Τα πρωτοβρόχια

by Σπύρος Κιοσσές

Ο Τάσος μεγαλώνει σε μια λαϊκή γειτονιά μιας επαρχιακής πόλης στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και τις αρχές του ’80, μια περίοδο μεταβατική για την ελληνική κοινωνία. Μέσα από την αυτοδιήγηση του ήρωα ζωντανεύει το κλίμα της εποχής, όπως, τουλάχιστον, μπορεί να το αντιληφθεί ο ίδιος, αλλά και το πλέγμα των οικογενειακών σχέσεων – άλλοτε υποστηρικτικό, σαν δίχτυ ασφαλείας, κι άλλοτε πνιγηρό κι αναπόδραστο, σαν τον ιστό αράχνης.

Παράλληλα με τη βασική πλοκή, που ξετυλίγεται σε σύντομες αυτοτελείς αφηγήσεις, ο αναγνώστης, μέσα από τη διήγηση της γιαγιάς του ήρωα, συνθέτει κομμάτι κομμάτι μια ιστορία που βαραίνει το παρελθόν της οικογένειας, συνεχίζει όμως να σκιάζει το παρόν των μελών της.

Genres: Fiction

176 pages, Paperback

First published May 1, 2022

Reviews

[Elina · Rating 4 out of 5]

Καταπληκτικά αυτοτελή διηγήματα που όμως συνδέουν και χτίζουν του πρωταγωνιστικούς και δευτερεύοντες χαρακτήρες με μεγάλη αληθοφάνεια και σαφήνεια. Συναίσθημα, αγνότητα, βαναυσότητα, ιστορία όλα μπλέκονται στις ιστορίες και βγάζουν μια μοναδική δυναμική. Πολλά πολλά συγχαρητήρια!!!!

[. . . _ _ _ . . . · Rating 4 out of 5]

Υπερβολικά ίσως τα 4 αστεράκια, δεν παύει να είναι ένα "βιβλιαράκι" , με ότι αυτό συνεπάγεται. Τα κλισέ είναι ατελείωτα, η γραφή δεν είναι δα και πρωτότυπη ( Μικρός Νικόλας, χελοου), με δηθεν ηθικοπλαστικα κηρύγματα (από ενδοιοικογενειακη βία μέχρι διαζύγιο και ενδιάμεση στάση στον θάνατο) . Το μεγαλύτερο πρόβλημα το βρήκα όμως στο αβέβαιο timeline. Είναι ένα βιβλίο για τη γενιά μας που γεννήθηκε στα τέλη 70s? Και εγώ γεννηθείς το 77, μεγάλωσα σε χωριό μάλιστα, αλλά γαμωτο είχαμε τρεχούμενο νερό (αχ ΠΑΣΟΚ , ωραία χρόνια) και δεν κάναμε μπάνιο σε σκάφη, ούτε είχαμε ραδιόφωνο με λυχνία που έπρεπε να ζεσταθεί ! Και σίγουρα δεν πρόλαβα σήριαλ με τον Ρωμανό Διογένη που έκανε πρεμιέρα το 1977 ! Και πως την ίδια χρονιά το παιδί θυμάται το Τσερνομπίλ και τα γεγονότα του Δράκου της Ξάνθης? Μήπως ο μάλλον νεότερος συγγραφέας τα μπέρδεψε λίγο; Αλλά κάτι το nostalgia trip (πόσα χρόνια έχω να ακούσω το παιχνίδι "τζαμί" και το ρήμα "στρεω" ;), κάτι το οικογενειακό back story με τους λύκους (όπως διάβασα σε μια κριτική άξιζε περισσότερες σελίδες), κάτι ο πυρετός από κορωνοιο, ε, πάρε ένα 4αρι.

[Lefki Sarantinou · Rating 5 out of 5]

Οι μνήμες ενός αγοριού, του Τάσου, μεγαλωμένου σε μία επαρχιακή ελληνική πόλη στα τέλη του εικοστού αιώνα, αποτελούν το υλικό για το πρώτο μυθιστορηματικό πόνημα του συγγραφέα και καθηγητή του Δ.Π.Θ. και του Ε.Α.Π., ειδικευόμενου στη Δημιουργική Γραφή και τη Νεοελληνική Λογοτεχνία, Σπύρου Κιοσσέ. Η μικρή αυτή ιστορία ενηλικίωσης του Τάσου τιτλοφορείται “Τα Πρωτοβρόχια“.


