What do you think?
Rate this book
Voordat alles beter werd
‘Voordat alles beter werd’ is een tragikomedie tegen de achtergrond van het Amsterdam van de negentiger jaren, toen de aidsepidemie voorpaginanieuws was. Vier jonge mensen proberen gezamenlijk te ontsnappen aan discriminatie en aids. Zij denken daarvoor een ongebruikelijke oplossing te hebben gevonden. Misschien zijn ze daarin wel geslaagd, maar er is geen ontsnappen aan alle andere problemen die zij op hun pad vinden. Iedere oplossing brengt een nieuw probleem aan het licht en laagje voor laagje worden de conflicten en trauma’s uit het verleden blootgelegd. Zal het kaartenhuis instorten?
Rosemarijn Milo dacht aanvankelijk dat zij celliste zou worden, maar ging na haar conservatoriumopleiding rechten studeren. Zij werd advocaat en rechter. Tegen het einde van haar juridische loopbaan is ze definitief in Frankrijk gaan wonen, waar ze nog een aantal jaren heeft gewerkt als juridisch vertaalster om ten slotte schrijfster te worden. Zij publiceerde eerder ‘Brieven uit La Dominance’ (2012), ‘Een vervlogen droom – verslag van een te kort leven’ (2019), ‘Het hoge woord – vijf vrouwen en een familiegeheim’ (2020), ‘Eén jaar uit het leven van P.M.C.J.S. – jaar van honger en muziek’ (2021) en ‘Hopeloos verliefd op Frankrijk!(maart 2022).
Rosemarijn Milo dacht aanvankelijk dat zij celliste zou worden, maar ging na haar conservatoriumopleiding rechten studeren. Zij werd advocaat en rechter. Tegen het einde van haar juridische loopbaan is ze definitief in Frankrijk gaan wonen, waar ze nog een aantal jaren heeft gewerkt als juridisch vertaalster om ten slotte schrijfster te worden. Zij publiceerde eerder ‘Brieven uit La Dominance’ (2012), ‘Een vervlogen droom – verslag van een te kort leven’ (2019), ‘Het hoge woord – vijf vrouwen en een familiegeheim’ (2020), ‘Eén jaar uit het leven van P.M.C.J.S. – jaar van honger en muziek’ (2021) en ‘Hopeloos verliefd op Frankrijk!(maart 2022).
284 pages, Paperback
Published April 12, 2022
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 15 of 15 reviews
September 18, 2024
Ik vind het jammer om dit te zeggen, zeker gezien dit boek als eerbetoon aan de broer van schrijfster Rosemarijn Milo een heel mooi idee is, maar ik ben enorm teleurgesteld in dit boek.
Dit boek van nog geen 300 pagina's gaat over een periode van bijna 20 jaar, wat misschien al iets zegt over de diepgang van dit boek. Kwantiteit over kwaliteit misschien? Het verhaal was enorm mooi en had echt potentie, maar het is jammer dat het geschreven is zoals het is. De brieven en dagboekfragmenten zijn leuk en lezen vrij normaal, maar verder is het boek voor zeker 90% dialoog. Er zijn hoofdstukken waar er geen enkel woord is dat niet tussen dubbele aanhalingstekens staat. Naast dat de personages nogal houterig praten is het vaak ook niet duidelijk wie wat zegt, wat enorm verwarrend is. Gezien er naast dialoog ook vrijwel niks geschreven is wordt er ook totaal geen sfeer gecreëerd. Hoe ziet de woning met 2 verdiepingen eruit? Hoe zien onze personages er überhaupt uit? Wat denken en voelen ze? Wie zal het zeggen? Rosemarijn Milo in ieder geval niet.
Om de feedbacksandwich compleet te maken, wil ik wel toevoegen dat het boek door alle korte stukjes erg ADHD vriendelijk is, dus het was in ieder geval niet al te moeilijk om het uit te lezen.
Dit boek van nog geen 300 pagina's gaat over een periode van bijna 20 jaar, wat misschien al iets zegt over de diepgang van dit boek. Kwantiteit over kwaliteit misschien? Het verhaal was enorm mooi en had echt potentie, maar het is jammer dat het geschreven is zoals het is. De brieven en dagboekfragmenten zijn leuk en lezen vrij normaal, maar verder is het boek voor zeker 90% dialoog. Er zijn hoofdstukken waar er geen enkel woord is dat niet tussen dubbele aanhalingstekens staat. Naast dat de personages nogal houterig praten is het vaak ook niet duidelijk wie wat zegt, wat enorm verwarrend is. Gezien er naast dialoog ook vrijwel niks geschreven is wordt er ook totaal geen sfeer gecreëerd. Hoe ziet de woning met 2 verdiepingen eruit? Hoe zien onze personages er überhaupt uit? Wat denken en voelen ze? Wie zal het zeggen? Rosemarijn Milo in ieder geval niet.
Om de feedbacksandwich compleet te maken, wil ik wel toevoegen dat het boek door alle korte stukjes erg ADHD vriendelijk is, dus het was in ieder geval niet al te moeilijk om het uit te lezen.
June 5, 2022
Bij het zien van de mooie cover van Voordat alles beter werd van Rosemarijn Milo krijg je niet meteen een idee waar het boek over zal gaan, hooguit dat het vermoedelijk om een ingewikkelde relatie met meerdere personen gaat. Het is jammer dat men de sekse-symbolen niet heeft doorgedrukt, zodat je een reliëf voelt op de cover, zoals het lijkt op de cover. Dat had de cover net iets mooier gemaakt. De titel maakt nieuwsgierig, je wilt weten wat ermee wordt bedoeld. De titel zal pas aan het eind duidelijk worden en dan begrijp je ook waarom men voor deze titel heeft gekozen.
In Voordat alles beter werd van Rosemarijn Milo proberen vier jonge mensen te ontsnappen aan de discriminatie die ze geregeld ten deel valt en aan aids. Aids was in de jaren 90 geregeld voorpaginanieuws. Ze kiezen voor een ongebruikelijke oplossing in de hoop dat ze voor een gedeelte toch kunnen leven zoals ze willen zonder dat een ander er wat van denkt. Op zich lijkt het plan geslaagd, maar ze kunnen niet ontsnappen aan de problemen die hun paden kruisen. Eenieder krijgt zo zijn portie problemen waar ze een oplossing voor moeten vinden. Langzaamaan komen er trauma's en conflicten uit het verleden naar boven waar ze mee worstelen, wat ze een plekje moeten geven.
Lees verder op https://surfingann.blogspot.com/2022/... .
In Voordat alles beter werd van Rosemarijn Milo proberen vier jonge mensen te ontsnappen aan de discriminatie die ze geregeld ten deel valt en aan aids. Aids was in de jaren 90 geregeld voorpaginanieuws. Ze kiezen voor een ongebruikelijke oplossing in de hoop dat ze voor een gedeelte toch kunnen leven zoals ze willen zonder dat een ander er wat van denkt. Op zich lijkt het plan geslaagd, maar ze kunnen niet ontsnappen aan de problemen die hun paden kruisen. Eenieder krijgt zo zijn portie problemen waar ze een oplossing voor moeten vinden. Langzaamaan komen er trauma's en conflicten uit het verleden naar boven waar ze mee worstelen, wat ze een plekje moeten geven.
Lees verder op https://surfingann.blogspot.com/2022/... .
September 25, 2022
Voordat alles beter werd is het nieuwste boek van Rosemarijn Milo en neemt de lezer mee naar de jaren 90. De tijd waarin het homohuwelijk nog niet was ingeburgerd en was toegestaan in Nederland en waar aids en HIV helaas veel voorkwam. Een boek die gebaseerd is op deels persoonlijke ervaringen vanuit haar overleden broer.
Lees nu mijn volledige recensie op mijn blog Boekensteeg
Lees nu mijn volledige recensie op mijn blog Boekensteeg
September 26, 2022
Toen ik het boek voor het eerst in mijn handen kreeg, had ik tijd nodig om te wennen aan de uitstraling van het boek. De cover sprak me niet erg aan en de flaptekst voelde stijf. Ik besloot niet te oordelen op het uiterlijk van het boek, sloeg het boek open en begon te lezen. Meteen werd ik in het verhaal gezogen. Het verhaal is laagdrempelig geschreven en gaf me een idee hoe de samenleving in de jaren negentig omging met personen met een andere geaardheid. De karakters zijn sterk ontwikkeld en brengen met hun eigen rugzakje een meerwaarde. Daarom vond ik het zo jammer dat het vaak niet duidelijk is welk ik-personage aan het woord is.
De volledige recensie lees je op www.fyggeleest.be
De volledige recensie lees je op www.fyggeleest.be
September 7, 2022
Origineel en aangrijpend verhaal dat zich afspeelt in de jaren '90 in Amsterdam.
‘Voordat alles beter werd’ vertelt het verhaal van Paul, Stefan, Floor en Lisette in de jaren ’90 in Amsterdam, ten tijde dat homoseksualiteit nog een taboe was en het hiv-virus zich steeds meer verspreidde. Ze proberen te ontsnappen aan vooroordelen en discriminatie door met elkaar te trouwen. Stefan en Lisette trouwen met elkaar op 5 september 1994 en Paul en Floor trouwen twee dagen later, terwijl ze eigenlijk homoseksuele stellen zijn, maar hier niet openlijk voor uit komen. Ze zijn het stuk voor stuk zo zat om altijd maar de vraag te krijgen of er geen liefde in hun leven is en wanneer er getrouwd gaat worden waardoor ze deze list bedenken. Ze gaan met elkaar samenwonen in een bovenwoning van een groot pand in Amsterdam. Paul en Stefan wonen op de tweede verdieping en Floor en Lisette op de derde verdieping. Ze denken door deze oplossing meer vrijheid te creëren en binnen de gesloten muren te kunnen leven zoals zij willen, maar het tegenovergestelde is waar, er komen steeds meer problemen op hun pad. Zo blijkt Paul besmet met het hiv-virus en wordt hij steeds zieker en komen er steeds meer persoonlijke trauma’s uit het verleden bovendrijven bij iedereen. Hoe zorgen ze er samen voor dat de door hen gecreëerde façade overeind blijft?
