Boos meisje

by Marja Pruis

‘Ik was nog vergeten om het over Boos Meisje te hebben. Boos Meisje laat zich niet paaien. Boos Meisje doet iets met haar wenkbrauwen dat nog niemand beschreven heeft. Denkt er het hare van, maar wat dat is? Maakt aantekeningen, maar ik ben bang voor wat ze noteert. Ook zoiets: Boos Meisje glimlacht niet beleefd. Neemt niet je jas aan. Parkeert achteruit in zonder in de spiegel te kijken.’

In toenemende mate zijn de essays van Marja Pruis verplichte leesstof voor onze tijd: onbeschaamd erudiet en onnavolgbaar grappig heeft ze het over de hoekigheid van Rachel Cusk, over het vrouwenhaterige van Renate Rubinstein, het Arabisch van Sigrid Kaag en de arrogantie van haarzelf. In beeldende, bijtende observaties schrijft Pruis over misogynie, sociale pikordes, over het ideaalbeeld van de vrouw en de realiteit, over hoe schrijfster te zijn. Vrouwen hebben een onmogelijke opdracht in onze maatschappij. Lief zijn, maar ook stoer. Alleen niet té stoer, want dan ben je een Boos Meisje. Terwijl dat juist de leukste vrouwen zijn.

Genres: Nonfiction, Essays

248 pages, Paperback

Published May 31, 2022

About the author

Marja Pruis is schrijver, columnist en redacteur van De Groene Amsterdammer. Haar romans ontvingen nominaties voor De Gouden Uil, de AKO Literatuurprijs, de Libris Literatuurprijs en de Anna Bijns Prijs. Voor haar essays en columns, gebundeld in Kus me, straf me, Genoeg nu over mij en Oplossingen, ontving ze de Jan Hanlo Essay Prijs, de J. Greshoffprijs en de J. L. Heldringprijs.

Met haar debuut, De Nijhoffs of de gevolgen van een huwelijk (1999), toonde Marja Pruis zich een gedurfd schrijversbiograaf. Het object van haar jarenlange fascinatie, de schrijfster A.H. Nijhoff, echtgenote van de dichter Martinus Nijhoff, deed ze meer dan recht door haar levensverhaal vanuit verschillende standpunten te beschrijven, inclusief dat van de biograaf. Een spannend en relativerend boek was het resultaat, dat zich laat lezen als het relaas van een speurtocht maar ook als een commentaar op het schrijven van biografieën. In 2018 verscheen het in een nieuwe editie als De Nijhoffs en ik, of de gevolgen van een genre.
De typische verteltrant van Pruis, zinderend maar ook afstandelijk en ingehouden, bereikt een nieuw hoogtepunt in de roman Bloem (2002). Op pijnlijk geestige wijze beschrijft ze een amour fou en het lot van de minnaar, onverbeterlijk pathetisch als in een doktersroman. Het thema van de geliefden als intieme vreemden verkent ze opnieuw in de roman De vertrouweling (2005). Vanuit verschillende perspectieven beschrijft ze een aantal ogenschijnlijk kabbelende levens, van stellen met opgroeiende kinderen, die met elkaar op vakantie gaan en ondertussen weinig tot niets van elkaar blijken te weten. Met haar volgende roman Atoomgeheimen (2008) bewijst Pruis opnieuw de chroniqueur van het moderne (vrouwen)leven te zijn. In een verrassende raamvertelling krijgen we de onnavolgbare gangen van een lingerie-ontwerpster voorgeschoteld, en worden we en passant getrakteerd op een onthullend inkijkje in het actiewezen van de jaren tachtig van de vorige eeuw.
In 2011 verscheen Kus me, straf me. Over leven en schrijven, liefde en verraad, met als centraal thema de spanning tussen schrijven en schaamte, toedekken en onthullen, intimiteit en openbaarheid. Een prikkelende combinatie van literatuur- en zelfbeschouwing, van fictie en non-fictie. In 2013 volgde het biografische portret Als je weg bent. Over Patricia de Martelaere en in 2016 verscheen naast de roman Zachte riten haar non-fictie bundel Genoeg nu over mij. Confessies van een ervaren schamer waarin ze de vage grenzen tussen zelfhaat en ijdelheid, schoonheid en verdriet, verlegenheid en narcisme, liefde en medelijden verkent.
In 2019 verscheen Oplossingen, een selectie van haar columns, en stelde ze De nieuwe feministische leeslijst samen. Haar essay over eigenliefde, Omdat je het waard bent, verscheen in 2020.
In Boos Meisje. Over vrouwen en frictie (2022) bundelde Pruis essays over de spagaat waarin meisjes en vrouwen zich bevinden. Lief zijn, maar ook stoer. Alleen niet té stoer, want dan ben je een boos meisje. Terwijl dat juist de leukste vrouwen zijn. Boos meisje bevat een galerij van deze vrouwen

Reviews

[Merel Wildschut · Rating 4 out of 5]

Forever Marja Pruis fangirl 🙋🏻 Boeiende bundel. Niet eentje om in 1 ruk uit te lezen, maar dat is prima. Elke dag een stukje.