Δεν χωράει αμφιβολία ότι όσοι μετρούν σήμερα πάνω από σαράντα χρόνια στην πλάτη τους θα αγαπήσουν ιδιαίτερα το συγκεκριμένο βιβλίο που θα τους φέρει στον νου μνήμες από τη δική τους παδική ηλικία. Πράγματι, καθώς γυρίζει τις σελίδες από τα “Πρωτοβρόχια“, ο αναγνώστης έχει την αίσθηση ότι γίνεται ξανά και ο ίδιος παιδί.

Αυτό που αξίζει στο συγκεκριμένο βιβλίο είναι η οπτική των γεγονότων-συχνά καθοριστικών της εποχής, όπως το ατύχημα στο Τσερνόμπιλ- μέσα από τα μάτια ενός μικρού παιδιού. Αυτό, βέβαια, δεν αποτελεί μία άγνωστη ατραπό στη Λογοτεχνία, ο μοναδικός, όμως, τρόπος με τον οποίο ο Κιοσσές αναδιηγείται αυτές τις παιδικές αναμνήσεις καθιστά αναντίρρητα το πόνημά του ξεχωριστό. Έτσι, ένα ατύχημα πάνω στο παιχνίδι μπορεί να σημάνει για ένα παιδί το τέλος του κόσμου και το γεγονός ότι κάποιοι νεοφερμένοι ήρθαν στη γειτονιά μπορεί να είναι κοσμοϊστορικής σημασίας, όπως άλλωστε και οι ψείρες που κάνουν βόλτα στο κεφάλι του. Και φυσικά, ο θάνατος, το διαζύγιο και τα ερωτικά ξυπνήματα της εφηβείας, ήταν, είναι και θα είναι πάντοτε γεγονότα καθοριστικά για την ψυχοσύνθεση ενός παιδιού. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες δε είναι οι αφηγήσεις σχετικά με το πως βίωναν τα παιδιά τις γιορτές, αλλά και κάποιες “τελετουργίες”, όπως το πλύσιμο στη σκάφη και η εξομολόγηση στον ιερέα.

Αλληλεγγύη, ανταγωνισμός στις σχέσεις μεταξύ των παιδιών και ακόρεστη περιέργεια για να γνωρίσουν τον κόσμο που τα περιβάλλει και να αποκρυπτογραφήσουν επιτέλους το “μυστήριο” των ενηλίκων, αυτά είναι τα συναισθήματα που κυριαρχούν στην ανέμελη και αθώα ζωή ενός μικρού παιδιού. Όλα τα παιδιά εξάλλου βιάζονται να μεγαλώσουν- ή μήπως όχι; Ας μην ξεχνάμε, εξάλλου, ότι και οι ίδιοι οι μεγάλοι υπήρξαν κάποτε παιδιά…

“Πόσο περίεργο μου φαίνεται. Η μαμά παιδί. Δηλαδή κανονικά δεν είναι περίεργο, όλοι οι άνθρωποι πρώτα είναι παιδιά, μετά μεγάλοι, μετά γιαγιάδες και παππούδες. Απλώς είναι δύσκολο να φανταστείς ειδικά τη μαμά και τον μπαμπά παιδιά σαν κι εμάς. Τους φαντάζεσαι πάντα μεγάλους. Να ξέρουν πάντα ποιο είναι το σωστό, να σου λένε τι πρέπει να κάνεις και τι να μην κάνεις. Κι εμείς να τους ακούμε“.

Πότε μεγαλώνουμε τελικά; Πότε επιτέλους συμβαίνει αυτή η καθοριστική τομή στη ζωή μας και πώς θα το καταλάβουμε; Έχουν, άραγε οι ενήλικες το αλάνθαστο και το ακαταλόγιστο; Μέσα από τα μάτια ενός μικρού παιδιού το έχουν σίγουρα!

“Την ώρα του πρωινού σκέφτομαι ότι το πρώτο πράγμα που θα ρωτήσω αύριο τη δασκάλα είναι πότε ένα παιδί σταματάει αν είναι παιδί. Τι γίνεται; Πώς το καταλαβαίνει; Μια μέρα απλώς σταματάει να κάνει ζημιές και λάθη; Και τώρα γίνεται αυτό υπεύθυνο για τις πράξεις του και όχι οι γονείς του; Γιατί πια ξέρει από μόνο του ποιο είναι το σωστό και ποιο το λάθος; Και έτσι απότομα σταματάει να παίζει;“

Όχι μονάχα ο αναγνώστης, επομένως, μα και ο ίδιος ο Κιοσσές ξαναγίνεται παιδί μέσα από τις σελίδες του βιβλίου και κινείται λογοτεχνικά στο μεταίχμιο μεταξύ αυτοβιογραφίας και μυθοπλασίας.Έτσι, “Τα Πρωτοβρόχια” αποδεικνύουν, για άλλη μια φορά, το γνωστό δόγμα ότι οι αναμνήσεις της παιδικής μας ηλικίας παίζουν πρωταρχικό ρόλο στη συγκρότηση της προσωπικότητας του μετέπειτα ενήλικου ανθρώπου, αλλά και στη ζωή που θα διάγει αυτός αργότερα ως ενήλικας.

