Basisschool De Regenboog in Nieuwendijk is aan vervanging toe en moet gesloopt worden. Maar omdat er zich in het leegstaande pand een kolonie zeldzame vleermuizen heeft gevestigd, kan de sloop geen doorgang vinden. De Wet Natuurbescherming treedt in werking en de natuurlobbyisten doen hun werk. Marieke Lucas Rijneveld bezoekt de school om er afscheid te nemen en herinneringen op te halen. De dierbaarste herinneringen gaan uit naar zijn ‘eerste liefde’, juf Christa uit groep 1. Wanneer na de vakantie juf Els komt, raakt Marieke Lucas onder de betovering van de voorgelezen kinderboeken, alles in het veilige ‘warmtefort’ die de juffen vertegenwoordigen. De geur van puntenslijpsel, magnesium in het gymlokaal, de schoolplaten van M.A. Koekkoek, ze roepen een beeld op van een gelukzalige schooltijd en grote liefde voor de juffen en meesters en hun belangrijke taak in het leven van iedereen.
Lucas Rijneveld (b. 1991) grew up in a Reformed farming family in North Brabant before moving to Utrecht. One of the greatest new voices in Dutch literature, his first poetry collection, Kalfsvlies, was awarded the C. Buddingh' Prize for best poetry debut in 2015, with the newspaper de Volkskrant naming him literary talent of the year. In 2018, Atlas Contact published his first novel, De avond is ongemak (The Discomfort of Evening), which won the prestigious ANV Debut Prize and was a national bestseller. The UK edition won the Booker International Prize 2020. Alongside his writing career, Rijneveld works on a dairy farm.
Een gevoelig verhaal over opgroeien en de kracht van juffen die in je geloven
Mooi hoe Marieke Lucas Rijneveld schrijft over de basisschool die op de nominatie staat om gesloopt te worden. Alleen door vleermuizen is de school er nog, gered van de bulldozer. Meanderend volgt een korte uiteenzetting over de geschiedenis van de school, waar meesters bij de achternaam genoemd worden en juffen bij de voornaam. Rijneveld verteld over leren en gebrek aan geheugen, en hoe de aandacht van juffen al het verschil maakten bij het onder de knie krijgen van taal. Matilda van Roald Dahl vormt hierbij een culturele spiegel. Mooi, kwetsbaar verhaal en bij dit korte formaat werkt de karakteristieke stijl van de auteur geweldig.
Normaal gesproken schrijf ik altijd het mooiste of meest karakteristieke citaat op. Maar ik ga niet een heel essay van 62 pagina's overschrijven. Dit is waarom ik wil lezen en waarom ik wil schrijven. Lees het.
"De juf vulde op wat ik zo miste: iemand die me de wereld toonde, die me bij de hand nam en die het niet erg vond dat ik anders was dan andere kinderen. De juf was de juf en ik was ik, en daar kon en hoefde niks aan veranderd te worden."
Veruit de puurste en kwetsbaarste schrijver van zijn generatie.
Het liefst wilde ik juf Christa stelen, maar ik wist ook dat mijn rugzak al gevuld was met een dinodrinkbeker vol karnemelk en siroop en een pakje ligakoeken. De juf zou er onmogelijk tussen passen. Daarom probeerde ik me zoveel mogelijk haar blik toe te eigenen, ik wilde in die blauwesmurfensoep-ogen zwemmen, ik wilde dat ze met een perforator gaatjes in mij zou maken als in een kijkdoos, en dat ze de hele dag naar binnen zou loeren om te zien wat er zich in mij afspeelde - door de gaatjes zou er ook wat meer licht binnenkomen.
In ‘Het warmtefort’, het boekenweekessay uit 2022, neemt Marieke Lucas Rijneveld de lezer mee naar de basisschool De Regenboog waar hij als kind naar school ging, toen nog als het meisje Marieke. Het is een autobiografisch boek vol herinneringen aan de juffen en de meesters van de school, waarvan Mariekes vader er een van was. Toen Marieke nog klein was verloor zij een oudere broer, die als twaalfjarige verongelukte. Het boek zit vol verwijzingen naar lezen en naar boeken, onder meer naar Mathilda van Roald Dahl. Het past goed binnen het thema van de Boekenweek, eerste liefde, en dan hier vooral liefde voor meesters en met name juffen, die vormend zijn geweest voor het latere schrijverschap van Marieke Lucas. De Regenboogschool huisvest nu vleermuizen in plaats van leerlingen,. Deze dieren spelen dan ook een belangrijke rol in het boek. Ook is er de Rijneveldboom, genoemd naar Mariekes vader, die werd geplant bij diens afscheid. Het is een ode aan het lezen en schrijven, waarin de auteur Marieke Lucas het inmiddels ver geschopt heeft, hetgeen zich nog niet liet aanzien toen Marieke klein was. Voor mij de eerste kennismaking met het werk van Marieke Lucas, een onmiskenbare ster aan het Nederlandse literaire firmament.
