What do you think?
Rate this book
Życie Guastavina i Guastavina
Nowa książka Andresa Barby, znanego z powieści Małe rączki i Świetlista republika. Brawurowa quasi-biografia jednego z wielkich budowniczych Nowego Jorku, Rafaela Guastavina, i jego syna, także Rafaela Guastavina, w której wszystko jest prawdopodobne, ale nic pewne.
Nazwiska, daty i wydarzenia się zgadzają. Faktycznie, Guastavino senior, hiszpański zbieg i wizjoner architektury, opatentował w Ameryce system konstrukcji znany w Europie od średniowiecza i odmienił oblicze sławnego miasta. Ale co z dniem powszednim bohatera? Jego szaleństwem i pasją? I co nam powiedzą dokumenty o zmaganiach Guastavina juniora z cieniem potężnego ojca?
Barba łączy biografistykę z fikcją, relacjonuje fakty i puszcza wodze fantazji. Robi to tak, że twarze Guastavinów już zawsze będą miały rysy, które im nadał, cokolwiek powiedzą o tym encyklopedie.
Nazwiska, daty i wydarzenia się zgadzają. Faktycznie, Guastavino senior, hiszpański zbieg i wizjoner architektury, opatentował w Ameryce system konstrukcji znany w Europie od średniowiecza i odmienił oblicze sławnego miasta. Ale co z dniem powszednim bohatera? Jego szaleństwem i pasją? I co nam powiedzą dokumenty o zmaganiach Guastavina juniora z cieniem potężnego ojca?
Barba łączy biografistykę z fikcją, relacjonuje fakty i puszcza wodze fantazji. Robi to tak, że twarze Guastavinów już zawsze będą miały rysy, które im nadał, cokolwiek powiedzą o tym encyklopedie.
- GenresSpainSpanish Literature
120 pages, Hardcover
First published November 11, 2020
5 people are currently reading
259 people want to read
About the author
Andrés Barba
82 books319 followersAndrés Barba is the award-winning author of numerous books, including Such Small Hands and The Right Intention. He was one of Granta's Best Young Spanish novelists and received the Premio Herralde for Luminous Republic, which will be translated into twenty languages.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 52 reviews
April 13, 2022
Andrés Barba, hiszpański pisarz mieszkający w Argentynie, który zachwycił "Świetlistą republiką" i "Małymi rączkami" postanowił napisać zbeletryzowaną biografię dwóch Rafaelów Guastavinów - inżyniera, który odmienił Nowy Jork i jego syna, który już nie musiał niczego odmieniać, poza może własnym życiem.
Emigrant z Hiszpanii, który do Wielkiego Jabłka przypłynął w 1881 roku razem ze swoim najmłodszym synem, noszącym to samo imię i nazwisko, wprowadził do amerykańskiego pejzażu architektonicznego charakterystyczne sklepienia. "System łukowy Guastavino" przypominający sklepienie katalońskie był rewolucją ze względu na swoją niską cenę, elegancję, a przede wszystkim - ogniotrwałość.
Barba postanowił napisać biografię Guastavinów przyglądając im się z oddali. Wypowiadający się w pierwszej osobie liczby mnogiej narrator książki bardziej niż samym bohaterem zajmuje się możliwościami opowiadania czyjegoś życia. “Biograf jest zawsze z konieczności egzegetą, który musi zinterpretować wiele możliwych znaczeń”, pisze Barba i wciąga czytelnika w grę z biografią hiszpańskiego architekta. Narrator tej historii podkreśla, że nad faktografię górę bierze “powieściopisarska natura”, która każe mu dopisywać rzeczy, których biografowi nie wolno.
“To musiało się wydarzyć z początkiem zimy 1880 roku. Wyobrażamy go sobie, jak się prostuje, wciąż opierając się na łokciu, zasłonięty sumiastym wąsem, który zapuścił” - pisze Barba o momencie podjęcia przez Guastavino decyzji o emigracji. Za chwilę nastąpi w tej historii suspens, ale wcześniej dowiemy się, że większości projektów inżynier niedoszacowywał. Ta gra z biografią i jej konstrukcją momentami pozwala czytelnikowi lepiej poczuć emocje człowieka, który porzucił karierę w Hiszpanii i wyjechał z tego - jak pisze bardziej Barba, niż myśli Guastavino - “gównianego kraju”. Ale jest też okrutnie męcząca, zwłaszcza gdy umiera ojciec, z którym biografa-pisarza łączy całkiem sporo i przychodzi czas na opisywanie życia jego syna. Nadmierne skupienie się Barby na samej konstrukcji opowieści i błyskotkach własnych przemyśleń sprawia, że możemy poczuć niedosyt faktów.
Barba próbuje być w “Życiu Guastavina…” jak Julian Barnes w “Wymiarach życia” i wyłuskiwać z biografii swoich bohaterów momenty, które pozwolą na snucie szerszej refleksji o świecie. Bywają to jednak refleksje niezbyt głębokie. Pisze Barba na przykład tak: “Nie wiemy co to głód, nie możemy wyobrazić sobie głodu, nie wiemy, co to wygnanie,nie możemy wyobrazić sobie wygnania, ale wiemy, że brak szczęścia utkany jest jedynie z wrażeń”. Po pierwsze w dość okrutny sposób rzeczywistość zweryfikowała nam twierdzenie, że “nie możemy wyobrazić sobie wygnania”, po drugie - czy naprawdę, żeby napisać, że “brak szczęścia utkany jest jedynie z wrażeń”, trzeba mieszać do tego głód i wygnanie?
“Fakty nigdy nie przynoszą życiu splendoru”, pisze Barba. I jest w tym niby jakaś prawda, ale właściwie jaka? Fakt przecież może sprawić, że czyjeś życie stanie się interesujące dla pisarza, a to już przynosi mu splendor - przynajmniej w założeniu, bo można trafić na złego pisarza i wtedy nawet najciekawsze zdarzenia nie sprawią, że opisane życie będzie miało w sobie jakikolwiek splendor.
Choć jest to dobrze napisana książka, miejscami wciągająca, to podczas lektury miałem cały czas wrażenie, że gdzieś to już czytałem. Podobnie jak u Barnesa są u Barby celowe powtórzenia, wyliczenia, refleksyjne wprowadzenia do rozdziałów, nagłe odwoływanie się do rzeczywistości, której nie mogli doświadczyć opisywani na kartach książki bohaterowie. Pisanie o tym, że na podstawie tych samych faktów każdy może opowiedzieć inna historię, a biografia jest zawsze spekulacją, nie powalają mnie jakoś szczególnie na kolana. Zwłaszcza, że tymi spekulacjami Barba mnie pod koniec zaczął trochę zamęczać.