Οι γυναίκες παίζουν ξεχωριστό ρόλο στη ζωή του Τάσου- η μητέρα, η γιαγιά, η αδελφή του, αλλά και οι φίλες της μαμάς. Η παρουσία του πατέρα είναι λιγότερο παρούσα στις αφηγήσεις, μα πάντα αισθητή και καθοριστική με τον τρόπο της.

Η αφήγηση είναι πρωτοπρόσωπη- ο Κιοσσές μας παραδίδει άμεσα την οπτική του Τάσου- και αποσπασματική. Αποτελείται, δηλαδή, από μικρές αυτοτελείς αφηγήσεις, οι οποίες αφηγούνται κάποια “φωτογραφικά καρέ” από τη ζωή του Τάσου. Πολλά από αυτά τελειώνουν αφήνοντας μετέωρο τον νου του αναγνώστη να ακροβατεί ανάμεσα σε πολλές διαφορετικές ερμηνείες των όσων διάβασε. Εμβόλιμα σε αυτές, παρεμβάλλονται και οι διηγήσεις της γιαγιάς αποδομένες με γλώσσα λαϊκή της εποχής. Αυτές οι διηγήσεις είναι παραμυθιακού τύπου και περιέχουν, κάποιες φορές, και ορισμένα ιστορικής φύσεως στοιχεία εντός τους. Ο Κιοσσές δημιουργεί, επίσης, έξυπνες αλληγορίες ανάμεσα στις ιδιότητες των πραγμάτων και στη ψυχοσύνθεση των ηρώων του, όπως όταν “μεταφέρει” στους ανθρώπους τις ιδιότητες των αέριων, στερεών και υγρών σωμάτων, που ο μικρός Τάσος διαβάζει στο βιβλίο της φυσικής.

Η γλώσσα του μυθιστορήματος περικλείει μέσα της όλη την αθωότητα ενός μικρού παιδιού και ρέει κελαρυστά όπως το νερό στο αυλάκι. Η γλαφυρότητα και η ζωντάνια βρίσκεται σε αγαστή συμφωνία μαζί της, η επιτήδευση δε και οι προσπάθειες εντυπωσιασμού, απουσιάζουν παντελώς.

Τρυφερό και γλυκό, νοσταλγικό και αθώο, αστείο και συνάμα δηκτικό σε κάποια σημεία του, το βιβλίο του Σπύρου Κιοσσέ ήρθε για να μας υπενθυμίσει την απόλαυση της ανάγνωσης, συνδυασμένης με τις πιο γλυκές μνήμες από την παιδική μας ηλικία, αλλά και για να καθιερώσει στο λογοτεχνικό ελληνικό στερέωμα έναν νέο και πολλά υποσχόμενο λογοτέχνη.

Άλλοτε μελαγχολικές σαν τα πρωτοβρόχια του Σεπτέμβρη, άλλοτε γλυκές σαν απριλιάτικο ηλιόλουστο πρωινό, άλλοτε με την αίσθηση θαλπωρής μιας παγερής νύχτας του Φλεβάρη και άλλοτε με την αποχαυνωτική ραστώνη ενός καυτού μεσημεριού του Αυγούστου, οι μικρές ιστορίες του Κιοσσέ δείχνουν σε όλους εμάς τον τρόπο για να ανακαλύψουμε τη δική μας “μικρή” ιστορία ενηλικίωσης. Διότι, εν τέλει, όλα όσα θέλει να μας πει ο συγγραφέας συνοψίζονται παρακάτω:

