De markante broers Battus en Gait wonen heel hun leven al samen in de ouderlijke boerderij aan de rand van Apeldoorn. Ze eten wat het land hun biedt, stropen af en toe een konijn, halen sterke verhalen op over de oorlog en delen lief en leed. Jaren na hun dood ontdekt hun neef Rudolf dat de werkelijkheid echter heel anders in elkaar steekt dan is verteld. Een van de broers blijkt zijn oorlogsverleden altijd te hebben verzwegen.
De lafaard verhaalt over een wereld die niet meer bestaat en draait om de vraag: wat werd er allemaal niet verteld na de oorlog en hoe kun je de ander dan ooit écht helemaal kennen - zelfs iemand die je zo na staat als je eigen broer?
Twee broers uit een groot boerengezin blijven na de oorlog over in de ouderlijke boerderij. Bartus noemt Gait 'de lafaard' omdat hij in de oorlog toen ze samen aan het stropen waren is weggerend. Hij heeft echter geen idee wat er werkelijk gebeurd is en er wordt ook nooit meer over gepraat. De kwetsbaarheid waarmee dit op waarheid beruste verhaal is opgeschreven is ontroerend. Er komen veel woorden in dialect voor. Achterin staat de 'vertaling' maar als je ze goed leest, hardop zegt, is het meeste wel duidelijk en ze dragen beslist bij aan de sfeer die er toen heerste.
Two brothers from a large farming family remain in the parental farm after the war. Bartus calls Gait "the coward" because he ran away during the war when they were poaching together. However, he has no idea what really happened and it is never talked about. The vulnerability with which this story, which is based on truth, is written is touching. There are many words in dialect. At the back is the 'translation', but if you read it carefully, say it out loud, most of it is clear and it certainly contributes to the atmosphere of that time.
Het verhaal vertelt over Rudolf die af en toe op bezoek ging bij ome Bartus en ome Gait. De 2 broers woonden in hun ouderlijke boerderij Vita Oblita aan de rand van Apeldoorn. Vooral ome Gait vertelde vele verhalen over de oorlog, hoe ze overleefden, hun voedsel probeerden veilig te stellen en als gezin de boerderij probeerden draaiende te houden. Maar op een dag ontdekt Rudolf dat ome Gait opzettelijk dingen heeft verzwegen, zelfs voor zijn broer. Het zet direct alles in een ander perspectief…
Het verhaal wordt afwisselend verteld door ome Gait, die zijn herinneringen en belevenissen ophaalt over de oorlog en Rudolf die in het hier en nu zijn oudooms herdenkt. Een bijzondere ontmoeting met een man bij de graven van zijn oudooms, verandert alles. De vertellingen door ome Gait gebeuren grotendeels in het Veluws dialect. Dit geeft wel een leuke insteek in het verhaal. Persoonlijk had ik het er wat moeilijk mee om alles vlot te kunnen volgen.
“ ‘Helemoal niks, verdomme. D’r kwam niks van. Haar moeder had gezegd dat wat er ook gebeurde, zie altied de fietse tussen ins in moest houden.’ Rudolf keek opzij, las de twinkeling in de ogen van zijn oudoom. ‘Doar stonden wule dan. Een klein kusje, kon d’er amper bie de konte pakk’n met die verrekte fietse d’r tussen. Man, man, het voorvocht gierde me door de bokse.’
De schrijfstijl is heel beeldend, mooie metaforen en vooral de gebeurtenissen op en rond de boerderij, de stallen en schuren worden goed beschreven. Dit geeft de lezer toch een redelijk beeld van de omgeving, van hoe het geweest is.
“Het hoofdknikje van vader zegt dat het zover is. Ik maak het touw los, druk mijn lippen tegen haar kop en leid Lies de stal uit. Ze volgt me zoals een hond je volgt. Ik adem de oorlog in als zwarte rook, ik walg, mijn voeten zwaar, alsof ik door dik deeg loop, ik verraad haar. Ik, Gait Buitenhuis, de grote koeien-NSB’er.”
De verhalen over de oorlog zijn mooi, verhelderend en worden verteld vanuit die tijdsgeest. Het verhaal kabbelt gestaag verder waardoor samen met het dialect mijn aandacht wat verslapte. Het wordt redelijk afstandelijk verteld waardoor je minder een gevoelsmatige connectie krijgt met de personages, maar het past wel in de context van het verhaal. De emoties worden wel goed beschreven maar zijn net zoals bij de personages (zoals gebruikelijk in die periode) heel sereen en meestal werden ze opgekropt. Naar het einde toe zit er meer vaart in en de vraagtekens die opduiken doorheen het verhaal worden allemaal opgehelderd, vooral het einde vond ik een heel mooie afsluiter. Het boek zal velen zeker bekoren, mij lag het persoonlijk iets minder, ik miste vooral het inlevingsvermogen en de interactie met de personages. Maar dat is natuurlijk heel persoonlijk, het verhaal zelf is heel mooi en ingetogen geschreven en verteld.