[Lieke Polak · Rating 4 out of 5]

Later als ik groot ben, word ik Marja Pruis en schrijf ik over vrouwen die dan oud en cool zijn.
Dat was mijn minpunt van Boos meisje; de ‘Iconen’-essays zijn minder iconisch als je de iconen niet kent. Verder, mooi mooi en verrijkend, zoals:

“Vrouwelijkheid was iets wat in mijn herinnering net zo hard moest worden ingezet als worden verhuld om ergens te komen of iets voor elkaar te krijgen, wat het in feite nog steeds is.” (p. 76)

[Bram Benthem · Rating 5 out of 5]

Uit 'Genesis 1:26': 'Als ik zou gaan stotteren, zouden mensen denken dat ik probeer te zeggen dat er toch wel "iets" is. Terwijl: er is niet iets. Er is alles.'

Uit 'Boos Meisje (III)': 'Glimlachen in stille heerszucht. Ze kwam in een spagaat terecht en raakte daarin bedreven. Voor het kind dat ze was, werd meisje zijn de kunst.'

[Koen Bruning · Rating 5 out of 5]

‘In de verse nasleep van het The Voice-schandaal zag ik opnieuw gewoon een meisje. Ze was verleid om in een praatprogramma haar zegje te komen
doen over haar ervaringen met een zeker personage. Tot op het moment van de uitzending had ze geaarzeld wat wel en niet te zeggen, zo vertelde ze, en die aarzeling was haar nog steeds aan te zien.
Ik wilde het haar horen zeggen. Het is het soort verhaal waar ik kennelijk toch niet op uitgeluisterd raak, omdat het ontzetting moet overbrengen waarvoor nooit echt woorden te vinden zijn. Iedere keer weer opnieuw het stamelen, het niet-willen-zeggen, het twijfelen, wat was het, was het wel echt iets. De schaamte, die vooral, een schaamte die naar binnen slaat als een vlam, die nog steeds schroeit, ook al is het alweer jaren geleden. […] ik zag een meisje. ‘

-

Geweldig krachtige essays van Marja Pruis.

[Jelle Havermans · Rating 4 out of 5]

Een korte maar boeiende getuigenis van Marja's observatievermogen en intelligentie. De bundel kent een groot aantal essays die wisselen in stijl en kwaliteit, maar die eigenlijk allemaal wel de moeite zijn als je rauwe, filosofische beslommeringen over vrouwen en vrouw zijn kan waarderen. Enige misser is het essay over taal; dat voelt als een pretentieuze rehash van een One World stuk van 5 jaar terug. Maar verder: wat een scherpe zinnen, wat een boeiende inzichten! Zoals Pruis eigenlijk pas in het laatste essay (letterlijk) toegeeft, ze haat vrouwen en ze houdt van ze. Soms schrijft ze heel kil, dan weer vol levenslust en admiratie voor de ander. Die dualiteit maakt deze bundel een fascinerend en waardevol document.

[Annabelle · Rating 3 out of 5]

Twijfelde tussen 3&4 sterren. Pruis schrijft echt goed, maar ik heb gewoon al veel over het onderwerp gelezen/gezien, waardoor sommigen stukken (vooral in het middelste gedeelte) me minder pakte. Maar dan komt het einde, waar eigenlijk Pruis een stuk persoonlijker wordt, haar relatie tot alle vrouwen die ze hiervoor beschreef en ook haar relatie tot haarzelf, haar naasten en schrijverschap en dan vind ik het dus ineens echt veel sterker en komt ze met dingen waarvan ik denk dat bepaalde betekenissen pas later bij me gaan binnenkomen, maar me wel nu al raken. Ook kan zij echt steengoed kritisch zijn op mensen/de wereld en zichzelf en is ze extreem goed in staat om te reflecteren. Gewoon echt goed en mooi. Aanrader wel!