Gdzieś tu ginie to, co było najciekawsze od samego początku - historia człowieka, który zostawił za sobą wszystko i zaczął śnić amerykański sen, który okazał się dla niego raczej tragiczny. I historia więzi ojca z synem, co oczywiście w połączeniu z architekturą, którą się zajmują, rodzi świetne możliwości metaforyzacji (sklepienie, spoiwo, ogniotrwałość, łatwopalność…). To wszystko w pewnym momencie ginie pod przyciężką warstwą stylizacji.
Są tu i Borges, i Barnes, i tylko Barby jakby najmniej. To by była wspaniała książka, gdyby nie chochlik w uchu mówiący mi: wszystko to już gdzieś przeczytałeś.
Emigrant z Hiszpanii, który do Wielkiego Jabłka przypłynął w 1881 roku razem ze swoim najmłodszym synem, noszącym to samo imię i nazwisko, wprowadził do amerykańskiego pejzażu architektonicznego charakterystyczne sklepienia. "System łukowy Guastavino" przypominający sklepienie katalońskie był rewolucją ze względu na swoją niską cenę, elegancję, a przede wszystkim - ogniotrwałość.
Barba postanowił napisać biografię Guastavinów przyglądając im się z oddali. Wypowiadający się w pierwszej osobie liczby mnogiej narrator książki bardziej niż samym bohaterem zajmuje się możliwościami opowiadania czyjegoś życia. “Biograf jest zawsze z konieczności egzegetą, który musi zinterpretować wiele możliwych znaczeń”, pisze Barba i wciąga czytelnika w grę z biografią hiszpańskiego architekta. Narrator tej historii podkreśla, że nad faktografię górę bierze “powieściopisarska natura”, która każe mu dopisywać rzeczy, których biografowi nie wolno.
“To musiało się wydarzyć z początkiem zimy 1880 roku. Wyobrażamy go sobie, jak się prostuje, wciąż opierając się na łokciu, zasłonięty sumiastym wąsem, który zapuścił” - pisze Barba o momencie podjęcia przez Guastavino decyzji o emigracji. Za chwilę nastąpi w tej historii suspens, ale wcześniej dowiemy się, że większości projektów inżynier niedoszacowywał. Ta gra z biografią i jej konstrukcją momentami pozwala czytelnikowi lepiej poczuć emocje człowieka, który porzucił karierę w Hiszpanii i wyjechał z tego - jak pisze bardziej Barba, niż myśli Guastavino - “gównianego kraju”. Ale jest też okrutnie męcząca, zwłaszcza gdy umiera ojciec, z którym biografa-pisarza łączy całkiem sporo i przychodzi czas na opisywanie życia jego syna. Nadmierne skupienie się Barby na samej konstrukcji opowieści i błyskotkach własnych przemyśleń sprawia, że możemy poczuć niedosyt faktów.
Barba próbuje być w “Życiu Guastavina…” jak Julian Barnes w “Wymiarach życia” i wyłuskiwać z biografii swoich bohaterów momenty, które pozwolą na snucie szerszej refleksji o świecie. Bywają to jednak refleksje niezbyt głębokie. Pisze Barba na przykład tak: “Nie wiemy co to głód, nie możemy wyobrazić sobie głodu, nie wiemy, co to wygnanie,nie możemy wyobrazić sobie wygnania, ale wiemy, że brak szczęścia utkany jest jedynie z wrażeń”. Po pierwsze w dość okrutny sposób rzeczywistość zweryfikowała nam twierdzenie, że “nie możemy wyobrazić sobie wygnania”, po drugie - czy naprawdę, żeby napisać, że “brak szczęścia utkany jest jedynie z wrażeń”, trzeba mieszać do tego głód i wygnanie?
“Fakty nigdy nie przynoszą życiu splendoru”, pisze Barba. I jest w tym niby jakaś prawda, ale właściwie jaka? Fakt przecież może sprawić, że czyjeś życie stanie się interesujące dla pisarza, a to już przynosi mu splendor - przynajmniej w założeniu, bo można trafić na złego pisarza i wtedy nawet najciekawsze zdarzenia nie sprawią, że opisane życie będzie miało w sobie jakikolwiek splendor.
Choć jest to dobrze napisana książka, miejscami wciągająca, to podczas lektury miałem cały czas wrażenie, że gdzieś to już czytałem. Podobnie jak u Barnesa są u Barby celowe powtórzenia, wyliczenia, refleksyjne wprowadzenia do rozdziałów, nagłe odwoływanie się do rzeczywistości, której nie mogli doświadczyć opisywani na kartach książki bohaterowie. Pisanie o tym, że na podstawie tych samych faktów każdy może opowiedzieć inna historię, a biografia jest zawsze spekulacją, nie powalają mnie jakoś szczególnie na kolana. Zwłaszcza, że tymi spekulacjami Barba mnie pod koniec zaczął trochę zamęczać.
Gdzieś tu ginie to, co było najciekawsze od samego początku - historia człowieka, który zostawił za sobą wszystko i zaczął śnić amerykański sen, który okazał się dla niego raczej tragiczny. I historia więzi ojca z synem, co oczywiście w połączeniu z architekturą, którą się zajmują, rodzi świetne możliwości metaforyzacji (sklepienie, spoiwo, ogniotrwałość, łatwopalność…). To wszystko w pewnym momencie ginie pod przyciężką warstwą stylizacji.
Są tu i Borges, i Barnes, i tylko Barby jakby najmniej. To by była wspaniała książka, gdyby nie chochlik w uchu mówiący mi: wszystko to już gdzieś przeczytałeś.
January 9, 2023
“Je kunt van de biografie zeggen wat Borges van de barok zei: het is een genre dat zijn mogelijkheden heeft uitgeput en daarom grenst aan de karikatuur.” Zo begint Andrés Barba zijn aantekening die als voorwoord dient bij dit verhaal over het wedervaren van vader en zoon Guastavino. Vervolgens onderneemt hij een poging om de beide levens, waarbij de zoon de vader zal overtreffen, te beschrijven aan de hand van een handvol feiten (“We weten dat …”), een aantal onzekerheden (“We weten niet of …”), heel wat veronderstellingen (“We nemen aan dat …”) en evenveel verzinsels (“Het is misschien niet zo gegaan, daar zijn we ons van bewust, maar het had wel precies zo moeten gaan.”). Hij doet dat in een verhaal dat bijzonder vlot leest, in een eenvoudige maar bijzondere schrijfstijl die de lezer op het puntje van de stoel houdt. Onmogelijk om het boek aan de kant te leggen, waardoor je onvermijdelijk (te) snel gaat lezen.
