Λυκοχαβιά

by Κώστας Μπαρμπάτσης, Αλέκα Πλακονούρη (Editor)

«Θα φύγω, ξάδερφε», έλεγε και ξανάλεγε ο Πάνος, μπας και τελικά το έπαιρνε απόφαση και γύριζε στο χωριό.
Σπάραζε όλη μέρα η Σεβαστή, ζητώντας να της φέρουν πίσω τον Ζαχαρία. Τον πατέρα του παιδιού που είχε στην κοιλιά.
Μόνο το λύκο είχε για παρέα ο Τσίλιας στο λόγγο. Κι ό,τι κι αν έλεγαν οι άλλοι, δε θα άφηνε κανέναν να τον πάρει από κοντά του.
Ο Λευτέρης, λοχαγός στο αλβανικό μέτωπο, είχε υποσχεθεί πως ακόμη κι ένας φαντάρος να έμενε ζωντανός, θα τον πήγαινε στον τόπο του.
Είκοσι τόσα χρόνια βολοδέρνει στα λεωφορεία η Γιωργία, ξεροσταλιάζοντας για μια κουβέντα, για ένα βλέμμα του Κωσταντή.
Βροντερά γέλαγε ο Λόλος. Και κάθε που τον άκουγαν οι καλιακούδες, παράταγαν τις καλαμποκιές και πέταγαν τρομαγμένες μακριά.

Έξι ιστορίες για την απώλεια. Την απώλεια των συναισθημάτων, της λογικής, της ίδιας της ζωής. Κυρίαρχο σκηνικό η Αιτωλοακαρνανία και η Ήπειρος κατά τη διάρκεια του πολέμου, της Κατοχής, του Εμφυλίου, της μετανάστευσης.
Άνθρωποι εύθραυστοι που, αδυνατώντας να αντιμετωπίσουν τη σκληρότητα που τους περιβάλλει, βλέπουν ως μόνη διέξοδο τη «φυγή».

-Θα φύγω, ξάδερφε
-Πεσκέσι
-Λυκοχαβιά
-Στον τόπο του
-Ας λάμπει ο ήλιος
-Ζωντανό σκιάχτρο

Genres: Short Stories, Fiction

183 pages, Paperback

First published April 1, 2022

About the author

Ο Κώστας Μπαρμπάτσης γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Εδώ και πολλά χρόνια ζει στη Θεσσαλονίκη. Σπούδασε Εφαρμοσμένη Πληροφορική στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού και διδακτορικού διπλώματος με ειδίκευση στην εκπαιδευτική τεχνολογία και στα πολυμεσικά τρισδιάστατα εικονικά περιβάλλοντα. Παρακολουθεί το μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Δημιουργική γραφή» της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών του ΕΑΠ. Έχει διδάξει στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ενώ από το 2004 διδάσκει Πληροφορική στο δημόσιο σχολείο.

Διήγημά του έχει δημοσιευθεί στο συλλογικό έργο Κι αν τα κτίρια μιλούσαν... των εκδόσεων Κέδρος. Η συλλογή Λυκοχαβιά είναι το πρώτο του βιβλίο.

Reviews

[Lefteris Bouros · Rating 5 out of 5]

Ωραία συλλογή.
Αιματοβαμμένες ιστορίες που δίνουν μια σαφή και ρεαλιστική εικόνα του χωροχρόνου στον οποίο τοποθετούνται. Δεν μπορεί κανείς να παραβλέψει τις κατά τόπους ομοιότητες με άλλα έργα (π.χ. το «Θα φύγω ξάδερφε» ομοιάζει με την τεχνική που συναντάμε στις αφηγήσεις του «Γκιάκ», εκείνο με τη γυναίκα αφηγήτρια μου θύμισε κάτι από τη «Μητέρα του σκύλου») , αλλά όπως και να χει τα διηγήματα της συλλογής πείθουν για την αυθεντικότητα και την πρωτοτυπία τους.
Bonus: Είναι στη μητρική μου γλώσσα, οπότε το χάρηκα ακόμα περισσότερο!