‘Don’t judge a book by it’s cover’ was het eerste dat me te binnen schoot toen ik het boek binnenkreeg. Ik zou het boek in de boekwinkel niet opgepakt hebben vanwege de typografie en de omslag, dat is natuurlijk persoonlijk, maar om de één of andere reden sprak het mij totaal niet aan. Zonder iemand te willen beledigen leek het erop dat er voor de cover weinig budget was.
Het verhaal brengt je als lezer terug naar de jaren negentig waarin homoseksueel zijn nog niet zo geaccepteerd werd en het hiv-virus flink om zich heen sloeg. Al lezende besefte ik dat het homohuwelijk pas sinds 2001 in Nederland legaal is, terwijl dit in mijn beleving (waarschijnlijk omdat ik opgegroeid ben met een homoseksuele oom en tante) iets heel normaals was.
Je leest het verhaal afwisselend vanuit het oogpunt van de verschillende personages. Door korte gesprekjes, telefoongesprekken en brieven word je meegenomen in hun belevingswereld. De korte hoofdstukken en het intrigerende verhaal zorgen ervoor dat je door het boek heen vliegt. Ik heb het boek dan ook in één ruk uitgelezen. Ik vond het heel interessant om te lezen over het tijdsbeeld in de jaren negentig (zelf ben ik geboren in 1981). Bizar dat de hoofdpersonages zich gedwongen voelden tot een man-vrouw huwelijk om zo van de discriminatie af te zijn en anoniem hun leven te kunnen leven. Het is evengoed geen vrij leven omdat ze zich niet vrij voelen als man-man en vrouw-vrouw over straat te gaan juist door het schijnhuwelijk dat ze zijn aangegaan.
Daarnaast vond ik het ook heel indrukwekkend om over het hiv-virus te lezen en hoe er in 1996 nieuwe medicijnen op de markt kwamen om het virus te remmen, maar dat dit alleen baat bleek te hebben bij degene die nog niet eerder medicijnen voor hiv hadden ingenomen.
Op een hele knappe manier vervlecht Rosemarijn Milo de persoonlijke trauma’s van de personages met elkaar. Je leert je meer en meer verplaatsen in de personages naar mate hun persoonlijke geschiedenis steeds meer aan de oppervlakte komt en je begrijpt waarom ze soms op een bepaalde manier op situaties reageren.
Het is een heel origineel en aangrijpend verhaal maar door de schrijfstijl van Rosemarijn Milo wordt het nergens te zwaar en lees je ook hoop en positiviteit voor de toekomst tussen de regels door. Ik hoop dat dit boek zich een weg gaat vinden naar een groot lezerspubliek want dat verdiend dit verhaal.
Overigens zit er een klein autobiografisch tintje aan het verhaal. Erik, de broer van Rosemarijn Milo die al jong is overleden, vormde de basis van personage Paul-Victor van Opzeeland.
‘Voordat alles beter werd’ vertelt het verhaal van Paul, Stefan, Floor en Lisette in de jaren ’90 in Amsterdam, ten tijde dat homoseksualiteit nog een taboe was en het hiv-virus zich steeds meer verspreidde. Ze proberen te ontsnappen aan vooroordelen en discriminatie door met elkaar te trouwen. Stefan en Lisette trouwen met elkaar op 5 september 1994 en Paul en Floor trouwen twee dagen later, terwijl ze eigenlijk homoseksuele stellen zijn, maar hier niet openlijk voor uit komen. Ze zijn het stuk voor stuk zo zat om altijd maar de vraag te krijgen of er geen liefde in hun leven is en wanneer er getrouwd gaat worden waardoor ze deze list bedenken. Ze gaan met elkaar samenwonen in een bovenwoning van een groot pand in Amsterdam. Paul en Stefan wonen op de tweede verdieping en Floor en Lisette op de derde verdieping. Ze denken door deze oplossing meer vrijheid te creëren en binnen de gesloten muren te kunnen leven zoals zij willen, maar het tegenovergestelde is waar, er komen steeds meer problemen op hun pad. Zo blijkt Paul besmet met het hiv-virus en wordt hij steeds zieker en komen er steeds meer persoonlijke trauma’s uit het verleden bovendrijven bij iedereen. Hoe zorgen ze er samen voor dat de door hen gecreëerde façade overeind blijft?
‘Don’t judge a book by it’s cover’ was het eerste dat me te binnen schoot toen ik het boek binnenkreeg. Ik zou het boek in de boekwinkel niet opgepakt hebben vanwege de typografie en de omslag, dat is natuurlijk persoonlijk, maar om de één of andere reden sprak het mij totaal niet aan. Zonder iemand te willen beledigen leek het erop dat er voor de cover weinig budget was.
Het verhaal brengt je als lezer terug naar de jaren negentig waarin homoseksueel zijn nog niet zo geaccepteerd werd en het hiv-virus flink om zich heen sloeg. Al lezende besefte ik dat het homohuwelijk pas sinds 2001 in Nederland legaal is, terwijl dit in mijn beleving (waarschijnlijk omdat ik opgegroeid ben met een homoseksuele oom en tante) iets heel normaals was.
Je leest het verhaal afwisselend vanuit het oogpunt van de verschillende personages. Door korte gesprekjes, telefoongesprekken en brieven word je meegenomen in hun belevingswereld. De korte hoofdstukken en het intrigerende verhaal zorgen ervoor dat je door het boek heen vliegt. Ik heb het boek dan ook in één ruk uitgelezen. Ik vond het heel interessant om te lezen over het tijdsbeeld in de jaren negentig (zelf ben ik geboren in 1981). Bizar dat de hoofdpersonages zich gedwongen voelden tot een man-vrouw huwelijk om zo van de discriminatie af te zijn en anoniem hun leven te kunnen leven. Het is evengoed geen vrij leven omdat ze zich niet vrij voelen als man-man en vrouw-vrouw over straat te gaan juist door het schijnhuwelijk dat ze zijn aangegaan.
Daarnaast vond ik het ook heel indrukwekkend om over het hiv-virus te lezen en hoe er in 1996 nieuwe medicijnen op de markt kwamen om het virus te remmen, maar dat dit alleen baat bleek te hebben bij degene die nog niet eerder medicijnen voor hiv hadden ingenomen.
Op een hele knappe manier vervlecht Rosemarijn Milo de persoonlijke trauma’s van de personages met elkaar. Je leert je meer en meer verplaatsen in de personages naar mate hun persoonlijke geschiedenis steeds meer aan de oppervlakte komt en je begrijpt waarom ze soms op een bepaalde manier op situaties reageren.
Het is een heel origineel en aangrijpend verhaal maar door de schrijfstijl van Rosemarijn Milo wordt het nergens te zwaar en lees je ook hoop en positiviteit voor de toekomst tussen de regels door. Ik hoop dat dit boek zich een weg gaat vinden naar een groot lezerspubliek want dat verdiend dit verhaal.
Overigens zit er een klein autobiografisch tintje aan het verhaal. Erik, de broer van Rosemarijn Milo die al jong is overleden, vormde de basis van personage Paul-Victor van Opzeeland.
June 26, 2025
Recensie van:
Voordat alles beter werd
Avant que tout s'améliore
Auteur :
Rosemarijn Milo
Rosemarijn Milo dacht aanvankelijk dat zij celliste zou worden, maar ging na haar conservatoriumopleiding rechten studeren. Zij werd advocaat en rechter. Tegen het einde van haar juridische loopbaan is ze definitief in Frankrijk gaan wonen, waar ze nog een aantal jaren heeft gewerkt als juridisch vertaalster om tenslotte schrijfster te worden.
Bibliografie:
Brieven uit La Dominance (2012),
Een vervlogen droom - verslag van een te kort leven (2019),
Het hoge woord (2020),
Een jaar uit het leven van P.M.C.J.S. (2021),
Hopeloos verliefd op Frankrijk (2022),
Rollenspel (2023),
Mantel van schaamte (2024)
Wijze van lezen:
via Dbieb Leeuwarden geleend.
Uitgeverij:
U2pi
Genre:
Psychotrauma’s/vriendschap/Aids
Cover en flaptekst:
Een prachtige kleurencombinatie rood roze en groen tinten. Een soort van schakel waarbij de symbolen voor de vrouw in elkaar haken en die van de man. Maar ook die van de mannen en de vrouwen samen vormen een geheel, een verbond. Een krachtige symboliek.
De flaptekst is intens en indrukwekkend maar daarnaast ook informerend en nieuwsgierig makend naar dit verhaal.
Quote:
Pagina 84
Ik vind dat dit stuk tekst de thematiek in dit boek perfect vat:
Mom and Dad were loving people
Always busy with their kids
We always seemed a happy family
I see my mother in the kitchen
When my Dad dat sat his desk
We always seemed a happy family.
But there were problems
Some with money
Some with schools
And there were fights
Among my brothers
I thought of them as fools .
And I sneaked to my corner
Cause I didn’t want a fight
I hated all the yelling
And the screaming
And as I lay in bed at night
I thought Oh god
Am I adopted
Cause I don’t belong to them
I was different
Mooie teksten:
Opgedragen aan mijn broer Erik Milo (1952-1991) die geleefd heeft voordat alles beter werd.
For a moment I knew-
Well I hoped – I dreamed
We could make it
And fly to the moon
Everything, me and you
was perfection – it seemed.
But perfection has faded too soon.
So a dreamer I’ll stay!
(Perfect cliché).
Couplet van het lied ‘This is the life for me’ uit de musical ‘You can’t dance on wooden shoes’ met liedteksten van Erik Milo.
