Cudowne przegięcie. Reportaż o polskim dragu

by Jakub Wojtaszczyk

Fascynująca opowieść o współczesnych drag queens, drag kings i drag queers.

Dla jednych to miłość od pierwszego wejrzenia, ujście dla fascynacji skrywanych przez lata. Dla drugich trudna droga docierania do siebie, wewnętrzna walka z krzywdzącymi stereotypami.

Niektórzy wiedzą od razu. Błyskawicznie opanowują techniki makijażu, a na scenie czują się jak ryby w wodzie. Innym proces odkrywania swojej tożsamości zajmuje długie lata.

Jedni się ukrywają, drudzy wręcz przeciwnie – manifestują swój sposób wyrażania siebie. Na złość szerzącej się nietolerancji.

Niektórzy wybierają scenę, inni ulicę, na której każdego dnia w krzykliwych kostiumach demonstrują płynność płci i celebrują różnorodność.

Jakub Wojtaszczyk zabiera czytelnika i czytelniczkę za kulisy niecodziennych widowisk. Wielobarwnych, nieokiełznanych, fascynujących. Tworzonych przez ludzi, których wyobraźnia nie ma granic. Towarzyszy artystom i artystkom podczas przygotowań do występów, podgląda w czasie akcji, słucha ich historii.

Cudowne przegięcie to wnikliwy reportaż o współczesnej scenie dragowej, jej czołowych performerach i performerkach, ich dziełach oraz działaniach. To także wyjątkowa opowieść o akceptacji i pasji, ale przede wszystkim – o wolności.

Genres: Nonfiction, LGBT, Queer, Polish Literature, Reportage

396 pages, Paperback

First published May 1, 2022

Reviews

[Tomasz · Rating 4 out of 5]

Okazało się, że wiem o polskim dragu (i o dragu ogólnie) znacznie więcej, niż myślałem, ale wydaje mi się, że dla osób kompletnie zielonych to będzie dobry start. Jestem zachwycony tym, że podczas lektury udało mi się zobaczyć na żywo występy znacznej części osób bohaterskich książki, bo rozszerzyło mi to znacznie perspektywę- szkoda, że w środku nie ma zdjęć, bo czasem musiałem sięgać po Googla i Instagram. Warsztatowo ok, ale bez szału. Cieszę się, że powstają pozycje, które oddają przestrzeń marginalizowanym grupom spoza mainstreamu.

[Karolina · Rating 3 out of 5]

Zacznę od tego, co tu dobre - głos dostała wreszcie społeczność, która wcześniej tego głosu nie miała. Wiele tu jest odczarowywania mitów i edukowania, doceniam różnorodność perspektyw pokazujących że drag to tak naprawdę spektrum - i ciekawym było dowiedzieć się jak wielkie kontrowersje to potrafi wywoływać wewnątrz naszego queerowego światka. Polska scena jest mała, ale bardzo zróżnicowana. Jest drag aktywistyczny i drag czysto rozrywkowy. Podobała mi się analiza wpływu RuPaula na rodzimą scenę, ukazanie podziału na przed i po erze Netfliksa i Drag Race. Należy docenić, że autor nie obstawał przy uświęconej kronikarskiej neutralności i w rozdziale w którym drag kings z dumą opowiadają o robieniu blackface pojawia się stosowny przypis wyjaśniający, dlaczego w istocie powinny się tego występu wstydzić.

Słabiej to wszystko wypada, jeśli akurat w reportażach się lubujemy, bo warsztatowo jest cienko i zdecydowanie za mało tu duszy. Można oprzeć non fiction na wywiadach, jasne, ale musi być jakiś balans pomiędzy tym a komentarzem autora. Tutaj tego zabrakło, większość rozdziałów to był zlepek wybranych cytatów i streszczeń wywiadów opublikowanych już gdzie indziej. Rozumiem, że autorowi nie udało się porozmawiać z każdym, ale w takim razie stawiam pod znakiem zapytania sens poświęcania takiej osobie 50 stron rozdziału kiedy legendy takie jak Kim Lee czy Lulla La Polaca dostały w sumie po 10-15 stron każda (!!).