Prachtig natuurlijk, dat heerlijke register van Rijneveld met al die woorden donker van lommerrijke lettergrepen: grootwildjager, handvleugeligen, hellegrond, ootmoedig. Maar wat heb ik nou eigenlijk gelezen? Niet iets wat ik nog niet wist in ieder geval. En dat is toch jammer voor een boekenweekessay.
‘Het warmtefort’ straalt warmte en nostalgie uit en de auteur weet goed te verwoorden hoe fijn en belangrijk de lieve juf voor hem is geweest. De juf die de gehele dag voor je zorgde en je in de gaten hield, totdat je aan het van de middag weer werd opgehaald door je ouders.
Ik werd erg blij van dit essay! Het is prettig geschreven het roept ook veel herinneringen bij mezelf op.
Een must voor elke leerkracht een boekje over hoe school er kan zijn en elk kind zich gezien, gehoord en erkend te laten voelen prachtig geschreven, ook de link met Mathilda van Roald Dahl maakt het heel toegankelijk het doet je terugdenken aan die leerkrachten die je zagen op school ik weet de goeie nog, maar de slechte nog veel beter aanrader voor elke leerkracht, docent, trainer https://www.tzum.info/2022/04/recensi...#
Precies uitgelezen tussen tas in de gang en eten op tafel :) zo’n fijn boekje, hoe herinneringen aan school worden gemengd met het verhaal van Matilda en de geschiedenisverhalen van meneer Biesheuvel in zijn vertelstoel (goed woord trouwens), alles draagt bij aan het creëren van een geborgen sfeer. Herkende me heel erg in Rijnevelds drang om gezien te worden door de juffen. Bizar hoe zo’n klein boekje zo’n grote impact maakt! En wat een fijn woord ‘telraamverdriet’.
“Ik vind het altijd zo mooi als iemand iets hoog in het vaandel heeft. Het liefst wilde ik zelf ook iets hoog in het vaandel hebben, al wist ik toen niet hoe dat voelde. Misschien had ik de juffen hoog in het vaandel, bedenk ik ter plekke. Het klinkt goed. Ik wilde ze allemaal in een ringband verzamelen.”
Uiteindelijk van mijn vier sterren toch vijf gemaakt. Want dit essay blijft hangen. Een raamvertelling met basisschool De Regenboog en Dahls Matilda als centrum. Rijneveld laat prachtig zijn liefde voor juffen zien, met flashback (onder andere over het overleden broertje) die raken. Het rijke woordenspel van Rijneveld is spaarzaam gezaaid, maar niet minder indrukwekkend. Een juweeltje.
“Daarom probeerde ik me zo veel mogelijk haar blik toe te eigenen, ik wilde in die blauwesmurfensnoep-ogen zwemmen, ik wilde dat ze met een perforator gaatjes in mij zou maken als in een kijkdoos, en dat ze de hele dag naar binnen zou loeren om te zien wat er zich in mij afspeelde - door de gaatjes zou er ook wat meer licht binnenkomen. Maar er kwam geen perforator aan te pas, dat hoefde ook niet, want ze zag aan de buitenkant wat er zich binnen in mij bewoog.”
Het lijkt alsof ik deze week in moordend tempo boeken lees, maar in werkelijkheid zijn het allemaal boeken zo dun als vleermuisvleugels (om even in Rijnevelds thema te blijven hangen).
Een mooie ode aan de lagere school. Het is mooi om te lezen hoe een indruk een leerkracht kan achterlaten bij iemand. Dit boekje zouden ze moeten geven bij de opleiding voor leerkracht, er zouden er wat uit kunnen leren.