“Ξέρω πια ότι δεν μπορείς να μείνεις για πάντα σε μια ηλικία, όσο όμορφη κι αν είναι αυτή. Γιατί θα είσαι σαν φυλακισμένος. Ή σαν να πεθαίνεις. Κι ούτε έχει κανένα νόημα να ελπίζεις ότι οι όμορφες στιγμές δεν θα τελειώσουν ποτέ. Ούτε όμως και να φοβάσαι ότι οι κακές στιγμές δεν θα τελειώσουν. Γι΄ αυτό λέγονται στιγμές, τελείες δηλαδή. Γιατί είναι μικρές, όπως οι τελείες, και τελειώνουν χωρίς καν να το καταλάβεις. Δεν γίνεται αλλιώς. Και μετά πας σ’ άλλη στιγμή, κι έπειτα σ’ άλλη, κι έτσι, στιγμή στιγμή περνάει η ζωή σου. Και μόνο στο τέλος καταλαβαίνεις. ‘Όχι μόνο ότι πέρασε, αλλά κυρίως πώς πέρασε“.
Αναδημοσίευση από το Literature

[Zacharias Predo · Rating 3 out of 5]

Για την ακρίβεια θα έβαζα 3,5 αστέρια αν υπήρχαν! Μέλος και εγω αυτής της γενιάς όπως ο ήρωας του βιβλίου παραξενεύτηκα από ορισμένες μνήμες του ήρωα που σίγουρα δεν θα περίμενα ότι είχε λόγω ηλικίας. Αρκετά τα κλισέ όμως η νοσταλγία για την εποχή των παιδικών μου χρόνων με έκανε να τα παράκαμψω. Σίγουρα η ιστορία του λύκου ήθελε περισσότερο εξήγηση και ανάπτυξη.

[Anastasia Kay · Rating 5 out of 5]

Ένα τρυφερό, γλυκό και πικρό βιβλίο σα φωτογραφικό άλμπουμ ανάμνήσεων για όσους βίωσαν την παιδική τους ηλικία μέσα στην δεκαετία του '70 έως εκεί στα μέσα του' 80.
Πέραν αυτού ο συγγραφέας έχει καταπληκτική πένα και κυριολεκτικά το ρουφάς, δεν θέλεις να τελειώσει.
Ο επίλογος, το τελευταίο κεφάλαιο, κορυφαίος

[Zoi Ioannidou · Rating 5 out of 5]

Σε συγκινεί, σε ταξιδεύει, σε γιατρεύει. Όσα ψάχνει απεγνωσμένα να βρει κανείς μέσα στη λογοτεχνία.

[Roula T · Rating 4 out of 5]

Αστείο και συγκινητικό, διαβάστηκε μέσα σε ενα πρωινό (βοηθά και το μικρό του μέγεθος). Αφήγηση από την οπτική γωνία ενός παιδιού που μεγαλώνει στις αρχές της δεκαετίας του ‘80, αρκετές φορές μου θύμισε το χιούμορ του «Μικρού Νικόλα» (το κεφάλαιο μάλιστα για τον Ρωμανό Διογένη το βρήκα ξεκαρδιστικό), αγγίζει αρκετά δύσκολα θέματα όπως το διαζύγιο, τον θάνατο, την ενδοοικογενειακή βία, με την ελαφρότητα της ματιάς ενός παιδιού. Μου άρεσε, το ευχαριστήθηκα, με συγκίνησε, το συστήνω και μείον ενα αστέρι γιατί θεωρώ ότι η παράλληλη ιστορία που αφορά το οικογενειακό παρελθόν αξιζε και περισσότερες σελίδες.

[Booklivion · Rating 3 out of 5]

Το Τα Πρωτοβρόχια είναι μυθιστόρημα και είναι και διηγήματα ταυτόχρονα. Εξηγώ: Η υπόθεση ασχολείται με την παιδική ηλικία του μικρού Τάσου στα τέλη της δεκαετίας του '70 και στις αρχές του '80, αλλά έχει την μορφή μικρών κεφαλαίων με αφήγηση καθημερινών (περίπου) γεγονοτων μέσα από τα μάτια του παιδιού με ό,τι αυτό καταλαβαίνει (και ό,τι παραπάνω αφήνει εμάς τους (ενήλικες) αναγνώστες να αντιληφθούμε)!

Ο συγγραφέας, μέσα από την αφήγηση του μικρού του πρωταγωνιστή, μπλέκει και συμβάντα της εποχής όπως το Τσερνόμπιλ ή τον δράκο της Δράμας, ενώ επιπλέον το βιβλίο μοιάζει να αποτελεί, κατά ένα τρόπο, και ηθογραφία της ελληνικής επαρχίας εκείνης της εποχής. Η "απαγορευμένη" λέξη διαζύγιο, η ανύπαντρη μητέρα, η ενδοοικογενειακή βία, η φτώχια, η αυστηρότητα, η απώλεια, η ανεμελιά, η ξενιτιά, η σιωπή θίγονται διάσπαρτα μες στο κείμενο, άλλοτε ξεκάθαρα κι άλλοτε πιο έμμεσα. Και αναρωτιέται κανείς αν έχουν αλλάξει τόσο πολύ τελικά οι εποχές και οι νοοτροπίες...

