What do you think?
Rate this book
Izglītība kā provokācija
Izglītība ir viens no modernās kultūras atslēgas vārdiem, kas nepazūd no pasaules, Eiropas un Latvijas mediju slejām un publisku diskusiju tribīnēm, par izglītību runā visi – politiķi, uzņēmēji, izglītības nozares darbinieki, pedagogi un studenti, skolēnu un bērnudārznieku vecāki. Taču ko šis jēdziens īsti nozīmē? Ko mēs sagaidām no izglītības, kādas cerības ar to saistām? Šodien izglītība ir provokācija – tā apgalvo austriešu filozofs un esejists Konrāds Pauls Līsmans. Šajā grāmatā apkopotas viņa aptuveni 15 gadu ilgās pārdomas par izglītības jautājumiem un problēmām Eiropā. Līsmans analizē izglītības izmaiņas vienotajā Eiropas telpā kopš Boloņas procesa sākuma, atklājot ne tikai mūsdienu izglītības problēmas, bet arī visas modernās sabiedrības iekšējās pretrunas un nākotnes scenārijus.
Konrāds Pauls Līsmans (Konrad Paul Liessmann, 1953) ir austriešu filozofs, literatūrkritiķis un publicists, Vīnes Universitātes profesors, vairāk nekā trīsdesmit grāmatu autors. Īpaši pievērsies izglītības tēmai, kurai veltījis vairākas grāmatas un rakstus, kas tulkoti daudzās Eiropas valodās.
No vācu valodas tulkojis Raivis Bičevskis.
Zandas Rubenes pēcvārds.
Konrāds Pauls Līsmans (Konrad Paul Liessmann, 1953) ir austriešu filozofs, literatūrkritiķis un publicists, Vīnes Universitātes profesors, vairāk nekā trīsdesmit grāmatu autors. Īpaši pievērsies izglītības tēmai, kurai veltījis vairākas grāmatas un rakstus, kas tulkoti daudzās Eiropas valodās.
No vācu valodas tulkojis Raivis Bičevskis.
Zandas Rubenes pēcvārds.
192 pages, Paperback
First published September 24, 2017
22 people are currently reading
156 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 12 of 12 reviews
March 13, 2024
šīs grāmatas saturss patiesi izrādījās provokācija. īpaši pārsteidza, cik bieži es, kā autora opozicionārs, biju spiests pamāt ar galvu un nodomāt: “jā, tā nu tas ir”. par izglītības un mācīšanās jēgu no man ļoti neierastas perspektīvas.
May 12, 2022
Izprovocējāt izlasīt. Visdziļākā un izstrādātā neapšaubāmi ir pirmā no trim grāmatas daļām, tā ir par autora specialitāti – izglītību. Reizēm gan nelasījās tik viegli un ne visas (Vācijas) izglītības debašu nianses uztvēru. Abās pārējās nodaļas tādi interesanti domugraudiņi, kas vien attālināti saistīti (vai arī vismaz man pietrūka konkrētāku saišu) ar virsrakstu un sākumu. Par izglītību tad arī bija visinteresantāk un provokatīvāk lasīt, domāju, ka ne tikai sava darba dēļ.
Mana kā profāna wannabe klasiskās izglītības cienītāja māšana ar galvu līdzi autora klasiskās izglītības slavinājumiem mijās ar divu centu vēlmi tomēr šo to no kompetenču izglītības aizstāvēt (vai tikai tāpēc, ka esmu tikai šajā pieejā institucionāli indoktrinēts un citas neesmu mācījies?) Ļoti piekrītu kanona grāmatu (un kanona kā tāda!) vērtībai pašai par sevi, pat ja to lasīšanai nav prognozējami konkrēti rezultāti, atšķirībā no kompetenču pieejas, kur godu, mīlestību, drosmi utt.(kad šķietami pazūd kaitinošais jautājums "kur man šis noderēs?") apzināti mācās no tekstu fragmentiņiem. Tomēr, ja tiešām eksistē nepārvarama pretruna starp klasisko un kompetenču pieeju – par to neesmu pārliecināts un, ne līdz galam sapratu, vai tā domā arī autors–, tad pamostas jaunības kreisuma pārliecība, ka katrs ir pelnījis pēc iespējas vienlīdzīgākas iespējas, un empātija pret tiem, kam, cenšoties izdzīvot nabadzībā un nelabvēlīgu apstākļu iespaidā, pirmā doma nav par Prusta lēnu baudīšanu un smalkām atsaucēm uz Tolstoju . Tādas domas nemaz nevar būt, ja nav neviena, kas to Prustu un Tolstoju parāda, kaut vai tā būtu kompetenču pieeju mācoša literatūras skolotāja, kas grib par slepkavības ļaunumu mācīt caur "Nozieguma un soda" fragmentu.
