La stupeur

by Aharon Appelfeld

Un matin, Iréna découvre ses voisins juifs alignés devant l'entrée de leur magasin. Un gendarme les tient en joue : ordre des Allemands. Le lendemain, ils sont agenouillés, brutalisés, avant d'être assassinés. Leur magasin est pillé. Dans ce village ukrainien, la catastrophe est en marche, et elle provoque chez la jeune paysanne un sursaut. L'effroi de ne pas avoir pu secourir ses voisins se double de celui que lui inspire son mari, un brute qui la maltraite. Il faut partir.

Commence alors une longue errance aux accents prophétiques. De village en village, Iréna proclame que le Christ était juif, et que lever la main sur ses descendants est un crime inexpiable. Menacée par les hommes et protégée par les femmes – paysannes, aubergistes ou prostituées –, Iréna accomplira son destin jusqu'au bout.

« L'Histoire est un cauchemar dont je cherche à m'éveiller », a écrit James Joyce. Dans ce dernier roman publié de son vivant, Aharon Appelfeld relève le défi : La Stupeur plonge ses racines dans ce qu'il y a de plus archaïque en l'homme – la soif de détruire et le besoin de réparer.

Traduit de l'hébreu par Valérie Zenatti

Paperback

Published April 1, 2022

About the author

AHARON APPELFELD is the author of more than forty works of fiction and nonfiction, including Until the Dawn's Light and The Iron Tracks (both winners of the National Jewish Book Award) and The Story of a Life (winner of the Prix Médicis Étranger). Other honors he has received include the Giovanni Bocaccio Literary Prize, the Nelly Sachs Prize, the Israel Prize, the Bialik Prize, the Independent Foreign Fiction Prize, and the MLA Commonwealth Award. He is a member of the American Academy of Arts and Sciences and has received honorary degrees from the Jewish Theological Seminary, Hebrew Union College-Jewish Institute of Religion, and Yeshiva University.

Reviews

[Guido · Rating 2 out of 5]

'Antisemitisme in het Oekraïne van de jaren veertig, gezien door de ogen van een christelijke jonge vrouw.' En: auteur Appelfeld, zelf holocaust-overlever, schreef een omvangrijk en veelvuldig vertaald oeuvre bij elkaar, werd gelauwerd met en genomineerd voor allerlei prestigieuze prijzen (weliswaar niet voor Verwondering, maar dat terzijde).
Dat klinkt goed, wekt dus verwachtingen.
Wat een ontgoocheling!
Over de doden niets dan goeds natuurlijk (Appelfeld, geboren in 1932, stierf in 2018). Maar hoe hij in Verwondering een interessant thema zó kinderlijk en zó clichématig beschrijft.... dat doet toch de wenkbrauwen fronsen. Oké, wat er gebeurt met de Joodse familie Katz grijpt naar de keel. Maar hoofdpersonage Irena (en haar inzicht dat Jezus een Jood was, haar visoenen en daaropvolgende missioneringsdrang) is volstrekt ongeloofwaardig. De dialogen voelen onnatuurlijk aan, zijn ronduit tenenkrullend. Verwondering is op alle vlakken een gemiste kans.
Een te hard oordeel misschien - ik heb Appelfelds vroegere werk niet gelezen; misschien moet ik zijn Badenheim 1939 een kans geven. Maar deze Verwondering gaat wel onverbiddelijk naar De Slegte.

[Heilke · Rating 4 out of 5]

Mooi geschreven roman over de spirituele reis van een jonge, eenvoudige vrouw tegen de achtergrond van de jodenvervolging in een Oekraïens dorp. De universele mechanismen van discriminatie en stigmatisering worden met een scherpe pen blootgelegd.

[Raya Dash · Rating 4 out of 5]

ספר מוזר שיוצר תהומות עצב ללא מוצא או סיכוי לקתרזיס, כמו כמה דברים הקשורים למציאות. דעתי היא שאם לא יחויבו כל בני האדם - לפחות בעולם המערבי, אבל בשום עולם לא יזיק - אם לא יחויבו כל בני האדם עד גיל עשרים לקרוא כמה שיותר ממה שיש לאפלפלד להגיד, אין לעולם הזה, כלומר לאנושות שבו, כל תקנה. ו-כן, אפלפלד היה גאון, גאון עם שליחות - לבטא את התימהון הראוי: על מה ולמה בכל דור ובכל מקום נוהגים בני האדם, אחרים ויהודים, נבזות - לא מוצדקת - כלפי היהודים. שאלה מעניינת. אם לא הייתה השואה מתרחשת בימיו הרכים של מר אפלפלד ייתכן שהיו דרכים רבות ומגוונות ליהנות מהגאונות שלו. כמו שזה - יש לו רק תפקיד אחד: להיות יכול להציל את האנושות (אם רק תטה אוזן ללחישה המפוארת שלו). תפקיד די רציני דווקא
אישית אני יותר כרוכה אחר הסיפורים שיש לו לספר על היהודים, ופחות אחר הסיפור הזה, על נפש אחרת קרועה ובלתי מנומקת חלק רציני מהזמן, אבל גם. גם. בהחלט. גאוני

[Michal · Rating 4 out of 5]

ספר יוצא דופן של אפלפלד. הגיבורה איכרה פשוטה שסובלת מבעל אלים ושתלטן, עדה להתעללות וההריגה של שכניה היהודים שעם בתם יש לה יחסי אהבה/קנאה, לא מצליחה להתמודד ובורחת מהכפר ומתחילה במסע בו היא מנסה להתמודד ולעמת את הגויים עם יחסם ליהודים... עד לשגעון.

[Esther Neven · Rating 4 out of 5]

Mooi geschreven boek van gelouterde schrijver. We zien hoe antisemitisme oprukt in het Oekraïne van de jaren 40. Een jonge vrouw verlaat haar mishandelende man en we volgen haar reis als spiritueel leider.

[Jan Mars · Rating 1 out of 5]

Eerst denk je: wat is dit boek houterig vertaald, maar dan realiseer je je dat het gewoon slecht geschreven is en nergens over gaat, laat staan dat het, zoals de flaptekst meldt, 'nog lang zal nazinderen', wat dat ook mag zijn. Het gaat over Irena, 27 jaar en een jaar of acht niet gelukkig getrouwd met Anton die haar dagelijks verkracht ondanks haar hoofdpijn. Op een nacht gaan de koeien dood en er zijn joodse buren, de familie Katz, die bedreigd wordt door een politieman, nou ja, enzovoort. Ik heb het 60 bladzijden uitgehouden en toen geloofde ik het verder wel.
Toch is het moeilijk uit te leggen wat er slecht is aan dit boek. Het zijn de bizarre dialogen, maar ook de rare gedachtensprongen, en de stijl, die mij deed denken aan een opstel van een vierdeklasser met aldoor en toen en toen, en de beschrijving van de mensen en wat ze meemaken, en de zeurderige toon waarop de lotgevallen van Irena verteld worden, die mij elke nieuwsgierigheid ontnamen.

[Nathalie Maes · Rating 3 out of 5]

2.5 sterren.