[Infada Spain · Rating 3 out of 5]

Καλές και γεμάτες ζωντάνια οι ιστορίες του Κώστα Μπαρμπάτση, αλλά εμφανής η έλλειψη επεξηγηματικού λεξιλογίου μιας και η χρήση ντοπιολαλιάς ήταν τόσο εκτενής που κι εγώ δυσκολεύτηκα κι ας έλκω την καταγωγή μου από Αιτωλοακαρνανία και Ήπειρο.

[Sia K. · Rating 5 out of 5]

Από τα καλύτερα βιβλία που έχω διαβάσει τον τελευταίο χρόνο. Έξι υπέροχα διήγηματα, συγκινητικά και καλογραμμένα. Ιστορίες ευφανταστες που αποτυπώνονται στην ψυχή του αναγνώστη και το μυαλό δεν τις ξέχνα.

[Giorgos Serepas · Rating 3 out of 5]

Ο Μπαρμπάτσης με το πρώτο του βιβλίο ρίχνει το φως του στον άνθρωπο που ορίζεται από την απώλεια. Έξι αφηγήσεις με κοινό κέντρο που μας επιτρέπει να εξερευνήσουμε τις καταστάσεις και τις καταλήξεις που δημιουργούνται μέσω της απώλειας. Ιστορίες για ανθρώπους σκληρούς, αδύναμους, ερωτευμένους, ξενιτεμένους.

Όλες έχουν δουλευτεί με τρόπο που επιτρεπει την κλιμάκωσή τους στο τέλος προσδοκώντας στην έκπληξη αναγνωστών και αναγνωστριών. Καθε ιστορία έχει τον τρόπο της να σε προϊδεάσει και για την κατάληξη της αλλά και για το θέμα της και εδώ φαίνεται και το ταλέντο του Μπαρμπάτση στη σύνθεση που επιτρέπει σε μια ιστορία να "μιλήσει" για πράγματα που δεν λέγονται ευθέως. Δημιουργει ένα πλέγμα ηθών και καταστάσεων που ενώνουν τις ιστορίες, γεγονός που κάνει το βιβλίο τεκμήριο μιας εποχής. Δεν ξοδεύεται σε υπεραναλύσεις, ούτε ψάχνει να εντυπωσιάσει. Βασίζεται στην δύναμη της ιστορίας και ξέρει ότι αυτή αρκεί για να προκληθεί το απαιτούμενο ενδιαφέρον, σε αυτό βοηθάει και η χρήση του Ηπειρώτικου ιδιώματος που από μόνο του έχει τη δύναμη να δημιουργήσει περισσότερο συγκεκριμένα προφίλ ανθρώπων στο μυαλό μας.

Περνώντας αρκετό χρόνο με ηπειρωτικά και νησιωτικά τραγούδια άρχισα να καταλαβαίνω το εξής: κάποτε ο άνθρωπος ένιωθε μέρος του περιβάλλοντος και όχι καποιος που το προσπέρασε και έχει χάσει επαφή. Σε πολλά τραγούδια άνθρωποι συνομιλούν με τη φύση, με πουλιά, δέντρα, βουνά και αυτό έχει μέσα του μια ιδιαίτερη γλύκα και καθαρότητα. Ίσως αυτός ο άνθρωπος ανήκει στην προ βιομηχανικής επανάστασης εποχή, αλήθεια δεν ξέρω, αλλά σίγουρα δεν είναι το ίδιο με εμάς. Σε αυτή τη σκέψη επέστρεψα και με 2 από τα διηγήματα της Λυκοχαβιάς (και τα καλύτερα της συλλογής) και ήταν όμορφο το συναίσθημα της ανακάλυψης αυτού του στοιχείου και κάπου αλλού, αλλά ακόμα ομορφότερη είναι η διάθεση του συγγραφέα να το φέρει στην επιφάνεια και να προτείνει έναν άλλον τρόπο να κοιτάξουμε στη ζωή και γύρω μας, να υπενθυμίσει πως η φύση έχει απαντήσεις που μας αφορούν.