[KIRIAKI(Dominica Amat) · Rating 3 out of 5]

Βαθμολογία 3.5/5

https://www.dominicamat.gr/2022/09/bl...

Τίτλος: Τα πρωτοβρόχια
Άραγε,τί μπορεί να σηματοδοτούν τα πρωτοβρόχια στην διάρκεια της ζωής ενός ανθρώπου;
Την μετάβαση από την παιδική προς την ενήλικη ζωή καί ταυτόχρονα,την σκληρή κι επώδυνη συνειδητοποίηση πως μεγαλώνοντας χάνουμε την αθωότητά μας καί την όποια ανεμελιά;
Τον πόνο που προκαλείται τόσο στην ψυχή,όσο καί στο σώμα εξαιτίας των διάφορων βιωμάτων στην τρυφερή παιδική ηλικία που μας συνοδεύει εφ'όρου ζωής;
Κάτι άλλο,ή,είναι ένα μοιραίο πάντρεμα όλων των παραπάνω;
Ο συγγραφέας Σπύρος Κιοσσές μας παρουσιάζει,μέσω μικρών,αλληλένδετων καί ανεξάρτητων την ίδια στιγμή,ιστοριών,την πορεία ενός αγοριού προς την ενηλικίωση. Πράγματα που μπορεί να φαντάζουν άλλοτε πιο σημαντικά κι άλλοτε πιο απλά,πιθανότατα καί λιγότερο ουσιαστικά,είναι τελικά αυτά που διαμορφώνουν τον χαρακτήρα μας καί την πορεία που θα επιλέξουμε για να προχωρήσουμε στην ζωή.

"Ο Τάσος μεγαλώνει σε μια λαϊκή γειτονιά μιας επαρχιακής πόλης στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και τις αρχές του ’80, μια περίοδο μεταβατική για την ελληνική κοινωνία. Μέσα από την αυτοδιήγηση του ήρωα ζωντανεύει το κλίμα της εποχής, όπως, τουλάχιστον, μπορεί να το αντιληφθεί ο ίδιος, αλλά και το πλέγμα των οικογενειακών σχέσεων – άλλοτε υποστηρικτικό, σαν δίχτυ ασφαλείας, κι άλλοτε πνιγηρό κι αναπόδραστο, σαν τον ιστό αράχνης. Παράλληλα με τη βασική πλοκή, που ξετυλίγεται σε σύντομες αυτοτελείς αφηγήσεις, ο αναγνώστης, μέσα από τη διήγηση της γιαγιάς του ήρωα, συνθέτει κομμάτι κομμάτι μια ιστορία που βαραίνει το παρελθόν της οικογένειας, συνεχίζει όμως να σκιάζει το παρόν των μελών της. " (Περίληψη οπισθοφύλλου)

Δεινός χρήστης της γλώσσας,ο συγγραφέας γίνεται πάλι μικρό παιδί που με τον αυθορμητισμό,την αποστομωτική ειλικρίνεια,την άδολη σκέψη,το χιούμορ καί την αγνή του ματιά θα μιλήσει για πράγματα που καθημερινά απασχολούσαν καί απασχολούν πολλές οικογένειες. Θα θίξει ζητήματα όπως το διαζύγιο,την ενδοοικογενειακή βία,την μετανάστευση,τον πόνο της απώλειας,την ομορφιά καί αξία της παιδικής φιλίας,την καταπίεση,την βίωση κάποιων σημαντικών γεγονότων,τον εγκλωβισμό στα ''πρέπει'' καί στις λανθασμένες πεποιθήσεις καί αρκετά ακόμη σε ένα μωσαϊκό όμοιο με αυτό που κοσμεί το εξώφυλλο. Παράλληλα,οι ιστορίες που αφηγείται η γιαγιά του ήρωα καθιστώντας τον/μας αυτήκοους μάρτυρες εκείνων των γεγονότων,μας βοηθούν να αντιληφθούμε καί να κατανοήσουμε πολλά... Ναι,ίσως να είναι ειπωμένα με έναν πιο κλισέ τρόπο,αλλά ακόμη κι εγώ που τάσσομαι κατά αυτών,στην παρούσα συλλογή ιστοριών,μπορώ να πω πως δεν με ενόχλησαν καθόλου. Τουναντίον,θεωρώ πως ήταν απαραίτητα για να είναι πιο ολοκληρωμένα τα κείμενα καί τα μηνύματα που γεννιούνται από αυτά...

