Raaf: Cultuurgeschiedenis in vogelvlucht

by Kristof Smeyers

Onder de vleugels van een raaf ontluikt de hele wereldgeschiedenis. We trekken van hindoegodinnen naar alchemisten, van Odins kompanen in het walhalla naar Hitchcocks filmset. Wanneer mensen samenzitten bij de eerste kampvuren, houden raven hen al nieuwsgierig in de gaten. Te pas en te onpas duiken ze op in ons verleden.

Wat hebben de mens en de raaf overgehouden aan die gedeelde geschiedenis? Een kater, zo lijkt het. Geen vogel heeft zo’n onheilspellende reputatie als de ‘grimmige, akelige vogel uit het donk’re schimmenheer’, zoals Poe in The Raven schreef. Geen vogel is de voorbije eeuwen zo zwartgemaakt, zo verjaagd en bejaagd als de raaf. Maar vandaag kijken we naar raven met nieuwe ogen. Kristof Smeyers schrijft een natuur- en cultuurgeschiedenis van de vaak verguisde raaf in vogelvlucht.

En de raaf? Die kijkt terug: aarzelend nestelt hij zich na lange afwezigheid weer in de Lage Landen. Snijden we zo een nieuw hoofdstuk aan in onze gedeelde geschiedenis?

Genres: Nonfiction

177 pages, Paperback

Published March 21, 2022

Reviews

[Remco Sleiderink · Rating 4 out of 5]

De raaf is een grote zwarte vogel, in de middeleeuwen zelfs spreekwoordelijk zwart. In de Roman van Moriaen is het personage ‘alse sward alse een raven’. Ik was benieuwd welke associaties mensen vroeger en nu hadden en hebben bij de raaf en dit boek is daarvoor uitermate geschikt. In een associatieve, meanderende stijl loodst Kristof Smeyers ons door heden en verleden, door allerlei culturen. De raaf werd soms positief beschouwd, maar vaker toch negatief (een lijkenpikker, verbonden aan dood en verderf), en opvallend vaak kreeg het dier menselijke trekken toegedicht. Af en toe begint het boek te lijken op een “niet aflatende stroom feiten en wist-je-datjes” (zoals het werk van Plinius hier wordt gekenschetst) maar dan verrast Kristof Smeyers toch weer met een anekdote of persoonlijke observatie of bedenking. Misschien is hij met dat laatste wel iets te karig. Ik had de queeste van de auteur wat sterker willen voelen. Waarom fascineert deze vogel hem zo mateloos? Wat is zijn eigen verhaal?

[Charlotte christianne · Rating 2 out of 5]

Interessant onderwerp, jazeker. Jammer dat de auteur zichzelf steeds herhaalt, juist met andere voorbeelden. Ook literair zeker niet het meest aangename boek op te lezen. Heb wel wat bijgeleerd over de eindeloze symboliek van ‘de raaf’, maar niets dat nieuw was voor mij.

[naw · Rating 4 out of 5]

Interessant en leuk boek dat ik met veel plezier heb gelezen. De auteur verweeft op een boeiende manier geschiedenis, mythologie en cultuur, waardoor je de raaf en andere kraaiachtigen vanuit een heel nieuw perspectief leert kennen. Vooral de anekdotes zijn superinteressant en maken het boek levendig en toegankelijk. Aangezien kraaiachtigen mijn lievelingsvogels zijn, inspireert dit boek mij nog meer om hun symboliek en gedrag verder te ontdekken

[Stephan · Rating 3 out of 5]

3.5

[DKR · Rating 2 out of 5]

Literair geen pareltje. Het interessante onderwerp maakt veel goed.

[Fien Danniau · Rating 3 out of 5]

Bloemlezing van allerlei onzalige associaties met de raaf. Elke paragraaf biedt een andere cultuurhistorische referentie: rijkelijk, maar tegelijk te vrijblijvend, onthoud ik niets van. Laatste deel wel boeiend wanneer connectie wordt gemaakt met de ecologische geschiedenis vd raaf en zijn gedeelde (klopjacht)geschiedenis met de mens. Zowel over het laatste nest als over de terugkeer werd enthousiast verslag gedaan.