[Els · Rating 4 out of 5]

Boos meisje. Over vrouwen en frictie. Door: Marja Pruis.

Eerst even zeggen wat een geweldige cover dit boek heeft. De foto past zo goed bij de titel (het is trouwens Nina Polak die u ziet).

Ik las nog niets van Marja Pruis, tot nu toe. Maar ik ken haar wel omdat ze soms te gast is bij Boeken FM, de podcast. Ik vind haar daar zo goed en boeiend dat ze van mij een vaste plek mag krijgen in het team. In Boos meisje klinkt ze zoals in de podcast: enthousiast, intelligent, bevlogen, boordevol boekenkennis en feministisch.

Geleefde werkelijkheid vond ik het boeiendste deel: daarin fileert ze haarscherp zichzelf, haar blik en daarmee samenhangend de blik van de maatschappij. Ze is niet bang om in de spiegel te kijken en eerlijk en objectief neer te schrijven wat ze ziet. Pruis doet zich niet als perfect of alleswetend voor en dat maakt haar des te interessanter om te lezen. Ze is niet onfeilbaar, net als wij allemaal. Maar anders dan wij heeft ze een genadeloze blik, een scherp brein en een meeslepende pen. Boeiend!

Ik kijk er al naar uit om nog meer van haar te lezen (en weer veel te onderlijnen).

[Margot Derycke · Rating 2 out of 5]

Oeps, hier had ik meer humor en lichtheid van verwacht. Ik was vergeten hoe boos meisjes kunnen zijn. Of misschien heb ik al betere feministische boeken gelezen. Ik vergeet zo snel. Daarom schrijf ik en blijf ik lezen, als een...

Koppig Meisje

Pruis: "Waarom ik schrijf? Omdat ik denk daarmee alles goed te kunnen maken.

Verlangend Meisje

Janet Malcolm: "Je kunt alleen vanuit een verlangen schrijven. Een verlangen om dichter bij je prooi te komen.

Arm Meisje

Vivian Gornick: "We noemden het allemaal liefde, een grote passie, en dat had te maken met al die boeken die we lazen. Vrouwen verliezen zich graag in een bodemloos verlangen, hangen de zin van hun bestaan op aan die ene onberedeneerbare passie die vaak hun ondergang inluidt. Sterker nog, de dreigende ondergang geeft die passie haar ware gepassioneerdheid. (...) Vrouwen laten zich heen en weer trekken tussen het verlangen naar een onafhankelijk, solitair bestaan en een nog groter verlangen naar hartstocht."

Dood Meisje.

Dat is een ander boek.

[Hannah · Rating 2 out of 5]

Tsja. Dit is het denk ik gewoon niet voor mij. Ik begon met dit lezen en voelde alleen maar irritatie omdat ik negentig procent van de verwijzingen niet snapte. Er wordt steeds weer verwezen naar bekende mensen (in een bepaalde cirkel dan, waar ik niet te veel van weet), het zijn essays met beschouwingen, maar wat heb ik nu gelezen? En het thema feminisme dat zo verweven is met het persoonlijke. Maar is het persoonlijk of schept het een illusie? Zoals ik al zei: niet voor mij.

[Laura · Rating 4 out of 5]

Toch maakte het stukje over mascara de meeste indruk.

[Irma · Rating 5 out of 5]

Niet alle essays even sterk maar bij vlagen zeer geniaal, humoristisch, scherp; en Marja Pruis schrijft zulke mooie zinnen..

[Dagmar Holtman · Rating 4 out of 5]

Interessante ideeën gevat in mooie, zoekende essays, waarin de schrijver (schrijfster?) als lijdend voorwerp niet wordt gespaard. Oh, je schrijft..

[Julia van Rooijen · Rating 3 out of 5]

Ik wil wel een boos meisje zijn, en ook wel beschreven worden door Pruis.
Scherp en humoristisch. Voelt soms alsof je naar een sketch zit te kijken

[Diana de Jong · Rating 3 out of 5]

Beetje onevenwichtige bundel. De meanderende, zoekende stukken en haar ambivalentie ten opzichte van het boze Meisje zijn interessant. Het middenstuk Iconen boeide me niet altijd. Pruis’ stijl is daarentegen vlekkeloos.

[Suzanne Kleiman · Rating 3 out of 5]

Bijzonder boeiende essays (vooral over Neelie Kroes en Sigrid Kaag). Dit is wel zo’n boek dat je over een paar jaar nog eens moet lezen (om het dan eindelijk te begrijpen).

