Commandeur van de Kaap

by Joyce Bergvelt

Commandeur van de Kaap vertelt het verhaal van Simon van der Stel, commandeur en later gouverneur van het zeventiende-eeuwse Kaap de Goede Hoop. Het idyllische, door wijngaarden omgeven Stellenbosch is naar hem vernoemd, en hij was de oprichter van het wereldberoemde wijnlandgoed Constantia. Als kleinzoon van een slavin zou hij zelf later meer dan honderdvijftig slaven bezitten. Maar vooral was hij een man met visie en lef, die vruchtbare grond zocht voorbij de Tafelberg en door zijn ondernemingslust van Jan van Riebeecks armetierige verversingspost een heuse kolonie maakte, ondanks de vele conflicten die hij had met de VOC. Het boek leest als een boeiend portret van Van der Stel, gezien door de ogen van vijf vrouwen in zijn leven: zijn halfbloedmoeder Maria Lievens, zijn stiefmoeder Elisabeth Calandrini, zijn echtgenote Johanna Six, zijn schoonzuster Cornelia Six die met hem en zijn zes kinderen meeging naar de Kaap en zijn huisslavin Susanna van Ceylon, die van jongs af aan in zijn huis opgroeide. Reis mee door de tijd naar de verschillende contreien waar Van der Stel zijn zwervende jeugd doorbracht: Mauritius, Ceylon en Batavia, naar de Nederlandse Republiek, en uiteindelijk naar Kaap de Goede Hoop, waar hij verbleef tot aan zijn dood.

Paperback

First published June 1, 2022

About the author

English: (scroll down for Dutch)
Dutch-born Joyce M. Bergvelt (1963) left Holland for Japan at the age of ten, her nomadic childhood later taking her to England and finally, Taiwan, where she took up studying Chinese. She returned to England to embark on a degree in Chinese Studies at the University of Durham, which brought her to Beijing for a year at the Peoples’ (Renmin) University of China. In Sydney she studied Freelance Journalism and in Dubai she worked for a Dutch magazine.
'Formosa, voorgoed verloren' is her literary debut, which was longlisted for the Hebban Debut prize 2016 and was awarded three stars by the Dutch quality newspaper NRC Handelsblad. The original English edition of the book was published under the title 'Lord of Formosa' (Camphor Press, April 2018). The book was well received in Taiwan, and was runner-up for the Asian Books Blog Book of the Year award 2019.
The Chinese (trad.) translation appeared at Avanguard/Qianwei Publishing House (前衛出版社出版) Taipei on March 16th 2023.
Her second (Dutch) novel 'Commandeur van de Kaap' about the 17th century Dutch East India commander Simon van der Stel of Cape of Good Hope appeared in June 2022, while her latest Dutch novel 'Wat wij nalaten' was published in April 2025. .

Dutch:
Joyce Bergvelt (Amstelveen, 1963) groeide op in Japan, Engeland en Taiwan, waarna ze Chinese Studies studeerde aan de Engelse universiteit van Durham en een jaar doorbracht op de Volksuniversiteit (Renmin) in Beijing. Na haar studie keerde zij terug naar Nederland, waar ze onder andere werkte voor RTL Nederland. Ze woonde in Cairo en vervolgens in Sydney, waar zij een opleiding in Freelance Journalism volgde. Door de komst van een dochter en een zoon werd het schrijven even ‘on hold’ gezet.
Daarna lonkte het expat-leven opnieuw: drie jaar lang schreef zij voor 'Hollandse Nieuwe', de maandelijkse glossy van de Nederlandse Vereniging in Dubai. ‘Formosa, voorgoed verloren’ is haar eerste roman. Het boek stond op de longlist voor de Hebban Debutantenprijs 2016, werd door de NRC drie 'ballen' toegekend en is inmiddels in derde druk. De Engelse editie verscheen als 'Lord of Formosa' in 2018 bij Camphor Press. De Chinese vertaling van het boek verscheen op 16 maart 2023 bij Avanguard/Qianwei Publishing House (前衛出版社出版) in Taipei.