[Ασπασία Δουβίτσα · Rating 5 out of 5]

Κάθε ιστορία μοναδική ,η χρήση της ντοπιολαλιάς δεν κουράζει .

[Kat. · Rating 5 out of 5]

Καιρό είχα να διαβάσω τόσο δυνατά διηγήματα. Μπράβο στον Κώστα Μπαρμπάτση
Σίγουρα περιμένουμε και το επόμενο βήμα του.

[Dimitris Stamatellis · Rating 5 out of 5]

Ό,τι καλύτερο διάβασα τελευταία!

[KONSTANTINOS BILLIAS · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετικό δείγμα έξι δεμένων ιστοριών που στο τέλος τις θυμάσαι όλες .
Κοινό στοιχείο η απώλεια ποτε της αγάπης ,ποτε του μυαλού ,ποτε του φίλου .
Όχι υπερβολική χρήση ντοπιολαλιας που έγινε πολύ μόδα και άρχισε να κουράζει .
Θα περιμενω το επόμενο του Μπαρμπατση

[Katerina Koltsida · Rating 4 out of 5]

Πολύ ευχάριστη έκπληξη τούτη η συλλογή διηγημάτων, καθένα απ τα οποία, θίγει σοβαρά θέματα στην Ελλάδα του 20ου αιώνα.

Έχω πάντα μια επιφύλαξη στη χρήση ντοπιολαλιάς, ειδικά τελευταίως που έχει γίνει μόδα, αλλά εδώ δεν ενοχλεί, δεν απαιτεί από τον αναγνώστη χρήση λεξικού, το κείμενο ρέει, καταληγοντας να μας φέρει πιο κοντά στην εποχή και τα πρόσωπα παρά να μας οδηγήσει στο κλείσιμο του βιβλίου.

[Mary Goul · Rating 5 out of 5]

Ένα υπέροχο βιβλίο που διαβάστηκε φωναχτά,με πολύ συγκίνηση και ήταν σαν να συνομιλούσα με τις ρίζες μου. Αυτή η υπέροχη Αγρινιώτικη-ηπειρώτικη ντοπιολαλιά μου θύμισε τον παππού μου και τα παραμύθια που μας έλεγε.Έχουμε έξι ιστορίες που διαδραματίζονται σε παλιότερες εποχές, στο 40-50 τις τοποθετώ εγώ,σε περιβάλλοντα εχθρικά , με ανθρώπους σκληρούς, πρωτόγονους και αμόρφωτους που πρέπει να είσαι δυνατός για να τα βγάλεις πέρα.Ανθρώπους όμως πολύ αυθεντικούς που έχουν χαθεί σήμερα και με αυτό το βιβλίο είναι σαν να τους έχει σώσει και να τους έχει περάσει στην ιστορία.Οπως και την ντοπιολαλιά που δεν μιλιέται πια και ενδέχεται να μην την ξανά ακούσουμε . Πόσα χρόνια είχα να ακούσω τις λέξεις "γαρδελιάγκο","σγαρλίζω","αντράλα","κοσί","λάλας","χαβώνω".Και πόσο καιρό είχα να ακούσω για το δέσιμο με τα ζώα που είχαν αυτοί οι άνθρωποι!Τα ζώα τότε δεν ήταν ζώα,ήταν σύντροφοι και συνοδοιπόροι.Μιλάμε για πρωτόλειο βιβλίο και αν το πρωτόλειο είναι τόσο καλό,τότε έχουμε να περιμένουμε πολλά! "Άλλες βολές στέκεται αμ’ πάν’ στο καραούλι και παραφυλάει. Και σα με γλέπει να χαζοψάχνομαι, έρχεται και μου δείχνει το καρτελάκι με το νούμερο. Τάχατες άμα θες τίποτα, σήκωσε αυτό. Δεν τα μπορώ ’γώ αυτά τα πράματα. Και τι είμαστε δηλαδής για να ’χουμε νούμερα; Εδώ ακόμη και τα ζωντανά έχνε ονόματα και μ’ αυτά τα φωνιάζουμε, όχι με το δύο και το τρία. Μωρέ, δε πάει στο διάολο λέω ’γώ, το παλιοκέρατο το βερνικωμένο. "

