مفتاح المعاملات

کتابهای بنیاد فرهنگ ایران #95

by محمد بن ایوب حاسب طبری, محمدامین ریاحی (Editor)

مفتاح المعاملات (م‍ت‍ن‌ ری‍اض‍ی‌ از ق‍رن‌ پ‍ن‍ج‍م‌): ب‍راس‍اس‌ ن‍س‍خ‍ه‌ م‍ن‍ح‍ص‍ر ب‍ه‌ ف‍رد م‍ورخ‌ ۶۳۲؛ تألیف: محمد بن ایوب طبری؛ ب‍ه‌ ک‍وش‍ش‌ م‍ح‍م‍دام‍ی‍ن‌ ری‍اح‍ی‌؛ انتشارات بنیاد فرهنگ ایران، چاپ اول، تابستان 1349 خورشیدی، 287 صفحه، قطع وزیری زرکوب.
ان‍ت‍ش‍ارات‌ ب‍ن‍ی‍اد ف‍ره‍ن‍گ‌ ای‍ران‌‏ ۹۵‬؛ ع‍ل‍م‌ در ای‍ران‌‏‫ ۱۲

287 pages, Hardcover

First published January 1, 1970

About the author

Mohammad b. Ayyub Tabari
ابوجعفر محمّد بن ایّوب، ریاضیدان و ستاره‌شناس ایرانی فارسی‌نویس نیمهٔ دوم سدهٔ ۵ قمری، اهل آمل طبرستان بود.

وی در نیمة دوم سدة پنج قمری بیشتر در آمل به کار رصد ستارگان و پژوهش علمی مشغول بوده و نتایج این ارصاد را در زیج مفرد خود گرد آورده‌است. در مورد فعّالیّت علمی او تاریخ‌هایی از قرن چهارم تا هفتم ذکر کرده‌اند. برای مثال، زوتر سال کتابت مفتاح المعاملات، یعنی ۶۳۲ق را به عنوان تاریخ تألیف آن ذکر کرده‌است. امّا قدیمی‌ترین یادنامه‌ای که از حاسب طبری نام برده، تتمّهٔ صوان الحکمة، تألیف ابوالحسن بیهقی در تاریخ ۵۶۵ قمری است. نخستین رصدخانه در حدود سال ۲۱۲ هـ. ق (۸۲۸ م) در بغداد بنا شد و دو اخترشناس برجسته به نام‌های فضل بن نوبخت اهوازی و محمد بن موسی خوارزمی بر آن ریاست داشتند؛ و بعضی‌ها اعتقاد دارند اولین رصدخانه را حاسب طبری آملی بنا کرده‌است.

Reviews

[Khodabakhsh]

کتاب حاضر به طوریکه از نام آن برمی آید «کلید عملهای حساب»، در حساب و هندسه عملی است و برای برخورداری عامه مردم نگارش یافته است، در شش فصل و هر فصل چندین «در» کوتاه، و رویهمرفته 211 در.
در این کتاب کلیه حسابهای مورد نیاز روزانه مردم به وجه عملی گرد آمده است. این کتاب از یادگارهای دوران شگفتی دانش در ایران است، از آن روزگار زرین که خورشید علم از این سوی می تافت و هنوز اروپا در شب تاریک جهل مطلق فرو رفته بود. از آن روزگاران که دقیق ترین و علمی ترین سال شماری به نام تقویم جلالی به دست خیام و همکارانش به وجود آمد که هنوز مورد عمل ماست. از متن کتاب.