Het water bewaart ons

by Haro Kraak

In ‘Het water bewaart ons’ schetst Haro Kraak het verhaal van Elsa die al jaren op Schokland woont. Door stijgend water is dat opnieuw een eiland geworden waar een trots volk afgesloten van de samenleving leeft. Elsa komt oorspronkelijk van buiten en heeft zich omwille van de liefde voor Age aangepast aan de strenge mores van het eiland. Maar daar komt verandering in met de komst van een nieuwkomer. Terwijl Elsa zich afvraagt of ze er ooit echt bij zal horen, toont het eiland zich van een kant die het tot dan toe zorgvuldig verborgen hield. ‘Het water bewaart ons’ is een beklemmende roman over traditie, wantrouwen en het wankele geloof in het verhaal dat ieder mens en iedere gemeenschap over zichzelf vertelt.

Genres: Fiction, Thriller

264 pages, Paperback

Published April 26, 2022

About the author

Haro Kraak (1986) is socioloog en redacteur van 'de Volkskrant'. Zijn debuutroman 'Lekhoofd' werd in 2016 genomineerd voor de Bronzen Uil. De Stichting Verhalende Journalistiek riep hem in 2020 uit tot Meesterverteller. Als journalist beschrijft hij de cultuurstrijd van onze tijd. Als romanschrijver plaatst hij zich daar nu middenin. 'Het water bewaart ons' is zijn tweede roman en verschijnt in april 2022.

Reviews

[Axellesbooks · Rating 4 out of 5]

Geen fan van het einde, maar verder echt een goed boek. Mijn recensie kan je hier lezen: https://axellesbooks.wordpress.com/20...

[Paul · Rating 4 out of 5]

Haro Kraak schetst met zijn nieuwe roman een toekomstbeeld van Nederland. Een klimaatramp met als gevolg een enorm stijgende waterspiegel heeft ervoor gezorgd dat de Zuiderzee weer in ere hersteld is. De ingedijkte polders gemaakt door de mens zijn ondergelopen en het oude eiland Schokland is uit zijn as herrezen. Als reactie op deze ramp keren de 'oorspronkelijke' bewoners terug op het oude nest en daarmee de strenge tradities van de voorouders gebaseerd op een streng geloof met een ondergeschikte rol voor de vrouw, afgesloten van de samenleving. Een nieuwe (oude), hechte natie lijkt geboren en voor buitenstaanders is geen (of nauwelijks) plaats. Een soort overlevingsstrategie:

"Omdat de Schokkers zich hadden losgeweekt van de gulzigheid, de verslaving, van de hebzucht van de mens die dacht dat hij boven de natuur stond, zelfs als de aarde het teken gaf dat de grenzen waren bereikt, zelfs dan bleven mensen doorgaan..."

Elsa is een buitenstaander die veel moeite heeft moeten doen om gedoogd te worden, alles omwille van haar liefde voor eilandbewoner Age, de zoon van een 'terugkeerder'. Maar past zij wel in die rol die haar toebedeeld wordt?

"Ze was zijn dwaalgastje, een zeldzaamheid die bekijks trok, maar hoelang kon je te gast blijven? Wanneer werd je inheems? Zij was na al die jaren geen van beide."

Als zij buitenwal zijn pikken ze een lifter op, die uiteindelijk een poosje bij ze verblijft, Elsa heeft die impulsen af en toe nodig. Maar die lifter blijkt niet zo'n toevallige passant en zet gebeurtenissen in gang die uiteindelijk zorgen voor een tragisch inferno (op het einde valt ook het kwartje wat betreft het prachtige omslag !). De overlevenden zullen deze gebeurtenissen vertellen aan hun nakomelingen en zij weer aan die van hen. Een nieuwe sage lijkt geboren.

Het verhaal start langzaam op. Heerlijke omschrijvingen van de natuur en vogels die gespot worden door Age geven je ook daadwerkelijk het gevoel op een eiland te bivakkeren en een soort vrijheid te ervaren. Maar dat laatste blijkt juist ver weg in de meer dan bekrompen volksaard. Elke stap die iemand zet wordt nauwlettend in de gaten gehouden. Als lezer voelen de gangen van de hoofpersonages dan ook heel benauwend en beklemmend aan terwijl het heel licht opgeschreven wordt en heerlijk wegleest. Het tempo wordt door de auteur steeds meer opgevoerd en de beklemmende gebeurtenissen volgen elkaar op tot een onvermijdelijke climax.