Abos izglītības pieeju gadījumos secinājums tāpat ir tāds, ka grāmatas lasa un domāt cenšas tikai šaurs elitārs loks, bet tikai masu izglītības laikmetā vismaz malks no klasiskās izglītības ir pieejams jebkuram, arī provinciālim no Saldus.
Mana kā profāna wannabe klasiskās izglītības cienītāja māšana ar galvu līdzi autora klasiskās izglītības slavinājumiem mijās ar divu centu vēlmi tomēr šo to no kompetenču izglītības aizstāvēt (vai tikai tāpēc, ka esmu tikai šajā pieejā institucionāli indoktrinēts un citas neesmu mācījies?) Ļoti piekrītu kanona grāmatu (un kanona kā tāda!) vērtībai pašai par sevi, pat ja to lasīšanai nav prognozējami konkrēti rezultāti, atšķirībā no kompetenču pieejas, kur godu, mīlestību, drosmi utt.(kad šķietami pazūd kaitinošais jautājums "kur man šis noderēs?") apzināti mācās no tekstu fragmentiņiem. Tomēr, ja tiešām eksistē nepārvarama pretruna starp klasisko un kompetenču pieeju – par to neesmu pārliecināts un, ne līdz galam sapratu, vai tā domā arī autors–, tad pamostas jaunības kreisuma pārliecība, ka katrs ir pelnījis pēc iespējas vienlīdzīgākas iespējas, un empātija pret tiem, kam, cenšoties izdzīvot nabadzībā un nelabvēlīgu apstākļu iespaidā, pirmā doma nav par Prusta lēnu baudīšanu un smalkām atsaucēm uz Tolstoju . Tādas domas nemaz nevar būt, ja nav neviena, kas to Prustu un Tolstoju parāda, kaut vai tā būtu kompetenču pieeju mācoša literatūras skolotāja, kas grib par slepkavības ļaunumu mācīt caur "Nozieguma un soda" fragmentu.
Abos izglītības pieeju gadījumos secinājums tāpat ir tāds, ka grāmatas lasa un domāt cenšas tikai šaurs elitārs loks, bet tikai masu izglītības laikmetā vismaz malks no klasiskās izglītības ir pieejams jebkuram, arī provinciālim no Saldus.
July 30, 2025
Sokrātiska grāmata. Rosina diskusiju. Rosina domāt, ko darīt. Beigās tomēr secina, ka mums nepieciešama Apgaismība un jālasa grāmatas. To nesaku izsmejoši. Grāmata ir svarīga un noteikti jālasa. Mazliet problemātiski šķiet, ka netiek tālāk atšifrēts atbildibas uzņemšanās problemātika, sistēmās, kurās cilvēki par atbidlības uzņemšanos tiek sodīti tieši vai netieši, un līdz ar to izveidojas situācija, kurā šiem cilvēkiem Kanta piesauktā "izšķiršanās lietot sapratni bez cita vadības" paredz nesamērīgu risku, kas apdraud cilvēka labklājību un dzīvību. Noslēdzošajā nodaļā tiek definēts Apgaismības jēdziens, citējot Kantu. "Apgaismība ir iziešana no nepilngadības, kurā cilvēks atrodas pats savas vainas dēļ." Šeit saredzu iespēju pārdomām vai pētījumam, kā mūsdienu izglītība savās labākajās izpausmēs pievēršas otrajai hipotēzes daļai ("kurā cilvēks atrodas pats savas vainas dēļ") to apšaubot un pētot tās situācijas, kurās cilvēks ir bijis spiests uzņemties pārmērīgu atbildību, ticis par to sodīts un izvēlējies "neizvēles" drošību un, kura vainošana, ka viņš neiziet no nepilngadības, tikai vēl vairāk viņu sastindzina vai noved pie agresijas, destrukcijas un naida pret runātāju un pārmetēju. Pašās grāmatas beigās autors nonāk pie secinājuma, ka jālasa grāmatas. Kam pilnībā piekrītu. Arī šī grāmata noteikti jālasa. Pa vidu ir ļoti daudz vērtīgu pārspriedumu, kas var vedināt mūs kritiski domāt un kļūt par labākiem skolotājiem.
July 18, 2024
Šaubos, vai šī provokācijas retorika bija pareizais piegājiens, lai diskutētu par to, kurp tad īsti dodas mūsu izglītība. (kas tīri tehniski ir tikai trešdaļa no grāmatas) Provokācija piedod tekstam kaut kādu zināmu pietāti - a la es protestēju pret sistēmu, un man ir iekšēja vajadzība to deklamēt skaļi un pa visām malām.