Het verhaal:
Voordat alles beter werd is een tragikomedie tegen de achtergrond van het Amsterdam van de negentiger jaren, toen de aidsepidemie voorpaginanieuws was. Vier jonge mensen proberen gezamenlijk te ontsnappen aan discriminatie en aids. Zij denken daarvoor een ongebruikelijke oplossing te hebben gevonden. Misschien zijn ze daarin wel geslaagd, maar er is geen ontsnappen aan alle andere problemen die zij op hun pad vinden. Iedere oplossing brengt een nieuwe probleem aan het licht en laagje voor laagje worden de conflicten en trauma’s uit het verleden blootgelegd. Zal het kaartenhuis instorten?
Mijn leesbeleving:
Dit boek volgt de levens van Stefan Tersluys, Paul van Opzeeland, Florence Gangel en Lisette Viruly en eerst zijdelings maar dan volop met Jochem en in de achtergrond vaste vrienden, kennissen en de moeder en stiefvader van Jochem.
In de genoemde personages vond ik veel terug van de persoon Rosemarijn Milo: het cello spelen, de dagelijkse verhalen uit de praktijk van een advocaat, het rechtssysteem en de manier van rechtspreken van rechters, het ongelooflijk druk(kende) werk van een huisarts die alle ziel en zaligheid in het werk door laat sijpelen. In de Japanologie en alles daaromtrent vond ik haar broer Erik terug.
Voor mij voelde het lezen van dit boek alsof ik in de hoofden van de personages kroop. Ik zag en voelde haarscherp wat zij mee maakten. Hun dagelijkse belevenissen lieten mij niet los. Ik begrijp het boek Mantel van schaamte dat in 2025 uitkwam nu nog beter. Dat raakt me qua gevoel nu nog meer. De karakters en de gedragingen van de personages zijn daardoor nog kraak helderder geworden.
Omdat ik bij hen was in rauwe, hartverscheurende en mensonterende omstandigheden maar ook bij vreugdevolle, passionele en liefdevolle gebeurtenissen in dit boek Voordat alles beter werd. Het lichaam dat psychisch en innerlijk een strijdtoneel wordt door de ernstige ziekte Aids. Wat hing daar een oordeel en taboe omheen. Wellicht gevoed door onwetendheid en generalisatie. Terwijl patiënten liefde, een arm om hen heen en steun nodig hebben. De bewoners van de Apollolaan en diegene daarmee annex hadden dat lef wel in hun lijf en het hart op de juiste plek. Zo beschreven dat je een mens op zijn meest kwetsbaar meemaakt. Wat kun je aan als je het aan den lijve ondervindt en waar trek je de streep of sleep je jezelf tot de bittere eindstreep. Glashelder en invoelend beschreven. Emotioneel en diep rakend.
Wat mij diep raakte en pijn deed was de houding van de grote massa over zaken als liefhebben, samenwonen en trouwen van een vrouw met een vrouw of een man met een man. Dat er een voor de buitenwereld gecreëerde, gedoog constructie moest worden gesloten om maar niet het mikpunt van psychische en fysieke uitingen van geweld te hoeven zijn.
Maar ook de zeer stugge, stramme, door geloof overtuigde en ingezette handelingen en uitspraken om er maar vanaf te zijn en er niets mee te hoeven familie vond ik stuitend. En dat laatste woord dekt de lading niet eens genoeg.
Ik vind het ongelooflijk knap dat Rosemarijn de personages tot leven wekt. Alsof ze allemaal rond de tafel gezeten hebben met haar en door met elkaar te praten gestalte hebben gekregen. De psyche van ieder personage wordt laagje voor laagje afgepeld door middel van inzage in verleden en heden van de personages. Hetzij door herinneringen, brief wisselingen, dagboek aantekeningen of het voren van diepgaande maar zeer waardevolle gesprekken.
Ook vond ik het leerzaam. De wereld van een cello speler en wat daar op professioneel niveau allemaal bij komt kijken, de enerverende en drukke baan van een huisarts diep respect voor die beroepsgroep. Dat had ik al maar nu nog meer. De fascinerende, frappante, hartverscheurende en kwetsende verhalen uit de advocatuur en het rechtssysteem. De inkijk in de fascinatie voor Japan, en dan het gehele plaatje met taal, kleding, schrift, cultuur. Die algehele passie werkt aanstekelijk.
Maar ook hier moet ik zeggen petje af, diepe buiging Rosemarijn Milo hoe je ook deze thematiek aan alle kanten belicht en door de personages laat verwoorden. De lezer zelf laat nadenken, voelen en een mening doet vormen.
Ik ben en blijf fan en lees graag meer boeken van Rosemarijn Milo.
Mijn mening:
Ik geef 5 sterren.
Een weergaloze, diepgaande, filerende, reflecterende, uit het leven gegrepen heftige achtbaanrit doorheen de menselijke psyche en belevingswereld. Het bespreekbaar maken van moeilijke onderwerpen als seropositief zijn, HIV en Aids. De voelbare, pijnlijke, hartverscheurende, rauwe lijdensweg van een mens op diverse manieren. Zowel psychisch als fysiek.
De tonen die je uit een muziek instrument teweeg brengt die hebben verschillende hoogtes, sterktes en klankkleuren en daardoor telkens een andere betekenis. Maar voor het publiek zijn ze telkens van andere waarde. Ze raken de mens van binnen in hun gevoel. Laten mensen hun verdriet of woede vergeten of ontspannen bij stress.
Ook de tonen of het geluid dat je maakt bij met elkaar praten zijn op verschillende hoogtes. Het gevoel bepaalt de sterkte en de hoogte. Luide en harde geluiden worden vaak als afwijzend beoordeeld terwijl als je beter luistert dit stemgeluid niet gebruikt wordt om bewust woede uit te lokken maar ook innerlijk verdriet verstopt. Door kwaad en luid te spreken durft de ander niet dichtbij te komen en hoeft er geen energie gebruikt te worden om een conflict op te lossen. Door zachtjes of rustig te spreken kun je ook diverse gevoelens uitdrukken. Die vaak sneller geaccepteerd worden dan harde schelle stem geluiden. Terwijl daar ook heus venijn in kan schuilen of een maskerade van wat men echt voelt.
Het bespelen van het tempo van muziek en de daaruit voortvloeiende gevoelens komen overeen met het gebruiken van je stem. C’est le ton qui fait la musique.
Ik ben diep onder de indruk. Zoals met alle boeken van Rosemarijn Milo. Psychologisch zeer krachtig, eerlijk en oprecht. Men legt gaandeweg alles eerlijk op tafel. Het knettert knalt en dondert maar veel later is er dan ook ruimte voor overdenking, bezinning en hernieuwde toenadering tot elkaar. Leerzaam en interessant.
Voordat alles beter werd
Avant que tout s'améliore
Auteur :
Rosemarijn Milo
Rosemarijn Milo dacht aanvankelijk dat zij celliste zou worden, maar ging na haar conservatoriumopleiding rechten studeren. Zij werd advocaat en rechter. Tegen het einde van haar juridische loopbaan is ze definitief in Frankrijk gaan wonen, waar ze nog een aantal jaren heeft gewerkt als juridisch vertaalster om tenslotte schrijfster te worden.
Bibliografie:
Brieven uit La Dominance (2012),
Een vervlogen droom - verslag van een te kort leven (2019),
Het hoge woord (2020),
Een jaar uit het leven van P.M.C.J.S. (2021),
Hopeloos verliefd op Frankrijk (2022),
Rollenspel (2023),
Mantel van schaamte (2024)
Wijze van lezen:
via Dbieb Leeuwarden geleend.
Uitgeverij:
U2pi
Genre:
Psychotrauma’s/vriendschap/Aids
Cover en flaptekst:
Een prachtige kleurencombinatie rood roze en groen tinten. Een soort van schakel waarbij de symbolen voor de vrouw in elkaar haken en die van de man. Maar ook die van de mannen en de vrouwen samen vormen een geheel, een verbond. Een krachtige symboliek.
De flaptekst is intens en indrukwekkend maar daarnaast ook informerend en nieuwsgierig makend naar dit verhaal.
Quote:
Pagina 84
Ik vind dat dit stuk tekst de thematiek in dit boek perfect vat:
Mom and Dad were loving people
Always busy with their kids
We always seemed a happy family
I see my mother in the kitchen
When my Dad dat sat his desk
We always seemed a happy family.
But there were problems
Some with money
Some with schools
And there were fights
Among my brothers
I thought of them as fools .
And I sneaked to my corner
Cause I didn’t want a fight
I hated all the yelling
And the screaming
And as I lay in bed at night
I thought Oh god
Am I adopted
Cause I don’t belong to them
I was different
Mooie teksten:
Opgedragen aan mijn broer Erik Milo (1952-1991) die geleefd heeft voordat alles beter werd.
For a moment I knew-
Well I hoped – I dreamed
We could make it
And fly to the moon
Everything, me and you
was perfection – it seemed.
But perfection has faded too soon.
So a dreamer I’ll stay!
(Perfect cliché).
Couplet van het lied ‘This is the life for me’ uit de musical ‘You can’t dance on wooden shoes’ met liedteksten van Erik Milo.
Het verhaal:
Voordat alles beter werd is een tragikomedie tegen de achtergrond van het Amsterdam van de negentiger jaren, toen de aidsepidemie voorpaginanieuws was. Vier jonge mensen proberen gezamenlijk te ontsnappen aan discriminatie en aids. Zij denken daarvoor een ongebruikelijke oplossing te hebben gevonden. Misschien zijn ze daarin wel geslaagd, maar er is geen ontsnappen aan alle andere problemen die zij op hun pad vinden. Iedere oplossing brengt een nieuwe probleem aan het licht en laagje voor laagje worden de conflicten en trauma’s uit het verleden blootgelegd. Zal het kaartenhuis instorten?
Mijn leesbeleving:
Dit boek volgt de levens van Stefan Tersluys, Paul van Opzeeland, Florence Gangel en Lisette Viruly en eerst zijdelings maar dan volop met Jochem en in de achtergrond vaste vrienden, kennissen en de moeder en stiefvader van Jochem.