[Wendy · Rating 4 out of 5]

Ik was destijds al onder de indruk van Lekhoofd, het debuut van Haro Kraak, en was dan ook erg benieuwd naar zijn tweede roman, die het lange wachten gelukkig meer dan waard bleek te zijn.

Age en Elsa leven, niet zo ver in de toekomst, samen op Schokland, dat door de stijgende zeespiegel weer een eiland is geworden (ter info: Schokland was vroeger ook echt een eiland, en is tegenwoordig Werelderfgoed). Age is met zijn ouders als jongen naar Schokland teruggekeerd, nadat ze jaren op het vasteland hadden geleefd, Elsa is uit liefde voor Age naar Schokland verhuisd, waar ze het niet gemakkelijk heeft, omdat ze nog altijd als buitenstaander wordt beschouwd.
Omwille van het eiland-zijn is Schokland zeer conservatief en gelovig, houdt het vast aan tradities, en de klassieke man-vrouw rollenpatronen, niet gemakkelijk voor een buitenstaander (heel vaak kwam de vergelijking met Urk bij me op). Toch zoekt Elsa haar eigen weg, en wil ze haar best doen om te integreren, ook al stelt ze zich vragen bij een aantal gewoontes.

‘Voor het eerst begreep Elsa waarom mensen op een eiland wilden wonen : hoe kleiner de plek, hoe meer verhalen bewaard bleven. Er was gemeenschapszin, een gedeelde geschiedenis, de strijd tegen de elementen, overzicht en de rust natuurlijk, waar ze zo naar snakte. Ze wist toen nog niet dat die rust van binnen moest komen; de leegte kon je opvullen met mannen, kinderen, hobby, boeken, drank of werk, op z’n minst tijdelijk, maar rusteloosheid was niet te temmen met schone lucht, stilte of een weidse horizon.’

Na een bezoek aan het vasteland (om redenen die op Schokland zeker niet verteld zullen worden) nemen Age en Elsa de toevallige passant Kasper mee naar huis, wat voor de nodige oproer zorgt in de gemeenschap, zeker na een bepaalde gebeurtenis, die de gemoederen behoorlijk ophitst. Vanaf dat moment stijgt de spanning, en loopt het verhaal naar een climax toe, waarbij alles echt goed in elkaar zit. Ik had even schrik voor het laatste hoofdstuk, vreesde dat dat wat te ver gezocht zou zijn, maar het kantelpunt draaide de goede kant op, en het eindigt helemaal passend.

Tradities, geloof, gemeenschapsgevoel, het belang van verhalen (over jezelf en over de gemeenschap), een vreemdeling zijn, en wraak zijn belangrijke thema’s in dit boek, alsook ver-en wantrouwen, en al dan niet jezelf kunnen zijn.

Haro Kraak hanteert een erg prettige schrijfstijl, met fijne dialogen, hij trekt je zo mee het boek in. Doordat de hoofdstukken afwisselend vanuit het perspectief van Age en Elsa verteld worden, leer je hen allebei goed kennen, en begrijp je hen allebei. Deze afwisseling is echt heel goed gedaan, en dat de hoofdstukken niet al te lang zijn zorgt ook voor een zekere vaart in het verhaal. De spanning wordt goed opgebouwd, en ik wilde alleen maar verder lezen, nieuwsgierig naar de afloop.

De achterflap noemt het ‘een beklemmende roman’, en dat is een heel juiste typering. Er zit iets donkers aan het hele verhaal, iets ongrijpbaars, op verschillende manieren, in meerdere aspecten (het klimaat, de onverdraagzaamheid, het ver doorgedreven conservatisme, …). Hierdoor blijft het ook hangen, laat het boek je niet meteen los.

En dan die cover. Die intrigeerde al van in het begin, en blijkt helemaal perfect te zijn, als je het boek uit hebt. Knap gedaan.

Onder de indruk, erg graag gelezen.

****(*)

[Lieke Polak · Rating 5 out of 5]

“Ze wist toen nog niet dat die rust van binnenuit moest komen; de leegte kon je opvullen met mannen, kinderen, hobby’s, boeken, drank of werk, op z’n minst tijdelijk, maar rusteloosheid was niet te temmen met schone lucht, stilte of een weidse horizon.”

Spannend en meeslepend, zonder dat het een thriller wordt. Mooie personages en ook nog eens actueel (grrrrr pro-levenbeweging).