Tiesa gan, humanitārā izglītība ir kaut kāda veida provokācija. Kapitālistiskas sistēmas maksimālistiem varētu likties diezgan bezjēdzīgi skolās mācīt (un tad augstskolās apgūt) humanitārā novirziena pamatus un detaļas. Laikā, kad vajag mediķus, juristus un ir teju pārpilns ar datorzinātnēm saistītiem cilvēkiem, humanitāra izglītība ir sava veida peldēšana pret straumi.
Tikai pēdējais laiks ir parādījis to, ka mēs nemākam peldēt. Lai arī kompetenču izglītības pamats idejiski izklausās lielisks (respektīvi, ir zināmi iznākumi, kurus jāsasniedz noteiktā laikā), ir skaidrs, ka mēs šos iznākumus sasniegt nemākam, vai arī mākam tā, lai tie izskatītos sasniegti uz papīra.
Mācīt kaut ko abstraktu ir grūti. Nav pārsteiguma, ka ar to mums arī tad iet grūti. Un lai arī Boloņas sistēmai ir savas vainas, nešķiet (t.i., arī netiku par to grāmatā pārliecināts), ka atbilde atrodas pagātnes izglītības formās. Bet tās formas es sev apkārt nevaru saskatīt vēsturisku iemeslu dēļ, un tāpēc nevaru par to neko spriest.
Lai arī esmu tikai trīs gadu attālumā no parastas vidusskolas izglītības, pēc jauniem grozījumiem un izmaiņām, es vairs īsti nezinu, kam iet cauri tagadējie jaunieši. Nevaru spriest. Es tikai zinu, kur pats atrodos - augstākās humanitārās izglītības sistēmā, kur visi peld, nezinot īsti kā. Plus, kapitālisms savā veidā arī izglītību ir pārvērtis biznesā (kurā faktiski nav naudas). Un doties turp, kur kapitālismā nav naudas, laikam jau ir tā augstākā provokācija, vismaz legālā līmenī.
Grāmata bija laba. Neteiktu, ka ļoti laba (dažas esejas šķita ne līdz galam sasaistītas ar grāmatas galvenajām tēzēm, vai arī bija vienkārši nedaudz garlaicīgas), bet bija vērts izlasīt. Kaut vai tikai izglītības apceres līmenī.
Tiesa gan, humanitārā izglītība ir kaut kāda veida provokācija. Kapitālistiskas sistēmas maksimālistiem varētu likties diezgan bezjēdzīgi skolās mācīt (un tad augstskolās apgūt) humanitārā novirziena pamatus un detaļas. Laikā, kad vajag mediķus, juristus un ir teju pārpilns ar datorzinātnēm saistītiem cilvēkiem, humanitāra izglītība ir sava veida peldēšana pret straumi.
Tikai pēdējais laiks ir parādījis to, ka mēs nemākam peldēt. Lai arī kompetenču izglītības pamats idejiski izklausās lielisks (respektīvi, ir zināmi iznākumi, kurus jāsasniedz noteiktā laikā), ir skaidrs, ka mēs šos iznākumus sasniegt nemākam, vai arī mākam tā, lai tie izskatītos sasniegti uz papīra.
Mācīt kaut ko abstraktu ir grūti. Nav pārsteiguma, ka ar to mums arī tad iet grūti. Un lai arī Boloņas sistēmai ir savas vainas, nešķiet (t.i., arī netiku par to grāmatā pārliecināts), ka atbilde atrodas pagātnes izglītības formās. Bet tās formas es sev apkārt nevaru saskatīt vēsturisku iemeslu dēļ, un tāpēc nevaru par to neko spriest.
Lai arī esmu tikai trīs gadu attālumā no parastas vidusskolas izglītības, pēc jauniem grozījumiem un izmaiņām, es vairs īsti nezinu, kam iet cauri tagadējie jaunieši. Nevaru spriest. Es tikai zinu, kur pats atrodos - augstākās humanitārās izglītības sistēmā, kur visi peld, nezinot īsti kā. Plus, kapitālisms savā veidā arī izglītību ir pārvērtis biznesā (kurā faktiski nav naudas). Un doties turp, kur kapitālismā nav naudas, laikam jau ir tā augstākā provokācija, vismaz legālā līmenī.
Grāmata bija laba. Neteiktu, ka ļoti laba (dažas esejas šķita ne līdz galam sasaistītas ar grāmatas galvenajām tēzēm, vai arī bija vienkārši nedaudz garlaicīgas), bet bija vērts izlasīt. Kaut vai tikai izglītības apceres līmenī.