[Wouter Zwemmer · Rating 4 out of 5]

Ik durf het inmiddels wel toe te geven: ik ben fan van het werk van Marja Pruijs op een manier dat ik nieuwsgierig raak in hoe zij als persoon is. Zouden intuïtieve gesprekken met haar even talig en intelligent verlopen als het lezen van haar boeken, of is haar geschreven werk het resultaat van eindeloos eenzaam boetseren en knutselen? Zou je het ritme in haar zinnen kunnen herkennen in haar tred? Zelf schrijft ze hierover in dit boek: “Ik koester mijn helden, maar kom ze bij voorkeur niet te na. Wat zou ik aan een schrijver meer willen ontfutselen dan ik al denk te kunnen opmaken uit zijn of haar werk?”

Ik lees Pruijs dus graag. In het eerste essay van deze bundel geeft Pruijs iets over zichzelf weg: “Ze loopt met me mee, het boze meisje, maar ik ben het niet. Mijn haren zijn te zacht, en ze krullen van nature. Ik sta te weifelen bij het stoplicht. Ik wil nog steeds een sticker van de juf.” Of, waarschijnlijker lijkt mij, erkenning van moeder. Ik houd van mannelijkheid maar niet in boze, onderdrukkende, patriarchale verschijningsvormen. Als Marja Pruijs en ik elkaar in het echt zouden spreken, dan zouden we het er waarschijnlijk over eens zijn dat de wereld niet zit te wachten op boze mannen. Op boze meisjes wel?

Aantekeningen voor mezelf gemaakt. Eén grote spoiler.

Pruijs is één van de weinigen die ik verstandige dingen hoor zeggen over de relatie tussen taal en hoe wij de werkelijkheid ervaren, zonder dat zij vervalt in eufemistisch woordspel of dogmatisch cancellen. “Volgens Lakoff worden vrouwen op twee manieren taalkundig gezien achtergesteld: op de manier waarop hun wordt geleerd om taal te gebruiken, en op de manier waarop het algemene taalgebruik hen behandelt.” Kijk, dat snijdt hout. “(…) mensen houden van hun taal, klampen zich eraan vast, willen nooit het gevoel krijgen opeens ‘niks’ meer te mogen zeggen zonder voor seksist, racist, homofoob te worden uitgemaakt.” “Misschien hoort het bij een bepaalde positie, maar veel mannen hebben er last van: ze beginnen te praten en ze houden er niet meer mee op.” Hmm dát geldt voor veel vrouwen ook, mogelijk zelfs voor meer vrouwen dan mannen. Pruijs houdt een pleidooi voor het onbenoemde, voor waar geen, of nog geen woord voor bestaat. Ze eindigt haar essay hierover hoopvol, dat als het belangrijk genoeg is er vanzelf een manier van zeggen voor komt, ook al duurt het misschien even. Zie slaafgemaakte, zie lhbtqi+, met de plus voor alles waar nog geen woord voor is.

Clair-obscur
In dit boek schrijft Pruijs over vrouwen en vrouwelijkheid. Als je het boek open op zijn kop neerlegt, zie je dat de voor- en achterkant van het boek gespiegeld zijn: op de achterkaft de schrijfster in een donker clair-obscur dat vooral de hand onder haar kin uitlicht, op de voorkant een helder uitgelicht portret van Nina Polak met opnieuw een hand onder de kin. De twee portretten zijn niet gelijk maar verwijzen naar elkaar met de handen-onder-de-kin. Het clair-obscur van de portretten strekt zich uit over de twee foto’s met Pruijs in het donker en Polak in het licht. Misschien is het symbolisch te duiden dat Pruijs zichzelf in het duister plaatst en de jonge Polak in het licht, maar symbolisch als wat?

Vrouwenhaat en seks
“Vrouwenhaat klinkt even idioot als concreet. Want wat betekent het om vrouwen te haten? Is dat niet zoiets als het weer haten, of iets anders alom aanwezigs waarzonder geen leven mogelijk is?” Pruijs erkent de frictie die vrouwenemancipatie teweeg brengt. “Ook vrouwen hebben nog steeds moeite met vrouwen als leiders.” En: “Ook ‘onze’ mannen, hier in het Westen, verliezen elke dag weer in de strijd tussen de geslachten, al is het maar een vorm van duidelijkheid. (…) Nog maar een of hoogstens twee generaties terug was het volkomen duidelijk wat een echte vrouw was, en een echte man, wie er aan de borrel- of vergadertafel sprak en wie er luisterde. Als vrouwen nu voorrang krijgen bij sollicitaties of benoemingen, mogen mannen dit niet betreuren maar moeten ze dit toejuichen. Wat mag je nog, en wat moet je?”