Het einde is wel vrij apocalyptisch in vergelijking met de rest van de roman.

[Bas De Groen · Rating 3 out of 5]

3,5⭐️, soepel en intrigerend verhaal. Benieuwd naar ander werk van Haro Kraak.

[Linda · Rating 4 out of 5]

Een prachtig geschreven roman wat zowel dystopisch als zeer realistisch overkomt. Doordat het verhaal zo dicht bij de realiteit komt maakt het extra indruk. De onderwerpen die aan bod komen zijn aangedikt maar erg duidelijk zodat het goed binnenkomt.

Je leest dit boek vanuit 2 perspectieven: Age en Elsa, die beide een eigen kijk op het eiland hebben waardoor jij er zelf een beeld over vormt. De schrijfstijl is erg fijn en de hoofdstukken vrij kort. Hij leest dan ook enorm snel!

Alleen het einde sloot voor mijn gevoel niet aan bij de rest van het boek.

[Emmy Nota · Rating 3 out of 5]

Opzet van het verhaal goed en prettig geschreven, alleen het einde is niet zo sterk en dat is jammer. Er waren zoveel andere mogelijkheden met het verhaal en dat is zonde.

[Saskia · Rating 4 out of 5]

Haro Kraak is socioloog en redacteur van de Volkskrant. In 2016 werd zijn debuut, Lekhoofd, genomineerd voor de Bronzen Uil. Zijn nieuwste boek, Het water bewaart ons, is een fictief verhaal over Schokland.

(bron Wikipedia: Schokland is een voormalig eiland in de Zuiderzee dat sinds de drooglegging van de Noordoostpolder in 1942 deel uitmaakt van het vasteland van de tegenwoordige Nederlandse provincie Flevoland. Vanwege de archeologische rijkdom en geschiedenis is het gebied in 1995 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO geplaatst.)

In het boek is Schokland een eiland, dat na elke storm weer een stukje afbrokkelt en zo langzaam in zee zinkt. Het conservatief christelijke eiland heeft zijn eigen, geschreven en ongeschreven, regels en zijn eigen cultuur. Als lezer is het zeker fijn om de verschillende normen en waarden van de eilandbewoners naast elkaar te zien. Honkvast, stoïcijns, stug en trots…

“We leven hier niet vanuit vragen. We leven vanuit antwoorden.”

Elsa en Age zijn op weg van het vasteland naar huis, Schokland, als ze een lifter aan de kant van de weg zien staan. Elsa nodigt Kasper uit om bij hen te blijven logeren. Dit nieuwtje verspreidt zich al snel onder de bewoners. Vreemdelingen zijn niet bijzonder welkom en moeten steeds worden aangemeld. Kasper neemt al snel én subtiel zijn plaats in, zowel bij Elsa en Age thuis als onder de bevolking. Zijn uitdagende karakter, bewust of onbewust, zorgt meteen voor een drukkende sfeer. Ook het vooruitzicht naar Wannejoene, een volksfeest op de langste dag van het jaar , dat binnen een week zal plaatsvinden roept een onrustig gevoel op.

Haro Kraak heeft zijn personages knap uitgediept. Je voelt dat Elsa zich beklemd voelt, niet helemaal vrij. Ze komt uit Rotterdam en hoopt overzicht en rust te krijgen bij Age op Schokland. Ze probeert zich af te zetten van haar verleden en steeds meer een ‘eilander’ te worden. Maar zal het eiland haar rusteloosheid temmen? Zelfs na zestien jaar kan ze Age nog steeds niet doorgronden. Age houdt van controle over zijn leven en dat van anderen, maar ook over zijn gedachten. En dat lukt hem niet altijd. Zijn duister kantje komt zeer geraffineerd tot uiting in Het water bewaart ons.

Het constante onheil dat in het verhaal op de loer ligt, is ook goed voelbaar in het ontwerp van de omslag met de donkere kleuren. De titel kan zowel aan de legende van Schokland worden gekoppeld als aan de huidige situatie op het eiland. Knap bedacht!

Haro Kraak neemt ook zijn tijd voor natuurbeschrijvingen. Hij integreert een mooi parallel verhaal over de vogels die ook hun weg, vanaf het vasteland, naar Schokland vinden. De onderhuidse spanningen en wrijvingen tussen de bewoners zorgen voor een broeierige sfeer, die naar het einde toe een hoogtepunt bereikt. Een modern sprookje, een mythe,… Graag 3,5 welverdiende sterren!