Były momenty wspaniałe, jak opisy queerowej Warszawy lat 70 czy drogi przebytej od oglądania reality show do brylowania po scenach w całym kraju. Niestety więcej było męczących rozdziałów posklejanych niezdarnie z wywiadów, ogółem nad wszystkim wisiała jakaś atmosfera pobieżności, jakby autor się spieszył, gdy tylko coś zdążyło mnie wciągnąć i zainteresować, to wątek natychmiast się urywał.

[Ola LL · Rating 4 out of 5]

Trudno mi ją ocenić. Ostatecznie daję czwórkę za różnorodny dobór postaci do tego zbioru wywiadów, bo tak należałoby nazwać tę książkę. Reportersko i redakcyjnie jest bardzo nierówno.
Mimo wszystko inspirująca lektura. Niby znam, a jednak sporo googlowałam ;) a ostatecznie o to w non-fiction chodzi.

[dzbannik · Rating 4 out of 5]

Bardzo fajnie napisany reportaż, autor ma mega lekkie pióro, książkę pochłonęłam w zastraszającym tempie. Ale. Mam dwie uwagi, których uwzględnienie (w mojej ocenie) znacząco podniosłoby komfort lektury.

Po pierwsze, przypisy były momentami tak rozpasane, że bardzo przeszkadzały w skupieniu na głównym tekście. Ale też omawiały takie wątki, które spokojnie można było w ten główny tekst wpleść i nie spychać ich do przypisu, wszyscy by na tym zyskali. Jeżeli przypis zabiera pół strony, to widocznie jest na tyle ważny, że powinien awansować z adnotacji na wyższe stanowisko.

Po drugie, taki temat aż prosi się o zdjęcia. Brawa dla autora za bardzo plastyczne opisy osób bohaterskich, ale przy każdej nowej i nieznanej mi postaci musiałam robić przerwę i posiłkować się internetem, żeby zwizualizować sobie opisywane charakteryzacje i sceny. Być może mam uboga wyobraźnię, ale bardzo brakowało mi wizualizacji opisywanych osób.

[Marko · Rating 3 out of 5]

Książka ważna, oddająca głos tym, którzy często są pomijani, hejtowani, nielubiani, a przecież są tworzą, występują, performują.

RuPaul powiedziała "wszyscy rodzimy sie nago, a reszta jest dragiem". Dodajmy do tego otwórzmy umysły i akceptujmy...

[Nikola · Rating 4 out of 5]

[4.5 gwiazdki]
Niezwykły reportaż.
Miałam bardzo duże braki jeśli chodzi o naszą polską scenę dragową. Bardzo dobrze czytało się tę książkę jako taki "nowicjusz". Świetnie zbilansowane zostały opisy performance'ów oraz wywiady z drag personami - nie szło się tutaj znudzić.
Podobało mi się, że głos dostały wszystkie pokolenia, od najmłodszych po najstarszą drag queen w Polsce.
Teraz czego brakowało - innych źródeł niż ciągłe artykuły z Repliki i odsyłacze do postów instagramowych/podcastów. Brakowało mi również zdjęć osób, o których mowa czy zdjęć z ich występów: musiałam sama sięgać po to do Internetu.
To są jednak drobne niedociągnięcia, ten reportaż zawiera w sobie naprawdę dużo wartościowych treści, a przede wszystkim daje głos i reprezentację grupie zmarginalizowanej przez społeczeństwo. Polecam każdemu, kto po prostu chce się dowiedzieć.

[Kevin Elias · Rating 3 out of 5]

Fajnie, że ta książka powstała, ale jest niestety zbyt pobieżna, a niektóre z bohaterek_ów dość mało interesujący. Warsztatowo też średnio. Wolałbym raczej porządny reportaż aniżeli zbiór rozmów i cytatów z Repliki i podcastów.

[Martyna · Rating 3 out of 5]

Środowisko dla mnie totalnie obce, dlatego sięgnęłam po tę książkę. Liczyłam na głębsze wejście w życie i motywacje tych ludzi, a dostałam wiele pobieżnie opisanych historii. To, co mnie zaskoczyło najbardziej, to chyba zróżnicowanie tej grupy. Są ludzie, którzy po prostu się tym bawią, inni próbują znaleźć siebie, kolejni próbują „prostować” społeczeństwo, mimo że w samym środowisku LGBT brakuje często tolerancji dla dragu w ogóle, albo dla pomysłów na drag niektórych, bo jest inny od ogólnie przyjętego (autor o tym pisze kilkukrotnie, ale nie przeszkadza mu to w wychwalaniu pod niebiosa, jakie to jest cudowne, otwarte i nieoceniające środowisko). Jest też grupa z zapędami mesjanistycznymi, kreują się na wyzwolicieli ruchu LGBT, chociaż jak wynika z książki, nikt ich o to nie prosił.