In de genoemde personages vond ik veel terug van de persoon Rosemarijn Milo: het cello spelen, de dagelijkse verhalen uit de praktijk van een advocaat, het rechtssysteem en de manier van rechtspreken van rechters, het ongelooflijk druk(kende) werk van een huisarts die alle ziel en zaligheid in het werk door laat sijpelen. In de Japanologie en alles daaromtrent vond ik haar broer Erik terug.
Voor mij voelde het lezen van dit boek alsof ik in de hoofden van de personages kroop. Ik zag en voelde haarscherp wat zij mee maakten. Hun dagelijkse belevenissen lieten mij niet los. Ik begrijp het boek Mantel van schaamte dat in 2025 uitkwam nu nog beter. Dat raakt me qua gevoel nu nog meer. De karakters en de gedragingen van de personages zijn daardoor nog kraak helderder geworden.
Omdat ik bij hen was in rauwe, hartverscheurende en mensonterende omstandigheden maar ook bij vreugdevolle, passionele en liefdevolle gebeurtenissen in dit boek Voordat alles beter werd. Het lichaam dat psychisch en innerlijk een strijdtoneel wordt door de ernstige ziekte Aids. Wat hing daar een oordeel en taboe omheen. Wellicht gevoed door onwetendheid en generalisatie. Terwijl patiënten liefde, een arm om hen heen en steun nodig hebben. De bewoners van de Apollolaan en diegene daarmee annex hadden dat lef wel in hun lijf en het hart op de juiste plek. Zo beschreven dat je een mens op zijn meest kwetsbaar meemaakt. Wat kun je aan als je het aan den lijve ondervindt en waar trek je de streep of sleep je jezelf tot de bittere eindstreep. Glashelder en invoelend beschreven. Emotioneel en diep rakend.
Wat mij diep raakte en pijn deed was de houding van de grote massa over zaken als liefhebben, samenwonen en trouwen van een vrouw met een vrouw of een man met een man. Dat er een voor de buitenwereld gecreëerde, gedoog constructie moest worden gesloten om maar niet het mikpunt van psychische en fysieke uitingen van geweld te hoeven zijn.
Maar ook de zeer stugge, stramme, door geloof overtuigde en ingezette handelingen en uitspraken om er maar vanaf te zijn en er niets mee te hoeven familie vond ik stuitend. En dat laatste woord dekt de lading niet eens genoeg.
Ik vind het ongelooflijk knap dat Rosemarijn de personages tot leven wekt. Alsof ze allemaal rond de tafel gezeten hebben met haar en door met elkaar te praten gestalte hebben gekregen. De psyche van ieder personage wordt laagje voor laagje afgepeld door middel van inzage in verleden en heden van de personages. Hetzij door herinneringen, brief wisselingen, dagboek aantekeningen of het voren van diepgaande maar zeer waardevolle gesprekken.
Ook vond ik het leerzaam. De wereld van een cello speler en wat daar op professioneel niveau allemaal bij komt kijken, de enerverende en drukke baan van een huisarts diep respect voor die beroepsgroep. Dat had ik al maar nu nog meer. De fascinerende, frappante, hartverscheurende en kwetsende verhalen uit de advocatuur en het rechtssysteem. De inkijk in de fascinatie voor Japan, en dan het gehele plaatje met taal, kleding, schrift, cultuur. Die algehele passie werkt aanstekelijk.
Maar ook hier moet ik zeggen petje af, diepe buiging Rosemarijn Milo hoe je ook deze thematiek aan alle kanten belicht en door de personages laat verwoorden. De lezer zelf laat nadenken, voelen en een mening doet vormen.
Ik ben en blijf fan en lees graag meer boeken van Rosemarijn Milo.
Mijn mening:
Ik geef 5 sterren.
Een weergaloze, diepgaande, filerende, reflecterende, uit het leven gegrepen heftige achtbaanrit doorheen de menselijke psyche en belevingswereld. Het bespreekbaar maken van moeilijke onderwerpen als seropositief zijn, HIV en Aids. De voelbare, pijnlijke, hartverscheurende, rauwe lijdensweg van een mens op diverse manieren. Zowel psychisch als fysiek.
De tonen die je uit een muziek instrument teweeg brengt die hebben verschillende hoogtes, sterktes en klankkleuren en daardoor telkens een andere betekenis. Maar voor het publiek zijn ze telkens van andere waarde. Ze raken de mens van binnen in hun gevoel. Laten mensen hun verdriet of woede vergeten of ontspannen bij stress.
Ook de tonen of het geluid dat je maakt bij met elkaar praten zijn op verschillende hoogtes. Het gevoel bepaalt de sterkte en de hoogte. Luide en harde geluiden worden vaak als afwijzend beoordeeld terwijl als je beter luistert dit stemgeluid niet gebruikt wordt om bewust woede uit te lokken maar ook innerlijk verdriet verstopt. Door kwaad en luid te spreken durft de ander niet dichtbij te komen en hoeft er geen energie gebruikt te worden om een conflict op te lossen. Door zachtjes of rustig te spreken kun je ook diverse gevoelens uitdrukken. Die vaak sneller geaccepteerd worden dan harde schelle stem geluiden. Terwijl daar ook heus venijn in kan schuilen of een maskerade van wat men echt voelt.
Het bespelen van het tempo van muziek en de daaruit voortvloeiende gevoelens komen overeen met het gebruiken van je stem. C’est le ton qui fait la musique.
Ik ben diep onder de indruk. Zoals met alle boeken van Rosemarijn Milo. Psychologisch zeer krachtig, eerlijk en oprecht. Men legt gaandeweg alles eerlijk op tafel. Het knettert knalt en dondert maar veel later is er dan ook ruimte voor overdenking, bezinning en hernieuwde toenadering tot elkaar. Leerzaam en interessant.
September 9, 2022
Voordat alles beter werd ****
Rosemarijn Milo
Uitgeverij U2pi
ISBN 9789493240940
Paperback 283 pagina's
In het Nederland van de jaren '90 is het lastig vertoeven wanneer je homosexueel bent. Dat kunnen de vriendinnen Lisette en Floor en de vrienden Stefan en Paul alleen maar bevestigen. Ze voelen de afkeurende blikken en horen de gedempte opmerkingen wanneer ze door hun woonplaats lopen. Met z'n vieren besluiten ze een manier te vinden die een oplossing biedt voor hun gezamenlijke probleem. Het is een onconventioneel idee maar alle 4 zijn ze het erover eens dat het dé oplossing is: Lisette trouwt met Stefan en Floor trouwt met Paul. Simpel, toch?
Voorproefje:
"De wittebroodsweken, of wat daarvoor moet doorgaan, verstrijken zonder noemenswaardige incidenten. Floor is de helft van de tijd in Japan. Door het tijdsverschil kunnen Lisette en Floor elkaar niet bellen, als dat al gekund had tussen de repetities, concerten en reizen door. Lisette vindt het vervelend om in haar eentje boven te zitten en gaat regelmatig naar beneden om wat met de mannen te praten en af en toe samen te eten."
Met als decor een riant appartement in Amsterdam leven de 2 stellen kruislings samen. De auteur geeft in ieder van hun leven een kijkje via brieven, dagboeken en gesprekken. Op die manier leer je de 4 personages en hun onderlinge verhoudingen aardig goed kennen. Ze denken dat ze de oplossing gevonden hebben voor de hindernis die hun homosexuele relatie met zich meebrengt. Maar gaandeweg verschuiven hun persoonlijke prioriteiten door factoren van buitenaf.
De auteur neemt een risico door de ziekte aids in haar verhaal op te nemen. Het is een heftig onderwerp waar nogal een taboe op rust. Maar door haar luchtige manier van schrijven wordt dat onderwerp prachtig verweven in het verhaal.
De personages zijn erg alledaags maar ieder van hen heeft toch zijn of haar eigen eigenschap die het onderscheid maakt tussen de 4. De auteur heeft heel behendig haar beroep en haar vroegere toekomstdroom verweven in de 2 vrouwelijke personages. Door de korte gesprekken die de brieven en dagboekdelen afwisselen leer je de 4 personages goed kennen en je sluit ze in je hart.
De sfeer van het verhaal knalt alle kanten op. Op het ene moment is het gezellig en feestelijk. Een ander moment steekt een grimmige sfeer de kop op. Net zoals in het dagelijks leven het geval is.
Er komen tijdens het lezen verschillende emoties bovendrijven. Verbazing, blijdschap, verdriet, woede en opluchting. Dit zijn ook de emoties die bij de personages een rol spelen gedurende het verhaal. Ik kan me duidelijk goed inleven in hun gevoelens. Dat maakt het lezen een ware belevenis.
De cover is subtiel en past perfect bij het verhaal. Met de 4 gendersymbolen door elkaar gevlochten geeft het de gecompliceerde vierhoeksverhouding weer die de 4 hoofdpersonages met elkaar hebben.
Voetnoot:
Met dank aan Maanlicht Maatwerk en auteur Rosemarijn Milo mocht ik dit boek lezen. Bij mijn start in dit boek was ik in eerste instantie verbaasd. Verbaasd dat er homosexuele stelletjes waren die niet gemoedelijk samen door de straten konden lopen. Daarna besefte ik dat het verhaal zich afspeelt in de jaren '90. Toendertijd was het helemaal niet zo vanzelfsprekend dat dat mogelijk was. Gelukkig is er veel veranderd sindsdien. En, helaas, zijn er zelfs nu nog mensen die afkeurend en veroordelend reageren op koppels van hetzelfde geslacht.
Rosemarijn Milo
Uitgeverij U2pi
ISBN 9789493240940
Paperback 283 pagina's
In het Nederland van de jaren '90 is het lastig vertoeven wanneer je homosexueel bent. Dat kunnen de vriendinnen Lisette en Floor en de vrienden Stefan en Paul alleen maar bevestigen. Ze voelen de afkeurende blikken en horen de gedempte opmerkingen wanneer ze door hun woonplaats lopen. Met z'n vieren besluiten ze een manier te vinden die een oplossing biedt voor hun gezamenlijke probleem. Het is een onconventioneel idee maar alle 4 zijn ze het erover eens dat het dé oplossing is: Lisette trouwt met Stefan en Floor trouwt met Paul. Simpel, toch?
