Jump to ratings and reviews
Rate this book

Nieuw Licht #25

Autonomie. Een zelfhulpgids

Rate this book
Ruim tweehonderd jaar geleden riep de Duitse filosoof Immanuel Kant de mens op zich te bevrijden van dogma’s en slaafse volgzaamheid, van de macht van de kerk en van de macht der gewoonte. De ware Verlichting is volgens hem ‘het uittreden van de mens uit de onmondigheid waaraan hij zelf schuldig is’.

Filosoof Miriam Rasch vraagt zich af hoe dit moet, autonoom zijn in een tijd waarin Facebook beweert je beter te kennen dan je eigen moeder. Ze zoekt een antwoord op de vraag of wij onszelf nog wel autonoom kunnen maken, en of we dit zouden moeten willen. Want wat is er eigenlijk zo erg aan algoritmes die beter weten dan wijzelf wat goed voor ons is? En is autonomie niet een verkapte vorm van egoïsme?
Rasch zoekt scherp, open en geestig naar antwoorden op vragen die je niet durft te stellen omdat een ander dat vast beter kan. En zo gidst zij zichzelf en jou naar de overtuiging dat je in control bent.

Miriam Rasch is filosoof en essayist en verbonden aan de Willem de Kooning Academie.

112 pages, Paperback

First published March 1, 2022

2 people are currently reading
62 people want to read

About the author

Miriam Rasch

13 books16 followers
Miriam Rasch werkt als onderzoeker en docent bij het Instituut voor Netwerkcultuur van de Hogeschool van Amsterdam. Ze schrijft essays en kritieken voor onder meer De Gids, De Groene Amsterdammer, Revisor en het Amerikaanse deep-webmagazine The Torist. In 2015 won ze de Jan Hanlo Essayprijs Klein.

Ratings & Reviews

What do you think?
Rate this book

Friends & Following

Create a free account to discover what your friends think of this book!

Community Reviews

5 stars
4 (9%)
4 stars
18 (42%)
3 stars
13 (30%)
2 stars
6 (14%)
1 star
1 (2%)
Displaying 1 - 13 of 13 reviews
Profile Image for Inge Maes.
130 reviews10 followers
January 8, 2025
De reeks ‘Nieuw Licht’ is een filosofische pamflettenreeks waarbij het gedachtegoed van een klassiek (overleden) denker wordt gecombineerd met het gedachtegoed van een huidig (levende) denker, met betrekking tot een bepaald maatschappelijk thema.
In deze editie grijpt Miriam Rasch terug naar een tekst van Immanuel Kant om het thema ‘autonomie’ te beschrijven tegen de achtergrond van de digitale wereld die ons meer en meer beheerst. Concreet: Kan individuele autonomie nog tot werkelijke vrijheid leiden?
Het is niet de bedoeling dat de auteur ons een eenduidig antwoord biedt, maar dat ze handvatten reikt om zelf te denken. Deze quote van Kant is niet enkel het doel van dit boek, maar eveneens van de pamflettenreeks: “Heb de moed je van je eigen verstand te bedienen”.