Nochtans zijn bepaalde passages niet altijd even makkelijk te verteren en nodigen ze uit tot nadenken: “We weten niets en geschiedenis is een leugen en liefde bestaat niet, maar soms volstaat angst, angst als het gouddraad uit een sprookje, om alle verloren werkelijkheden te overwinnen; waarheid, wetenschap, liefde. Voor elk gebaar dat onder verdenking staat genereert angst een reeks van mogelijke steden. Boezem iemand die in staat is die te bouwen angst in en de wereld is van jou.” Deze gedachte, die je toch even moet herkauwen om hem te laten bezinken en de volledige reikwijdte te vatten, vormt een rode draad waar Barba nu en dan in het verhaal op terugkomt of naar verwijst.
Het leven van de beide Guastavino’s uit de titel van dit kleinood valt kort samen te vatten. Op het einde van negentiende eeuw vertrekt Guastavino senior vanuit Valencia naar de VS om een nieuw leven op te bouwen. Hij laat alles en iedereen achter (met uitzondering van één van zijn zonen wel te verstaan), maar drukt ergens veertigduizend dollar achterover, genoeg om met een voorsprong te starten op alle andere gelukzoekers die door de transatlantische overtochten uitgespuwd worden in New York. Hij patenteert er een techniek die in Europa in de Middeleeuwen ingang gevonden heeft als de zijne, nadat hij er een kleine maar belangrijke verandering aan toegevoegd heeft. Na zijn dood neemt Guastavino junior over en overtreft de vader. Vanuit de zekerheden - beide Guastavino’s hebben honderden iconische gebouwen neergezet in New York en ver daarbuiten - krijg je een inkijk in wat hun gedachtegang, liefdesleven en dagdagelijkse beslommeringen (hadden kunnen) zijn.
Barba doet dit met verve en op een compleet andere manier dan de eerste twee boeken die ik van hem gelezen heb. Zijn Republiek van licht vormde voor mij dé ontdekking van 2019, Kleine handen een lichte teleurstelling na die eerste kennismaking, maar met dit boekje ontpopt hij zich als een ware exegeet. Zoals hij het zelf verwoordt in zijn aantekening vooraf: elke biograaf moet informatie interpreteren en aan een leven een vorm en betekenis toekennen die het bijna nooit heeft gehad. Hij doet dat meesterlijk.
“Alleen een maatschappij die ons informatie met wijsheid laat verwarren is in staat dit elementaire aspect van de geschiedschrijving te vergeten: dat elke biografie, hoe goed gedocumenteerd ook, onvermijdelijk fictie is. (…) Ik zou in elk geval graag willen dat dit verzonnen verhaal het verdient om waar te zijn.”
Missie geslaagd, met verve.
Nochtans zijn bepaalde passages niet altijd even makkelijk te verteren en nodigen ze uit tot nadenken: “We weten niets en geschiedenis is een leugen en liefde bestaat niet, maar soms volstaat angst, angst als het gouddraad uit een sprookje, om alle verloren werkelijkheden te overwinnen; waarheid, wetenschap, liefde. Voor elk gebaar dat onder verdenking staat genereert angst een reeks van mogelijke steden. Boezem iemand die in staat is die te bouwen angst in en de wereld is van jou.” Deze gedachte, die je toch even moet herkauwen om hem te laten bezinken en de volledige reikwijdte te vatten, vormt een rode draad waar Barba nu en dan in het verhaal op terugkomt of naar verwijst.
Het leven van de beide Guastavino’s uit de titel van dit kleinood valt kort samen te vatten. Op het einde van negentiende eeuw vertrekt Guastavino senior vanuit Valencia naar de VS om een nieuw leven op te bouwen. Hij laat alles en iedereen achter (met uitzondering van één van zijn zonen wel te verstaan), maar drukt ergens veertigduizend dollar achterover, genoeg om met een voorsprong te starten op alle andere gelukzoekers die door de transatlantische overtochten uitgespuwd worden in New York. Hij patenteert er een techniek die in Europa in de Middeleeuwen ingang gevonden heeft als de zijne, nadat hij er een kleine maar belangrijke verandering aan toegevoegd heeft. Na zijn dood neemt Guastavino junior over en overtreft de vader. Vanuit de zekerheden - beide Guastavino’s hebben honderden iconische gebouwen neergezet in New York en ver daarbuiten - krijg je een inkijk in wat hun gedachtegang, liefdesleven en dagdagelijkse beslommeringen (hadden kunnen) zijn.
Barba doet dit met verve en op een compleet andere manier dan de eerste twee boeken die ik van hem gelezen heb. Zijn Republiek van licht vormde voor mij dé ontdekking van 2019, Kleine handen een lichte teleurstelling na die eerste kennismaking, maar met dit boekje ontpopt hij zich als een ware exegeet. Zoals hij het zelf verwoordt in zijn aantekening vooraf: elke biograaf moet informatie interpreteren en aan een leven een vorm en betekenis toekennen die het bijna nooit heeft gehad. Hij doet dat meesterlijk.
“Alleen een maatschappij die ons informatie met wijsheid laat verwarren is in staat dit elementaire aspect van de geschiedschrijving te vergeten: dat elke biografie, hoe goed gedocumenteerd ook, onvermijdelijk fictie is. (…) Ik zou in elk geval graag willen dat dit verzonnen verhaal het verdient om waar te zijn.”
Missie geslaagd, met verve.
April 28, 2022
3.5/5⭐️
February 11, 2023
Un "artefacto literario" muy conseguido, sin ninguna duda. Admirable el estilo, sobre todo. También su fabulosamente conseguida falta de sentido. Un gran escritor, Barba. Me ha dejado con ganas de leer más de él, y eso es mucho.
