewel de personages zoekende zijn en graag opgaan in hun gedachtes over verleden en heden, is er ook steeds het besef dat dingen nou eenmaal gaan zoals ze gaan, dat niet overal iets achter moet worden gezocht, maar ook dat onze beweegredenen soms gewoonweg reconstructies zijn.
Het sterkst wordt dat idee verwoord in Ik kan alles uitleggen. In dit verhaal houdt Thomas Heerma van Voss tot het laatst spannend wat de verteller nou precies heeft gedaan, waarbij hij tegelijk een interessant spel speelt met de (on)betrouwbaarheid van de verteller en hoe (social) media aan de haal gaan met de achtergrond van nieuws: "En steeds weer werden aan de hand van gebrekkige gegevens en halve informatie hele verhalen gevormd. Wie weet kunnen mensen uiteindelijk moeilijk anders. [...] Maar valt er van iedereen niet net zo eenvoudig een heel ander verhaal te componeren?"
Verhalen componeren is wat Thomas Heerma van Voss overtuigend doet, en waar een deel van de verhalen in Passagiers/achterblijvers ook mede over gaat - zoals De belofte over een regisseuse die haar eigen persvertoning bezoekt - zonder dat die laag ten koste gaat van een spannend verhaal. Daarom lenen de verhalen in deze bundel zich ook goed voor herlezing; de verhalen op zich zijn interessant om wat de personages meemaken en wat er in ze omgaat, maar daarnaast vertellen ze ook nog iets over het vormen en vertellen van verhalen zelf.
Ik hou wel van de schrijfstijl van Thomas Heerma van Voss, ook al lijkt het soms wel of er maar 1 soort karakter in zijn boeken voorkomt. Aan de ene kant is dat niet iets goeds, aan de andere kant biedt het telkens weer een warm bad. Oliebollen zijn ook ieder jaar hetzelfde, maar met mate erg lekker.
3.5 ster, opgerond naar 4. Prima bundel, maar niets blijft echt plakken.
Een leuke verzameling korte verhalen over mensen die (tja) op de een of andere manier weggaan of achterblijven. Mooie portretten, het ene al geslaagder dan het andere, van mensen die op een wat vreemde manier in de wereld staan.