[Ευθυμία Δεσποτάκη]

Didnot finish, σελ.60

[Crazytourists_books · Rating 4 out of 5]

Αρκετά ενδιαφέρουσα λογοτεχνική προσπάθεια από τον Κώστα Μπαρμπάτση, στο Διήγημα, το αγαπημένο μου λογοτεχνικό είδος.
Κάποιες αναφορές και επιδράσεις άλλων έργων στον τρόπο γραφής του, είναι μεν ξεκάθαρες, καθόλου ενοχλητικές δε, αφού δεν πρόκειται περί αντιγραφής, οι ιστορίες είναι πρωτότυπες και ιδιαίτερες. Υπάρχουν αδυναμίες (πιο έντονες στην τελευταία ιστορία, την πιο αδύναμη κατ' εμέ) αλλά οι ιστορίες δεν κουράζουν, διαβάζονται ευχάριστα.
Μου άρεσε ιδιαίτερα η χρήση της γλώσσας: μου θύμισε το πώς συζητούσε η ηπειρώτισσα γιαγιά μου με τη φίλη και γειτόνισσά της από το Ξηρόμερο, πίνοντας καφέ στο σπίτι της στο Αγρίνιο.
Περιμένω κι άλλα διηγήματα του συγγραφέα, με πιο σύγχρονα θέματα αυτή τη φορά (ας μην ξαναπώ τα ίδια, για τους νέους συγγραφείς που γοητεύονται τόσο από το παρελθόν που δεν έχουν ζήσει)

[Πάνος Τουρλής · Rating 5 out of 5]

Πρόκειται για μια συλλογή από έξι ιστορίες, εκτάσεως 20 έως 40 σελίδες η κάθε μία, οι οποίες διαδραματίζονται κυρίως στην Ήπειρο του πολέμου, της Κατοχής και του Εμφυλίου ενώ παρακολουθούμε κάποιους από τους χαρακτήρες και αργότερα. Σκληρά κατά βάση κείμενα που απεκδύουν ψυχολογίες και περιστατικά, περιγράφουν τις δυσκολίες επιβίωσης είτε της κτηνοτροφικής ζωής είτε του εμφύλιου πολέμου είτε της μετανάστευσης και ζωντανεύουν με ιδιαίτερη παραστατικότητα και τεχνική εικόνες γεμάτες μόχθο, πόνο, προδοσία και πάλη. Ιδιόλεκτοι, κομμένες λέξεις, προφορικός λόγος χαρακτηρίζουν τα διηγήματα, των οποίων τα αναπάντεχα και τραγικά φινάλε παίζουν με τις λέξεις των τίτλων τους αλλά και με τις μοίρες των ανθρώπων που μας συστήνουν.

Στο «Θα φύγω ξάδερφε» ένας εργάτης δυσκολεύεται με τις σκληρές συνθήκες στο εργοστάσιο και θέλει να γυρίσει στον τόπο του. Παρά την αυστηρότητα του προϊσταμένου του και τη μοναχικότητα στη θέση εργασίας, ο αφηγητής δε χάνει την ανθρωπιά του και, απευθυνόμενος σ’ ένα πρόσωπο που μας αποκαλύπτεται στο τέλος, θυμάται τη ζωή του στα κοπάδια και στους λόγγους, πώς κα γιατί τα παράτησε για την ξενιτειά και ποιες άκρως συγκινητικές σκηνές αποχωρισμού έζησε με τα ζώα του, γιατί οι δικοί του δεν παρασύρθηκαν σε αγκαλιές και κανακέματα. Τελικά, ποια είναι η πιο δύσκολη ζωή, εδώ ή εκεί; Ποια είναι προτιμότερη; Στο «Πεσκέσι», ο μεγαλέμπορος Απόστολος, που τα τακίμιασε με τους Γερμανούς κατακτητές, χάνει τη γη κάτω απ’ τα πόδια του όταν ανακαλύπτει την εγκυμοσύνη της κόρης του, Σεβαστής κι αρχίζουν έτσι πρωτόφαντα βάσανα για την κοπέλα, η οποία φυλακίζεται στο σπίτι της και πέφτει σε κατάθλιψη. Ωμές, απάνθρωπες οι λέξεις, οδηγούν σταδιακά σ’ ένα αναπάντεχο τέλος που με έκοψε στα δύο.