April 15, 2018
Ursprünglich auf darkmatteressay.org veröffentlicht.
-
Der Anziehungskraft dieses Titels sowie der Reputation des Wiener Philosophen Konrad Paul Liessmanns konnte ich nicht widerstehen. Bildung als Provokation ist ein umfassender Versuch sich dem messianisch implementierten Kompetenzerwerb und der dadurch um sich greifenden Inhaltslosigkeit der europäischen Lehrpläne entgegenzustellen und für einen normativen europäischen Bildungskanon in der humanistischen Tradition des 19. Jahrhunderts zu argumentieren.
KPL startet mit einer etwas zynischen Analyse, dass die Bildung in postmodernen, atheistischen Gesellschaften die Rolle einer Religion eingenommen hat und alle Heilsversprechen in sich vereinigt. Dieser Analyse ist beizupflichten und nichts Wesentliches hinzuzufügen, außer vielleicht, dass die Ursache dieser Rollenveränderung im Wettbewerbskapitalismus sogenannter knowledge economies zu suchen ist, und möglicherweise nicht die Bildung Religion, sondern wie etwa der Historiker Harari meint, der Kapitalismus an sich zur Religion, und die Bildung zu einem seiner Rituale geworden ist.
Hier tut sich aber bereits im ersten Kapitel ein Manko im tractatus philosophicus auf, welches sich durch die gesamte Abhandlung wie ein roter Faden zieht. KPL ist auf dem Gebiet der Volkswirtschaft zumindest in diesem Buch nicht einmal oberflächlich bewandert und verabsäumt so einen wichtigen Aspekt in den Diskurs um den Stellenwert und den Zweck von Bildung innerhalb einer Gesellschaft einzubringen.
Allerdings erhellt der Autor andere wesentliche Aspekte und eröffnet eine wichtige Diskussion mit der Frage, ob und inwiefern ein Mensch sich selbst durch Bildung verändern kann. Diese Frage erörtert KPL umfassend: Dem Begriff Selbstveränderung können drei Bedeutungen unterstellt werden.
- Zum Ersten: ich bin es, der sich in seinem Identitätsgefühl verändert, und dies aus freien Stücken: man könnte hier von einer Selbstbildungsautonomie sprechen.
- Zweitens: Es ist mein Selbst, das durch Bildung verändert wird; dies setzt ein substanzielles Selbst voraus, das durch eine aktivierende und kontrollierende Ich-Instanz verändert werden kann: Bildung als Selbstsuche und Selbstverwirklichung.
- Und drittens: Ich muss nicht nur mich oder mein Selbst, ich muss mein Leben schlechthin ändern. Man könnte dies das Rilke-Sloterdijksche Anforderungsprofil nennen, das die Möglichkeit, ja Notwendigkeit eines radikalen Schnitts in einer Lebensführung supponiert: Bildung als Zäsur.
Ich habe anschließenden Diskurs genossen, da KPL diesen mit seiner eigenen Bildung äußerst lesenswert macht, jedoch fehlen mir gerade wenn es um das Verständnis bzw die Existenz des Selbst geht, psychologische und neurologische Erkenntnisse der letzten 20 Jahre. Jüngste Erkenntnisse der Bewusstseinsforschung sowie der epistemologischen Neurologie können nicht rein durch philosophische Debatten aus den vergangenen Jahrhunderten ersetzt werden.
Als Weltbürger widerstrebt es mir zudem zutiefst, dass KPL sich für einen europäischen Bildungskanon einsetzt. Er gibt somit Preis, dass er einer jener Denker ist, die zwar ihren Tellerrand schon über die eigene Herkunftsgesellschaft hinaus erweitert haben, sich aber noch nicht zu einem Kosmopolitismus hinreißen lassen können. Der Grund für diese in Europa weit verbreitete Ansicht mag in der durch dort lebende Zeitgenossen empfundenen Porosität der europäischen Idee und Identität zu finden sein.
Erst vor ein paar Monaten las ich einen Leitartikel des Chefredakteurs des Münchner Philosophie Magazins Hohe Luft. Thomas Vasek setzte sich darin eloquent für ein bedingungsloses Grundeinkommen ein; allerdings suchte er darin eine Erfrischungskur für die Idee eines gemeinsamen Europas, ähnlich wie Liessmann in einem normativen Bildungskanon für die Stärkung und Wiederbelebung dieses Konstruktes eintritt.