Seks
“Grote gemene deler is en blijft de seksualisering van de vrouw. Manifestaties van vrouwenhaat hebben altijd met seks te maken.” Dat taal uit kan maken blijkt maar weer eens als Pruijs het verschil duidt tussen de woorden “hoer” en “hoertje”, waarbij de laatste door Ilya Pfeiffer in een column is beschreven als “een meisje dat je tegen bescheiden vergoeding mag liefhebben.” Terecht wijst Pruijs bij die duiding op misogynie. “Ben ik wel eens voor hoer uitgescholden? Op de fiets. Zij het met een ziekte ervoor, wat toch een verzachtend effect heeft. Heb ik me wel eens een hoer gevoeld? Gisteren nog.” Seksualisering van vrouwen en het seksueel maken van niet-seksuele contexten zoals werk en openbare ruimten is niet ok, een gepasseerd station, punt. Ik heb wel eens de indruk dat seks zowel wordt onder- als overschat: overschat in de zin van teveel aandacht in niet passende contexten, maar onderschat qua belang voor diepgaande liefdevolle relaties. Stel dat we met zijn allen beter worden in het liefhebben van onze liefdespartners, zou dan de seksualisering van vrouwen, auto’s, frisdranken etc niet afnemen? Het is maar een hypothese…

Misogynie is wat we doen
Pruijs haalt de studie ‘Down girl’ van de Amerikaanse filosofe Kate Manne aan: “Misogynie is datgene wat helpt om de man-vrouwverdeling te bestendigen.” “Wat onder meer betekent dat niet iedere man misogyn is, maar ook dat vrouwen net zozeer misogyn kunnen zijn als mannen.” “Seksisme is erop gericht om de verschillen tussen mannen en vrouwen natuurlijk te doen voorkomen.” Volgens een psycholanalytische visie haten mannen vrouwen niet, zij haten hun behoefte aan vrouwen. “Iedereen haat deep down degene van wie hij het meest afhankelijk is.” Als kind al met je moeder. Manne is als filosofe van een andere school. Volgens haar is misogynie niet iets wat we zijn maar wat we doen. Manne spreekt over “dominante culturele narratieven” en “exonerating narratives, oftewel - in mijn (Pruijs, red.) gebrekkige vertaling - ‘ontheffende narratieven’, dus kwijtscheldingen, excuserende verklaringen.” Des te vervreemdender is het om Pruijs te lezen als ze Abram de Swaan parafraseert dat mannen over vrouwen denken dat ze opgesloten moeten worden omdat het hoeren zijn, hoogmoedig ook nog eens, dat ze moeten worden getemd en terug moeten naar hun plaats, namelijk “op haar rug, onder de man. Er moet een piemel in.” Als ik dat lees, weet ik werkelijk niet over welke man ze het dan heeft, bestaat die man echt? Ik bedoel: een man die dit dus ook denkt over zijn eigen vrouw, zijn moeder, zijn dochters?

Ongenuanceerd
Ook Pruijs haalt Simone de Beauvoir er maar weer eens bij, gelukkig wel met een disclaimer: “Ik weet het, Simone de Beauvoir schreef de tweede sekse meer dan zeventig jaar geleden, en er valt het nodige af te dingen op haar fatalisme jegens de vrouwelijke soort (…).” Ah. Maar dan schrijft ze toch: “Vrouwen leven verspreid tussen de mannen en zijn door woonplaats, werk, economische belangen of sociale omstandigheden veel sterker aan mannen - hun vader of echtgenoot bijvoorbeeld - gebonden dan aan andere vrouwen. Allemaal factoren die maken dat vrouwen als belangengroep zwak staan en niet goed in staat zijn zich als één vrouw ergens achter te scharen.” Vervang overal waar vrouw staat eens door man, en andersom en waar vader en echtgenoot staat door moeder en echtgenote… Blijft de redenatie dan niet overeind? En wat te denken van alle vrouwen die zich afhankelijk van hun echtgenoot máken, uit gemak, onder het mom van mijn kind heeft een parttime of fulltime moeder thuis nodig… En wat van social media waar vrouwen elkaar de godganse tijd opzoeken en ontmoeten. Hoe zit het met de #metoo-beweging waar vrouwen elkaar in hebben gevonden? Later schrijft Pruijs dat vrouwen elkaar in de feministische beweging nogal de maat nemen (ze gebruikt er zelfs het woord “snoeien” voor). En schrijft ze over misogyne cultuur in de mediasector waarbij vrouwen elkaar het licht in de ogen niet gunnen. Kortom, vrouwen kunnen elkaar prima vinden maar kunnen het niet perse erg met elkaar vinden. Dat zelfs Marja Pruijs stereotype en potentieel misandriese statements over vrouw-man-verhoudingen doet zonder nuancering of duiding, valt me eerlijk gezegd van haar tegen.