Εν κατακλείδι,''Τα πρωτοβρόχια'' είναι ένα καλογραμμένο κι ευνόητο βιβλίο που σίγουρα θα ξυπνήσει μνήμες στους μεγαλύτερους καί θα τους κατακλύσει με μία γλυκειά μελαγχολία καί συγκίνηση,ενώ θα συστήσει εκείνη την εποχή στους νεότερους. Εγώ ανήκω στην δεύτερη κατηγορία καί το βιβλίο το απήλαυσα σε αρκετά μεγάλο βαθμό. Αναζητήστε το!
Καλή ανάγνωση!

[Vassia Katsaounou]

°τα πρωτοβρόχια°
°
°
“Την ώρα του πρωινού σκέφτομαι ότι το πρώτο πράγμα που θα ρωτήσω αύριο τη δασκάλα είναι πότε ένα παιδί σταματάει να είναι παιδί. Τι γίνεται; Πώς το καταλαβαίνει; Μια μέρα απλώς σταματάει να κάνει ζημιές και λάθη; Και τώρα γίνεται αυτό υπεύθυνο για τις πράξεις του και όχι οι γονείς του; Γιατί πια ξέρει από μόνο του ποιό είναι το σωστό και ποιό το λάθος; Και έτσι απότομα σταματάει να παίζει;“
°
°
Τα μέσα της δεκαετίας του’ 80 βρίσκουν τον Τάσο στο μεταίχμιο μεταξύ παιδικής ηλικίας και εφηβείας. Είναι μαθητής των τελευταίων τάξεων του δημοτικού και ζει με τους γονείς, τη γιαγιά και τη μικρότερη αδελφή του. Μαζί με τις μικρές καθημερινές στιγμές, τις χαρές και τις λύπες της παιδικής ηλικίας βιώνει σημαντικές αλλαγές στην προσωπική του ζωή, όπως η γέννηση της αδελφής του, το διαζύγιο των γονιών του και ο θάνατος της γιαγιάς, ενώ παράλληλα προσπαθεί να επεξεργαστεί όσα συμβαίνουν στο ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον του – από το, αναπόφευκτο, κουτσομπολιό στις μικρές κοινωνίες μέχρι περιπτώσεις ακραίας φτώχειας, πορνείας, οικογενειακής βίας και κοινωνικού αποκλεισμού, ενώ δεν λείπουν και γεγονότα με παγκόσμιο αντίκτυπο, όπως το ατύχημα στο Τσερνόμπιλ.
°
Σε όλη την αφήγηση υιοθετείται η οπτική γωνία του παιδιού – αφηγητή αλλά και η ρεόυσα, φυσική γλώσσα ενός παιδιού, γεγονός που προσδίδει αληθοφάνεια στην αφήγηση, καθώς ο Κιοσσές κατορθώνει να αποδώσει την παιδική ψυχοσύνθεση, αλλά και την αθωότητα και την αφέλεια που χαρακτηρίζει την παιδική ματιά. Το αποτέλεσμα των παραπάνω είναι ένα τρυφερό και γλυκό, νοσταλγικό και αθώο, αστείο και συνάμα δηκτικό, σε κάποια σημεία, βιβλίο.
°
Τα «Πρωτοβρόχια» μπορούν να διαβαστούν είτε ως μυθιστόρημα, που αποτελείται από μικρές ενότητες – στιγμιότυπα από τη ζωή του ήρωα, είτε ως συλλογή διηγημάτων με σχετική αυτοτέλεια και κοινό άξονα την πορεία του ήρωα προς την ενηλικίωση. Προσωπικά, αγάπησα τα εμβόλιμα κεφάλαια με τις αφηγήσεις της γιαγιάς, που ξεκίνησαν ως παραμύθια, για να φανεί γρήγορα πως αφορούσαν περιστατικά από το δραματικό οικογενειακό παρελθόν.

[Dimitris · Rating 4 out of 5]

Δεν αξίζει τόσα αστεράκια μα έχω σκληρύνει πολύ τελευταία και πρέπει να το κόψω.

Ναι, ήταν πολύ παιδικό για μένα και πολύ προσωπικό μα δεν φταίει το μυθιστορηματάκι για αυτό - αν και δεν πλασάρεται για εφηβικό. Αν το είχα διαβάσει στα 17 θα βάλει τα κλάμματα 100 φορές. Είχε υπέροχες δύσκολες στιγμές και νοήματα προς το τέλος και εντυπωσιάστηκα με τα σκληρά θέματα που αγγίζει ακροθιγώς μέσα από την παιδική ματιά του μικρού ήρωα χωρίς να ενδιαφέρεται αν ο αναγνώστης θα τα πιάσει στα σίγουρα. Σπάνιο για νεοελληνική λογοτεχνία που συνήθως τραβά, υπερ-δραματοποιεί και σου τρίβει στα μούτρα τα σοκαριστικά γεγονότα σαν Κολομβιανή τηλενουβέλα.