Wenn man so wie ich weit weg von der Herkunftsgesellschaft in einer komplett fremden Kultur lebt, relativiert sich der Begriff fremd noch einmal und irgendwann bleibt dann nur noch dieser Planet als Heimat und Identität wird zu einem Konzept permanenter teleologischer Veränderung. Im Sinne der Logotherapie Viktor Frankls bin ich zu Hause, wo ich Sinn sehe und die Verantwortung übernehme, diesen Sinn zu erfüllen.
Richtig, diese individuelle Sinnentfaltung alleine stiftet kein gemeinsames Kulturgut. Allerdings muß jeder ausgeschlafene Bürger erkennen, dass angesichts der von tausenden Wissenschaftlern angekündigten sechsten Massenvernichtung ein gemeinsamer, normativer Bildungskanon zweckgerichtet im Erlernen von Überlebensstratgien, maßvollem Konsum, respektvollem Umgang mit Ressourcen, usw. liegen muss, nicht jedoch primär im Rezitieren von Goethe, Hugo und Dante liegen kann. Wenn es quasi ums Überleben geht, darf hier ohne weiter begründen zu müssen von einem Bildungskanon der Pflicht und einem der Kür ausgegangen werden.
Entzückt haben mich im zweiten Teil dieses Buches KPLs Ausführungen zum Wert der Hände und sein klarer Respekt für die Arbeit dieser. Goethes Vers aus Faust II „Das sich das größte Werk vollende, genügt ein Geist für tausend Hände“ hat er zwar meiner Ansicht nach nicht nur bei seiner Reifeprüfung falsch interpretiert, aber dennoch richtig erkannt, dass in der Evolution des Menschen die Hand eine herausragende Rolle spielt. Der aufrechte Gang ermöglichte die Entwicklung der vorderen Gliedmaßen zu einer Greifhand, die nun vielfältige Aufgaben übernehmen konnte.
Leider setzt sich KPL nicht wie ich es erwartet hätte für duale Ausbildungen ein, die sowohl die Handarbeit wie auch die intellektuelle Arbeit schulen und durch diese Dualität beide Fähigkeiten zu neuen Höhen leiten können, und das obwohl er den Anthropologen Leroi-Gourhan zitiert: Es wäre nicht sonderlich wichtig, dass die Bedeutung der Hand, dieses Schicksalorgans, abnimmt, wenn nicht alles darauf hindeutete, dass ihre Tätigkeit eng mit dem Gleichgewicht der Hirnregionen verbunden ist, die mi ihr im Zusammenhang stehen. Mit seinen Händen nicht denken können, bedeutet einen Teil seines normalen und phylogenetischen menschlichen Denkens zu verlieren.
KPL bleibt stattdessen bei der Betonung der humanistischen Literatur als wesentlichem Vehikel zur Bildung und somit Selbstveränderung. Somit propagiert er jenes Bildungssystem welches ihm am nächsten steht und in welchem er selbst überdurchschnittlich reüssierten konnte. Was ist jedoch mit den unzähligen Lerntypen, die auch in einem solchen – gutgemeinten – normativen Humanismus über einen Kamm geschoren werden und dabei ihre Talente nicht entfalten können?
Ich entsinne mich an einen Schulkollegen, der acht Jahre in unserem Gymnasium unter allen Sprachen, insbesondere dem Deutschen litt, trotz aller Widrigkeiten seine Reifeprüfung ablegen konnte und weitere acht Jahre später eine postdoc Forschungsstelle an der ETH Zürich in Bioinformatik antreten konnte. Weder Homer, noch Seneca, weder Kant noch Rilke haben diesen Kollegen jemals angesprochen und ich bezweifle, dass Selbstveränderung für ihn durch einen normativen humanistischen Bildungskanon weniger schadhaft gewesen ist, als der chinesischen STEM Fokus für einen jungen Liessmann gewesen wäre.
Im letzten Teil verliert KPL den bildungsinteressierten Leser und gleitet in die Niederungen der Politik ab ohne wirklich das Thema Bildung substanziell weiter zu behandeln. Man hat fast das Gefühl als ob 70 weitere Seiten vom Verleger gefordert waren, um eine verlegenswerte Manuskriptlänge zu erreichen. Es mag auch sein, dass der Titel Bildung als Provokation sich weniger auf einen allgemeinen Bildungskanon bezieht als auf die persönliche Bildung des Autors, der sich am Ende seiner Karriere nochmal gegen die Politik auflehnt und an seine eigene Jugend des Wiener Aktionismus nostalgisch anschließt.