Ik had mezelf iets meer moeten inlezen over dit boek, zo veel ging het dan toch niet over vleermuizen :')
verliefdheid gaat vaak hand in hand met hebzucht, en wat was ik inhalig, wat was ik hebberig. Het liefst wilde ik juf Christa stelen, maar ik wist dat mijn rugzak al gevuld was met een dinodrinkbeker vol karnemelk en siroop en een pakje ligakoeken. De juf zou er onmogelijk tussen passen. Daarom probeerde ik me zo veel mogelijk haar blik toe te eigenen, ik wilde in die blauwesmurfensnoep-ogen zwemmen, ik wilde dat ze met een perforator gaatjes in mij zou maken als in een kijkdoos, en dat ze de hele dag naar binnen zou loeren om te zien wat er zich in mij afspeelde - door de gaatjes zou er ook wat meer licht binnenkomen. (23)
Juffrouw Van Vucht Juffrouw Sarneel Meester Beuzenberg Meester Nieskens Meester Tiersen Meester Blok, tevens hoofd van de school
Op basisschool De Regenboog in Nieuwendijk werden de juffen met de voornaam aangesproken. Op mijn Marijkeschool in Axel was dat niet het geval. Maar ja, de basisschool bestond nog niet. Ik ging nog naar de lagere school, de tweede sport op de ladder van het onderwijs in het Nederland van de jaren ’60-’70. Marieke Lucas Rijneveld brengt met “Het warmtefort” een ode aan de juffen van De Regenboog, haar juffen, maar eigenlijk is het een loflied op alle juffen. Die van toen, die van nu, die van hier, en die van waar dan ook ter wereld.
,, Verliefdheid gaat vaak hand in hand met hebzucht, en wat was ik inhalig, wat was ik hebberig. Het liefste wilde ik juf Christa stelen, maar ik wist ook dat mijn rugzak al gevuld was met een dinodrinkbeker vol karnemelk en siroop en een pakje ligakoeken. De juf zou er onmogelijk tussen passen. ''
Rijneveld bewandelt gemakkelijke paden met dit kleinood dat ter ere van de boekenweek 2022 werd uitgebracht. Maar dat mag. Of misschien is het zelfs gewenst. Herinneringen aan de basisschool, herinneringen die eigenlijk nationaal gemeengoed zijn en daardoor bij de lezer een woud aan persoonlijke herinneringen op weten te roepen. Een beperkt aantal pagina’s (63 om precies te zijn, inclusief de bronnen) die op die manier uitklappen en verder uitklappen. Prachtig vind ik dat, verdwalen op een aanwijzing die een schrijver me geeft.
Het boekenweekessay tilt, net als Ilja Leonard Pfeijffer’s boekenweekgeschenk “Monterosso mon amour”, tips van de sluier van de schrijver op. Marieke Lucas Rijneveld vertelt veel over zichzelf in “Het warmtefort”, dingen die we al wisten en de rest. Tja, waar houdt de echte Rijneveld op en waar begint de Rijneveld aan de andere kant van het scherm? Het is een van de mooie dingen van het schrijven, heb ik hem in een interview horen vertellen. Je kan aandikken waar je wil, de waarheid gebruiken wanneer en hoe het het beste uitkomt. (note: Wat een weelde!)
Het oog wil ook wat. Het omslagontwerp van Nanja Toebak is mooi, past perfect bij het verhaal. Waar ik helemaal weg van ben is het letterype dat voor “Het warmtefort” is gebruikt (heerlijk zo’n, op papier gedrukt exemplaar). Het ademt verleden uit, een knus verleden, de voorleesboeken op de lagere school van Wipneus en Pim. De vormgeving van het binnenwerk is van Suzan Beijer en draagt echt iets bij.
Marieke Lucas Rijneveld – “Het warmtefort” (2022) ●●●●○ (3,5/5)
Gezemel en gewauwel dat nergens heen leidt, wollig taalgebruik waarvan ik jeuk krijg. De natte droom van Mathijs van Nieuwkerk, onze grote vriend boekensnob Öz, en iedere andere zichzelf bevredigende en anderen opgeilende gast van het Boekenbal. Maar wie ben ik, niemand natuurlijk. Godzijdank ben ik ook geen Splinter Chabot of Joost Oomen.
"Van de juffen leerde ik alles, ook al beklijfde weinig, omdat ik geen plakrandjes in mijn hoofd had."
Rijneveld is een kunstenaar met worden: dat werd al duidelijk bij het lezen van 'De Avond Is Ongemak'. Dit boek bevestigt dit: is kwetsbaar, zit vol mooie metaforen, en interessante inzichten. Een mooie ode aan meesters en (vooral) juffen.
Wel twee puntjes van kritiek. Ten eerste, de inzichten die Rijneveld nu heeft over zijn acties en gedachtes van het verleden zijn prachtig, maar er wordt soms gedaan alsof hij dat als kind al dacht of inzag, en soms lijkt dat me iets te intelligent en vraag ik me dus af: waren dat wel de kindergedachten, of is dit nu je volwassen reflectie op de zaken?