De auteur staat eerst stil bij de vraag ‘Wat is autonomie?’ Auto-monos betekent zoiets als ‘zichzelf de wet stellend’ of ‘regerend op eigen gronden’. Miriam Rasch vult het persoonlijk in als ‘de mogelijkheid om een betekenisvolle relatie met de wereld te onderhouden’. Maar ze raadt elke lezer aan om er een eigen invulling aan te geven, want dat is waar ‘autonoom zijn’ voor staat.
Vervolgens gaat de auteur op zoek naar de waarde van persoonlijke autonomie t.o.v. autonome techniek die het steeds meer voor het zeggen heeft. Daarbij stelt ze steeds vaker de vraag of autonomie iets individueels moet zijn, of het niet in relatie kan staan tot de wereld, in de vorm van verbinding.
Daarna gaat de auteur te rade bij Kant, die het begrip ‘verlichting’ als volgt toelichtte: “Verlichting is het uittreden van de mens uit de onmondigheid waaraan hij zelf schuldig is. Onmondigheid is het onvermogen om zich van zijn verstand te bedienen, door een gebrek aan vastberadenheid en moed. Heb dus moed om je eigen verstand te gebruiken. Durf te denken.” Kant stelt hierbij als doel (of als methode) om zich volledig los te trekken van de buitenwereld, om zo het zuivere denken op te sporen.
Miriam Rasch verzet zich echter tegen deze zienswijze, enerzijds omdat de samenleving doorgeschoten is in het idee van eigen verantwoordelijkheid, en anderzijds omdat de leegte van het consumentisme de definitieve vorm van keuzevrijheid geworden is.
In een volgend hoofdstuk gaat de auteur in op het verschil tussen de vrije wil en autonomie. Hier wordt haar redenering te technisch en moeilijk om te volgen. Het komt over alsof ze te veel wil zeggen met weinig woorden. Haar gedachtegang is in mijn ogen onvoldoende helder geformuleerd. Plots verwerkt ze kruimels, bananen en peren in een betoog waarbij de vergelijking met vrije wil en autonomie mij volledig ontgaat.
Daarna komt ze opnieuw terug op het verschil tussen menselijke autonomie en autonome techniek (= automatisatie). Van daaruit probeert ze te ontrafelen waarom ze precies autonomie wenst. Hierbij lijkt ze uit te komen bij ‘wanhoop’. Vanuit wanhoop verlangt ze naar autonomie.
In elk hoofdstuk geeft de auteur korte lessen mee die als ankerpunt kunnen dienen om mee te dragen in het dagelijks leven. Zo hoeft iets niet sluitend begrepen te worden om erin te geloven en ernaar te handelen. Datakolonialisme moet je niet volledig kunnen doorgronden om toch enige autonomie te behouden op de digitale platformen. “Weiger je te laten verleiden door wat zij willen dat jij wilt.”

Ik verwacht van een filosofisch essay geen kant-en-klare- antwoorden maar ik hoop wel nieuwe inzichten te kunnen vergaren of verrijkt te worden met perspectieven die eerder aan mij voorbij gingen. Dit essay startte hoopvol maar geleidelijk aan verloor het essay aan gewicht omdat hier en daar haar gedachtegang van de hak op de tak sprong.
In het begin van haar betoog oppert ze voor het soort autonomie als ‘de mogelijkheid om een betekenisvolle relatie met de wereld te onderhouden’. Ik mis echter een duidelijke opbouw om van algoritmes vanuit de digitale wereld bij haar visie uit te komen. Toch geeft ze interessante visies zoals ‘je moet dat hoofd uit, wil je echt autonoom kunnen zijn’. Maar de uitwerking blijkt vaak te abstract en te vaag.
Ik heb het gevoel dat deze auteur tot meer in staat is. Ik zal zeker nog ander werk van haar lezen om na te gaan of ze me dan meer kan overtuigen.
Profile Image for Wouter van der Hoff.
34 reviews
July 19, 2024
Een goed en helder betoog over de menselijke toestand met betrekking tot zijn autonomie: namelijk, dat deze omhuld is door allerlei inherente paradoxen en kwaadbedoelde voorstellingen van buitenaf. Met Kants 'Was ist Aufklärung?' als uitgangspunt beoordeelt Rasche de mate waarin de tegenwoordige (westerse) mens autonoom is. Autonoom, aldus dit pamflet, wil zeggen: onbelemmerd en ongemanipuleerd, ofwel authentiek, datgene willen omwille van het ding zelf en daar vervolgens naar handelen. Een hele mondvol, maar toch op een manier vanzelfsprekend; en toch ook confronterend, want het aspect van handelen, dat vaak achterwege wordt gelaten, is net zo belangrijk als de voorstelling ervan.
Hoewel zelfhulpgidsen mij meestal de wenkbrouwen doen fronsen - de auteur zelf deelt dat sentiment overigens ook - is dit pleidooi rijk aan praktische denkoefeningen, overdenkingen en scherpzinnige observaties (paradoxen) die het betoog een leuk en bruikbaar doch een serieuze smaak geeft. Verder bespreekt het ook een aantal contemporaine filosofen, met name uit de postkoloniale traditie, en andere literaire auteurs die haar opvattingen ondersteunen. Op veel vlakken van dit boek ben ik het eens, alsof het mijn gedachten in woorden heeft vormgegeven: met name de paradox als thema komt mij zeer herkenbaar voor als een Kierkegaard-genieter.
Maar als Kierkegaard-genieter merk ik toch een zwaktepunt in het betoog, namelijk de belemmering die een persoon meemaakt in de vertwijfeling over de vormgeving van zijn autonomie. Mijns inziens is dit een permanente strijd met het zelf; de ontworsteling van buitense invloeden komt tot stand door de worsteling met het zelf. Dat is een sentiment dat door de auteur wordt gedeeld, al legt deze nadrukken op andere aspecten van de paradox met betrekking tot de menselijke toestand. Dat is natuurlijk een kwestie van persoonlijke smaak, dus het is niet een groot verwijt aan de auteur.
Zeker een aanrader voor wie geïnteresseerd is in kwesties over zelfbeschikking in tijden van massamedia en marktmanipulatie.
Profile Image for leren_lezen.
147 reviews
August 22, 2024
Niet mijn favoriete boek van Rasch, maar alsnog interessant en vermakelijk. Het essay had wat mij betreft gestructureerder gemogen qua stijl, maar de poëtische inhoud betreffende paradoxen, koans en inauthenticiteit vond ik heel erg mooi en fijn ❤️
Profile Image for Frederic De meyer.
188 reviews8 followers
August 10, 2022
Ik ben fan van dit initiatief van Frank Meester en Coen Simon, waarin ze hedendaagse denkers vragen om oudere stellingen van 'klassieke' filosofen af te toetsen aan hedendaagse inzichten en ontwikkelingen. Het pamflet-formaat verplicht de schrijvers om gevat te zijn en tot de kern van hun denken te gaan, wat een voordeel is, maar ook om zich niet te zeer te bekommeren om de argumenten ervoor (of ertegen), wat dan weer een nadeel is.