“Het is niet mijn schuld, dit eiland dwingt je om te liegen.”

[Evelien Walravens · Rating 4 out of 5]

Benauwend toekomstbeeld

In Het water bewaart ons van Haro Kraak is Nederland in een nabije toekomst voor een groot deel onder water komen te staan en daarmee is Schokland weer een eiland geworden. De nazaten van de families die in de 19e eeuw gedwongen werden te verhuizen naar andere delen van het land mochten weer terugkeren. Een strenge beoordelingscommissie moet er voor zorgen dat er niet te veel buitenstaanders op het eiland komen wonen. Toch heeft de Rotterdamse Elsa zich een plaatsje verworven op het eiland. Haar liefde voor ‘Schokker’ Age maakte dat ze zich lijkt te kunnen vinden in de strenge regels van het eiland. Maar Elsa heeft een onrustige aard en haar geweten begint op te spelen als ze zich stort op een nieuwe baan bij de Eilandraad. Als Age en Elsa tijdens een trip naar de wal, waarvan de eilandbewoners niet de ware reden mogen weten, een nieuwkomer oppikken en meenemen naar het eiland gebeuren er onvoorziene dingen.

Haro Kraak (1986) is naast schrijver ook socioloog en redacteur bij De Volkskrant. Zijn debuutroman Lekhoofd kwam in 2016 uit en het kreeg een nominatie voor De Bronzen Uil (Belgische literatuurprijs voor het beste Nederlandstalige debuut van het afgelopen schooljaar, uitgereikt door het Willemsfonds) Het water bewaart ons is Kraaks tweede roman.

Kraak weet in zijn nieuwe roman een benauwend beeld van de Nederlandse toekomst te schetsen. Thema’s als klimaatverandering en abortus komen in de besloten gemeenschap op het eiland goed tot hun recht. Het is het ultieme decor om ze tot een heftige climax uit te werken. Op Schokland wonen hard werkende, stugge en godvrezende mensen. Het bestaan van de Eilandraad, die er meningen op nahoudt waar je nekharen behoorlijk van overeind gaan staan, is een bizar beeld. Kraak weet dit zo te brengen dat het geen fantasie is maar een situatie die absoluut zomaar zou kunnen ontstaan in iedere gemeenschap. Dat is een beangstigend idee.
De auteur geeft zijn personages veel ruimte om zich te presenteren maar de grenzen van het eiland zijn tevens de grenzen van hun ontwikkeling. Ook daar krijgt de lezer een beklemmend gevoel van. Hoe vrij is de mens in zijn keuzes? Hoeveel invloed heeft de omgeving in die keuzes? Identiteit en tradities worden zwaar op de proef gesteld in deze beklemmende en benauwende toekomstroman.

‘Op het eiland ontkwam je niet aan het verhaal dat over je werd verteld, of dat je over jezelf vertelde. Ze stond, als ze haar redenering ver doortrok, voor de keuze: leven met een leugen of verdwijnen. De waarheid aanvechten was zinloos, je kon niet iets aan de orde stellen, niets aankaarten, er was al een waarheid.’

Toch is het geen zwaar boek. Kraak trekt de lezer met zijn vlotte schrijfstijl en heldere dialogen meteen het verhaal in. Onverwachte wendingen maken het zelfs bijna spannend en dat komt het boek zeker ten goede.

[Maartje De Groot · Rating 4 out of 5]

De omslag, een werk van Anne Caesar van Wieren, is het eerste dat opvalt aan dit boek. Een zeefdruk (?) in rood, blauw, wit en geel, met een woeste lucht, een heldere maan en een brandende stad in het midden van water. De kleuren en vormen spreken tot de verbeelding. Waarom voor deze omslag gekozen is blijft lang onduidelijk. Maar uiteindelijk valt alles op zijn plek.

Schokland ligt niet meer in de Flevopolder, maar middenin de Zuiderzee. Nadat Nederland grote overstromingen heeft moeten doormaken door klimaatveranderingen is het weer een eiland. De nakomelingen van de oude bewoners zijn weer teruggekeerd en hebben een gesloten gemeenschap gevormd met een groot wantrouwen ten opzichte van buitenstaanders en met een strenge religieuze overtuiging.

'Een moment overwoog Age om de lifter aan te rijden. Er was maar een kleine ruk aan het stuur voor nodig.'