Στη «Λυκοχαβιά», ένα λιανοπαίδι βόσκει τα ζώα ενός μπάρμπα του που δεν του φέρεται με καλοσύνη κι έτσι το παιδί μαραζώνει σταδιακά και χάνει τη μιλιά του, ώσπου βρίσκει ένα λυκόπουλο και μεγαλώνουν μαζί κατά τη διάρκεια της κατοχής, να όμως που τώρα ο μπάρμπας θέλει να πουλήσει αυτό το όμορφο πλάσμα, αδιαφορώντας για την ψυχολογία του παιδιού. Η λυκοχαβιά είναι όταν σε κοιτάει ο λύκος κατάματα κι εσύ δεν πρέπει να κουνηθείς ούτε να μιλήσεις, γιατί εκείνη την ώρα ο λύκος σε χαβώνει. Οι βοσκοί είχαν μάλιστα το συνήθειο, όταν σκότωναν έναν λύκο, να κόβουν το δέρμα γύρω από το στόμα του, να το φυλάνε στην εκκλησία για σαράντα μέρες και μετά να το έχουν πάνω τους σε δίκες για να αθωωθούν. Επίσης οι λύκοι είχαν τη συνήθεια να επιτίθενται στα ζωντανά και να τα πνίγουν αλλά στο 99ο να σταματάνε γιατί ξέρουν πως θα σκάσουν αλλιώς. Λεπτομέρειες που δεν ήξερα από τη ζωή σε τόπους κακοτράχαλους και άξενους, ρεαλισμός και διεισδυτική καταγραφή νοοτροπιών, αντιλήψεων και συμπεριφορών με ένα τέλος που μου έφερε δάκρυα στα μάτια.

«Στον τόπο του» γνωρίζουμε έναν αξιωματικό που είναι αποφασισμένος να πάει τον στρατιώτη του πίσω στον τόπο του ασφαλή και μετά αυτός να γυρίσει στο χωριό του, υπακούοντας έτσι στον άγραφο νόμο του πατέρα του που τον πιέζει για θέματα τιμής και αντρείας απ’ όταν μπήκε στη Σχολή των Ευελπίδων. Όπως όλοι οι στρατιώτες όταν πλέον οι Γερμανοί έχουν καταλάβει και τη Θεσσαλονίκη αλλά εντολή για υποχώρηση δεν έρχεται, έτσι κι οι δυο άντρες βρίσκονται επί ξύλου κρεμάμενοι και ρισκάρουν να κατευθυνθούν κρυφά προς τα ελληνοαλβανικά σύνορα για να σωθούν. Θα καταφέρουν να φτάσουν… στον τόπο τους; Στο «Ας λάμπει ο ήλιος» μια γυναίκα ξημεροβραδιάζεται στον σταθμό του Κηφισού προσμένοντας τον αδερφό της που τον πιάσανε τότε με τον Εμφύλιο και έχασε τα ίχνη του. Συγκινητικό και τρυφερό, γεμάτο δύναμη, πείσμα και επιμονή μα και αδελφική αγάπη. Στο «Ζωντανό σκιάχτρο» ο Λώλος ή λωλο-Γιάννης, είναι ένας ήσυχος παλαβός που δεν πειράζει κανέναν, δε μαλώνει όσους τον κοροϊδεύουν, μόνο που οι Γερμανοί στην Κατοχή δε θα είναι τόσο υπομονετικοί μαζί του, ειδικά αφού βρει κάτι που δεν έπρεπε. Το γέλιο και η χαρά με την απλή κι ανεπιτήδευτη ευτυχία του Λώλου σύντομα αντικαθίστανται από σκληρές εικόνες.