Ten tweede, als ik Matilda wil lezen, dan lees ik Matilda wel maar een boek van slechts 50 pagina's hoeft daar geen 8 van aan een ander boek te wijden, naar mijn mening.
Quotes
- "Wij waren thuis al met vier kinderen en het idee dat er nog meer bij kwamen klonk niet aanlokkelijk, vooral omdat de Duo Penotti dan nog sneller op zou gaan." - "Haar tanden spierwit, ze stonden zo recht als bermpaaltjes" -"Ik vreesde dat (...) ik op een dag ook zou verongelukken. Niet geschept door een bus maar door het leven, want het leven raasde maar door en de kans op een botsing was groot" -"Het liefst wilde ik juf Christa stelen, maar ik wist ook dat mijn rugzak al gevuld was met een dinodrinkbeker vol karnemelk en siroop en een pakje ligakoeken. De juf zou er onmogelijk tussen passen." -"Ik smulde van (...) het idee dat dit zomaar uit de fantasie van juf Els kwam, dat ze het ter plekke verzon en dat Flappie in haar hoofd verbleef, wat betekende dat daar woonruimte was en dat er misschien kans was dat ik daar zou kunnen intrekken." "Het leven mocht niet eng doen" "Van de juffen leerde ik alles, ook al beklijfde weinig, omdat ik geen plakrandjes in mijn hoofd had."
Het warmtefort is een warme, liefdevolle terugblik op de geschiedenis van dijkschool De Regenboog. Wat goed dat er nu handvleugeligen (vleermuizen) huizen die zo de sloop van de gebouwen tegenhouden. In zekere zin houden de zwarte prinsen van de nacht in het Boekenweekessay de prille wegen open om te ontkomen aan de tijd.
De liefde voor de juffen, de meesters en de school is aanstekelijk. Ik krijg al zin om zelf over dit essay te vertellen aan mijn kwekelingen.
Marieke Lucas is echt van alle markten thuis. Poëzie en proza, en, zo blijkt nu, schuilt in haar/hem eveneens een groot kortverhaal verteller.
Ik ben echt geen fan van kortverhalen. Van alle kortverhalen in opdracht geschreven voor de Boekenweek is dit boekje met voorsprong het beste dat ik tot nu toe las.
Klasse.
Echte aanrader! Zeker voor de fans van Bert en Ernie.
PS ik moet nog wel Ilja Leonard Pfeiffer’s Monteroso mon amour lezen.
Een ontroerend boek over fijne herinneringen aan de basisschool en, in het bijzonder, de juffen. Ik ben zelf juf op mijn eigen oude basisschool en ik begrijp het gevoel dat beschreven wordt heel goed. Ook erg leuk dat er zoveel gerefereerd wordt aan het boek Matilda van Roald Dahl, wat als kind ook mijn lievelingsboek was. Ik hoop zelf ook een juf Engel voor mijn leerlingen te zijn. ❤️
Marieke schrijft over mooie herinneringen aan basisschool de Regenboog. Met een rol voor mijn nicht en opa. Bijzonder om mensen die je kent en dingen die je herinnert van de basisschool beschreven te zien in een boek. Dat vond ik ontroerend, en ik heb dan ook een traantje weggepinkt. Dansen op Kommil Foo, tandentrekker meneer van der Leek (waar ik overigens bang voor was) en de liedjes die we toen zongen. Het kwam mij -net als Marieke- goed uit dat er vleermuizen in het oude Regenboogschool gebouw zaten, maar gelukkig verschafte Marieke aan het eind van het boek troost: hoewel de muren nu zijn afgebroken, blijven de herinneringen bestaan.
Misschien is mijn rating gekleurd door mijn eigen herinneringen aan de basisschool, maar ik heb er ook maanden over gedaan om dit miniscule boekje uit te lezen. Ik vond alleen de vleermuis stukjes interessant en heb het hele relaas puur gelezen om de cover.
in één zitting uitgelezen; heel mooi en lief en herkenbaar. rijneveld is echt een woordenkunstenaar. ik vergeet soms namelijk even dat nederlands stiekem best wel een mooie taal is en dit soort boeken zijn daarvoor hele goeie reminders.
Ik vind Matilda ook een fantastisch boek en een fantastische film, en ik kom uit een onderwijsfamilie, dus hoe had ik dit boekenweekessay nou niet goed kunnen vinden?