To co przebija w tych opowieściach, to silna potrzeba bycia lubianym, podziwianym i akceptowanym. Z czego wynika? Z braku samoakceptacji? Z egocentryzmu? Na to odpowiedzi w książce nie znalazłam.

Negują płeć społeczną, krzyczą, że płeć jest w głowie, że zacofani hetero powinni być bardziej otwarci, że te wszystkie sukienki/makijaż/sposób zachowania to tylko rekwizyty narzucone społecznie, jednocześnie korzystają z tych typowo męskich/żeńskich, żeby udawać mężczyznę/kobietę.

[Aleksandra Danielewicz · Rating 3 out of 5]

Bardzo się cieszę, że taka pozycja powstała w Polsce. To na pewno krok milowy do widoczności polskich elgiebetów. Mam natomiast parę uwag. Po pierwsze: forma. Każdy rozdział przedstawia sylwetkę innej polskiej drag. Brakowało mi chronologii, ciągu przyczynowo-skutkowego. Mogło to być np. zbudowane od najstarszych do najmłodszych drag, pokazując przez to ewolucję polskiej sceny dragowej. Albo można było się skupić tylko na kilku sylwetkach i bardziej pogłębić ich historie. Czytając tę książkę czułam się trochę jakbym czytała artykuły w gazecie.
Brakowało mi również zdjęć przedstawiających opisywanych bohaterów. Sprawdzałam ich na Instagramie, ale to wiązało się z oderwaniem się od lektury.
Od lektury odrywała mnie również mnogość przypisów. Czasem moim zdaniem niepotrzebnych. Rozumiem, że książka miała być w zamyśle kierowana do szerszej publiki, ale nie oszukujmy się: sięgną po nią głównie osoby zainteresowane dragiem i społecznością queer. I takie osoby wiedzą z reguły czym jest padding, blending czy lip sync.
Ale ogólnie fajna pozycja, poznałam kilka nowych drag queen i dowiedziałam się więcej o tych, które już znałam i lubiłam.

[Kasia · Rating 4 out of 5]

Sięgnęłam po „Cudowne przegięcie”, ponieważ fascynuje mnie drag i po obejrzeniu „Nago. Głośno. Dumnie”chciałam dowiedzieć się więcej o polskich drag queen. Pierwsze, na co zwróciłam uwagę - jak to jest dobrze napisany reportaż! Już po pierwszym rozdziale stwierdziłam, że muszę koniecznie odszukać inne książki Jakuba Wojtaszczyka. Dzięki temu pozycja jest przystępna dla wszystkich, myślę, że spokojnie można ją polecać osobom, które z tematami związanymi ze społecznością LGBTQ+ nie mają nic wspólnego.

Osoby opisane w książce są w różnych momentach swoich karier. Zdarzało mi się, że szukałam kogoś na Instagramie i okazywało się, że ma zaledwie parę zdjęć i tysiąc obserwujących. Jestem ciekawa, na jakiej podstawie autor wybierał ludzi, których przedstawi. Mógł stworzyć mniej rozdziałów, za to bardziej je rozbudować, dzięki czemu książka byłaby bardziej ponadczasowa, a nie opisująca stan na dany rok. Z drugiej strony ilość postaci uświadamia, że mamy w Polsce naprawdę wiele osób zajmujących się dragiem.

Generalnie reportaż ma swoje wady, jest mało szczegółowy i brakuje w nim porządku, ale nie ma żadnej konkurencji na Polskim rynku i zdecydowanie warto go przeczytać!