(Θα συμφωνήσω απόλυτα με κριτική φίλου που γράφει για ένα «αβέβαιο timeline». Αλλού γράφει για σάκκες με την Κάντυ-Κάντυ και το Τσερνομπίλ (άρα είμαστε στο 1986) κι αλλού για κάτι άγνωστα σήριαλ του ΄70, για προπολεμικά ραδιόφωνα με λυχνίες, περιγράφει μια γειτονίτσα του 1950 σχεδόν. ΟΚ, δεν τον ψέγω για αυτό, ίσως το παιδικό μυαλό να συγχέει μνήμες, ίσως η ΕΡΤ έπαιζε και ξανάπαιζε τα ίδια επί δεκαετίες, ίσως να γίνεται κι επίτηδες για να συγκινήσει και παλαιότερους.)

[Glykeria Z · Rating 5 out of 5]

«Την ώρα του πρωινού σκέφτομαι ότι το πρώτο πράγμα που θα ρωτήσω αύριο τη δασκάλα είναι πότε ένα παιδί σταματάει να είναι παιδί.» /

Είχα καιρό να πιάσω στα χέρια μου βιβλίο από pr και όταν ήρθε η ώρα διάλεξα να ξεκινήσω με το μικρότερο –και, τελικά, θαυματουργό. Τα κεφάλαια είναι μικρές αυτοτελείς, κάπως, ιστορίες τις οποίες διηγείται ένα δεκάχρονο αγόρι τη δεκαετία του '70. Μπορεί να δείχνει ανάλαφρο αλλά μόνο αυτό δεν είναι. Για μένα είναι η πιο φανερή απόδειξη και ειλικρινής αναπαράσταση του πόσο στα σοβαρά δεν παίρνουμε τα παιδιά. Τα παιδιά που είναι τόσο αθώα και τόσο διαφανή που τα βλέπουν όλα όπως είναι. Που λένε τις μεγαλύτερες αλήθειες, δεν είναι καθόλου χαζά, δεν είναι καθόλου μικρά και καταλαβαίνουν πολύ περισσότερα από όσα εμείς. Γιατί τα παιδιά έχουν αυτή τη μαγεία να βλέπουν κατευθείαν την ψυχή σου. Γέλασα, έκλαψα, θα το δώσω στη μαμά μου (ξέρετε τι λέβελ επιτυχίας έπιασε) και καλό θα ήταν να το διαβάσετε και να το δώσετε σε όποιον ξέρετε σαν δώρο, γιατί μόνο δώρο μπορώ να το χαρακτηρίσω.

[Maria’s bookshelf · Rating 2 out of 5]

Από την αρχή μέχρι το τέλος παρέμεινε ένα γλυκό βιβλίο.
Αφήγηση μέσα από τα παιδικά μάτια του συγγραφέα.

Μιλάει για τις ιστορίες των παιδικών του χρόνων και την οικογένειά του. Μοιάζει σαν ημερολόγιο ή σαν έκθεση για το δημοτικό σχολείο.

Η αλήθεια είναι πως δεν διάβασα κάτι που να με αφορά. Υπήρχαν ψήγματα αναφοράς στην δεκαετία του 70’, δεν μου δημιούργησε κάποιο συγκεκριμένο κλίμα.

Μπορεί να το πρότεινα σαν βιβλίο ανάγνωσης για παιδί της 6ης δημοτικου, 1ης γυμνασίου που σιγα σιγα θέλει να ξεκινήσει να διαβάζει λογοτεχνικά, επειδή είναι εύπεπτο, σύντομο με εύκολα ελληνικά.

Γενικά δεν με πήρε από το χέρι για να με οδηγήσει κάπου άλλου.

Το βιβλίο ανήκει στον συγγραφέα. Το έγραψε, θεωρώ, για να κλείσει εκεί όλες εκείνες τις σκέψεις, που όταν ήταν παιδί δεν μπορούσε να τις εκφράσει και να τις επικοινωνήσει.