Bergvelts tweede historische roman 'Commandeur van de Kaap' over de 17e-eeuwse commandant Simon van der Stel van Kaap de Goede Hoop verscheen in juni 2022.
Beide romans zijn opgenomen in het Literair Canon van Nederland onder het kader van Romans en Verhalen over de VOC.
Haar nieuwste Nederlandstalige roman, 'Wat wij nalaten', verschijnt in april 2025.

Reviews

[Mieke Schepens · Rating 5 out of 5]

Deze recensie werd eerder gepubliceerd op mijn blog GraagGelezen.

Joyce Bergvelts historische roman 'Commandeur van de Kaap' is een meeslepend en genuanceerd portret van een van de meest invloedrijke figuren uit de vroege geschiedenis van de Kaap de Goede Hoop: Simon van der Stel (1639–1712), commandeur en later gouverneur. Dit boek is veel meer dan een droge geschiedschrijving; het is een rijke, menselijke verkenning van ambitie, kolonialisme, en de complexe erfenis van een man die de Kaap van een 'armetierige verversingspost' transformeerde in een bloeiende kolonie.

Van der Stel, wiens naam voortleeft in het idyllische Stellenbosch en wiens ondernemingslust ten grondslag lag aan het beroemde wijngoed Constantia, wordt hier niet als een onberispelijke held voorgesteld. Bergvelt schetst een man van visie en lef, die de vruchtbare grond voorbij de Tafelberg ontdekte en met zijn ondernemingslust de Kaap uitbouwde, vaak in conflict met de controlerende VOC.

Deze roman in drie delen confronteert de lezer ook direct met Van der Stels complexe achtergrond en morele contradicties. Als kleinzoon van een slavin droeg hij zelf de sporen van de koloniale geschiedenis met zich mee. Ironisch genoeg werd hij later zelf de eigenaar van meer dan honderdvijftig slaven. Dit spanningsveld tussen zijn afkomst en zijn latere positie als machthebber en slavenhouder is een cruciaal, en krachtig element in het verhaal, dat Bergvelt niet schuwt.

Wat 'Commandeur van de Kaap' bijzonder maakt, is de narratieve structuur. Bergvelt vertelt het leven van Van der Stel door de ogen van vijf cruciale vrouwen in zijn leven:

Maria Lievens, zijn halfbloedmoeder.
Elisabeth Calandrini, zijn stiefmoeder.
Johanna Six, zijn echtgenote.
Cornelia Six, zijn schoonzuster, die hem vergezelde naar de Kaap.
Susanna van Ceylon, de huisslavin die van jongs af aan in zijn huis opgroeide.

Deze keuze is briljant. Het geeft het portret van Van der Stel diepte en menselijkheid, waardoor hij vanuit verschillende, vaak intieme en kritische, perspectieven wordt belicht. Het stelt de auteur ook in staat om de bredere sociale en historische context van de zeventiende eeuw – van de Nederlandse Republiek tot de complexiteit van de 'Bataviaase' mores en de harde realiteit van de Kaap – op een invoelende manier te schetsen. Vooral de stem van de huisslavin Susanna moet een krachtige blik werpen op de koloniale ongelijkheid van die tijd.

“Geen van de prenten of tekeningen die ze de afgelopen jaren heeft gezien van de Tafelberg of de Baai doen eer aan hun schoonheid. Het stenen gebergte rijst majestueus tegen een blauwe lucht voor haar omhoog, aan beide zijden geflankeerd door laaggebergte. De top van de berg is gehuld in een deken van nevel die over de randen af lijkt te rollen en is zo vlak, dat het lijkt alsof het door een van de goden in een vlaag van razernij is weggesneden met een zwaard. Aan de voet van de berg ligt een kleine nederzetting, aan beide kanten beschermd door het laaggebergte. Nu beseft ze pas hoe echt toepasselijk de naam van de berg is.”

Het boek neemt de lezer mee op een brede, geografische reis, passend bij Van der Stels zwervende jeugd: van Mauritius, Ceylon en Batavia, naar de Republiek der Verenigde Nederlanden en uiteindelijk naar zijn levenswerk in Kaap de Goede Hoop. Bergvelt slaagt erin om de lezer moeiteloos door de tijd en de verschillende culturen te laten reizen, en de opbouw van de kolonie tot aan Van der Stels dood te volgen. Het is een boeiende, historische reis geworden.