Notes
- Witte raaf is zeldzamer dan zwarte zwaan, te spotten op vancouver island
- zangvogel!
- ‘pratende’ vogel. Meest complexe woordenschat van alle vogels
- monogaam, koppel vormt team
- gevarieerde aaseter
- zelden gegeten (owv aaseter, associatie met verderf)
- zouden ook schapen als prooi nemen, als troep jachthonden
- met wisselend succes postbedelers
- intelligent en sociaal intelligent
- net als alle kraaiachtigen met zelfbewustzijn en geheugen
- emotioneel intelligent: troosten, rouwen, vergeven, humoristisch
- ‘antropoceenvogel’


= corvus
= codenaam voor mannelijke spion die met charme informatie wint
Kraaiencollectief = ‘murder’ in Eng, = ‘vriendelijkheid’ in Ndl

Hoofdzakelijk negatieve symboliek
- Al door de romeinen als vilein en vuilgemanierd omschreven
- ‘op de straalstroom van oorlog en verderf’: als voorteken van ongelukkige tijden of parasiet die teert op ongeluk
- wereldwijde mythologie over kleur en karakter
=> verguisd en uitgeroeid in W-Europa
- schepper vd wereld in Amerikaanse cultuurgeschiedenis

* vandaag symbool voor heropleving vd natuur, v verwildering en vergroening
“We lezen opnieuw onszelf in de vogel”

* steen van Chaleux, prehistorisch tablet van 14.000 jaar oud, gegraveerd met afbeeldingen van lokale fauna, omringd door resten van vogels.

* raveneconomie!
Jan Hendrik de Rijk, Vogels en mensen in Nederland, 2015. (en proefschrift): over verdelgingsacties. Kraaien zijn ongedierte, kraaienvanger is een beroep. (Waarom?? Zelfs mussen en spreeuwen zo bestempeld)
Eeuwenlang opgejaagd tegen vergoeding
Ca 1830 quasi verdwenen (vergisftigd, geschoten, platgeslagen, onthoofd), een zeldzaamheid als jachttrofee
=> raven zijn geprogrammeerd om de mens te wantrouwen
=> bijna verdwenen worden mensen nostalgisch // verlies van natuurlandschappen
=> populair achter tralies 🙄, gedwongen gezelschapsdier, entertainment. Spreekvogel waarvan de tong werd geknipt…

* uitgestorven als broedvogel in Vlaanderen in 1865, in Ndl in 1928, Wallonie in 1948, vernietiging laatste nest werd in beide gevallen gedocumenteerd… (niet als enige vogel).

* beschermers
Jean Massart, vogelbeschermer 1912, ornitholoog ULB
Jacques Delvaux zet ze weer uit ca 1979
WWF heeft fokprogramma in Ndl ca 1966 in Veluwe
Raven vestigen zich rond snelwegen vol platgereden aas 🙄 => antropoceenvogel die hun weg en voedsel vinden in mensenwereld
In combo met de wolf

* eerste natuurreservaat in Walton (?) door Charles Waterton (ca 1840)

[Alex T. · Rating 4 out of 5]

Overall a great read about ravens, particularly about their position in culture throughout history. I may have enjoyed the book about wolves by the same author a bit more, but this one was also really good and definitely delved into many topics regarding the bird's cultural standing throughout time in many societies.

If I do have a few gripes, it's that A) the book is very short, B) the subjects sometimes change a bit quickly, feeling disorganized and C) I wish there was more of a spotlight on Asian, Australian and African philosophies and stances regarding ravens.

Discussion of ravens in European and American cultures is delved into pretty deeply, but there is almost no mention of how Asian, Australian and African peoples and cultures see the animal. Which just confuses me because ravens live across almost the entire northern hemisphere (Asia included), Australia and Africa (based on a quick Google search they're not in South America though). It feels weird to only include western perspectives on the bird when other cultures around the world might have different things to offer. Just doesn't make this book feel like a very complete picture, if you get what I mean.

[Pieter Malengier · Rating 5 out of 5]

Na het lezen van dit informatieve boek kijk je met een andere blik naar elke raaf die doorheen je toekomstige leeservaringen zweeft! Gegarandeerd. Hoeveel symboliek kan er onder die zwarte veren en achter die priemende ogen schuilen?

[Jorn Hubo · Rating 3 out of 5]

Een hoop interessante info over raven raast voorbij in een knullig impressieproza.

[Ferre Wyckmans · Rating 3 out of 5]

Wat een veelzijdige blik op raven. Minder biologisch dan wel cultuur-historisch. Het verraadt een wel bijzondere interesse van Kristof Smeyers.

[Ellen Van Laer · Rating 3 out of 5]

*3,5/5

[Sarah Walsh · Rating 2 out of 5]

Vreselijk proza, interessant onderwerp. Jammer dat de auteur niet zo goed is gezien het interessante onderwerp

[Julia · Rating 3 out of 5]

niet wat ik verwachte

[Fatima Ualgasi · Rating 4 out of 5]

Quoth the raven: Nevermore