March 1, 2021
Deliciosa lectura de la vida de los Guastavino. He terminado con ella inmediatamente después de leer "A prueba de fuego" de Javier Moro y con el mismo tema. Esta es una biografía interesante informativa y bastante convencional, ideal para documentarme en la vida de estos arquitectos. He leído el libro de Barba en este momento [no, no estoy tarado] por ser breve y captar mi atención la nota inicial del autor con una referencia a Borges y un aviso a navegantes: Cito: "Con el mismo puñado de datos fragmentarios y el pertinente aparato retórico, podrían hacerse múltiples biografías opuestas". Y eso es lo que tenemos aquí. Solo que Barba se compadece de nosotros y nos advierte de lo que va a hacer y no es biografía sino literatura. Se convierte en un "trickster [que] realiza una misión cultural importante: se resiste al encasillamiento de arquetipos, modificándolos o incluso transformándolos;". Una vez advertido, he disfrutado como un enano esta lectura contrastándola con el texto de Moro. Excelente ejercicio de diversionitis literaria.
March 16, 2023
6/10
Najmniej interesująca - dla mnie, ale mimo wszystko to było dobre spotkanie. Jak wejście do znajomego domu❤️
Najmniej interesująca - dla mnie, ale mimo wszystko to było dobre spotkanie. Jak wejście do znajomego domu❤️
January 7, 2021
Rafael Guastavino, arquitecto valenciano, viaja a Nueva York con el fin de patentar la bóveda medieval tabicada. Un viaje pretensioso que acaba convirtiéndose en un claro ejemplo de cómo las señas de identidad nacionales van siendo construidas de forma espontánea, aleatoria e inesperada.
Bajo este pretexto, Andrés Barba nos presenta una biografía del arquitecto y de su hijo, que se nos muestra desde un primer momento como lo que es, la novelización de una vida. El autor aúna las fuentes documentales sin recurrir al falso histórico, reconstruyendo la trayectoria del artista, de modo que podamos conocerle, tenerle simpatía (o no) y disfrutar de su vida y obra.
Es destacable la capacidad del escritor para convertir la vida de Guastavino y Guastavino en algo entretenido, libre de conjeturas (ya que a lo largo de la novela aborda los pasajes más fantasiosos de un modo que no conduzca a error en el lector) y didáctico (los términos arquitectónicos se explican con sencillez, de modo que es fácil imaginar las construcciones y se entiende la trascendencia de sus hazañas). Todo ello narrado con un fuerte lirismo que convierte la lectura en un verdadero placer.
En definitiva, en esta obra encontramos un género que debería sentar precedentes, una historia humana donde aprendemos sobre el artista pero no sobre el genio, una vida real y con la que puede empatizarse; un género que se aleja de la idealización del artista y su despersonificación, factores que a menudo dificultan el acercamiento al arte de aquellas personas no formadas en el campo.
Lo único que he echado en falta ha sido un anexo de imágenes o alguna ilustración entre los capítulos que me acercara a los edificios, al menos los más emblemáticos, que se mencionan en el texto.
Bajo este pretexto, Andrés Barba nos presenta una biografía del arquitecto y de su hijo, que se nos muestra desde un primer momento como lo que es, la novelización de una vida. El autor aúna las fuentes documentales sin recurrir al falso histórico, reconstruyendo la trayectoria del artista, de modo que podamos conocerle, tenerle simpatía (o no) y disfrutar de su vida y obra.
Es destacable la capacidad del escritor para convertir la vida de Guastavino y Guastavino en algo entretenido, libre de conjeturas (ya que a lo largo de la novela aborda los pasajes más fantasiosos de un modo que no conduzca a error en el lector) y didáctico (los términos arquitectónicos se explican con sencillez, de modo que es fácil imaginar las construcciones y se entiende la trascendencia de sus hazañas). Todo ello narrado con un fuerte lirismo que convierte la lectura en un verdadero placer.
En definitiva, en esta obra encontramos un género que debería sentar precedentes, una historia humana donde aprendemos sobre el artista pero no sobre el genio, una vida real y con la que puede empatizarse; un género que se aleja de la idealización del artista y su despersonificación, factores que a menudo dificultan el acercamiento al arte de aquellas personas no formadas en el campo.
Lo único que he echado en falta ha sido un anexo de imágenes o alguna ilustración entre los capítulos que me acercara a los edificios, al menos los más emblemáticos, que se mencionan en el texto.
March 3, 2025
3,75*
April 8, 2022
Ognista (a właściwie: ognioodporna) republika. Andrés Barba znów strzela celnie.
W „Życiu Guastavina i Guastavina” hiszpański pisarz odchodzi od stylu, którym zachwycał w „Świetlistej republice” i „Małych rączkach”. Nie ma tu atmosfery niepokoju i eksplorowania zakamarków dziecięcej psychiki. Zamiast tego podróżujemy do Nowego Jorku by zagłębiać splątane losy dwóch architektów - ojca i syna. Śledzimy ich kariery zawodowe i relacje osobiste. Czy to biografia? Literacki ��art?
Barba po mistrzowsku bawi się konwencją i raz po raz przeskakuje pomiędzy stylistykami. Na 128 stronach był w stanie oddać portrety psychologiczne swoich bohaterów, opisać dekady zdarzeń i nasycić całość życiem. To ostanie tętni tu z niezwykłą siłą. Zastanawiam się czy cytowany w powieści Borges stał się inspiracją do odmalowania tej historii poprzez prostotę i zwięzłość zamiast setek stron pełnych przygód? Podziwiam kunszt, który sprawia, że książkę tę czyta się nie jak szkic, ale utwór kompletny.
Egzemplarz otrzymałam od Wydawnictwa Filtry. Tłumaczenie Katarzyna Okrasko.
W „Życiu Guastavina i Guastavina” hiszpański pisarz odchodzi od stylu, którym zachwycał w „Świetlistej republice” i „Małych rączkach”. Nie ma tu atmosfery niepokoju i eksplorowania zakamarków dziecięcej psychiki. Zamiast tego podróżujemy do Nowego Jorku by zagłębiać splątane losy dwóch architektów - ojca i syna. Śledzimy ich kariery zawodowe i relacje osobiste. Czy to biografia? Literacki ��art?
Barba po mistrzowsku bawi się konwencją i raz po raz przeskakuje pomiędzy stylistykami. Na 128 stronach był w stanie oddać portrety psychologiczne swoich bohaterów, opisać dekady zdarzeń i nasycić całość życiem. To ostanie tętni tu z niezwykłą siłą. Zastanawiam się czy cytowany w powieści Borges stał się inspiracją do odmalowania tej historii poprzez prostotę i zwięzłość zamiast setek stron pełnych przygód? Podziwiam kunszt, który sprawia, że książkę tę czyta się nie jak szkic, ale utwór kompletny.