That’s all

[Κonstantina · Rating 4 out of 5]

Η ελληνική αγία οικογένεια μέσα από τα μάτια, τις μνήμες, τα απωθημένα και τα υπονοούμενα του μικρού Τάσου (ναι θυμίζει μικρό Νικόλα αλλά αυτό δεν είναι κατά ανάγκη κακό). Τροφή για σκέψη για τα βιώματα που στοιχειοθέτησαν τις προσωπικότητες των γονιών μας και κατ' επέκταση τις δικές μας.
Ευκολοδιάβαστο με εύκολη γραφή και μικρά κεφάλαια, αλλά ίσως καλό θα ήταν να παίρνει κανείς μερικές βαθιές ανάσες και μερικές βαθιές σκέψεις πριν πάει στο επόμενο κεφάλαιο. Αυτό φαντάζομαι ήταν το ζητούμενο του συγγραφέα και του το οφείλουμε.

[Chichi Mdou · Rating 4 out of 5]

Πόσο γλυκόπικρο βιβλίο.
Μέσ’ από τα μάτια ενός μικρού αγοριού, που είναι γεμάτο καλοσύνη και αφέλεια, παρακολουθούμε τη σκληρότητα της κοινωνίας, των μεγάλων.
Ένα παιδί γεννιέται με το καλό μέσα του και έτσι ερμηνεύει τα πάντα αλλιώς.
Η καθαρότητα του μυαλού και της ψυχής του δεν αφήνει τις σκέψεις του, να οδηγηθούν σε σκοτεινά μονοπάτια.
Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα εδώ : https://bit.ly/3rm70u3

[Gerasimos Mourelatos · Rating 4 out of 5]

Όσοι έχουμε μεγαλώσει κ στα 80's πρόκειται να βρούμε αρκετές ιστορίες που με κοινά βιώματα.
Όσοι έχουμε παιδιά ή είμαστε ακόμα παιδιά θα ταυτιστούμε με το "Αν γινότανε".

Κ όμως παρά τις συνεχείς αναφορές στην παιδική ηλικία αυτό που τελικά αφήνει η ανάγνωση του βιβλίου όταν το κλείσεις είναι η αναζήτηση ή θύμηση της στιγμής που γίναμε ενήλικες!

[Sofia · Rating 2 out of 5]

Οι αναμνήσεις των παιδικών μας χρόνων, τα παιγνίδια στη γειτονιά, η μυρωδιά από τα τηγανητά κεφτεδάκια της γειτόνισσας, τα κάλαντα, οι διηγήσεις της γιαγιάς. Μόνο τα παραμύθια της γιαγιάς συνδέουν με το παρελθόν. Η ιστορία, η κοινωνική πραγματικότητα (π.χ. χούντα) απουσιάζει, φιλτράρεται από την αθωότητα της παιδικής αφήγησης .

[Μαρία Βλαχοδήμου · Rating 4 out of 5]

Και μόνο στο τέλος καταλαβαίνεις. Όχι μόνο ότι πέρασε, αλλά κυρίως πώς πέρασε. Στο τέλος της ζωής σου είναι σαν να παίρνεις ένα μολύβι και να ενώνεις τις στιγμές που έζησες. Και τότε μόνο όλα βγάζουν νόημα. Μόνο όταν συνδέσεις και την τελευταία στιγμούλα σου με τις υπόλοιπες, βλέπεις τι ζωγράφιζες όσο ζούσες, αν και δεν μπορούσες τότε να το δεις. Κατανοείς ποια εικόνα άφησες πίσω σου στον κόσμο.

[Tassos Bog · Rating 5 out of 5]

Ένα εξαιρετικό βιβλίο για τη δεκαετία του 80. Αν και μικρό από άποψη σελίδων είναι γεμάτο συναίσθημα. Θα απογοητευτείς με το τέλος, θα αναρωτηθείς με την παιδική αφέλεια και θα σου αφήσει μια γλυκόπικρη γεύση όπως και η ζωή.

[Christos Moulotsios · Rating 5 out of 5]

Βιβλίο τρυφερό, όπως ακριβώς θα περίμενε κανείς για το θέμα του, κάποτε αστείο, κάποτε συγκινητικό, φυσικά νοσταλγικό αλλά χωρίς να καταντά γλυκερό (αφού μάλιστα στην αθωότητα της ηλικίας έρχονται να ρίξουν τη σκιά τους ξεχασμένα οικογενειακά μυστικά), στο τέλος και μια στάλα φιλοσοφικό. Με μία λέξη πάντως απολαυστικό.

[Πετρος Φραγκάκης · Rating 4 out of 5]

Ωραία σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία!
Μικρές ιστορίες που έχουν κάτι να πουν.