'Commandeur van de Kaap' is een indringende en vlot leesbare historische roman die zowel informeert als ontroert. De focus op de vrouwenfiguren zorgt voor een verfrissend perspectief op een anders misschien te heroïsch of eenzijdig beschreven man. Het is een must-read voor liefhebbers van historische romans, de Nederlandse koloniale geschiedenis en iedereen die geïnteresseerd is in de complexe en gelaagde geschiedenis van Zuid-Afrika. Bergvelt levert een evenwichtig en boeiend portret van een man wiens erfenis zowel bewondering als kritische reflectie verdient. Hoewel het verhaal gedeeltelijk op de verbeelding van de berust, leest het alsof de auteur mee heeft mogen kijken tijdens het leven van Simon van der Stel.

Ik heb ‘Commandeur van de Kaap’ graag gelezen.

[Hanneke Van · Rating 4 out of 5]

‘Commandeur van de Kaap’ vertelt het verhaal van Simon van der Stel, commandeur en later gouverneur van het zeventiende-eeuwse Kaap de Goede Hoop.

Het idyllische, door wijngaarden omgeven, Stellenbosch is naar Simon vernoemd. Hij was de oprichter van het wereldberoemde wijnlandgoed Groot Constantia én de kleinzoon van een slavin die later zelf meer dan honderdvijftig slaven zou bezitten. Simon van der Stel was echter vooral een man met visie en lef, die de Tafelberg voorbijging en door zijn ondernemingslust van Jan van Riebeecks armetierige verversingspost een heuse kolonie maakte.

“Hijgend komt ze tot bedaren. ‘Dit hebben we aan u te danken,’ zegt ze raspend, haar blik gericht op zijn borst, alsof zijn hart een denkbeeldig doel is voor de haat die ze voor hem voelt. Wanneer haar zicht weer scherp wordt ziet ze zijn geschrokken uitdrukking. De rode krassen en vlekken op zijn gezicht waar ze heeft uitgehaald en hem zelfs tot bloedens toe heeft gekrabd.”

Na het prachtige ‘Formosa, voorgoed verloren’ komt Joyce Bergvelt opnieuw met een indrukwekkende historische roman, gebaseerd op waar gebeurde feiten. Omdat Bergvelt haar verhaal in romanvorm heeft gegoten, heeft ze voor zichzelf vrijheid gecreeerd. Dat neemt echter niet weg dat haar boek tot stand kwam na zorgvuldig historisch onderzoek. De hoofdpersonages hebben echt in die tijd geleefd en hun leven kwam in grote lijnen overeen met hetgeen Bergvelt in haar boek presenteert.

“Simon trekt zijn hand weg en gaat staan, zijn rug naar haar toegedraaid. ‘Je weet dat mijn vader in Ceylon het leven heeft gelaten, toch?’ Cornelia knikt. ‘Ja, dat wist ik,’ zegt ze zacht. ‘Hij is bij Pannare vermoord door het leger van de koning van Kandij. Ik was toen zes jaar oud. Hij diende onder Johan Maetsuycker. Mijn vader had hem nog gewaarschuwd dat de militaire actie die hij van plan was uit te voeren een veel te groot risico zou vormen voor hem en zijn eenheid. Maar Maetsuycker weigerde naar hem te luisteren, hij negeerde zijn advies volledig. Hij heeft mijn vader de dood ingejaagd, Cornelia. Met nog honderden anderen.”

De wijze waarop Bergvelt haar personages tot leven brengt, maakt ‘Commandeur van de Kaap’ een uiterst boeiend en fijn lezende roman. De vloeiende schrijfstijl van de auteur doet de rest. Bovendien weet Bergvelt de sfeer uit het verleden heel goed te treffen en de omgeving bijzonder beeldend tot leven te brengen. In die omgevingsschetsen neemt Bergvelt haar lezers mee naar de Nederlandse Republiek, Mauritius, Batavia, Ceylin en Kaap de Goede Hoop.