Ongewenst
Wat Pruijs ook zegt: “Seks gaat niet over seks, maar over macht.” Macht van wie over wie? Uit de context van haar statement begrijp ik dat zij macht van mannen over vrouwen bedoelt. Maar is dat echt zo? Is het niet eerder zo dat bij partnerkeuze en seks de man zich aan kan bieden maar dat de vrouw beslist wie ze toelaat, hoe en wanneer. En wie kent niet de verhalen van de vrouwen die verleiding inzetten om iets gedaan te krijgen, of die hun partner seks ontzeggen om die reden (daar gebruiken vrouwen zelfs een woord voor: pikstraf…)? Waar Pruijs een punt heeft is in de ongewenste seksuele benadering van mannen naar vrouwen (en andersom als zich dat voordoet). Vanzelfsprekend is het onacceptabel als mannen ongewenst aan vrouwen zitten, ook als ze dat verbaal doen. De episode die Pruijs vertelt over een journalist annex fotograaf die haar in zijn auto aanrandt is hartverscheurend. Ronduit bizar vind ik het dan dat Pruijs naar aanleiding van de film ‘Bombshell’ het volgende schrijft over sommige vrouwen in die film: “Zie je eruit als een animatrice en praat je als zodanig, verwacht dan ook niet anders dan dat je als een animatrice wordt benaderd, en dan zeg ik het netjes.” … en dan zeg ik het netjes, dus ze bedoelt erger? Bij elke aanranding is het de fout van de aanrander, hoe kort het rokje van de vrouw ook was. Ook de aanranding van Pruijs zelf is alleen die journalist aan te rekenen. Als het je niet bevalt als een vrouw zich wenst te presenteren als een animatrice, dan loop je er gewoon met een boogje omheen. Simpel. Geldt ook voor Pruijs in een snoeiende stemming. Mannen hebben hun handen en woorden bij zich te houden als het om ongewenste seksuele toenadering gaat. Dat sommige mannen moeten leren om zich subtiel en in een passende context aan een vrouw aan te bieden, hoort erbij. Misschien ligt het eraan dat mannen verspreid tussen vrouwen leven waardoor zij weinig gelegenheid hebben om elkaar dat te leren (excuseer het cynisme in deze laatste zin).

Vrouwen onderling
Pruijs stelt dat vrouwen altijd de maat wordt genomen over hun uiterlijk. Als ik in mijn leven om me heen kijk in werk, privé en openbare ruimten, dan zien de meeste vrouwen er normaal en vooral praktisch uit, net als mannen. Bij mij komen twee gedachten op. Is die fascinatie van Pruijs met het uiterlijk van vrouwen iets van specifieke groepen vrouwen (media, influencers, cultuursector, bepaalde bedrijfsculturen, anders?)? Als Pruijs de aandacht voor het uiterlijk van vrouwen hekelt, hoe rijmt zij dat met dat het vooral vrouwen zelf zijn die gebruik maken van het uiterlijkheden-bedrijfsleven: kleding, make-up, ondergoed, presentatie op social media, cosmetische ingrepen zelfs… Als aandacht voor uiterlijk misogyn is, dan is het dat hoofdzakelijk van vrouwen onderling.

Feminisme
“‘Een man wordt geboren in een wereld die van hem verwacht dat hij iets wordt’, zei ze. ‘Hij móet het doen. Ze zijn net zo zwak of gedeprimeerd als wij zijn, ze lijden aan onzekerheid zoals wij dat doen, en toch dóen ze het.’” Pruijs interviewt Vivian Gornick. “Een man wordt eerder gezien als een potentiële echtgenoot en vader dan als een menselijk wezen. Dat is hetzelfde als jou te zien als een seksueel object.” Gornick: “Ik ben blij dat het feminisme weer alomtegenwoordig is, maar ik vind wel dat je moet uitkijken dat het niet over te veel gaat. Alsof feminisme zou raken aan alles wat verkeerd is in de wereld. Feminisme gaat om de strijd voor vrouwenrechten.”