Voorproefje:
"De wittebroodsweken, of wat daarvoor moet doorgaan, verstrijken zonder noemenswaardige incidenten. Floor is de helft van de tijd in Japan. Door het tijdsverschil kunnen Lisette en Floor elkaar niet bellen, als dat al gekund had tussen de repetities, concerten en reizen door. Lisette vindt het vervelend om in haar eentje boven te zitten en gaat regelmatig naar beneden om wat met de mannen te praten en af en toe samen te eten."
Met als decor een riant appartement in Amsterdam leven de 2 stellen kruislings samen. De auteur geeft in ieder van hun leven een kijkje via brieven, dagboeken en gesprekken. Op die manier leer je de 4 personages en hun onderlinge verhoudingen aardig goed kennen. Ze denken dat ze de oplossing gevonden hebben voor de hindernis die hun homosexuele relatie met zich meebrengt. Maar gaandeweg verschuiven hun persoonlijke prioriteiten door factoren van buitenaf.
De auteur neemt een risico door de ziekte aids in haar verhaal op te nemen. Het is een heftig onderwerp waar nogal een taboe op rust. Maar door haar luchtige manier van schrijven wordt dat onderwerp prachtig verweven in het verhaal.
De personages zijn erg alledaags maar ieder van hen heeft toch zijn of haar eigen eigenschap die het onderscheid maakt tussen de 4. De auteur heeft heel behendig haar beroep en haar vroegere toekomstdroom verweven in de 2 vrouwelijke personages. Door de korte gesprekken die de brieven en dagboekdelen afwisselen leer je de 4 personages goed kennen en je sluit ze in je hart.
De sfeer van het verhaal knalt alle kanten op. Op het ene moment is het gezellig en feestelijk. Een ander moment steekt een grimmige sfeer de kop op. Net zoals in het dagelijks leven het geval is.
Er komen tijdens het lezen verschillende emoties bovendrijven. Verbazing, blijdschap, verdriet, woede en opluchting. Dit zijn ook de emoties die bij de personages een rol spelen gedurende het verhaal. Ik kan me duidelijk goed inleven in hun gevoelens. Dat maakt het lezen een ware belevenis.
De cover is subtiel en past perfect bij het verhaal. Met de 4 gendersymbolen door elkaar gevlochten geeft het de gecompliceerde vierhoeksverhouding weer die de 4 hoofdpersonages met elkaar hebben.
Voetnoot:
Met dank aan Maanlicht Maatwerk en auteur Rosemarijn Milo mocht ik dit boek lezen. Bij mijn start in dit boek was ik in eerste instantie verbaasd. Verbaasd dat er homosexuele stelletjes waren die niet gemoedelijk samen door de straten konden lopen. Daarna besefte ik dat het verhaal zich afspeelt in de jaren '90. Toendertijd was het helemaal niet zo vanzelfsprekend dat dat mogelijk was. Gelukkig is er veel veranderd sindsdien. En, helaas, zijn er zelfs nu nog mensen die afkeurend en veroordelend reageren op koppels van hetzelfde geslacht.
September 10, 2022
Rosemarijn Milo heeft een bijzondere weg gevolgd om uiteindelijk schrijfster te worden. Celliste worden was haar droom, maar uiteindelijk is ze advocaat en rechter geworden. Ze woont in Frankrijk waar ze in eerste instantie juridische vertaalwerk deed en later schrijfster is geworden. In 2012 verscheen haar eerste boek. ‘Voordat alles beter werd’ verteld het verhaal van liefde in de jaren 90 met de aidsepidemie. Voor mijzelf was dat destijds ver van mijn bed. Net getrouwd en druk bezig met het opbouwen van een leven was homoseksualiteit ver weg van mijn realiteit. Ik was heel benieuwd hoe Rosemarijn die zou verwerken in haar boek en of er misschien overeenkomsten zijn met de coronapandemie. Ik vind de kaft zowel de voorkant als de achterkant met de grove letters niet een boek naar mijn smaak. Het symbool op de voorkant geeft wel het verhaal in een notendop weer. Het is geen boek dat ik snel zou oppakken in de winkel.
Het verhaal dan. Twee mannen en twee vrouwen gaan met elkaar trouwen en gaan samen wonen in een huis in Amsterdam maar de twee mannen hebben samen een relatie en de twee vrouwen ook. Voor de buitenwereld moet het lijken of ze een heterostel zijn en houden ze de schijn op. Tot een van de mannen aids krijgt. De gevolgen zijn heftig en ik heb nooit geweten dat in het begin van de pandemie, toen er nog geen goede medicijnen waren, de klachten zo heftig was. De angst, de schaamte was groot.
Het verhaal is eigenlijk een verzameling brieven, gesprekken en dagboekfragmenten. Het boek begint met het (schijn) huwelijk tussen Paul en Floor. Je bent dan benieuwd hoe het verder gaat maar je krijgt dan een brief uit mei 1994 aan mevrouw Adrienne Viruly-Boutens de moeder van Lisette vervolgens een stuk uit het dagboek van P.VeO, waarna een gesprek volgt tussen Floor en Lies. Kortom het zijn losse stukjes met hier en daar een kort stukje verhaal of beschrijving van een bijeenkomst. Het boek las vlot weg en er waren prachtige fragmenten bij die ontroerden, maar naar mijn idee bleef het wat aan de oppervlakte, ook al voel je de pijn en de angst uit bepaalde brieven en gesprekken heen, het is zeker geen luchtig onderwerp.
Het is een origineel boek door het zo in elkaar te zetten, maar ik denk dat een soort voice-over het beter aan elkaar had kunnen knopen door wat meer achtergrond te vertellen. Het kwam nu niet echt bij elkaar. Het is in ieder geval een bijzondere manier om over dit heftige onderwerp te spreken, discriminatie en afwijzing die zover gaat dat je in een soort schijnwereld moet leven. Ik heb nooit geweten hoe heftig dit was.
Kortom een boek met plussen en minnen. Het was geen boek waar ik van genoten heb, het miste voor mij teveel diepgang maar heeft me wel meer doen beseffen hoe heftig discriminatie is. Het boek krijgt 3 sterren van mij.
Het verhaal dan. Twee mannen en twee vrouwen gaan met elkaar trouwen en gaan samen wonen in een huis in Amsterdam maar de twee mannen hebben samen een relatie en de twee vrouwen ook. Voor de buitenwereld moet het lijken of ze een heterostel zijn en houden ze de schijn op. Tot een van de mannen aids krijgt. De gevolgen zijn heftig en ik heb nooit geweten dat in het begin van de pandemie, toen er nog geen goede medicijnen waren, de klachten zo heftig was. De angst, de schaamte was groot.
Het verhaal is eigenlijk een verzameling brieven, gesprekken en dagboekfragmenten. Het boek begint met het (schijn) huwelijk tussen Paul en Floor. Je bent dan benieuwd hoe het verder gaat maar je krijgt dan een brief uit mei 1994 aan mevrouw Adrienne Viruly-Boutens de moeder van Lisette vervolgens een stuk uit het dagboek van P.VeO, waarna een gesprek volgt tussen Floor en Lies. Kortom het zijn losse stukjes met hier en daar een kort stukje verhaal of beschrijving van een bijeenkomst. Het boek las vlot weg en er waren prachtige fragmenten bij die ontroerden, maar naar mijn idee bleef het wat aan de oppervlakte, ook al voel je de pijn en de angst uit bepaalde brieven en gesprekken heen, het is zeker geen luchtig onderwerp.
Het is een origineel boek door het zo in elkaar te zetten, maar ik denk dat een soort voice-over het beter aan elkaar had kunnen knopen door wat meer achtergrond te vertellen. Het kwam nu niet echt bij elkaar. Het is in ieder geval een bijzondere manier om over dit heftige onderwerp te spreken, discriminatie en afwijzing die zover gaat dat je in een soort schijnwereld moet leven. Ik heb nooit geweten hoe heftig dit was.
Kortom een boek met plussen en minnen. Het was geen boek waar ik van genoten heb, het miste voor mij teveel diepgang maar heeft me wel meer doen beseffen hoe heftig discriminatie is. Het boek krijgt 3 sterren van mij.
September 12, 2022
Mijn #recensie in de #blogtour rond Voordat alles beter werd (Rosemarijn Milo) kan je nalezen op mijn blog via https://boeklovers.wordpress.com/2022...
June 8, 2022
In 'Voordat alles beter werd' leren we twee homoseksuele stellen kennen. Paul heeft een relatie met Stefan en Floor met Lisette. Het zijn de jaren 90 en homoseksualiteit is bepaald niet geaccepteerd. Daarnaast heerst de altijd aanwezige dreiging van aids. De twee stellen denken de ultieme oplossing gevonden te hebben: Paul trouwt met Floor en Stefan met Lisette. Met zijn vieren betrekken ze één woning in Amsterdam. Probleem opgelost! Maar is dat wel echt zo?
Auteur Rosemarijn Milo vertelt een heftig verhaal over de taboes rond homoseksualiteit, een verhaal dat tot op de dag van vandaag nog altijd actueel blijkt te zijn. Ondanks dat het homohuwelijk in veel landen is toegestaan, is dat nog lang niet overal het geval. En in landen waarin het wél toegestaan is, vind toch ook altijd nog discriminatie plaats. Aids is tegenwoordig minder prominent op het toneel aanwezig, maar is nog altijd niet te genezen.
Milo baseert deze verhaallijn deels op haar broer Erik Milo, die in 1991 overleed. Het personage van Paul heeft veel trekken van Erik gekregen. Zo heeft Paul de droom verwezenlijkt die Erik altijd heeft nagestreefd: japanoloog worden. Op deze wijze weeft Milo een autobiografisch tintje in 'Voordat alle beter werd'. Daar blijft het niet bij, want Eriks naam wordt genoemd in het motto van het boek, dat een couplet bevat van het lied 'This is the life for me' uit de musical 'You can't dance in wooden shoes' die liedteksten van Erik bevat. Daarnaast is het boek opgedragen aan 'Erik Milo (1952-1991) die geleefd heeft voordat alles beter werd'.