Deze zin, op bladzijde één van het verhaal geeft de sfeer van Het water bewaart ons prima weer.
Age en Elsa zijn onderweg naar hun huis op Schokland na een teleurstellend doktersbezoek als ze een lifter oppikken. De reden voor dit bezoek mag thuis niet bekend worden. En dat de lifter zomaar een vreemde is, mag de geïsoleerde gemeenschap ook niet te weten komen.

De personages in het verhaal worden rustig uitgewerkt en langzaamaan kom je erachter dat ze allemaal iets te verbergen hebben. Ze verschuilen zich, om het zo te zeggen, achter een masker. De spanning op het eiland loopt steeds meer op en als dan tegen het einde de fysieke maskers bij de mensen opgaan, vallen hun innerlijke maskers eindelijk af en zie je wie ze werkelijk zijn.

De vlotte schrijfstijl en de heldere dialogen maken dit boek prettig leesbaar. De onverwachte wendingen maken het spannend.
Het water bewaart ons is een dystopie met thema's die erg dicht tegen onze werkelijkheid aanschuren en daardoor extra beklemmend wordt.

'Age wees op de windmolens, met tientallen verspreid over de zee, die te verroest en versleten waren om nog te draaien. Hij vertelde over het verzet dat ooit tegen de turbines was gevoerd toen hij klein was. Ze kwamen er toch, dat was de vooruitgang, al losten ze niets op. Nadat het water een maal het land had overgenomen, bleven ze achter als totempalen die herinnerden aan de tijd dat de mensen nog dachten dat ze het tij konden keren.'

'En het waren de mensen die het hardst riepen en zich het vulgairst gedroegen die de meeste waardering kregen. Zo werkte het, zij hij, in de aandachtseconomie, zolang de ogen op je gericht waren was het goed,...'

'.., totdat Korf over 'onze baarmoeders' begon. Waarom dachten mannen toch altijd dat die baarmoeders ook van hen waren?'

[Nick · Rating 3 out of 5]

Nederland in een nabije toekomst, de ecologische verstoring heeft het water weer doen stijgen, een oud eiland is niet langer een heuvel in een vlak land maar het oude huis van een lang vervlogen gemeenschap, de schokeilanders.

Age en Elsa zijn de twee personages die we volgen, de een de zoon van een van de herstichters van het eiland en de ander een vrouw die het leven in Rotterdam beu was en zich in de meer op traditie gerichte gemeenschap op het eiland toelegt. Ik vond hen en ook de "vreemde" Kasper heel goed geschreven personages, een bundel van tegenstrijdigheden, gewoontes, ticks en twijfels alsook overtuigingen en dwanggedachten die hen heel menselijk maakten. De motivaties van Kasper blijven iets te vaag voor mij maar ook daar kan je argumenteren dat hij het helemaal zelf niet goed weet.

Het mysterie waar het boek plot om draait is degelijk maar het meest interessante aan het boek is de gemeenschap zelf. Ieder die enigzinds bekend is met de bijbelgordel in Nederland zal deze gemeenschap herkenbaar vinden, gekoppeld met wat maatschappij kritiek op dagjestoerisme en uiting van vooroordelen over het leven in de stad die dergelijke mensen uit de bijbelgordel met zich meedragen; krijg je een coherente gemeenschap met haar voor en nadelen. Ikzelf zou er niet willen wonen, maar het presenteer het als menselijk en dat de auteur een socioloog is, merk je wel.

absoluut de moeite waard al vond ik persoonlijk dat het einde iets minder mijn ding was, anders had ik zeker vier sterren gegeven.

[Erik Traag]

Jet boek speelt zich af op Schokland in de Flevopolder. In 1859 werden de bewoners van het eiland gehaalf en gebracht naar steden en dorpen aan de rand van de Zuiderzee (kampen Vollenhove, Volendam).
Wanneer het boek zich afspeelt is niet heel duidelijk, in ieder geval ergens in de toekomst. Door klimaatverandering is Schokland weer een eiland geworden.
Er wonen meer mensen op Schokland dan ooit, de mentaliteit die de Schokkers hebben is vergelrijkbaar met die uit de 19e eeuw. Men moet voldoen aan de normen en die worden bepaald door de protestantse godsdienst: kuisheid, ondergeschiktheid van vrouwen, kerkgang, vreemdelingenhaat enz. Er wordt neer gekeken op de mensen die niet van Schokland komen. Er komen toeristen uit het vaste land de beschrijving van die mensen is erg negatief.