[Karol Kollinger · Rating 5 out of 5]

Reportaż o sztuce. Napisany jakby z dystansu, na chłodno, ale nie ma wątpliwości co do stopnia zaangażowania się Autora. Jednocześnie niczego taki styl nie ujmuje, jak się wydaje, opisanemu światu i bohaterom - prawdziwym osobom, które tę sztukę tworzą. Raczej pozwala na spokojnie zagłębić się w opowieść. Choć dla wielu zapewne drag sztuką nie jest, ja po lekturze nie mam w tej kwestii wątpliwości. Przedstawiona w książce różnorodność polskiej sceny dragowej zaskoczyła mnie, ale było to moje pierwsze spotkanie z tematem. Tymczasem Autor podkreśla: "Nie jest to opowieść skończona, tylko zaledwie fragment pejzażu polskiego dragu". Na wstępie sygnalizuje też: "Uczyniłem, co w mojej mocy, aby osoby szukające reprezentacji mogły ją znaleźć, aby nieheteronormatywne dzieciaki wiedziały, że nie są same". Ja tak właśnie tę książkę odczytuję. Polecam!

[FeaFlisyon · Rating 3 out of 5]

Ważny i ciekawy temat, szkoda tylko, że trochę szwankuje wykonanie.
Zdecydowanie na minus brak zdjęć, niestety ale w przypadku dragu wygląd jest istotny i rzucanie samymi pseudonimami, zamiennie z imionami opisywanych osób wprowadza dużo chaosu, szczególnie przy takiej ilości przedstawionych postaci. Ciężko zapamiętac kto jest kim i jaki rodzaj dragu prezentuje. Dużo tu przytoczonych wypowiedzi z innych wywiadów, a nawet przeskoków czasowych, przez to całość sprawia dość chaotyczne i powierzchowne wrażenie.

[Krysia o książkach · Rating 3 out of 5]

Są tutaj świetne momenty, ale w większości panuje chaos, urywane myśli, momenty wyrwane z kontekstu. Czasami trudno przejść przez niektóre rozdziały i generalnie trwanie w czytaniu wymaga pewnej dozy samozaparcia. Zlepek wywiadów, cytatów, wpisów z sieci - nie jestem entuzjastycznie nastawiona do tego typu zabiegów.

Nie jest to zła książka, ale uważam, że wykonanie szwankuje, mogło być lepiej.

[Paulina P. · Rating 4 out of 5]

Super dla tych co dopiero wchodzą w polski drag i tych co już nieco liznęli temat, ale to reportaż nie wychodzący poza temat dragu i jego wcieleń. Przede wszystkim książka ta ukazuje pewien wycinek współczesnej polskiej społeczności LGBTQ+, zwłaszcza tej artystycznej części, choć nie tylko, pokazując jej piękne strony, a także sporo "brudów" jak, dajmy na to, nietolerancja i jej przejawy w samej społeczności.
Jedyny mankament to brak zdjęć.

[Szym · Rating 5 out of 5]

Absolutnie świetnie napisana książka. W niezwykle ciekawy sposób, pełna jest niezwykłych historii osób uprawiających drag. Osobom, które nie znają dragowego świata pozwoli go poznać, a osoby już go znające odnajdą tu wiele ciekawostek i nowych faktów od dragu. Masa olśniewających postaci polskiego dragu, których historie zainteresują wszystkich. Ogromnie polecam.

[Veronica · Rating 4 out of 5]

Może z lekka wstyd przyznać, ale jak chodzi o rodzimą scenę dragu to mało co wiem, więc ta książka była dla mnie pod tym względem idealna. Dowiedziałam się kilku nowych faktów, poznałam kilka nowych osób i to wszystko w dość przyjemnie napisanej wersji. Za reportażami aż tak nie przepadam i nieraz czytam je milion lat, więc miła niespodzianka była jak skończyłam ten w kilka dni.

[Kjuri · Rating 5 out of 5]

Wspaniały przekrój przez wspaniałą i hipnotyzującą różnorodność polskiego dragu :)

[A · Rating 5 out of 5]

Świetna książka o sztuce dragu na polskiej scenie

[pat · Rating 4 out of 5]

4.5

[Bonia ⁠☆ · Rating 5 out of 5]

Jedyne "ale" to brak zdjęć, gdyby nie moja znajomość postaci, które występują w książce to nie wiedziałabym o kogo chodzi

[Pokątnik Złowieszczek · Rating 4 out of 5]

Brakowało mi tu ilustracji. Wiem, koszty itd., ale temat taki, że aż by się prosiło (googlowanie to nie to samo).