Andere autobiografische tintjes kunnen we terugvinden in de personages van Lisette en Floor. Lisette is advocaat en Floor speelt cello. Beide elementen komen terug in het leven van Milo. Zij speelt namelijk cello. Milo dacht zelfs celliste te willen worden, maar na haar opleiding aan het conservatorium is ze toch rechten gaan studeren. Vervolgens heeft ze gewerkt als advocaat en rechter, voordat zij naar Frankrijk verhuisde en daar haar carrière richtte op schrijven, allereerst als juridisch vertaler en daarna als auteur van romans.
In 'Voordat alles beter werd' komen nog vele andere indrukwekkende thema's voorbij, zoals kindermisbruik, abortus en rouw. Het geheel wordt aan de lezer gepresenteerd in een hoogst originele stijl. Het boek is samengesteld uit onder andere dagboekfragmenten, brieven en dialogen. Het boek is daardoor weinig beschrijvend wat betreft de omgeving of de geschiedenis, maar duikt het diepe in wat betreft hetgeen de hoofdpersonages doormaken.
Samenvattend zou ik willen stellen dat 'Voordat alles beter werd' een intrigerend boek is dat een blik werpt op het recente verleden, die in sommige gevallen helaas nog niet eens zoveel afwijkt van de huidige tijd.
Auteur Rosemarijn Milo vertelt een heftig verhaal over de taboes rond homoseksualiteit, een verhaal dat tot op de dag van vandaag nog altijd actueel blijkt te zijn. Ondanks dat het homohuwelijk in veel landen is toegestaan, is dat nog lang niet overal het geval. En in landen waarin het wél toegestaan is, vind toch ook altijd nog discriminatie plaats. Aids is tegenwoordig minder prominent op het toneel aanwezig, maar is nog altijd niet te genezen.
Milo baseert deze verhaallijn deels op haar broer Erik Milo, die in 1991 overleed. Het personage van Paul heeft veel trekken van Erik gekregen. Zo heeft Paul de droom verwezenlijkt die Erik altijd heeft nagestreefd: japanoloog worden. Op deze wijze weeft Milo een autobiografisch tintje in 'Voordat alle beter werd'. Daar blijft het niet bij, want Eriks naam wordt genoemd in het motto van het boek, dat een couplet bevat van het lied 'This is the life for me' uit de musical 'You can't dance in wooden shoes' die liedteksten van Erik bevat. Daarnaast is het boek opgedragen aan 'Erik Milo (1952-1991) die geleefd heeft voordat alles beter werd'.
Andere autobiografische tintjes kunnen we terugvinden in de personages van Lisette en Floor. Lisette is advocaat en Floor speelt cello. Beide elementen komen terug in het leven van Milo. Zij speelt namelijk cello. Milo dacht zelfs celliste te willen worden, maar na haar opleiding aan het conservatorium is ze toch rechten gaan studeren. Vervolgens heeft ze gewerkt als advocaat en rechter, voordat zij naar Frankrijk verhuisde en daar haar carrière richtte op schrijven, allereerst als juridisch vertaler en daarna als auteur van romans.
In 'Voordat alles beter werd' komen nog vele andere indrukwekkende thema's voorbij, zoals kindermisbruik, abortus en rouw. Het geheel wordt aan de lezer gepresenteerd in een hoogst originele stijl. Het boek is samengesteld uit onder andere dagboekfragmenten, brieven en dialogen. Het boek is daardoor weinig beschrijvend wat betreft de omgeving of de geschiedenis, maar duikt het diepe in wat betreft hetgeen de hoofdpersonages doormaken.
Samenvattend zou ik willen stellen dat 'Voordat alles beter werd' een intrigerend boek is dat een blik werpt op het recente verleden, die in sommige gevallen helaas nog niet eens zoveel afwijkt van de huidige tijd.
January 4, 2023
Twee homoseksuele stellen trouwen enkele dagen na elkaar, Paul (japanoloog) trouwt Floor (celliste) en Stephan (arts) Lisette (advocate) Het kon niet anders. Het verhaal speelt zich af in de negentiger jaren, toen er nog geen sprake was van homoseksuele huwelijken en het niet hetero-zijn taboe was. Om als ‘normale koppels’ naar buiten te treden, proberen ze op deze wijze te ontsnappen aan de heersende discriminatie. Ze vestigen zich in Amsterdam op twee verdiepingen boven elkaar en verkiezen liever in een gesloten, dan in een verstoten groep te leven. In eenzaamheid zoeken ze oplossingen op problemen, die op hun pad komen, zoals aids en een kinderwens.
Rosemarijn Milo heeft het knap verwoord, je wordt in het verhaal gezogen. Ondanks de luchtige toon waarin het is verteld, beleef je met het viertal de vaak aangrijpende situaties, voel je hun onzekerheden, hun angst, pijn en wanhoop.
De korte hoofdstukken bestaan uit indringende dialogen, dagboekfragmenten en brieven, waardoor we de karakters met hun vreugde en zorgen goed leren kennen. Een vondst! Milo beschrijft de stellen zo dat je een warme sympathie voor hen koestert.
Is alles nu werkelijk beter geworden?
Rosemarijn Milo heeft het knap verwoord, je wordt in het verhaal gezogen. Ondanks de luchtige toon waarin het is verteld, beleef je met het viertal de vaak aangrijpende situaties, voel je hun onzekerheden, hun angst, pijn en wanhoop.
De korte hoofdstukken bestaan uit indringende dialogen, dagboekfragmenten en brieven, waardoor we de karakters met hun vreugde en zorgen goed leren kennen. Een vondst! Milo beschrijft de stellen zo dat je een warme sympathie voor hen koestert.
Is alles nu werkelijk beter geworden?
April 17, 2023
Deze recensie werd eerder gepubliceerd op mijn blog GraagGelezen.
Voor in het boek:
“Opgedragen aan mijn broer Erik Milo (1952 – 1991) die geleefd heeft
voordat alles beter werd.”
Hierdoor is ook meteen de titel verklaard.
In Voordat alles beter werd lees je over het Amsterdam van de negentiger jaren, toen er veel gelukkige momenten, maar ook vaak teleurstelling speelde in het leven van jongeren. De aidsepidemie was voorpaginanieuws en veel mensen werden verrast door hetgeen hen overkwam.
Vier jonge mensen denken een voor die tijd bijzondere oplossing te hebben gevonden voor hun gezamenlijke problemen. De hoofdpersonen in dit verhaal zijn de celliste Floor, de advocate Lisette, de Japanoloog Paul en de arts Stefan.
In de tijd waarin het verhaal zich afspeelt werd homofilie niet geaccepteerd door de maatschappij en was het dus zaak om zoveel mogelijk in het geheim plaats te laten vinden.
De vier denken door samen te gaan wonen een oplossing te hebben gevonden en op die manier niet veroordeeld te worden door hun omgeving.
Maar zoals het vaak het geval is, loopt niet alles zoals men verwacht had en komen nieuwe problemen aan het licht.
De achtergronden worden goed beschreven en mede door de gesprekken, brieven, stukken uit een dagboek en briefwisselingen kom je als lezer achter de persoonlijke problemen van de hoofdpersonen.
Helaas ligt er op veel onderwerpen ook nu nog steeds een taboe in sommige delen van onze maatschappij en daar spreekt meestal angst uit.
Je leest in ‘Voordat alles beter werd’ over discriminatie, homofilie, HIV, kindermisbruik, abortus en bewustwording.
“Floortje kan weer eens niet slapen. Zij is als de dood voor dat kleine tikje op de deur, het voorzichtig omdraaien van de deurknop. En voor het gewicht dat ze daarna op zich voelt. Zo gaat het al een hele tijd. Vader heeft tegen haar gezegd dat zij hem met haar mooie lijf niet zo moet uitdagen, dat hij daar niet tegen kan.”
Op de achterflap wordt dit boek door de auteur beschreven als een tragikomedie en daar lijkt het inderdaad wel een beetje op; het is niet alles kommer en kwel dat zich afspeelde in de beschreven tijd.
“In februari 1996 werd ik plotseling geconfronteerd met het feit dat ik een zoon heb. Hij is het kind van Marion de Meulemaker, mijn vroegere schoolvriendinnetje, met wie ik één keer, kort na ons eindexamen, het bed heb gedeeld. Ik heb nooit eerder geweten welke gevolgen dat heeft gehad.”
Neem in ieder geval de tijd om het aangebodene rustig te lezen; het is zeker geen boek om even tussendoor te lezen.
Voor in het boek:
“Opgedragen aan mijn broer Erik Milo (1952 – 1991) die geleefd heeft
voordat alles beter werd.”
Hierdoor is ook meteen de titel verklaard.
In Voordat alles beter werd lees je over het Amsterdam van de negentiger jaren, toen er veel gelukkige momenten, maar ook vaak teleurstelling speelde in het leven van jongeren. De aidsepidemie was voorpaginanieuws en veel mensen werden verrast door hetgeen hen overkwam.
Vier jonge mensen denken een voor die tijd bijzondere oplossing te hebben gevonden voor hun gezamenlijke problemen. De hoofdpersonen in dit verhaal zijn de celliste Floor, de advocate Lisette, de Japanoloog Paul en de arts Stefan.
In de tijd waarin het verhaal zich afspeelt werd homofilie niet geaccepteerd door de maatschappij en was het dus zaak om zoveel mogelijk in het geheim plaats te laten vinden.
De vier denken door samen te gaan wonen een oplossing te hebben gevonden en op die manier niet veroordeeld te worden door hun omgeving.
Maar zoals het vaak het geval is, loopt niet alles zoals men verwacht had en komen nieuwe problemen aan het licht.
De achtergronden worden goed beschreven en mede door de gesprekken, brieven, stukken uit een dagboek en briefwisselingen kom je als lezer achter de persoonlijke problemen van de hoofdpersonen.