In het geval van Rasch lijkt het nadeel door te wegen. Ze had er denk ik beter aan gedaan om twee tot drie van haar ideeën zorgvuldig uit te werken, in plaats van alle (of alleszins vele) ideeën in een korte tekst samen te persen. Je raakt als lezer makkelijk de draad en de weg kwijt (tenzij je haar werk al kent, misschien, wat niet mijn geval is). Al heeft het, zoals steeds bij deze reeks, en zoals wellicht ook de bedoeling is, mijn leeslijst een tiental centimeter dikker gemaakt...
44 reviews
July 22, 2022
Hmm, ik had hier iets heel anders bij gedacht. Wel leuk uitgangspunt, een zelfhulpgids voor autonomie, maar ik vond het niet zo heel duidelijk als ik had gehoopt, en Rasch' opvatting van wat autonomie is is (ten dele) anders dan die van mij. Ik denk wel een belangrijk boek, maar heb het net niet goed genoeg begrepen om dat zeker te weten.
Profile Image for Martijn Van.
Author 5 books5 followers
March 21, 2023
Dit boekje uit de nieuw licht reeks neemt het ene moment ruim de tijd om flink diep in de verhoudingen te duiken maar op het andere moment voelt het als grote sprongen snel thuis waardoor het voelt alsof er teveel in te weinig paginas behandeld moet worden. Jammer want het boek heeft zeker een aantal erg sterke passages.
Profile Image for Inge Janse.
312 reviews81 followers
August 3, 2022
Dit boek was niet voor mij (en dan sta ik nog wel in het dankwoord ook, god allemachtig, hoe ga ik Miriam ooit onder ogen komen?). Ik voel me tijdens het lezen dom omdat ik elke keer vergeet wat heteronomie betekent (wat blijkbaar / schijnbaar / geloof ik de tegenhanger is van autonomie).

Maar ik weet ook niet meer zeker wat autonomie is. En of dataïsme nou goed of slecht is. Sterker nog: ik kan me niets meer herinneren van dit boek in termen van 'dit inzicht was boem!' of 'nu snap ik iets wat ik hiervoor niet snapte'. Ik weet ook niet of ik nou autonomer moet/mag/zal worden of niet. Ik weet niets.

Of is dat de bedoeling, dat ik er niets van snap, teruggeworpen op het eigene, opkrabbelend en mezelf realiserend? Ook dat weet ik niet.

Want (en nu ga ik iets zeggen waar Miriam, weet ik uit ervaring, een teringhekel aan heeft): ik mis de voorbeelden. Het blijft voor mij te abstract, ik kan het niet concreet maken voor mezelf, de inzichten (als ik ze al had) projecteren op mijn eigen wereld.