Egzemplarz otrzymałam od Wydawnictwa Filtry. Tłumaczenie Katarzyna Okrasko.
January 2, 2021
Como biografía es más sincera con Andrés Barba que con Rafael Guastavino; parece estar más escrito como prueba de estilo que otra cosa, aunque me gusta el tono y la narración, da mucho gusto leerla y aunque sea breve te deja conocer bien a los dos personajes.
Voy corriendo a investigar más: no sé si se puede pedir más de un libro.
Voy corriendo a investigar más: no sé si se puede pedir más de un libro.
December 28, 2020
Máis interesante como exercicio estilístico que como obra en si
October 14, 2022
ogień artystycznych uniesień, ogień który wznieca zapał nasz powszedni – lęk, wysublimowany w swych sposobach na prowadzenie nas, ludzi, ku działaniom zarówno absurdalnym, jak i tym sprzężonym z realizacją marzeń i siebie. biograficzna fikcja o ojcu i synu, architektach, których historie są mozaiką tego strachu, strachu i niepohamowanemu pragnieniu, aby swą ambicję realizować bez opamiętania, co u ojca wynikało z pobudek megalomańskich, a u syna – cierpienia, które zadawał z wyższością ojciec.
piękne symbole, wnioski. esencja, wyrażana zdaniami łagodnie utrwalającymi się na kanwach pamięci, zachęca do rozważań. dużo we mnie wdzięczności za tę lekturę
na: fakultet ze współczesnej literatury hiszpańskiej
piękne symbole, wnioski. esencja, wyrażana zdaniami łagodnie utrwalającymi się na kanwach pamięci, zachęca do rozważań. dużo we mnie wdzięczności za tę lekturę
na: fakultet ze współczesnej literatury hiszpańskiej
January 11, 2021
Lo bueno, si breve, dos veces bueno
(Mi opinión)
https://millibrosenmibiblioteca.blogs...
(Mi opinión)
https://millibrosenmibiblioteca.blogs...
October 9, 2023
No sabemos nada y la historia es mentira.
October 5, 2022
Una biografía peculiar, muy entretenida de leer y con un sentido del humor que le da todo un distintivo a la historia de Mr. Wastabiiino y su sistema de construcción fairpruf.
February 25, 2023
“Waarom moeite doen om een zin te herformuleren als de geschiedenis zelf geen moeite doet om te veranderen.”
Dit dunne boekje met de aantrekkelijke ‘repetitio’ in de titel heeft twee lagen. Enerzijds is het de feitelijke geschiedenis van de Spaanse bouwheer Rafael Guastavino en diens gelijknamige zoon die in New York een imperium uitbouwen door er gebouwen met tamboerijngewelven neer te zetten (denk aan de Oyster Bar in het Grand Central Station).
Maar Andrés Barba is een literator, en nog een goede ook, dus de leukste laag van het boek is die erboven waarin de vraagstelling van de biografie centraal staat. Het maakt dit boek tot literatuur. “Het is misschien niet precies zo gegaan, daar zijn we ons van bewust, maar het had wel precies zo moeten gaan.”
De vertelstem van Barba neemt ons als een opa bij de hand, en richt onze aandacht op karaktertrekken, gedachten en hersenspinsels waar de geschriften zelf geen getuige van hebben achtergelaten.
“We weten niets, we weten niets…” zo gaat het maar verder terwijl zich een soap ontspint met ontrouw en ambitie en een flinke snuif ondernemingszin als actoren. De letterlijke soap waarin Guastavino zijn vrouw Elsie in 14 korte afleveringen leert kennen tot het obligate ‘ze leven nog lang en gelukkig’ is een creatieve uitstap die getuigt van veel humor en inzicht in zowel de menselijke psyche als in wat een lezer behaagt.
Mijn boekje is doorspekt met post-its en ettelijke grijze potloodstrepen markeren de vele prachtig verwoorde passages. Mijn Google zoekfunctie heeft overuren gepresteerd in de queeste naar afbeeldingen van het New York in de vorige eeuwen, het New York van de Vanderbilts, de Rockefellers, de Morgans en de Flatiron building, kortom het New York van de Guastavino’s.
Het was bijzonder fijn om in de tijd te kunnen reizen op deze cultuurtrip. Dank aan mijn Goodreads-maatje Jeroen Decuyper die mij door zijn review wist te overtuigen om dit boekje ook eens te lezen. Inderdaad Jeroen, ik ben niet ontgoocheld.
“Waarom moeite doen om een zin te herformuleren als de geschiedenis zelf geen moeite doet om te veranderen. We kunnen er andere kleuren aan toevoegen: de zucht bij een brutale vraag, de angst niets te zeggen te hebben of te veel om te ontkennen, al dat talent om verhalen te verzinnen en te voorkomen dat hun armzalige Amerikaanse droom instort voor hij goed en wel begonnen is.”
Dit dunne boekje met de aantrekkelijke ‘repetitio’ in de titel heeft twee lagen. Enerzijds is het de feitelijke geschiedenis van de Spaanse bouwheer Rafael Guastavino en diens gelijknamige zoon die in New York een imperium uitbouwen door er gebouwen met tamboerijngewelven neer te zetten (denk aan de Oyster Bar in het Grand Central Station).
Maar Andrés Barba is een literator, en nog een goede ook, dus de leukste laag van het boek is die erboven waarin de vraagstelling van de biografie centraal staat. Het maakt dit boek tot literatuur. “Het is misschien niet precies zo gegaan, daar zijn we ons van bewust, maar het had wel precies zo moeten gaan.”
De vertelstem van Barba neemt ons als een opa bij de hand, en richt onze aandacht op karaktertrekken, gedachten en hersenspinsels waar de geschriften zelf geen getuige van hebben achtergelaten.
“We weten niets, we weten niets…” zo gaat het maar verder terwijl zich een soap ontspint met ontrouw en ambitie en een flinke snuif ondernemingszin als actoren. De letterlijke soap waarin Guastavino zijn vrouw Elsie in 14 korte afleveringen leert kennen tot het obligate ‘ze leven nog lang en gelukkig’ is een creatieve uitstap die getuigt van veel humor en inzicht in zowel de menselijke psyche als in wat een lezer behaagt.