Helaas ligt er op veel onderwerpen ook nu nog steeds een taboe in sommige delen van onze maatschappij en daar spreekt meestal angst uit.
Je leest in ‘Voordat alles beter werd’ over discriminatie, homofilie, HIV, kindermisbruik, abortus en bewustwording.
“Floortje kan weer eens niet slapen. Zij is als de dood voor dat kleine tikje op de deur, het voorzichtig omdraaien van de deurknop. En voor het gewicht dat ze daarna op zich voelt. Zo gaat het al een hele tijd. Vader heeft tegen haar gezegd dat zij hem met haar mooie lijf niet zo moet uitdagen, dat hij daar niet tegen kan.”
Op de achterflap wordt dit boek door de auteur beschreven als een tragikomedie en daar lijkt het inderdaad wel een beetje op; het is niet alles kommer en kwel dat zich afspeelde in de beschreven tijd.
“In februari 1996 werd ik plotseling geconfronteerd met het feit dat ik een zoon heb. Hij is het kind van Marion de Meulemaker, mijn vroegere schoolvriendinnetje, met wie ik één keer, kort na ons eindexamen, het bed heb gedeeld. Ik heb nooit eerder geweten welke gevolgen dat heeft gehad.”
Neem in ieder geval de tijd om het aangebodene rustig te lezen; het is zeker geen boek om even tussendoor te lezen.
February 2, 2023
... was dit boek al van grote klasse.
Groots en meeslepend op een bescheiden, haast miniatuur-achtige manier.
Niet alleen aangrijpend - het grijpt je soms echt bij de keel - maar ook meeslepend; dat wil zeggen, op een manier dat je eenmaal in de tekst als door een snelle vloedstroom meegesleept wordt, met af en toe een adempauze, als er een kort beschrijvend gedeelte komt, door de onzichtbare verteller, vanuit welk oogpunt dan ook.
Wat was het dapper om voor deze dialoogvorm te kiezen, waarbij je zonder dat je telkens aangeeft wie wat zegt, toch duidelijk weet te maken wie wie is, en ook de karakters naar voren komen. Dat maakt de roman ook vlot en snel, afwisselend en rijk ... met als extra kersjes op de taart ineens een brief. De afwisseling werkt, en gelukkig kunnen we af en toe ademhalen dankzij de goed werkende stukjes proza; die bieden echt rust, een bijzonder effect.
Verdrietig, maar menselijk. Hoopgevend, en vooruitgaand. Een mooi tijdsbeeld. Een mooi beeld van het gewone, maar toch ook weer aparte en bijzondere leven, in de grote stad - Amsterdam, die boek past slechts bij Amsterdam. Een bijzondere situatie, die als men het je zou vertellen, onwerkelijk over zou komen, maar die toch werkt, geloofwaardig wordt, en zelfs niet gekunsteld over zou komen.
Zelfs als je zoals ik in die tijd ver van de hoofdstad en haar beslommeringen woonde, is het toch een geweldig beeld van de tijdsgeest.
Groots en meeslepend op een bescheiden, haast miniatuur-achtige manier.
Niet alleen aangrijpend - het grijpt je soms echt bij de keel - maar ook meeslepend; dat wil zeggen, op een manier dat je eenmaal in de tekst als door een snelle vloedstroom meegesleept wordt, met af en toe een adempauze, als er een kort beschrijvend gedeelte komt, door de onzichtbare verteller, vanuit welk oogpunt dan ook.
Wat was het dapper om voor deze dialoogvorm te kiezen, waarbij je zonder dat je telkens aangeeft wie wat zegt, toch duidelijk weet te maken wie wie is, en ook de karakters naar voren komen. Dat maakt de roman ook vlot en snel, afwisselend en rijk ... met als extra kersjes op de taart ineens een brief. De afwisseling werkt, en gelukkig kunnen we af en toe ademhalen dankzij de goed werkende stukjes proza; die bieden echt rust, een bijzonder effect.
Verdrietig, maar menselijk. Hoopgevend, en vooruitgaand. Een mooi tijdsbeeld. Een mooi beeld van het gewone, maar toch ook weer aparte en bijzondere leven, in de grote stad - Amsterdam, die boek past slechts bij Amsterdam. Een bijzondere situatie, die als men het je zou vertellen, onwerkelijk over zou komen, maar die toch werkt, geloofwaardig wordt, en zelfs niet gekunsteld over zou komen.
Zelfs als je zoals ik in die tijd ver van de hoofdstad en haar beslommeringen woonde, is het toch een geweldig beeld van de tijdsgeest.
September 7, 2022
De vorm van dit boek is bijzonder. Veel hoofdstukken bestaan uit dialogen. Maar er zijn ook stukken die vanuit een breder perspectief zijn geschreven. Verder worden de hoofdstukken met puur tekst ook afgewisseld met tekeningen, brieven en documenten die eerder door de hoofdpersonen zijn geschreven.
Zoals gezegd zijn er veel dialogen in het boek. Hierin wordt echter vaak een beetje langs elkaar heengepraat. Pas in een volgend document, bijvoorbeeld een brief of een overpeinzing van een personage, kom je erachter wat de echte gevoelens van de gesprekspartners waren. Dit legt dan ook mooi de gespannen verhoudingen tussen de hoofdpersonen bloot.
Het boek bevat veel heftige thema’s. Naast discriminatie en HIV/Aids, zijn dit bijvoorbeeld ook rouw, misbruik, een kinderwens en abortus. Toch is het boek niet te zwaar om te lezen. De flaptekst geeft aan dat dit een tragikomedie is en daar lijkt het wat mij betreft inderdaad op.
Wat wel lastig is, dat je vaak midden in een dialoog valt en het niet meteen duidelijk is wie er aan het woord is. Misschien hadden in de titel van de hoofdstukken de namen van de personen waar het in een hoofdstuk over ging, genoemd kunnen worden.
Dit boek geeft goed weer waar homoseksuele stellen tegenaan liepen in de jaren 90. De Aidsepidemie maakte de zaken er toen niet beter op. Maar veel problemen zullen nu nog steeds spelen.
De verhoudingen tussen de hoofdpersonages worden meerdere keren op scherp gezet. Dit wordt erg duidelijk beschreven. Bij de dialogen voel je de onuitgesproken gedachten. De heftige thema’s krijgen allemaal genoeg aandacht, zonder dat het boek te zwaar op de hand wordt. Ik vond dit een bijzonder boek.
Zoals gezegd zijn er veel dialogen in het boek. Hierin wordt echter vaak een beetje langs elkaar heengepraat. Pas in een volgend document, bijvoorbeeld een brief of een overpeinzing van een personage, kom je erachter wat de echte gevoelens van de gesprekspartners waren. Dit legt dan ook mooi de gespannen verhoudingen tussen de hoofdpersonen bloot.
Het boek bevat veel heftige thema’s. Naast discriminatie en HIV/Aids, zijn dit bijvoorbeeld ook rouw, misbruik, een kinderwens en abortus. Toch is het boek niet te zwaar om te lezen. De flaptekst geeft aan dat dit een tragikomedie is en daar lijkt het wat mij betreft inderdaad op.
Wat wel lastig is, dat je vaak midden in een dialoog valt en het niet meteen duidelijk is wie er aan het woord is. Misschien hadden in de titel van de hoofdstukken de namen van de personen waar het in een hoofdstuk over ging, genoemd kunnen worden.
Dit boek geeft goed weer waar homoseksuele stellen tegenaan liepen in de jaren 90. De Aidsepidemie maakte de zaken er toen niet beter op. Maar veel problemen zullen nu nog steeds spelen.
De verhoudingen tussen de hoofdpersonages worden meerdere keren op scherp gezet. Dit wordt erg duidelijk beschreven. Bij de dialogen voel je de onuitgesproken gedachten. De heftige thema’s krijgen allemaal genoeg aandacht, zonder dat het boek te zwaar op de hand wordt. Ik vond dit een bijzonder boek.
September 1, 2024
Voor ik de recensie hier weergeef, moet ik laten weten dat het gaat om de recensie van Frans Schouten, die geen internet heeft en mij de vrijheid heeft gegeven zijn recensie, gepubliceerd in het Tijdschrift voor muziek en cultuur 'De Rode Leeuw' van september 2023, te verspreiden.
Voordat alles beter werd, een roman met een muzikale ziel door Rosemarijn Milo
Recensie van Frans Schouten
Dat alles eerst beter moet worden, weerhoudt de hoofdpersonen uit deze roman er niet van de moeilijkheden op hun gezamenlijk pad met saamhorigheid onder ogen te zien. Wellicht dat de muziek die doorklinkt in het verhaal de protagonisten de moed geeft om het gezamenlijk leven waardevol te maken met hun talent voor levenskunst. Want was is er aan de hand? Een homo- en een lesbo-stel besluiten te gaan samenwonen in een ruim dubbelappartement aan de Amsterdamse Apollolaan. Neen, een homohuwelijk bestond nog net niet begin jaren negentig van de vorige eeuw. Paul en Floor trouwen als man en vrouw, evenals Lisette en Stefan. Na de huwelijkssluiting zullen Floor en Lisette, Paul en Stefan lief en leed delen in hetzelfde fraaie appartement. Alsof dit alles niet voldoende stof geeft voor verwikkelingen, komt er halverwege het verhaal een zoon opdagen uit een vroeger leven van Stefan. De vier huisgenoten blijken volwassen te kunnen omgaan met deze ‘verrassing’. Heeft Virginia Woolf niet opgemerkt dat Middlemarch, de roman van de schrijfster George Elliot; een der weinige Engelse romans was voor volwassenen? Hetzelfde mag zeker gelden voor deze roman van de Nederlandse schrijfster Rosemarijn Milo in een Nederlandse situatie.