Misschien sla ik met die vraag ook alles plat, als niet-filosoof (ik kom dit probleem vaker tegen als ik geconfronteerd (zo voelt het inderdaad) word met filosofie), maar ik kan niet zonder voorbeelden. En dus blijven de zinnen - die zeer mooi geschreven zijn, inclusief verrassende kaders en tips - voorbijkomen zonder dat ze beklijven, en moet ik soms even terugbladeren om zeker te weten of ik niet wat pagina's gemist heb (spoiler: ja en nee, misschien, soms).

Misschien is filosofie als poëzie, een vorm die je niet consumeert maar verwerkt. Dat ik trager moet lezen, kauwen op de woorden, zinnen, alinea's, ideeën, overpeinzingen, vragen. En ik heb het ook geprobeerd hoor! Hand op mijn hart. Maar het lukte me gewoon niet.

Daarom dit boekidee voor Miriam: Miriam Rasch. Een zelfhulpgids. Zodat ook niet-Miriams het kunnen volgen.
Profile Image for Fifi.
541 reviews20 followers
August 1, 2024
‘Wat weegt zwaarder, zelfstandigheid of de prijs die je daarvoor betaalt, onverantwoordelijkheid?’
#DeZinVanHetBoek

Eerlijk is eerlijk: na eerste lezing vond ik het allemaal iets te wollig. Maar bij tweede lezing werd voor mij helderder wat Rasch wilde zeggen.
Zonder te beweren dat ik al haar ideeën correct interpreteer, heb ik hier veel interessants uit kunnen halen. Bijvoorbeeld dat we dataficatie ook kunnen begrijpen als datakolonialisme, omdat sprake is van uitbuiting door machtige techbedrijven die zich onze gegevens toe-eigenen. En door de term representatie te gebruiken voor wat ik ken als medialisering, maakt Rasch duidelijk hoezeer digitale technologie ons idee over wie anderen zijn en wie we zelf zijn, volledig vervormt. ‘Weggehouden uit de ‘echte’ wereld,’ stelt ze, ‘ben je steeds meer overgeleverd aan de beelden die anderen daarvan maken – en voor zowel het weghouden als voor de vervangende beelden is de technologie(sector) hoofdverantwoordelijk.’

Ook bezien vanuit mijn vakgebied, het onderwijs, is dit een heel lezenswaardig boekje. Zie daarvoor de boekbespreking op mijn blog
Profile Image for Timothy.
149 reviews
March 20, 2023
Interessant boek dat ingaat op de vraag of autonomie zowel mogelijk als wensbaar is in onze digitale en door algoritme gevormde én verbeelde wereld. Er zijn meerdere raakvlakken met Rasch's eerdere boek Frictie, welk ging over de relatie van ethiek met algoritmes, digitalisering en big data. Hoewel het boek - met enige humor - als een zelfhelpgids wordt gepresenteerd, leest het in mijn ervaring meer als een essay waarbij meer kritische vragen worden opgeworpen dan eenduidige antwoorden of adviezen worden aangereikt. Dit is naar mijn mening ook de kracht van dit boek, dat je per keer kunt gaan worstelen met deze vragen en (wellicht) met op andere antwoorden kan uitkomen. Vooral Rasch haar bespreking van transparantie en authenticiteit, hoe de technische interpretatie hiervan op problematische wijze wordt toegepast op de mens en hoe de uitwerking hiervan meer voordeliger is voor het algoritme en de bedrijven die er achter zitten dan mens en samenleving zelf, vond ik pakkend en is iets waar ik de komende periode over door wil denken.
This entire review has been hidden because of spoilers.
Profile Image for Mary.
122 reviews
July 27, 2022
De achterkant deed een interessanter verhaal vermoeden dan het uiteindelijk was. Niet zo duidelijk uiteen gezet als ik had gehoopt, wel leuke en interessante standpunten en 'oefeningen'. Maar het greep me helaas niet echt aan noch zette het me aan het denken zoals ik hoopte. Of ik snapte het misschien gewoon niet voldoende.
Profile Image for Jonathan Van der horst.
180 reviews16 followers
September 13, 2023
Te kort en te versplinterd om echt te kunnen beklijven, maar op de momenten dat Rasch haar willful innerchild loslaat toch wel verfrissend.

3,5
197 reviews
August 18, 2023
not worth the paper or the ink used to produce his 'book', ''pamphlet', 'paper'?
Displaying 1 - 13 of 13 reviews

Can't find what you're looking for?

Get help and learn more about the design.