Mijn boekje is doorspekt met post-its en ettelijke grijze potloodstrepen markeren de vele prachtig verwoorde passages. Mijn Google zoekfunctie heeft overuren gepresteerd in de queeste naar afbeeldingen van het New York in de vorige eeuwen, het New York van de Vanderbilts, de Rockefellers, de Morgans en de Flatiron building, kortom het New York van de Guastavino’s.
Het was bijzonder fijn om in de tijd te kunnen reizen op deze cultuurtrip. Dank aan mijn Goodreads-maatje Jeroen Decuyper die mij door zijn review wist te overtuigen om dit boekje ook eens te lezen. Inderdaad Jeroen, ik ben niet ontgoocheld.
“Waarom moeite doen om een zin te herformuleren als de geschiedenis zelf geen moeite doet om te veranderen. We kunnen er andere kleuren aan toevoegen: de zucht bij een brutale vraag, de angst niets te zeggen te hebben of te veel om te ontkennen, al dat talent om verhalen te verzinnen en te voorkomen dat hun armzalige Amerikaanse droom instort voor hij goed en wel begonnen is.”
February 23, 2023
Van de drie boeken van Andres Barba, die ik in het Nederlands las, vond ik dit veruit het beste.
Dit keer waagt de auteur zich aan een biografie van Raffael Guastavino, een Spaanse architect die naar de VS uitweek op het einde van de 19e eeuw, en die daar redelijk bekend werd. Het tweede deel gaat dan over zijn jongste zoon die dezelfde naam draagt en ook als architect werkt.
Wat deze biografie zo bijzonder maakt is dat de auteur niet nalaat te benadrukken dat grote delen van zijn verhaal wellicht niet met de werkelijkheid overeenstemmen. De manier waarop hij dat vertelt vond ik zowel origineel als grappig.
Een fragment uit het boek, als vader Guastavino met zijn aanhang in de VS aankomt maakt duidelijk wat ik bedoel:
"... en wanneer ze naar buiten lopen, die eerste New-Yorkse straat in, zullen we ze midden op een modderige weg zetten, als in een Hollywoodfilmset, ... en een jongetje van een jaar of negen Guastavino om wat geld zal vragen!, daarmee duidelijk makend - wat wederom het voordeel heeft waar te zijn - dat veel van de mensen die recent in de stad zijn aangekomen, nu dakloos zijn, of erger: misdadigers, of erger: dood, zoals talloze stukken aantonen diegeen enkele reden tot twijfel geven. Laten we dan ook niet twijfelen: dat was wat er gebeurde, scène voor scène.
En als we dan toch besloten hebben omniet te twijfelen, laten we dan ook niet twijfelen aan wat Guastavino's kleinzoon schrijft in de memoires over zijn vader en zijn grootvader, namelijk dat Guastavino maar moeilijk kon wennen aan een paar basale di gen in zijnnieuwe land, zoals dat er geen wijn was (!) Of dat mensen tabak pruimden en die als een walgelijke smurrie op straat spuwden. Het was boven alles de alomtegenwoordigheid van - voornamelijk - spuwpotten die Guastavino ontmoedigde, een gegeven dat absurd genoeg is om heerlijk geloofwaardig te zijn: hij heeft een gezin kapot gemaakt, veertigduizend dollar achterover gedrukt, is de oceaan overgestoken en desalniettemin raakt hij ontmoedigd omdat mensen spuwen. Zo zijn wij mensen."
Dit werk van Andres Barba is geen dikke pil, net als zijn andere romans. Maar, en ik val weer erns in herhaling, boeken moeten niet dik zijn om goedte zijn.
Dit keer waagt de auteur zich aan een biografie van Raffael Guastavino, een Spaanse architect die naar de VS uitweek op het einde van de 19e eeuw, en die daar redelijk bekend werd. Het tweede deel gaat dan over zijn jongste zoon die dezelfde naam draagt en ook als architect werkt.
Wat deze biografie zo bijzonder maakt is dat de auteur niet nalaat te benadrukken dat grote delen van zijn verhaal wellicht niet met de werkelijkheid overeenstemmen. De manier waarop hij dat vertelt vond ik zowel origineel als grappig.
Een fragment uit het boek, als vader Guastavino met zijn aanhang in de VS aankomt maakt duidelijk wat ik bedoel:
"... en wanneer ze naar buiten lopen, die eerste New-Yorkse straat in, zullen we ze midden op een modderige weg zetten, als in een Hollywoodfilmset, ... en een jongetje van een jaar of negen Guastavino om wat geld zal vragen!, daarmee duidelijk makend - wat wederom het voordeel heeft waar te zijn - dat veel van de mensen die recent in de stad zijn aangekomen, nu dakloos zijn, of erger: misdadigers, of erger: dood, zoals talloze stukken aantonen diegeen enkele reden tot twijfel geven. Laten we dan ook niet twijfelen: dat was wat er gebeurde, scène voor scène.
En als we dan toch besloten hebben omniet te twijfelen, laten we dan ook niet twijfelen aan wat Guastavino's kleinzoon schrijft in de memoires over zijn vader en zijn grootvader, namelijk dat Guastavino maar moeilijk kon wennen aan een paar basale di gen in zijnnieuwe land, zoals dat er geen wijn was (!) Of dat mensen tabak pruimden en die als een walgelijke smurrie op straat spuwden. Het was boven alles de alomtegenwoordigheid van - voornamelijk - spuwpotten die Guastavino ontmoedigde, een gegeven dat absurd genoeg is om heerlijk geloofwaardig te zijn: hij heeft een gezin kapot gemaakt, veertigduizend dollar achterover gedrukt, is de oceaan overgestoken en desalniettemin raakt hij ontmoedigd omdat mensen spuwen. Zo zijn wij mensen."
Dit werk van Andres Barba is geen dikke pil, net als zijn andere romans. Maar, en ik val weer erns in herhaling, boeken moeten niet dik zijn om goedte zijn.
June 19, 2021
Andrés Barba rescata en esta novela breve la increíble y desconocida historia de Rafael Guastavino, el arquitecto valenciano que en 1881 llegó a Nueva York con grandes expectativas y ni idea de inglés, y acabó firmando obras emblemáticas como la Grand Central Station, la Catedral de Saint John the Divine o la Biblioteca Pública de Boston, tras patentar la bóveda tabicada.
.