Het wordt tijd om iets te vertellen over de vijf protagonisten uit dit in een vlot tempo geschreven verhaal waarin de personages levensecht uitgetekend zijn in hun karakteristieke eigenheid. De violoncelliste Floor Gangel speelt in het Nederlands Philharmonisch orkest. Haar levensgezellin Lisette is een succesvol advocate. Stefan is huisarts; hij heeft de handen vol aan de begeleiding van de vele aidspatiënten in zijn praktijk. Het genoemde drietal werkt elk voor zichzelf in een sociaal betrokken milieu. Paul is in dit gezelschap min of meer een buitenbeentje. Deze eenling doceert Japanologie aan de universiteit van Leiden. In zijn vrije tijd verkleedt hij zich graag in travestie als de alter ego’s Paula en Cio-Cio-San, de tragische heldin in Puccini’s opera Madama Butterfly. Ten slotte verschijnt dan ten tonele de dertien-jarige Jochem, zoon van Stefan uit een vroeger leven. Hij wenst erkend te worden als de legitieme zoon van vader Stefan. Maar hier dienen nog enkele juridische hindernissen te worden opgeruimd aleer het zover is.
De persoonlijke achtergronden drukken een indringend stempel op het gezamenlijke leven. Ook de ouders van het vijftal zijn op de achtergrond zeer aanwezig met hun reacties op de voor hen vaak schokkende en confronterende situaties. De schrijfster schetst een betrouwbaar beeld van Floors muziekpraktijk als violoncelliste in een beroepsorkest. Haar musiceren van werken van Schumann, Beethoven en J.S. Bach brengt een glans aan boven het leven van alledag in een ongewoon huishouden. De kordate Lisette neemt als succesvol advocate tevens praktische beslissingen in de kleine leefgemeenschap. De ietwat sombere, ingekeerde Stefan ontpopt zich als stabiliserende factor tot een waardevolle huisgenoot. Zijn vriend, Japanoloog Paul zal sterven aan de gevolgen van aids. Zijn travestierollen als Paula en de geisha Cio-Cio-San voegen een lichte, soms hilarische toets toe aan het verhaal. Het komt de geloofwaardigheid ten goede dat de auteur een achtergrond bezit als advocate, rechter en violoncelliste. Bovendien is ze goed ingevoerd in de medische wereld. Haar detailkennis van de verschillende disciplines maakt beeldende beschrijvingen mogelijk die de ‘echtheid’ van de scenes ten goede komen.
De figuur van de Japanoloog Paul is goeddeels gemodelleerd naar de persoonlijkheid van de jongste broer van de schrijfster. Aan zijn nagedachtenis is het boek opgedragen. In de loop van het verhaal komen enkele onverwachte wendingen voor die tot een intense climax leiden. Het verleden blijft zich aandienen en zal leiden tot conflictstof en dilemma’s. Het is niet dienstig de opzienbarende gebeurtenissen tot het einde toe te ‘verklappen’. De lezer behoudt zich het recht voor zelf ook iets te ontdekken.
De opbouw van het boek, het raamwerk, is beslist oorspronkelijk. Het werd een compositie met de zogenaamde almachtige verteller, met dialogen, met monologue intérieur, en met brieven. De veelheid van invalshoeken ervaart men als evenzovele geslepen facetten van een steen, een eenheid in verscheidenheid. Milo schept samenhang door een mooie taalbeheersing, die zowel eenvoudig, beeldend als effectief is. Bij welke schrijvers sluit haar mentaliteit als romancière min of meer aan? Met Maria Dermoût heeft Milo gemeen dat ze eerst op rijpere leeftijd ging publiceren, leidend tot een rijp inzicht in de menselijke psyche. Aan Anna Blaman moest ik denken door de onversneden feministische invalshoek, kenmerkend voor Milo’s relaas. Maar vooral valt op de verwantschap met de vrijmoedige en toch geserreerde wijze waarop zowel Rascha Peper als Rosemarijn Milo sexualiteit integreren in de verteltrant.
Meermaals kreeg ik bij het lezen de indruk van een filmscript of de tekst van een toneelstuk. Het ware te wensen dat een filmproducent of een regisseur met het gegeven aan de slag zou gaan. Het resultaat zou wel eens kunnen leiden tot een verrassend succes. Voor het zover is, wil ik de lezing van deze originele ‘roman voor volwassenen’ van harte aanbevelen.
Voordat alles beter werd, een roman met een muzikale ziel door Rosemarijn Milo
Recensie van Frans Schouten
Dat alles eerst beter moet worden, weerhoudt de hoofdpersonen uit deze roman er niet van de moeilijkheden op hun gezamenlijk pad met saamhorigheid onder ogen te zien. Wellicht dat de muziek die doorklinkt in het verhaal de protagonisten de moed geeft om het gezamenlijk leven waardevol te maken met hun talent voor levenskunst. Want was is er aan de hand? Een homo- en een lesbo-stel besluiten te gaan samenwonen in een ruim dubbelappartement aan de Amsterdamse Apollolaan. Neen, een homohuwelijk bestond nog net niet begin jaren negentig van de vorige eeuw. Paul en Floor trouwen als man en vrouw, evenals Lisette en Stefan. Na de huwelijkssluiting zullen Floor en Lisette, Paul en Stefan lief en leed delen in hetzelfde fraaie appartement. Alsof dit alles niet voldoende stof geeft voor verwikkelingen, komt er halverwege het verhaal een zoon opdagen uit een vroeger leven van Stefan. De vier huisgenoten blijken volwassen te kunnen omgaan met deze ‘verrassing’. Heeft Virginia Woolf niet opgemerkt dat Middlemarch, de roman van de schrijfster George Elliot; een der weinige Engelse romans was voor volwassenen? Hetzelfde mag zeker gelden voor deze roman van de Nederlandse schrijfster Rosemarijn Milo in een Nederlandse situatie.
Het wordt tijd om iets te vertellen over de vijf protagonisten uit dit in een vlot tempo geschreven verhaal waarin de personages levensecht uitgetekend zijn in hun karakteristieke eigenheid. De violoncelliste Floor Gangel speelt in het Nederlands Philharmonisch orkest. Haar levensgezellin Lisette is een succesvol advocate. Stefan is huisarts; hij heeft de handen vol aan de begeleiding van de vele aidspatiënten in zijn praktijk. Het genoemde drietal werkt elk voor zichzelf in een sociaal betrokken milieu. Paul is in dit gezelschap min of meer een buitenbeentje. Deze eenling doceert Japanologie aan de universiteit van Leiden. In zijn vrije tijd verkleedt hij zich graag in travestie als de alter ego’s Paula en Cio-Cio-San, de tragische heldin in Puccini’s opera Madama Butterfly. Ten slotte verschijnt dan ten tonele de dertien-jarige Jochem, zoon van Stefan uit een vroeger leven. Hij wenst erkend te worden als de legitieme zoon van vader Stefan. Maar hier dienen nog enkele juridische hindernissen te worden opgeruimd aleer het zover is.
De persoonlijke achtergronden drukken een indringend stempel op het gezamenlijke leven. Ook de ouders van het vijftal zijn op de achtergrond zeer aanwezig met hun reacties op de voor hen vaak schokkende en confronterende situaties. De schrijfster schetst een betrouwbaar beeld van Floors muziekpraktijk als violoncelliste in een beroepsorkest. Haar musiceren van werken van Schumann, Beethoven en J.S. Bach brengt een glans aan boven het leven van alledag in een ongewoon huishouden. De kordate Lisette neemt als succesvol advocate tevens praktische beslissingen in de kleine leefgemeenschap. De ietwat sombere, ingekeerde Stefan ontpopt zich als stabiliserende factor tot een waardevolle huisgenoot. Zijn vriend, Japanoloog Paul zal sterven aan de gevolgen van aids. Zijn travestierollen als Paula en de geisha Cio-Cio-San voegen een lichte, soms hilarische toets toe aan het verhaal. Het komt de geloofwaardigheid ten goede dat de auteur een achtergrond bezit als advocate, rechter en violoncelliste. Bovendien is ze goed ingevoerd in de medische wereld. Haar detailkennis van de verschillende disciplines maakt beeldende beschrijvingen mogelijk die de ‘echtheid’ van de scenes ten goede komen.
De figuur van de Japanoloog Paul is goeddeels gemodelleerd naar de persoonlijkheid van de jongste broer van de schrijfster. Aan zijn nagedachtenis is het boek opgedragen. In de loop van het verhaal komen enkele onverwachte wendingen voor die tot een intense climax leiden. Het verleden blijft zich aandienen en zal leiden tot conflictstof en dilemma’s. Het is niet dienstig de opzienbarende gebeurtenissen tot het einde toe te ‘verklappen’. De lezer behoudt zich het recht voor zelf ook iets te ontdekken.
De opbouw van het boek, het raamwerk, is beslist oorspronkelijk. Het werd een compositie met de zogenaamde almachtige verteller, met dialogen, met monologue intérieur, en met brieven. De veelheid van invalshoeken ervaart men als evenzovele geslepen facetten van een steen, een eenheid in verscheidenheid. Milo schept samenhang door een mooie taalbeheersing, die zowel eenvoudig, beeldend als effectief is. Bij welke schrijvers sluit haar mentaliteit als romancière min of meer aan? Met Maria Dermoût heeft Milo gemeen dat ze eerst op rijpere leeftijd ging publiceren, leidend tot een rijp inzicht in de menselijke psyche. Aan Anna Blaman moest ik denken door de onversneden feministische invalshoek, kenmerkend voor Milo’s relaas. Maar vooral valt op de verwantschap met de vrijmoedige en toch geserreerde wijze waarop zowel Rascha Peper als Rosemarijn Milo sexualiteit integreren in de verteltrant.
Meermaals kreeg ik bij het lezen de indruk van een filmscript of de tekst van een toneelstuk. Het ware te wensen dat een filmproducent of een regisseur met het gegeven aan de slag zou gaan. Het resultaat zou wel eens kunnen leiden tot een verrassend succes. Voor het zover is, wil ik de lezing van deze originele ‘roman voor volwassenen’ van harte aanbevelen.
Displaying 1 - 15 of 15 reviews