De hoofdfiguren zijn Age, zijn vriendin Elsa en een niet-schokker die Age en Elsa als lifter hebben meegenomen (Kasper). Aanvankelijk denk je dat Kasper toevallig op het eiland komt, maar later blijkt dat hij met een missie gekomen is. Die missie komt tot een hoogtepunt tijdens het jaarlijkse feest Wannejoene, het feest van de zomers zonnewende.

Het leven op het eiland lijkt me niet fijn, je moet precies leven volgens de normen en je wordt daarbij goed in de gaten gehouden. De vijandschap tegen de mensen van het vaste land is groot, ondanks dat Schokland afhankelijk is van het toerisme. De 19e eeuwse mentaliteit vind ik raar en in tegenstelling met wel de moderne omgeving (smartphone, auto, e.d)

[Carpasmeencasiola · Rating 2 out of 5]

Tja, tja, tja.

Wat zal ik ervan zeggen? Het komt niet vaak voor dat het thema en de setting sterker is dan het verhaal.

Setting
Vernuftig bedacht van Harko dat het zich afspeelt in het effect van de crises van deze tijd. Het geeft een mogelijk doorkijk wat ons te wachten staat. Daartegenover staat een dorpje dat leunt op nostalgie van vroeger (nu).

Thema
‘The great reset’ is een term die gonst onder de complotdenkers. Het feit dat er heidense rituelen gaande zijn op het eiland, dat Kasper (Dollberg) zelf is gereset door zijn moeder, zelf een doorstart wil maken na het laatste bezoek aan het eiland en uiteindelijk Elsa met hem een reset ondergaat, past als een stolp over dit verhaal.

Expositie
‘Een vreemde laat ons objectief naar onze gewoonten kijken.’ Vanuit dat perspectief vind ik een lifter oppikken die de hoofdpersonages introduceert slim gekozen.

Structureel weinig op aan te merken. Harko begon goed, helaas zeilde het verhaal op het einde richting een Scandinavische thriller die mij weinig kon bekoren.

[Boudewijn · Rating 5 out of 5]

Goede opbouw in het verhaal met veel relevante thema’s vanuit de hedendaagse maatschappij die de revue passeren. Ligt een subtiele spanning in het verhaal, van waaruit verhaallijnen mooi opbouwen naar de apotheose. Voor iedereen een must read die van een Hollandse thriller houdt en die het belang van geschiedenis waardeert als waarschuwing voor toekomstige valkuilen..

[Roosmarijn Pel · Rating 3 out of 5]

Elsa en Age, wonend op het eiland Schokland, krijgen te maken met een nieuwkomer. De kleine leefgemeenschap op het eiland is niet gediend van nieuwkomers en Elsa, van oorsprong ook buitenstaander, vraagt zich ook af of ze ooit bij de 'eilanders' zal horen.
Een duister en beklemmend verhaal over vertrouwen, traditie en in hoeverre we in staat zijn de ander echt toe te laten.

[Sacha · Rating 2 out of 5]

'Zonder ook maar iets te weten van biologie snapte hij het verband tussen de dingen.' p. 89

'Hij was niet iemand die het leven moest indelen in fases om de zinloosheid te bestrijden (...)' p. 228

[Eva Vermeersch · Rating 4 out of 5]

3.75

[Gijs van Engelen · Rating 1 out of 5]

Ik begrijp nu de Nederlandse ontlezing.

[Annesusan · Rating 5 out of 5]

Adembenemend.

[Mirjam Celie · Rating 3 out of 5]

Las ontspannen weg; goed verhaal. Ik zie veel mensen een probleem hebben met het einde. Daar had ik geen last van…

[Lauralouise · Rating 4 out of 5]

Waaanzinnig mooie eerste helft. Spannende maar te snel afgewikkelde tweede helft. Maar wat een heerlijk schrijven.

[Klara · Rating 4 out of 5]

Een beklemmend boek met een akelig einde. Maar ook een fascinerend verhaal over de leugenachtige waarheden die mensen elkaar vertellen om bij een gemeenschap te kunnen horen.

[Marieke · Rating 3 out of 5]

Prima te lezen, maar er gebeurt niet heel veel

[Stormingways · Rating 3 out of 5]

3.5 sterren. Las makkelijk, leuk concept, maar miste uitwerking en er waren teveel willekeurige verhaallijntjes (of; verhaalmomentjes die nooit een lijn werden) waarvan ik me afvraag wat het nut ervan was. Mooie kaft wel, trouwens.