چهل گفتار در ادب و تاریخ و فرهنگ ایران

by محمدامین ریاحی

چهل گفتار در ادب و تاریخ و فرهنگ ایران؛ تألیف: دکتر محمدامین ریاحی؛ انتشارات سخن، چاپ اول، تهران 1379 خورشیدی، 603 صفحه.

603 pages, Hardcover

First published January 1, 2000

About the author

Mohammad-Amin Riahi (Persian: محمدامین ریاحی; June 1923, Khoy – 15 May 2009, Tehran) was a prominent Iranian literary scholar of Persian literature, a historian, writer and statesman. Apart from being one of the authors of Dehkhoda Dictionary and Encyclopædia Iranica, he was the author and editor of several well-known scholarly books. Mohammad-Amin Riahi received his PHD on Persian literature from Tehran University under the supervision of Badiozzaman Forouzanfar. Riahi is best known for his scholarly works on Shahnameh and Ferdowsi, Hafiz, and the ancient iranian languages (especially Azari Language). He has produced critical editions of some of the major classical Persian texts such as Mersad-al-ebad and Nozhat-al-majalis. During a course of 60 years he published numerous scholarly articles, a selection of which are gathered in a volume titled Forty essays on language, literature and history of Iran.
Among numerous cultural positions he held during his career, Riahi was a professor of Tehran University, the founding member and later president of the Shahnameh Foundation (1971–1979), vice-chairman of the Iranian Academy of Literature and Arts, and Iranian Minister of Education (1979).

محمدامین ریاحی سال ۱۳۰۲ در شهرستان خوی متولد شد
وی تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاه خود به پایان برد و بعد راهی تهران شد.
دکتر ریاحی، فرهنگ‌پژوه، ادیب و مصحح و پژوهشگر ‌نامدار ادبیات در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران به تحصیل پرداخت و به دریافت دکتری زبان و ادبیات فارسی نائل آمد.
ریاحی پس از فراغت از تحصیل به تدریس ادبیات پرداخت.
وی در سمت‌های عضویت هیئت مؤلفان لغتنامه دهخدا، مدیر ملی وزارت فرهنگ سابق، رایزنی فرهنگی ایران در کشور ترکیه، استادی دانشگاه آنکارا، دبیر کلی هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور، استادی دانشگاه تهران، نیابت ریاست فرهنگستان ادب و هنر ایران، ریاست دانشکده هنرهای دراماتیک، ریاست بنیاد شاهنامه فردوسی (به مدت دو سال و پس از مجتبی مینوی) به خدمت فرهنگی ‌پرداخت.
او مدت کوتاهی نیز کسوت وزیری آموزش و پرورش را بر عهده داشت.
از فعالیت‌های مطبوعاتی او سردبیری هفته‌نامه مهرگان و آموزش و پرورش و سیمرغ را باید نام برد. از وی اشعاری نیز به جا مانده است.
از آثار او می‌توان به «زبان و ادبیات فارسی در قلمرو عثمانی»، «گلگشت در شعر و اندیشه حافظ»، «تاریخ خوی»، «کسایی مروزی - زندگی و اندیشه و شعر او»، «سرچشمه‌های فردوسی‌شناسی»، «فردوسی: زندگی، اندیشه و شعر او»، «مجموعه مقالات - حاوی 50 مقاله تاریخی و ادبی» و «تاریخ روابط سیاسی ایران و عثمانی» اشاره کرد.
علاوه بر تألیف، تعدادی از متون کهن فارسی به تحقیق و تصحیح او به چاپ رسیده که از جمله آنها می‌توان «مرصاد العباد نجم الدین رازی»، «مفتاح المعاملات» قدیمی‌ترین متن ریاضی فارسی و همچنین «جهان نامه متن قدیم جغرافیایی» را نام برد.

Reviews

[Khodabakhsh]

فهرست مقالات این کتاب از ین قرار است:
1- زبان و فرهنگ ما:
زبان ما و همسایگان ما، ملاحظاتی در باره زبان کهن آذربایجان، نوروز بر ایران و ایرانیان خجسته باد، خاطرهٔ نوروزی، چون شکفتن گل‌ها در باغ، مقدمه بر نزهةالمجالس، ترانه‌هایی از شصت شاعر ارّان و شروان، شاعران همشهری و همعصر نظامی
2- فردوسی و شاهنامه:
شاهنامه و فردوسی، بعد از هزار سال، سال‌شماری زندگی فردوسی، پایداری حماسی، در زمانه خواری و سرشکستگی، افسانه فردوسی و محمود، یوسف و زلیخا، شاهنامه و مینوی
3- در احوال گذشتگان:
عشق مجدالدین بغدادی، در بزرگداشت مولوی در قونیه، حبیش تفلیسی پیشاهنگ فارسی‌نویسی در دیار روم، تربت شمس تبریز کجاست؟، عماد خویی خواجه ارجمند، صائب تبریزی، حریف جندقی در دارالصفای خوی، داستان نخستین مقاله من
4- در آیینه تاریخ:
فصول گمشده‌ای از تاریخ ایران، آیینهٔ احوال صد سال پیش، نادرشاه و عالم‌آرای نادری، فرمان شاه عباس دوم دربارهٔ ایل لک، دستورالعمل نخستین سرشماری در ایران، سوگنامهٔ زوال یک شهر
5- نکته‌ها:
حساب سود و زیان، در مسلخ عشق، بیت و شعر، باد جوی مولیان، این رباعی‌ها از حافظ نیست، دو یار زیرک و از باده کهن دو منی
6- یاد استادان و یاران رفته:
خاطراتی از محضر استاد، استاد بزرگ ما اقبال، شعر رشید یاسمی، مردی رفت که نظیرش نخواهد آمد، در سوگ صفا، پیر فرهنگ و فضیلت، یاد بهرام فره‌وشی، سی سال دوستی.
منبع: iketab