Να είχα, λέει, μια τρομπέτα

by Maro Douka, Μάρω Δούκα

Παραµιλητό, ονειροπόληµα, η χειµαρρώδης εξοµολόγηση µιας γυναίκας από πλατεία σε πλατεία, από γειτονιά σε γειτονιά, από παγκάκι σε παγκάκι. Από το εδώ στο εκεί, από την Αθήνα του σήµερα στην Κρήτη των παιδικών της χρόνων. Ασφαλής µέσα στις φαντασιώσεις της, βέβαιη ότι η ζωή της εξαρτάται από τα µικρά και τα ταπεινά, παίρνει τους δρόµους µε τις τρεις πεθαµένες γιαγιάδες της για συντροφιά: την όµορφη Αφροδίτη, µε τα παραµύθια και τις γητειές· τη Σφακιανή Εργινιά, τη βουνίσια αρχόντισσα µε τα δώρα· την περίλυπη Φιλαρέτη, τη σπουδαγµένη, µε τα ιταλικά και το µαντολίνο της. Εικόνες, σκέψεις, εµµονές, περιπλανήσεις, στόµατα πεινασµένα για ιστορίες, καθείς και το παγκάκι του. Έρωτες, γάµοι, φονικά, πανηγύρια και γεννητούρια, η ορµή του χρόνου, το βουητό της Ιστορίας, πόλεµοι, κακουχίες, ο µόχθος των ανθρώπων. Κατίνα-Κάτια-Κατίγκω, η αµετανόητη Κάκια που ονειρευόταν ότι τρέχει µε το έλκηθρο στο χιονισµένο άγνωστο. Από ένα δυάρι στην Πατησίων, µ’ ένα παγκάκι ορµητήριο, γεννήθηκε ή δεν γεννήθηκε ακόµη, όλα έχει την τέχνη να τα επινοεί. Παιγνιώδης, παθιασµένη, τρυφερή, γλυκόπικρη, µια αφήγηση ποταµός για τη διαχρονική γυναικεία εµπειρία.

384 pages, Paperback

First published May 1, 2022

About the author

Maro Douka is one of the most important writers of the modern greek literature. She was born in 1947 in the city of Chania. In 1966, she moved in Athens where she still lives. Many of her works have been translated into other languages worlwide.

(Greek: Μάρω Δούκα)

Reviews

[R.L. · Rating 3 out of 5]

So and so...

Δεν ξέρω πως ακριβώς να περιγράψω αυτό το βιβλίο. Χειμαρρώδης λόγος, προφορικός, βασικά από μία γυναίκα που περιπλανιέται από παγκάκι σε παγκάκι στην Αθήνα, θυμάται τα παλιά που έχει ή δεν έχει ζήσει, συλλογιέται τη ζωή των τριών, ναι, τριών, γιαγιάδων της κι από κοντά όλων των σογιών, ακόμα, συναντά αυτά τα πρόσωπα και συνομιλεί μαζί τους σε ένα παράλληλο ή φαντασιακό επίπεδο. Η ίδια ίσως έχει γεννηθεί, ίσως όχι, ίσως είναι ένα διήγημα, ίσως η αφηγήτριά του...

Η γραφή είναι ιδιαίτερη με ένα σωρό Κρητικές εκφράσεις, με λόγιες και πεζές λέξεις, με προτάσεις τεράστιες που πάνε από το ένα στο άλλο, άλλοτε στο πρώτο κι άλλοτε στο τρίτο πρόσωπο, με πολλές ασυναρτησίες όπως παραδέχεται η ίδια η πρωταγωνίστρια του βιβλίου. Παρόν και παρελθόν μπλεγμένα και άχρονος τόπος επίσης, πιθανόν με πολλά βιογραφικά στοιχεία μέσα, ίσως φόρος τιμής σε υπαρκτά πρόσωπα;

Σε πολλά σημεία το βρήκα κουραστικό πάντως, άλλες εποχές, άλλες νοοτροπίες, αλλά πόσο να διαβάσεις πια για βιασμούς, βεντέτες, ανέχεια, ο άντρας κορώνα στο κεφάλι μας κι ας είναι καθίκι, είτε πατέρας είτε σύζυγος είτε γιός είτε γείτονας, μέλημα και μόνη οπτική της γυναίκας η παντρειά και η μητρότητα και να υπηρετεί τον άντρα και να μοιρολατρεί, όλο βάσανα και κακουχίες και κακοποίηση...

" µια αφήγηση ποταµός για τη διαχρονική γυναικεία εµπειρία." Ε, δεν είναι έτσι διαχρονικά η γυναικεία εμπειρία , ακόμα και σε παλιότερες εποχές δεν ήταν παντού έτσι ακραία τα πράγματα, περίμενα ένα κάποιο αντίβαρο μέσα στο βιβλίο ή κάπου να καταλήξει η αφήγηση, απλά καταλήγει στο ότι γράφτηκε. Πολλά πράγματα επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά και κάπου βαριέσαι.

Δεν είναι ότι δεν είχε το ενδιαφέρον του ως ένα βαθμό, αλλά δεν είναι από τα βιβλία που σε καλούν να τα ξαναδιαβάσεις. Είναι μάλλον από τα βιβλία που έχουν απωθημένο να τα γράψουν οι συγγραφείς για να το βγάλουν από μέσα τους, αλλά είναι και πολύ προσωπικά για αυτούς, στο κοινό δεν ξέρω τι έχουν να προσφέρουν.