Kortom een mooi en integer verhaal, waarbij de personages heel karakteristiek worden neergezet en dat vooral duidelijk maakt dat de herinneringen en het beeld dat we hebben van een persoon, grotendeels afhangen van wat die persoon in kwestie zelf kwijt wil en dat je soms eens bedrogen kan uitkomen.
persoonlijk voor mij qua leesplezier 3 sterren, maar algemeen voor schrijfstijl en opzet van het verhaal 4 sterren
Bas Steman (Apeldoorn, 1971) schreef biografieën van Ramses Shaffy en Leontien van Moorsel. Zijn romandebuut De aankomst (2013) werd uitgeroepen tot wielerroman van het jaar. Zijn tweede roman Morgan, een liefde beleefde acht drukken, verkocht 10.000 exemplaren en werd vertaald naar het Engels. Met jongensleesclub Nescio bewijst hij dat jongeren wel degelijk willen lezen. Hun verhaal vertelt hij in Lekker boekie!, een boek voor scholieren die niet begrijpen waarom ze zouden moeten lezen, voor hun ouders en docenten.
Wijze van lezen:
E book gekregen voor deelname aan De Boekenreizigers leesclub o.l.v. Erna Eikhoudt.
Uitgeverij: Nieuw Amsterdam
Genre: gebaseerd op familie geschiedenis, streekroman
Cover en flaptekst:
De sepia kleur van de cover doet me denken aan een verhaal van de tijd dat mijn ouders jong waren, dus de jaren 50/60. Het boek heb ik nog niet uit maar ik vermoed dat het een van de broers is doe met zijn geliefde duif knuffelt. Na het lezen besef je je nog meer: De foto op de cover klopt. Gait is een vredelievende, liefdevolle en rustige jongen die alles over heeft voor zijn duiven.
Flaptekst: Duidelijk, informerend en nieuwsgierig makend. Dit boek wil ik lezen.
Quote:
Ze trekt haar jurk op, hurkt bij een paar planken, morrelt, verschuift het hout. ‘We hebben ons altijd afgevraagd wie dit geschreven heeft.’ Ze sleept een plaat naar zich toe, het hout is verspocht en vermolmd aan de hoeken. Onmiskenbaar dakbeschot van het duivenhok. Er is in gekrast, hoekige lijnen, ingekleurd, vervaald, maar nog duidelijk te herkennen: een vliegtuig, en daaronder, sierlijker, vloeiender, een herenfiets en een duif. Rudolf voelt zijn hart opengaan. Gerardo knielt, blaast het stof van de letters onder de tekeningen.
‘My God.’
‘For G. my guardian angel’ J. G. R. November 6th, 1944
Mooie tekst:
Rudeman, ie bestaot, ie bunt er, en daor mo’je zelf iets van maak’n. En a’je t niet meer weet, mo’je onder een bome gaon zitt’n.
– Rudeman, je bestaat, je bent er, en daar moet je zelf iets van maken. En als je het niet meer weet, moet je onder een boom gaan zitten.
Het verhaal:
De markante broers Bartus en Gait wonen heel hun leven al samen in de ouderlijke boerderij aan de rand van Apeldoorn. Ze eten wat het land hun biedt, stropen af en toe een konijn, halen sterke verhalen op over de oorlog en delen lief en leed. Jaren na hun dood ontdekt hun neef Rudolf dat de werkelijkheid echter heel anders in elkaar steekt dan is verteld. Een van de broers blijkt zijn oorlogsverleden altijd te hebben verzwegen. De lafaard verhaalt over een wereld die niet meer bestaat en draait om de vraag: wat werd er allemaal niet verteld na de oorlog en hoe kun je de ander dan ooit écht helemaal kennen - zelfs iemand die je zo na staat als je eigen broer?
Mijn leesbeleving:
Dit verhaal staat als een huis. Geen baksteen is verkeerd gelegd. De fundamenten van een lang leven op de boerderij. Liefde voor de natuur, de dieren en de oude ambachten. Een taal die bijna niet meer gesproken wordt. Die steeds meer een beetje sterft naarmate de generatie die deze sprak uit sterft. Wat rest zijn de filosofisch mooie herinneringen aan een tijd die eens was.
Dat er een dialect gesproken wordt in het verhaal dat vind ik prima. Ik begrijp alles wat er in het dialect verteld wordt zonder raadpleging van de betekenis achterin. Het is passend bij de streek waar het boek zich afspeelt. Zelf spreek ik ook een andere taal dan Nederlands, Fries. Ik ben daar trots op en de taal voelt vertrouwd voor mij en veilig. Volgens mij voelen de personages dit ook. Het geeft nog beter de emoties en gevoelens van de personages weer. Het geeft het verhaal nog meer cachet.