Gerade eben auf den letzten beiden Seiten kratzt KPL die Kurve und fängt den Titel wieder ein, indem er eine in der Tat im wiederaufstrebenden Nationalismus des 21. Jahrhunderts passende Bemerkung aus dem 18. Jahrhundert einbringt: Eine gebildete Nation kennt in sich keine andere Gefahr, als das Übermaß ihrer Nationalglückseligkeit. Liessmann schließt indem er die Notwendigkeit einer neuen Aufklärung bejaht, leider aber keine nachvollziehbaren Inhalte anbietet. Nichtsdestotrotz, ein lesenswertes Büchlein, und wenn auch nur, um sich daran so zu reiben wie ich selbst.
-
Der Anziehungskraft dieses Titels sowie der Reputation des Wiener Philosophen Konrad Paul Liessmanns konnte ich nicht widerstehen. Bildung als Provokation ist ein umfassender Versuch sich dem messianisch implementierten Kompetenzerwerb und der dadurch um sich greifenden Inhaltslosigkeit der europäischen Lehrpläne entgegenzustellen und für einen normativen europäischen Bildungskanon in der humanistischen Tradition des 19. Jahrhunderts zu argumentieren.
KPL startet mit einer etwas zynischen Analyse, dass die Bildung in postmodernen, atheistischen Gesellschaften die Rolle einer Religion eingenommen hat und alle Heilsversprechen in sich vereinigt. Dieser Analyse ist beizupflichten und nichts Wesentliches hinzuzufügen, außer vielleicht, dass die Ursache dieser Rollenveränderung im Wettbewerbskapitalismus sogenannter knowledge economies zu suchen ist, und möglicherweise nicht die Bildung Religion, sondern wie etwa der Historiker Harari meint, der Kapitalismus an sich zur Religion, und die Bildung zu einem seiner Rituale geworden ist.
Hier tut sich aber bereits im ersten Kapitel ein Manko im tractatus philosophicus auf, welches sich durch die gesamte Abhandlung wie ein roter Faden zieht. KPL ist auf dem Gebiet der Volkswirtschaft zumindest in diesem Buch nicht einmal oberflächlich bewandert und verabsäumt so einen wichtigen Aspekt in den Diskurs um den Stellenwert und den Zweck von Bildung innerhalb einer Gesellschaft einzubringen.
Allerdings erhellt der Autor andere wesentliche Aspekte und eröffnet eine wichtige Diskussion mit der Frage, ob und inwiefern ein Mensch sich selbst durch Bildung verändern kann. Diese Frage erörtert KPL umfassend: Dem Begriff Selbstveränderung können drei Bedeutungen unterstellt werden.
- Zum Ersten: ich bin es, der sich in seinem Identitätsgefühl verändert, und dies aus freien Stücken: man könnte hier von einer Selbstbildungsautonomie sprechen.
- Zweitens: Es ist mein Selbst, das durch Bildung verändert wird; dies setzt ein substanzielles Selbst voraus, das durch eine aktivierende und kontrollierende Ich-Instanz verändert werden kann: Bildung als Selbstsuche und Selbstverwirklichung.
- Und drittens: Ich muss nicht nur mich oder mein Selbst, ich muss mein Leben schlechthin ändern. Man könnte dies das Rilke-Sloterdijksche Anforderungsprofil nennen, das die Möglichkeit, ja Notwendigkeit eines radikalen Schnitts in einer Lebensführung supponiert: Bildung als Zäsur.
Ich habe anschließenden Diskurs genossen, da KPL diesen mit seiner eigenen Bildung äußerst lesenswert macht, jedoch fehlen mir gerade wenn es um das Verständnis bzw die Existenz des Selbst geht, psychologische und neurologische Erkenntnisse der letzten 20 Jahre. Jüngste Erkenntnisse der Bewusstseinsforschung sowie der epistemologischen Neurologie können nicht rein durch philosophische Debatten aus den vergangenen Jahrhunderten ersetzt werden.
Als Weltbürger widerstrebt es mir zudem zutiefst, dass KPL sich für einen europäischen Bildungskanon einsetzt. Er gibt somit Preis, dass er einer jener Denker ist, die zwar ihren Tellerrand schon über die eigene Herkunftsgesellschaft hinaus erweitert haben, sich aber noch nicht zu einem Kosmopolitismus hinreißen lassen können. Der Grund für diese in Europa weit verbreitete Ansicht mag in der durch dort lebende Zeitgenossen empfundenen Porosität der europäischen Idee und Identität zu finden sein.
Erst vor ein paar Monaten las ich einen Leitartikel des Chefredakteurs des Münchner Philosophie Magazins Hohe Luft. Thomas Vasek setzte sich darin eloquent für ein bedingungsloses Grundeinkommen ein; allerdings suchte er darin eine Erfrischungskur für die Idee eines gemeinsamen Europas, ähnlich wie Liessmann in einem normativen Bildungskanon für die Stärkung und Wiederbelebung dieses Konstruktes eintritt.