Hol
Het essay over Neelie Kroes als epigoon van de succesvolle carrièrevrouw, is mij een beetje teveel halleluja. Je struikelt over typeringen als: “Geen twijfel!, Hard werken!, Niet piepen!, Handen uit de mouwen! De schouders eronder! Niet lullen maar poetsen! Niet bij de pakken neerzitten! Alle hens aan dek! De klus moet worden afgemaakt! Mouwen opstropen!” Telkens met uitroepteken, en het gaat maar door… “That’s the spirit!”. Eindeloos, wat een holle spierballentaal. Terwijl je leest over een kille prestatiegerichte vrouw die voor niets anders ruimte had in haar leven dan voor werk. Is dit niet het macho-patriarchaat-ethos waar we met zijn allen vanaf willen, en waarop feminisme volgens sommige activisten het antwoord is? Is Kroes niet gewoon one of the boys? de old boys wel te verstaan. Pas helemaal op het eind van het essay erkent ze dit: “Het is niet heel erg wat Kroes hierna nog te berde brengt. Het is vooral hol.”

Cusk
Uit Pruijs’ essay over Rachel Cusk blijkt dat Cusk aanmerkelijk interessanter is dan Kroes. Cusk die als schrijver “het persoonlijke aan het kunstzinnige paart, en telkens een meer uitgebeende vorm vindt om haar levenservaring te boekstaven.” Volgens Pruijs zoekt Cusk met haar verhalen naar niet minder dan de waarheid. Pruijs typeert haar als een “rücksichtslose geest, iemand die iets onwelkoms te melden heeft.” Toch sluipt ook in dit essay iets onbegrijpelijks: ze schrijft over vrouwen dat “Die in tegenstelling tot mannen niet hetzelfde blijven, en een ‘einde van het verhaal‘ onder ogen moeten komen.” Blijven mannen hetzelfde? Betekent ouderdom voor mannen geen ‘einde van het verhaal‘??? Onbegrijpelijk. Misschien bedoelt Pruijs met “einde van het verhaal” het einde van de vruchtbaarheid. Maar dat is ook het einde van de maandelijkse last ervan. En mannen maken vaak al veel eerder een einde aan hun vruchtbaarheid voor een liefdesleven zonder voorbehoedmiddelen..: kortom, wat bedoelt en impliceert Pruijs hier nu eigenlijk?

Meisjes
In haar slotessay gaat Pruijs nog eens in op “meisjes”. “Ik haat meisjes net zo hard als dat ik ze liefheb.” En: “Nietzche heeft het over de slaaf en de tiran die in de meisjesborst schuilgaan.” Volgens Pruijs is de tegenstelling ingebakken in ‘het meisje’: gedienstigheid en overweldigende hartstocht, juf en leerling, kneller en omknelde, stoere en angstige, boze en vriendelijke. De ene vraagt en nodigt uit, de ander trekt zich terug. “De een de eeuwige gastvrouw, die het luisterend oor biedt, in de pan roert, de ander de no-show, ik ben er even niet, ladida.” Geen woord over seksualiteit in dat laatste essay, meisjes en seks, toch nog een taboe? Ongelooflijk. Toch vreemd hoe ze het ‘meisje’ zorgelijk, zwaar, ernstig duidt, terwijl ik wed dat de meeste mensen bij een frisse lentedag denken aan een huppelend meisje, met vlechtjes, vrolijk zingend of spelend, het toonbeeld van liefheid en onschuld. Het is juist zónder meisjes dat de wereld er een stuk grimmiger uit zou zien…

“‘Iets moois moet iedere keer bevochten worden,’ schrijft Abram de Swaan in Kwaliteit is klasse. ‘Op de afleiding, op het vermaak, op het gemak, de overdaad. Het is niet vanzelf mooi, er is aan gewerkt en het is een werk om het te genieten. Een kunstwerk is een opgave en het genot ervan ook.’” Geldt misschien ook voor meisjes…

[Jan Mars · Rating 4 out of 5]

Ik denk dat je dit 'essays' moet noemen: gedachten die vrijelijk de loop wordt gelaten en die alle kanten op gaan en toch interessant zijn. Althans, ik vind ze interessant hoewel het me ook een spiegel voor houdt: dit zou mij heel veel moeite kosten, zo schrijven, zo vrij, zo erudiet, zo intellectueel, zo compleet.
Het best leesbaar zijn de stukken over vrouwen, meestal schrijvers, die in hun tijd en hun omgeving worden geplaatst. Met name de stukken over Sigrid Kaag en Neelie Smit-Kroes springen eruit.
Zijn in dit boek stukken geplaatst die eerder in (bijvoorbeeld) De Groene zijn verschenen of is dat vers werk? Ik lees het er niet aan af, maar het is moeilijk eruit af te leiden wanneer ze precies geschreven zijn (voorjaar 2022?)