De stukken in het verleden waren duidelijk met datum en naam. Bij het heden moest ik eerst flink schakelen en teruglezen. Maar later pakte ik ook van zijn verhaal de draad steeds beter op.
De bij personages, ze blijven aan de zijlijn van het verhaal maar met de hoofdpersonages vormen zij het gehele plaatje. Maar de moeder is wel van invloed. Ze is liefdevol voor haar kroost en haar man. Ze voedt hen lichamelijk maar ook geestelijk. En ze had in de oorlog meer in de gaten dan de kinderen dachten. Ook de vader en de rest van het gezin krijgen de aandacht die nodig is om niet de focus op de broers hun verhaal te verliezen. Sowieso vond ik alle observaties mooi geschreven.
Beide hoofd personages de broers Bartus en Gait zijn prima uitgewerkt. Je leert ze door en door kennen. Ieder met hun eigen eigenschappen en emoties.
Het is mooi verweven in het verhaal. Het versterkt de herinneringen aan vroeger die Rudolf heeft. Ook krijgt hij door de herinneringen op te rakelen nog meer informatie over toen. Waardevol voor hem.
Ik heb het idee dat het klikt tussen de broers omdat ze elkaar versterken. Gait de bedachtzame en gevoelige waar Bartus zich stiekem ook in kan vinden. Die het op zich neemt zijn broertje te beschermen nu de ouders het niet meer kunnen. Gait is meer van de dieren en Bartus het grovere boerenwerk. Bartus zegt waar het op staat maar heeft een klein hartje. Terwijl Gait zijn woorden zorgvuldig weegt op een gouden schaaltje.
De opbouw is mooi gedaan, de spanning is er continu. Je blijft geboeid door lezen omdat je het naadje van de kous wilt weten. De personages zijn prima uitgewerkt, ik zie ze voor me. De schrijfstijl is beeldend en vlot. De plot is hartverwarmend en een eerbetoon van formaat.
Mijn mening:
Ik geef 5 sterren. Alles klopt en grijpt ineen. Opbouw, schrijfstijl, personages, spanning, emotie, de dialoog en de plot. Weergaloos mooi.
Een schitterend verhaal over hoe het eens was met markante personen die hun voet afdrukken blijvend achter gelaten hebben op aarde. Een dialect dat verloren is gegaan omdat hun stemmen zwegen, hun prachtige woonplek dichtbij de pure schoonheid van de natuur. Daar waar nu weilanden vol gebouwd zijn met huizen. Toch als je je ogen sluit zie je ze voor je staan en in de wind klinken nog de echo’s van hun stemmen.
Ik heb genoten van dit verhaal vol herkenning en nostalgie. Erna Eikhoudt stelde weer uitmuntende vragen waardoor je de diepere laag van het verhaal zag.
Bas Steman bedankt voor deze mooie lees ervaring. Ik ben groot fan van jouw schrijfstijl. Ik wil graag meer boeken van jouw lezen en recenseren.
Mede leesclubleden bedankt voor een fijne en leerzame leesclub.
Via de leesclub van de Boekenreizigers heb ik het boek De Lafaard van Bas Steman gelezen. De cover van het boek doet wat ouderwets aan. Na het lezen van het boek vond ik de cover erg goed bij het verhaal passen. Het verhaal is gedeeltelijk in het dialect geschreven. De vertalingen van het dialect staan achter in het boek. Zelf heb ik het e-boek gelezen, waarbij ik het wel lastig vond om naar achteren te bladeren om een bepaald woord op te zoeken. Ondanks dat vond ik het toch ook wel wat hebben dat er stukken in het dialect staan. Het verhaal is mooi, je volgt twee broers door de ogen van neef Rudolf. Ik voelde hun liefde voor de natuur en de dieren zo door de jaren heen. Ook tijdens de oorlogsjaren. En dan later de oprukkende stad Apeldoorn met de westerlingen wat ze maar niets vonden. Verder heb ik genoten van de herkenbaarheid van de locatie. Een mooi boek, wat door de ogen van Rudolf over het leven van zijn ooms toch ook een stukje geschiedenis weergeeft.