⚡Esta es su historia y la de su hijo, el segundo Rafael Guastavino, pero sobre todo una reflexión en torno a la misma ficción (toda narración es una ficción, al fin y al cabo) y al poder del azar y lo imprevisible en cualquier vida, más si cabe en la construcción de una leyenda. Poco importan los límites entre lo que sucedió o pudo suceder, porque Barba nos lleva de la mano a través de esta rara avis biográfica narrada con un estilo preciso, irónico y sumamente audaz.
.
🔥"A Guastavino le costó mucho adaptarse a algunas cuestiones básicas relacionadas con su nuevo país, como que no hubiera vino (!) o que la gente mascara tabaco y escupiera un mejunje repugnante. La omnipresencia -sobre todo- de las escupideras desanima a Guastavino más que ninguna otra cosa, un dato lo bastante absurdo como para ser maravillosamente creíble: haber destrozado una familia, haber estafado cuarenta mil dólares, haber cruzado el océano y sin embargo descorazonarse porque la gente escupe. Así somos" 😂😂😂🔝🔝🔝
.
📍Una historia sobre el genio, el triunfo y el naufragio, sobre la relación difícil de un padre y un hijo, sobre dos personajes magníficos que encandilan y a veces merecen una lluvia de collejas (el padre sobre todo🙈). Os animo a descubrir a Guastavino y Guastavino ✨
.
⚡Esta es su historia y la de su hijo, el segundo Rafael Guastavino, pero sobre todo una reflexión en torno a la misma ficción (toda narración es una ficción, al fin y al cabo) y al poder del azar y lo imprevisible en cualquier vida, más si cabe en la construcción de una leyenda. Poco importan los límites entre lo que sucedió o pudo suceder, porque Barba nos lleva de la mano a través de esta rara avis biográfica narrada con un estilo preciso, irónico y sumamente audaz.
.
🔥"A Guastavino le costó mucho adaptarse a algunas cuestiones básicas relacionadas con su nuevo país, como que no hubiera vino (!) o que la gente mascara tabaco y escupiera un mejunje repugnante. La omnipresencia -sobre todo- de las escupideras desanima a Guastavino más que ninguna otra cosa, un dato lo bastante absurdo como para ser maravillosamente creíble: haber destrozado una familia, haber estafado cuarenta mil dólares, haber cruzado el océano y sin embargo descorazonarse porque la gente escupe. Así somos" 😂😂😂🔝🔝🔝
.
📍Una historia sobre el genio, el triunfo y el naufragio, sobre la relación difícil de un padre y un hijo, sobre dos personajes magníficos que encandilan y a veces merecen una lluvia de collejas (el padre sobre todo🙈). Os animo a descubrir a Guastavino y Guastavino ✨
November 30, 2022
Valenciaanse slimmerik emigreert met 40 duizend gestolen dollars in 1881 naar de VS , neemt in dit land zonder geschiedenis een patent op het tamboerijngewelf dat al door de oude Grieken werd gebruikt en verandert het aanzien van zijn gastland: van Penn-station en Grand-Central station over Madison Square Garden en Hotel Plaza tot de St John's Devine Cathedral en het Pentagon. Deze heerlijke snoodaard met maar een half diploma en een ingebouwde neiging zich financieel te vergalopperen weet dat mensen aangetrokken worden door het onwaarschijnlijke , verbindt het met hun angst voor stadsbrand en walst met zijn Guastavino Fireproof Building Company over de nieuwe wereld. Zijn zoon, de tweede Guastavino uit de titel is kleurlozer maar nuchterder , zet de firma succesvol verder , weet zelfs zijn vader nog te overtreffen maar springt te laat op de uitvinding van het gewapend beton. Ziedaar in een notendop wat dit slechts 125 bladzijden tellende boekje - je leest het in een voormiddag uit- inhoudelijk te bieden heeft, maar daar ver bovenuit steekt Barba's weergaloze stijl gedrenkt in schuimbekkende ironie . Een ontdekking .
Het boek werd pas recent vertaald ( door Irene van de Mheen en Jos Koekelkoren) maar zit als dusdanig nog niet in de bibliotheek van Good Reads.
Het boek werd pas recent vertaald ( door Irene van de Mheen en Jos Koekelkoren) maar zit als dusdanig nog niet in de bibliotheek van Good Reads.
December 15, 2022
Het had evengoed Het leven van senior en junior kunnen heten, maar met deze fantastische titel zet Barba meteen de toon voor een creatief stukje dubbele biografie. Rafael Guastavino is een Valenciaanse architect die met zijn negenjarig zoontje, Rafael Guastavino, naar het New York van 1881 trekt, zonder ook maar één woord Engels te spreken. Niettemin zal Guastavino zijn stempel drukken op de New Yorkse architectuur, waarvan tot vandaag nog steeds elementen te bewonderen zijn (kijk maar eens naar het gewelf van de Grand Central Oyster Bar). Zal de zoon de vader overtreffen, klinkt de cliffhanger dan.
Het leven van Guastavino en Guastavino is een zeer uitgepuurde, stilistische novelle/biografie, vol ironie en subtiele humor, en met steeds een sluipende twijfel over waarheid en fictie. Barba haalt het zelf aan in een aantekening vooraf: elke biografie, hoe goed gedocumenteerd ook, is onvermijdelijk fictie. Guastavino wordt neergezet als een sympathieke schurk, en de novelle verwijst dan ook naar de pikareske roman of schelmenroman, die tevens zijn oorsprong in Spanje. Onderhoudend, en in één ruk uit te lezen.
Het leven van Guastavino en Guastavino is een zeer uitgepuurde, stilistische novelle/biografie, vol ironie en subtiele humor, en met steeds een sluipende twijfel over waarheid en fictie. Barba haalt het zelf aan in een aantekening vooraf: elke biografie, hoe goed gedocumenteerd ook, is onvermijdelijk fictie. Guastavino wordt neergezet als een sympathieke schurk, en de novelle verwijst dan ook naar de pikareske roman of schelmenroman, die tevens zijn oorsprong in Spanje. Onderhoudend, en in één ruk uit te lezen.
August 27, 2023
Przeczytałem recenzję Szota o "Życiu" i pewnie sam nie jestem w stanie się pod nią podpisać. Na pewno liczba książek, jaką sam pochłonąłem jest znacznie mniejsza niż te co roku kończone przez różnych krytyków - także też kwestia powtarzalności i wychwytywania podobieństw i trendów w literaturze to coś, co do czego muszę się zdać na ich wiedzę i znajomość rynku. Z tego też względu w swojej własnej, krótkiej recenzji po prostu stwierdzę, że "Życie" podobało mi się w stopniu wręcz nieziemskim.