[Mireille · Rating 3 out of 5]

Bij de boekbesprekingen en ophemeling van oude feministen viel ik in slaap.
Maar als Marja Pruis persoonlijk schrijft is het messcherp, grappig en confronterend.

Vooral genoten van haar verslag van de groepsreis Brazilië. Maar ook van stukjes als:

"Niet alles draait om jou, zegt mijn thuisfront.
Geërgerd bekijk ik de eindejaarslijstjes van beste boeken, ik sta er niet bij. Mijn collega: 'Mar, je hebt dit jaar helemaal geen boek uitgebracht.'
Ik, voor de spiegel, op mijn voorhoofd die andere Love Actually-quote: Enough, Enough now."

[Eline · Rating 3 out of 5]

Nieuwsgierig omdat ze in Boeken FM altijd fijn boeken recenseert. Vond het best taai; ze haalt veel feministische schrijvers aan die ik niet ken, maar heel interessant om te lezen hoe zij als feminist kijkt naar de nieuwe feministische golf, de MeToobeweging en de manier waarop vrouwen hun plek nog steeds moeten bevechten in literatuur en politiek. Favoriete hoofdstukken: de portretten van Neelie Kroes en Sigrid Kaag :) Mooie ode aan de vrouw dit boek

[Saskia · Rating 2 out of 5]

Laat ik vooropstellen dat ik niet zo veel en ook niet zo graag non-fictie boeken lees. Dat beïnvloedt mijn oordeel dus misschien in negatieve zin. Het onderwerp van deze bundel sprak me aan, over vrouwen en frictie. Maar de uitwerking daarvan was niet altijd aan mij besteed.

Marja Pruis heeft zeker wel interessante dingen te zeggen. Je merkt aan alles dat ze weet waar ze het over heeft, dingen gelezen heeft, mensen gesproken en er zelf over heeft nagedacht. Maar structuur vind ik niet haar sterkste kant. Ik miste het verband tussen de afzonderlijke delen en in de losse hoofdstukken meandert het soms alle kanten op zonder op een duidelijke clou uit te komen. Vooral de uitstapjes naar bekend veronderstelde theorieën en mensen, vond ik ook wel ergerlijk. Je voelt je als lezer eerder dom dan dat je denkt, hier leer ik iets. Het is een klein verschil, maar toch belangrijk. Dat alles maakt dat me weinig echt bij bleef.

[Jan-Willem · Rating 4 out of 5]

Ik hou van Pruis’ zoekende manier van schrijven. Juist in deze bundel waarin ze meisjes en vrouwen beschrijft die zo goed weten wat ze willen. Als in Rachel Cusks Outline-trilogie krijgen we zo de contouren van een zelfportret te zien.

Maar liever dan in een bundel lees ik de teksten van Marja Pruis stuk voor stuk in De Groene.

[Sirvan · Rating 5 out of 5]

Wat een goed boek. Zo één die je, zodra je het uit hebt, wilt kopen en nogmaals wilt lezen met een potlood in de aanslag. Wat een herkenning, prachtig geschreven, leerzaam en inspirerend. Marja Pruis heeft er een fan bij!

[Marlies · Rating 4 out of 5]

Gelezen in Italië waar het me meer dan eens boos of verdrietig maakte, maar ook aan het lachen. Had nog nooit iets van Marja Pruis gelezen maar ga dat nu vaker doen.

[Janieke · Rating 4 out of 5]

Fan! Boeiend, subtiele humor, kwetsbaar, fel.

[Ilse · Rating 3 out of 5]

Vermakelijk, niet perse een aanrader.

[Suus · Rating 4 out of 5]

Ik volgde niet alles maar kon 'm wel waarderen!

[Hanneke · Rating 2 out of 5]

Ze was me een paar keer echt helemaal kwijt.

[Lisa · Rating 3 out of 5]

3.5

[lifeinbooks · Rating 4 out of 5]

Denk dat ik haar essays leuker en mooier vind dan haar fictiewerk.

[Loes Lammertink · Rating 2 out of 5]

2,5. Sommige delen overgeslagen…