Wenn man so wie ich weit weg von der Herkunftsgesellschaft in einer komplett fremden Kultur lebt, relativiert sich der Begriff fremd noch einmal und irgendwann bleibt dann nur noch dieser Planet als Heimat und Identität wird zu einem Konzept permanenter teleologischer Veränderung. Im Sinne der Logotherapie Viktor Frankls bin ich zu Hause, wo ich Sinn sehe und die Verantwortung übernehme, diesen Sinn zu erfüllen.
Richtig, diese individuelle Sinnentfaltung alleine stiftet kein gemeinsames Kulturgut. Allerdings muß jeder ausgeschlafene Bürger erkennen, dass angesichts der von tausenden Wissenschaftlern angekündigten sechsten Massenvernichtung ein gemeinsamer, normativer Bildungskanon zweckgerichtet im Erlernen von Überlebensstratgien, maßvollem Konsum, respektvollem Umgang mit Ressourcen, usw. liegen muss, nicht jedoch primär im Rezitieren von Goethe, Hugo und Dante liegen kann. Wenn es quasi ums Überleben geht, darf hier ohne weiter begründen zu müssen von einem Bildungskanon der Pflicht und einem der Kür ausgegangen werden.
Entzückt haben mich im zweiten Teil dieses Buches KPLs Ausführungen zum Wert der Hände und sein klarer Respekt für die Arbeit dieser. Goethes Vers aus Faust II „Das sich das größte Werk vollende, genügt ein Geist für tausend Hände“ hat er zwar meiner Ansicht nach nicht nur bei seiner Reifeprüfung falsch interpretiert, aber dennoch richtig erkannt, dass in der Evolution des Menschen die Hand eine herausragende Rolle spielt. Der aufrechte Gang ermöglichte die Entwicklung der vorderen Gliedmaßen zu einer Greifhand, die nun vielfältige Aufgaben übernehmen konnte.
Leider setzt sich KPL nicht wie ich es erwartet hätte für duale Ausbildungen ein, die sowohl die Handarbeit wie auch die intellektuelle Arbeit schulen und durch diese Dualität beide Fähigkeiten zu neuen Höhen leiten können, und das obwohl er den Anthropologen Leroi-Gourhan zitiert: Es wäre nicht sonderlich wichtig, dass die Bedeutung der Hand, dieses Schicksalorgans, abnimmt, wenn nicht alles darauf hindeutete, dass ihre Tätigkeit eng mit dem Gleichgewicht der Hirnregionen verbunden ist, die mi ihr im Zusammenhang stehen. Mit seinen Händen nicht denken können, bedeutet einen Teil seines normalen und phylogenetischen menschlichen Denkens zu verlieren.
KPL bleibt stattdessen bei der Betonung der humanistischen Literatur als wesentlichem Vehikel zur Bildung und somit Selbstveränderung. Somit propagiert er jenes Bildungssystem welches ihm am nächsten steht und in welchem er selbst überdurchschnittlich reüssierten konnte. Was ist jedoch mit den unzähligen Lerntypen, die auch in einem solchen – gutgemeinten – normativen Humanismus über einen Kamm geschoren werden und dabei ihre Talente nicht entfalten können?
Ich entsinne mich an einen Schulkollegen, der acht Jahre in unserem Gymnasium unter allen Sprachen, insbesondere dem Deutschen litt, trotz aller Widrigkeiten seine Reifeprüfung ablegen konnte und weitere acht Jahre später eine postdoc Forschungsstelle an der ETH Zürich in Bioinformatik antreten konnte. Weder Homer, noch Seneca, weder Kant noch Rilke haben diesen Kollegen jemals angesprochen und ich bezweifle, dass Selbstveränderung für ihn durch einen normativen humanistischen Bildungskanon weniger schadhaft gewesen ist, als der chinesischen STEM Fokus für einen jungen Liessmann gewesen wäre.
Im letzten Teil verliert KPL den bildungsinteressierten Leser und gleitet in die Niederungen der Politik ab ohne wirklich das Thema Bildung substanziell weiter zu behandeln. Man hat fast das Gefühl als ob 70 weitere Seiten vom Verleger gefordert waren, um eine verlegenswerte Manuskriptlänge zu erreichen. Es mag auch sein, dass der Titel Bildung als Provokation sich weniger auf einen allgemeinen Bildungskanon bezieht als auf die persönliche Bildung des Autors, der sich am Ende seiner Karriere nochmal gegen die Politik auflehnt und an seine eigene Jugend des Wiener Aktionismus nostalgisch anschließt.