I tak, też momentami czułem, że dużo w tej książce Barby się powtarza. Szczególnie jeśli chodzi o styl, o konstrukcję myśli. Ale nawet te rzeczy powtarzające się, dla mnie personalnie stanowią esencję dobrej książki. Nieustanne podważanie tego, co sam autor pisze. Artykułowanie wprost niepewności i zmyśleń. Totalne zaprzeczenie tradycyjnej formie biografii osób znanych - Barba nie dopowiada przecież nic z przekonaniem, beletryzuje historię, nie udając przy tym, że stara się przekazać pewną myśl, a nie jedynie suchy zbiór faktów.
"Nie wiemy nic i historia jest kłamstwem..." - to zdanie powinniśmy wszyscy wypisać sobie na pierwszej stronie naszych pamiętników.
I tak, też momentami czułem, że dużo w tej książce Barby się powtarza. Szczególnie jeśli chodzi o styl, o konstrukcję myśli. Ale nawet te rzeczy powtarzające się, dla mnie personalnie stanowią esencję dobrej książki. Nieustanne podważanie tego, co sam autor pisze. Artykułowanie wprost niepewności i zmyśleń. Totalne zaprzeczenie tradycyjnej formie biografii osób znanych - Barba nie dopowiada przecież nic z przekonaniem, beletryzuje historię, nie udając przy tym, że stara się przekazać pewną myśl, a nie jedynie suchy zbiór faktów.
"Nie wiemy nic i historia jest kłamstwem..." - to zdanie powinniśmy wszyscy wypisać sobie na pierwszej stronie naszych pamiętników.
March 21, 2025
Es verdad que después de leer el libro de Javier Moro, también acerca de Guastavino padre e hijo, este se queda muy corto pero está muy bien escrito y me parece perfecto para una primera aproximación a estos dos personajes, muchas veces confundidos entre sí, al compartir el mismo nombre y apellido.
Lo que más me ha gustado es que se le reconoce de forma explícita a Rafael Guastavino Jr. la ejecución de las obras más importantes e incluso que pudo superar a su padre, lo cual tiene mucho mérito ya que no tuvo formación como arquitecto ni como maestro de obras, sino a través de estar en las obras y las enseñanzas de su padre.
A este último tampoco hay que quitarle mérito, ya que además de dar mucho juego literatio, tuvo el ingenio para vender una idea, que se la compraran y además ejecutarla arquitectonicamente.
Lo que más me ha gustado es que se le reconoce de forma explícita a Rafael Guastavino Jr. la ejecución de las obras más importantes e incluso que pudo superar a su padre, lo cual tiene mucho mérito ya que no tuvo formación como arquitecto ni como maestro de obras, sino a través de estar en las obras y las enseñanzas de su padre.
A este último tampoco hay que quitarle mérito, ya que además de dar mucho juego literatio, tuvo el ingenio para vender una idea, que se la compraran y además ejecutarla arquitectonicamente.
September 4, 2022
Bardzo podobała mi się "Świetlista republika", ale ta książka jest tak strasznie sztampowa, banalna i nudna, że po prostu nie nadaje się do czytania. Przy niektórych próbach refleksji autorskiej byłam zwyczajnie zażenowana. Styl rodem z latynoamerykańskiego boomu z lat 60-tych i 7-tych ubiegłego wieku okazuje się nieskończenie męczący, kiedy nie ma się nic do powiedzenia: długie zdania pozbawionego tchu narratora wydają się niemal komiczne wobec miałkości sytuacji, do których się odnoszą (to w sumie móglby być ciekawy zabieg, ale tekst musiałby być jeszcze bardziej przesadzony). Prawdopodobnie to ostatnia książka Barby, którą przeczytałam.
(Jedyny plus: znakomite tłumaczenie Katarzyny Okrasko).
(Jedyny plus: znakomite tłumaczenie Katarzyny Okrasko).
August 13, 2024
Delicioso ejercicio de escritura de la biografía de esos personajes históricos que de tan rocambolescos resultan inverosímiles. Andrés Barba sostiene un ritmo y una voz narradora prácticamente oral que divierte, retuerce y baja a tierra a este ingenioso arquitecto valenciano que hizo las Américas.
January 27, 2021
Un libro original e interesante, muy bien construido y con un trabajo de investigación considerable. Se lee en un rato y resulta muy ameno, además de descubrir al lector una figura española no muy conocida. ¡Lo recomiendo totalmente!
March 14, 2021
Una joya para los amantes de la arquitectura de finales del siglo XIX, principios del XX y en concreto del origen de la boveda tabicada. Biografia novelada de Guastavino Sr y Jr y de los origenes de la identidad arquitectonica en EEUU, en concreto en NYC.
May 25, 2021
De acuerdo con otros: no transmite mucho pero es interesante principalmente como ejercicio literario. Algo gracioso, me gusta el estilo (aunque me haya costado la lectura) y sí me hizo interesar por la historia de Guastavino (y Guastavino), más por curiosidad que por intención del autor.
June 11, 2022
Teoretycznie, ta książka nie ma w sobie nic co mogłoby mnie zainteresować i zachwycić. Ale napisał ją Barba, a ma on taki talent, że prawdopodobnie napisał by historię drabiny, a ja i tak przeczytałabym ją od deski do deski i zachwyciłabym się.
January 2, 2023
Wat een bijzonder knap boekje. Niet allen getuigt het van heel veel stilistische brille, briljant is ook de manier waarop Barba speelt met de conventies van het genre van de biografie. Hij wijst er de lezer voortdurende op met hoeveel speculaties het schrijven van een geloofwaardige biografie gepaard gaat, maar paradoxaal genoeg schenkt hij net hierdoor zijn verhaal een sterke mate van waarachtigheid. Er zit heel veel diepte in dit dunne boekje (slechts 124 bladzijden) over het leven van architect Rafael Guastavino en diens in zijn voetsporen tredende zoon met dezelfde naam. Ik heb de gewoonte een potlood bij de hand te houden bij het lezen van een boek. Daarmee streep ik inhoudelijk interessante passages of mooi geformuleerde zinnen aan. Bij dit boekje liet ik dit achterwege omdat ik anders vrijwel elke alinea of passage had dienen te onderlijnen.
Displaying 1 - 30 of 52 reviews