Dit boek heeft een aantal gezichten. Het begin is enorm verwarrend met snelle, onduidelijke wisselingen van vertelperspectief. Hierdoor vlieg je van een oude Gait, naar jonge Rudolf, naar een oude Rudolf en weer verder, en er is geen touw aan vast te knopen. Na het chaotische begin komt het verhaal wat tot rust als we de oorlogsjaren van de jonge Gait beleven. Dit is het sterkste vertelperspectief. De jonge Gait, die mooi beschrijft hoe de Duitsers steeds repressiever worden, en hij dan in al de oorlogsstress nog een Amerikaanse gevechtsvlieger op hun boerderij laat onderduiken. Zeer meeslepend geschreven. En dat staat in sterk contrast met het vertelperspectief van de oude Rudolf die de kleinzoon van de Amerikaan toevallig (echt absurd onrealistisch toevallig) ontmoet. De oude Rudolf is overduidelijk de schrijver zelf, en daardoor een vlak, oninteressant, zelfingenomen figuur. Eeuwig zonde dat de schrijver hier niet een fictief persoon voor verzonnen heeft. De vertaling van het dialect achterin het boek lijkt een mooie hulp voor de lezer, maar haalt daarmee ook de spanning en mystiek rond het dialect weg. Niet meer doen.
Wat een intrigerend boek over twee broers, waarvan er een al een heel groot deel van zijn leven een groot geheim met zich meedraagt. De andere broer noemt hem 'De Lafaard', maar is niet op de hoogte van het geheim, ondanks dat ze eigenlijk altijd bij elkaar in huis hebben gewoond. Het boek is even ontroerend, als grappig en serieus, en is voorzien van prachtig geschreven metaforen en beeldspraak. Je krijgt het gevoel dat als je de levendige personages tegen zou komen op straat, je ze direct zou herkennen. Het dialect in het boek is functioneel en is echt een meerwaarde. Het maakt het verhaal persoonlijk en is typerend voor de streek waar het zich afspeelt. Door de woordenlijst achterin is het prima te volgen voor iedere Nederlands of Vlaams sprekende persoon. Echt een aanrader!
Bas Stemans neemt ons enerzijds met 'De Lafaard' mee naar het leven op het platteland tijdens en na de Tweede Wereldoorlog en anderzijds naar het heden waar Rudolf op zoek is naar de waarheid. Battus en Gait zijn twee broers die al heel hun leven samenwonen in het ouderlijke huis, een boerderij aan de rand van Apeldoorn. Rudolf brengt zijn oudooms af en toe een bezoek. Ze vertellen hem verhalen van vroeger. De 2 broers zijn elkaars tegenpolen : Battus is de durfal en wordt opgeroepen om in het leger te gaan, Gait is veel stiller en wordt afgekeurd. Wanneer Rudolf op een dag Gerardo ontmoet, ontdekt hij dat Gait een geheim had waarvan Rudolf en zelfs zijn broer niets vanaf wisten...
Het verhaal wordt afwisselend verteld door Gait en Rudolf. Verleden wordt met het heden afgewisseld. Beetje bij beetje geeft de schrijver ons een puzzelstukje zodat we op het einde van het verhaal het geheim kunnen onthullen. Bas laat af en toe de broers in eigen dialect spreken. Dit vond ik wel leuk maar vond het toch geen meerwaarde aangezien ik niets alles begreep. Een verklarende woordenlijst vind je op het einde van het boek maar is niet zo handig als je een ebook leest. De personages worden goed neergezet. De liefde van Gait voor zijn dieren en vooral voor zijn duiven doet je zo smelten voor hem. Alleen als je naar de cover kijkt, zie hoe voorzichtig het jongetje de duif streelt net als Gait. Bas is erin geslaagd om met 'De Lafaard' ons onder te dompelen in het leven van de boeren tijdens en na de oorlog. Hij heeft me doen inzien dat mijn grootouders, die helemaal niets over de oorlog wilden vertelden, waarschijnlijk ons ook wel wilden sparen voor de gruwelijkheden die ze hebben meegemaakt.
ontzettend mooi verhaal over twee broers in de WWII die ook na de WWII bij elkaar blijven wonen op de ouderlijke boerderij. Met prachtige details over het leven in de oorlog in het oosten van ons land, en over het leven op de boerderij en met de natuur. Ik heb hardop gelachen, en ook een traan gelaten, echt een aanrader!
Na zijn roman 'Morgan, een liefde' was ik zo benieuwd. Het is een heel ander boek dan dat. Wel dezelfde poetische taal, de gelaagde sfeer en prachtige personages. Die ooms zijn geweldig. Ik had het boek in een paar uur uit, ik kon het niet wegleggen. Spannend plot. Dank voor deze ontroerende en humoristische roman.
De schitterende stijl van Steman dwingt je om langzaam alle zinnen in je op te nemen. Mooi, ontroerend verhaal over boerengemeenschap ten oosten van Apeldoorn, over hun liefde en zorg voor de natuur, het landschap en de dieren die door de oprukkende stad en het najagen van altijd maar meer en nieuwer het onderspit delven. En een geheim uit de tweede wereldoorlog wordt onthuld....