Gerade eben auf den letzten beiden Seiten kratzt KPL die Kurve und fängt den Titel wieder ein, indem er eine in der Tat im wiederaufstrebenden Nationalismus des 21. Jahrhunderts passende Bemerkung aus dem 18. Jahrhundert einbringt: Eine gebildete Nation kennt in sich keine andere Gefahr, als das Übermaß ihrer Nationalglückseligkeit. Liessmann schließt indem er die Notwendigkeit einer neuen Aufklärung bejaht, leider aber keine nachvollziehbaren Inhalte anbietet. Nichtsdestotrotz, ein lesenswertes Büchlein, und wenn auch nur, um sich daran so zu reiben wie ich selbst.
October 25, 2022
Sākuma nodaļas ir vairāk par izglītību, kas trigerēs kompetenču izglītības piekritējus, bet man tīri labi patika. Otrā daļa par dažādiem sabiedrības procesiem, kas ir interesanti, bet ne tas, ko gaidīju no grāmatas ar šādu nosaukumu. Varbūt nesapratu domu?
May 1, 2022
“Izglītība kā provokācija” spēj izvērst pirmajās nodaļās izteikto domu par izglītītības jēdziena “nāvi” plašākā, ar katru saistītā realitātē.
Lasot par kompetenču pieejā balstīto mācību izraisīto antīkās izglītības vērtību zudumu, var pazaudēt jēgu tekstā, ja ikdienu nesaista ar mācību satura izveidošanu un izpildīšanu. Autors šo, iespējams, nozaudēto uzmanību nākamajās nodaļās noķer, paplašinot tēmu un saistot to ar citām, taustāmākām jomām - kultūru, mākslu, zinātni un politiku. Kad sāk šķist, ka runa vairs vispār nav par izglītību, atrodas fenomenāla atsauce uz varbūt īsti neuztverto pirmo nodaļu domu.
Beidzu gudri runāt, gala atziņa: šī grāmata reizēm nolasījās kā laba Simanoviča dziesma.
Lasot par kompetenču pieejā balstīto mācību izraisīto antīkās izglītības vērtību zudumu, var pazaudēt jēgu tekstā, ja ikdienu nesaista ar mācību satura izveidošanu un izpildīšanu. Autors šo, iespējams, nozaudēto uzmanību nākamajās nodaļās noķer, paplašinot tēmu un saistot to ar citām, taustāmākām jomām - kultūru, mākslu, zinātni un politiku. Kad sāk šķist, ka runa vairs vispār nav par izglītību, atrodas fenomenāla atsauce uz varbūt īsti neuztverto pirmo nodaļu domu.
Beidzu gudri runāt, gala atziņa: šī grāmata reizēm nolasījās kā laba Simanoviča dziesma.
July 8, 2025
šī grāmata ir dziļi filozofisks un kritisks darbs uz mūsdienu izglītības jēgu un virzību. Autors provocē lasītāju aizdomāties par to, ko patiesībā nozīmē būt izglītotam cilvēkam un kā mūsdienu sabiedrība arvien biežāk izglītību reducē uz tehniskiem, ekonomiskiem un birokrātiskiem mērķiem. Skatoties pēc grāmatas un paša rakstīšanas novirzi pret lasītāju (nodaļu iedalījumu, saturu) Mani visvairāk uzrunāja Līsmaņa pārliecība nodaļā “Politikas zemienēs” tas lika saprast manu domāšanas gaitu kad lasīju šo, kā arī man šķita būtisks pats grāmatas sākums, kur tika lielākajā mēra uzsvērta ideoloģija par to pašu izglītību, kura ir grāmatas sastāvs/kodols. Liekas, ka priekš manis galvenā atziņa ir, ka viedokļa paušana nav vājums, bet izglītotas domāšanas forma. Kā arī ieguvu daudz lielāku perspektīvi izglītības un vēstures jomā. Pats galvenais ir domāt un reflektēt.
July 21, 2024
La première partie du texte était plutôt intéressante. La deuxième moitié parle de sujets qui n'ont pas grand chose à voir avec le titre. Je ne sais pas si c'est la traduction qui a péché ou si c'est moi qui n'ai rien compris.
January 24, 2018
Instant Classic. Mit kristallklarer Sprache und intellektueller Präzision seziert Professor Liessmann die Befindlichkeit der (vornehmlich europäischen) Intelligentzija. Woran unsere postmoderne Gesellschaft krankt und was dem entgegen zu setzen ist, davon handelt dieses kluge und wichtige Buch. Lesen!
October 28, 2022
Sajūta kā lasot argumentētu eseju, patika.
Displaying 1 - 12 of 12 reviews