‘Commandeur van de Kaap’ zal door liefhebbers van waargebeurde historische verhalen ongetwijfeld van harte in de armen worden gesloten, maar ook zij die interesse hebben in de koloniale geschiedenis, zullen genieten van deze fraaie roman.

De auteur
Joyce Bergvelt werd geboren in Amstelveen en verhuisde op haar tiende jaar naar het buitenland. Zij groeide op in Japan, Engeland en Taiwan, waarna zij Chinese Studies studeerde aan de Engelse universiteit van Durham, en een jaar doorbracht in Beijing. Na een werkzaam leven in Nederland (o.a. voor IP/RTL Nederland en TSMC Europe), verbleef Bergvelt als ‘expat wife’ in Caïro, Sydney, en Dubai. In Sydney volgde zij een opleiding in Freelance Journalism en in Dubai schreef ze drie jaar lang voor “Hollandse Nieuwe”, de maandelijkse glossy van de aanzienlijke Nederlandse vereniging aldaar. In oktober 2015 verscheen haar debuutroman ‘Formosa, voorgoed verloren’ bij Uitgeverij Conserve.

Uitvoering
Uitgeverij LM Publishers
ISBN: 9789460229985
Paperback, 336 pagina’s

Over Hanneke van de Water
Hanneke van de Water (1960), eigenaar van HT-C Communicatie en Marketing, literair agent, boekmarketeer, copywriter en recensent. http://ht-c-communicatie.nl/

[Marcel Van Kanten · Rating 4 out of 5]

Een prachtige op ware feiten gebaseerde historische roman waarin auteur Joyce Bergvelt een onbekend maar belangrijk stukje Nederlandse koloniale geschiedenis tot leven wekt. Haar kracht is dat zij beeldend schrijft en in de huid kruipt van de Commandeur van de Kaap en de andere hoofdpersonages, die een rol spelen in zijn leven. Bijzonder waargebeurd feit in het boek is dat de Commandeur als eerste bestuurder met een multiculturele achtergrond (stamt zelf af van een slavin) carrière binnen de VOC weet te maken.

Bergveldt maakt daarbij slavernij als vanzelfsprekend onderdeel van de VOC-geschiedenis tastbaar in de vorm van slavinnen die deel uitmaken van het huishouden van de Commandeur van de Kaap. Daarmee is Joyce Bergeveldt een van de eerste auteurs die de helaas nog weinig bekende link tussen VOC & slavernij als twee kanten van dezelfde medaille laat zien.

Intrigerend is hoe ze de Commandeur van de Kaap niet neerzet als een eendimensionaal stereotype figuur, maar als een complexe persoonlijkheid waarin talent, sociale en culturele intelligentie, ondernemerschap, veelzijdigheid, gedrevenheid, charme, verantwoordelijkheidsbesef en ongekende wreedheid elkaar afwisselen. Ze slaagt er tegelijk in om het 20ste-eeuwse perspectief op de koloniale geschiedenis zoveel mogelijk buiten de deur te houden.

[Pauline · Rating 4 out of 5]

Commandeur van de Kaap is een verre reis naar het verleden. In een mengeling van fictie en geschiedenis, wordt een beeld opgeroepen van het weelderige Kaapse landschap in de zeventiende eeuw waarin de karakters van vijf sterke vrouwen tot leven komen. Een mensengeschiedenis, aanbevolen voor Zuid-Afrika liefhebbers.

[Cindy van de Kreke-Freens · Rating 5 out of 5]

Commandeur van de Kaap biedt de lezer een inkijkje naar ons VOC verleden, de samenleving en slavernij in de 17de eeuw met behulp van de ervaringen, omgeving, perspectieven en karakters van vijf vrouwen. Knap werk van de auteur. Gedegen onderzoek in combinatie met fictie, non-nonsense toon, geen veroordeling, boeiend.

[Wiel Hopmans · Rating 4 out of 5]

Historic novel about the Dutch East Indian Company, with accurate historic details and partly romantic novel. Set in Mauritius, Ceylon, South Africa and The Netherlands during the 17th century.