[Stavros Antonop · Rating 2 out of 5]

Ένα όντως παραλήρημα… Η ιστορία πάει μπρος πίσω και επαναλαμβάνεται διαρκώς. Σε κάθε περίπτωση ίσως να ήταν κάτι που η συγγραφέας χρώσταγε στον εαυτό της. Εντελώς κουραστικό στην ανάγνωση χωρίς να μπορείς να αφομοιώσεις την γραφή. Δεν θα το προτεινα.

[Yannis]

Διασκεδαστικό παραλήρημα με ατόφια μυρωδιά Κρήτης και αδιόρατη εσάνς από Τρίτο Στεφάνι.

[Afroditi Kousouni · Rating 3 out of 5]

Ένα βιβλίο που περιέχει μια αγαπημένη γιαγιά Αφροδίτη δεν θα μπορούσε παρά να μου κινήσει από την πρώτη κιόλας σελίδα το ενδιαφέρον. Η Μάρω Δούκα σε αυτό το βιβλίο που είναι πεζό, μα και άκρως ποιητικό συνάμα, ακολουθεί τα βήματα μιας γυναίκας, της Κάκιας, αλλά και όλων των γυναικών που έπαιξαν ρόλο στη ζωή της. Η συγγραφέας ξεκλειδώνει σκέψεις και γεγονότα σε ένα κείμενο που μοιάζει με μονόλογο ή με ημερολογιακή γραφή ή ακόμη και με ονειροπόλημα. Με φόντο την Κρήτη των παιδικών της χρόνων ή τα Πατήσια του τώρα της, η ηρωίδα αναθυμάται φονικά και έρωτες, συνομιλεί με τις πεθαμένες γιαγιάδες της, ταϊζει περιστέρια στα παγκάκια και περιδιαβάζει ανάμεσα στους κόσμους της.
Η γραφή της Δούκα είναι βαθιά λογοτεχνική, κυλούν αβίαστα οι λέξεις και φτιάχνουν φράσεις, αγγίζουν χορδές και ξυπνούν αισθήσεις. Οι σελίδες κυλούν πότε αβίαστα, ανάλαφρα πότε φιδοσέρνονται βαριές, πολλή η πίκρα και στέκεται ανάμεσα στις γραμμές.
Δεν ξέρω αν το μυαλό μου θα το συγκρατήσει ως ανάγνωσμα, ξέρω όμως στα σίγουρα ότι η ανάγνωσή του λειτούργησε πολλές στιγμές σαν το απαραίτητο διάλειμμα από τη ζωή στο διάβα ημερών καθόλου λογοτεχνικών... και αυτό θα του το οφείλω...

[Sofia · Rating 3 out of 5]

Η αγαπημένη Μάρω Δούκα έγινε γιαγιά και άρχισε να συνομιλεί με τις δικές της γιαγιάδες, θυμάται τις προφορικές τους διηγήσεις, τα παιδικά της χρόνια στην Κρήτη, τα πάθη και τις αγάπες, τις δυσκολίες της ζωής, τα μισής, τους θανάτους...Η νοσταλγία και η τρυφερότητα για τις γυναίκες ηρωίδες είναι διάχυτη. Προς τη μέση η διήγηση αδυνατίζει, τα πρόσωπα και τα μοτίβα επαναλαμβάνονται και αρχίζεις να βαριέσαι την απιστία του Δαμιανού και την πίκρα της Φιλάρετης.

[Κατερίνα Τοράκη · Rating 5 out of 5]

Ένας γυναικείος χορός, οι τρεις γιαγιάδες και η Κάκια, η εγγονή, η αφηγήτρια, η ίδια η συγγραφέας, που παίζει, μ' έναν λόγο χειμαρρώδη, συνεχή, πλούσιο σε λέξεις και νοήματα και θέσεις, ανάμεσα στη θύμιση και στη μνήμη, ανάμεσα στο όνειρο και στο ξύπνιο, ανάμεσα στην ιστορία και στο σήμερα, στις παραδόσεις, στα στερεότυπα και τον ρεαλισμό. Από παγκάκι σε παγκάκι κι από συνειρμό σε συνειρμό, χωρίς σταματημό ξεδιπλώνεται η ιστορία των τριών γιαγιάδων και της Κάκιας της εγγονής και νύφης, δηλαδή η ζωή των γυναικών στην Κρήτη και στην Ελλάδα, τα χούγια, τα βάσανα, οι προκαταλήψεις, οι ομορφιές, η καθημερινότητα στο χωριό, οι βεντέτες, η κατοχή, το αντάρτικο, ο εμφύλιος, οι Εβραίοι και το Ταναΐς, η λεπτομέρεια στις περιγραφές, αχ αυτή η ωραία εμμονή της Μάρως Δούκα στη λεπτομέρεια των απλών πραγμάτων, στις λέξεις που τα ονοματοδοτούν και στα υποκοριστικά που κάνουν τον λόγο της ακόμη πιο αγαπητικό, πιο οικείο, πιο τρυφερό!
Ένας ποταμός λέξεων με εικόνες και νοήματα.
Η Μάρω Δούκα κατάφερε, χρησιμοποιώντας λόγια της Κάκιας, να εξηγήσει το καθετί με τα λίγα τ' ασήμαντα που θυμάται και που ξέχασε, λέει, ότι θυμάται!