Τα αγάπησα όλα τα διηγήματα και δεν μπόρεσα να ξεχωρίσω κανένα. Η προφορική σχεδόν γραφή μού δημιουργούσε συνέχεια εικόνες, οι ιδιωματισμοί χρησιμοποιήθηκαν άψογα κι εντάχθηκαν αρμονικά στα κείμενα, αν και ίσως η άφθονη χρήση τους ξενίσει κάποιους αναγνώστες, το περιεχόμενο των κειμένων δεν είχε καμία ωραιότητα και παρουσίαζε τα γεγονότα όπως έγιναν, αντικειμενικά και σχεδόν αποστασιοποιημένα, κάτι που με βοήθησε να νιώσω καλύτερα τα συναισθήματα των χαρακτήρων και να κατανοήσω τον τρόπο αντίδρασής τους σε δύσκολες και στενόχωρες συνθήκες. Η γραφή καταφέρνει να αφήσει το προσωπικό της σημάδι στα κείμενα και να μην τα παραθέσει χωρίς καθοδήγηση και όρια, ένα γνώρισμα που δύσκολα συναντάμε σε τέτοιες περιπτώσεις, μιας κι ο συγγραφέας εύκολα θα μπορούσε είτε να παρασυρθεί και να δημιουργήσει ακατανόητες εξελίξεις είτε να εντάξει αταίριαστες περιγραφές και ασύμβατο λεξιλόγιο με την εποχή και τον τόπο. «Λυκοχαβιά», πόνος, δυσκολίες, Ήπειρος.

Πρώτη δημοσίευση στο site μου: www.vivliokritikes.com/%ce%bb%cf%85%c...

[George · Rating 5 out of 5]

My reading year's best book, really blown away by the strength and emotions of each story.

[Konstantinos Paschaloudis · Rating 3 out of 5]

Έξι ιστορίες σχετικά με την απώλεια (της αγάπης, της λογικής, του τόπου…). Ενδιαφέρουσα προσέγγιση η χρήση της ντοπιολαλιάς, ωστόσο η εκτενής χρήση της με κούρασε, θα προτιμούσα να περιορίζονταν σε ορισμένους διαλόγους. Οι έξι ιστορίες του διηγήματος αυτού προσφέρουν μια ματιά εκ των έσω στην κοινωνία της Ηπείρου την περίοδο της κατοχής και του εμφυλίου, αν και η επεξήγηση των γεγονότων είναι αρκετά συνοπτική.

[Sofia · Rating 4 out of 5]

Στην Ήπειρο και στην Αιτωλοακαρνανία, στις σκληρές εποχές του πολέμου και της μετανάστευσης, ο Μπαρμπατσης διηγείται με την ντόπια λαλιά, τις ιστορίες ανθρώπων ορφανών, μοναχικών, αποσυναγωγων, που ζουν τη στέρηση και την απώλεια, μακριά από τον Θεό και τους ανθρώπους. Δυνατά διηγήματα, που πονάνε...

[Sofia2p · Rating 4 out of 5]

Powerful but gut-wrenching stories about Greece during some of the most difficult and dark times in the country's history like the WWII. Loss in many shapes and forms that envelops your heart and makes you feel ashamed of your fellow "humans". Proceed at your own risk.

[Alexandros Zographakis · Rating 4 out of 5]

Η συλλογή διηγημάτων Λυκοχαβιά τού πρωτοεμφανιζόμενου Κώστα Μπαρμπάτση ήταν μια αναγνωστική έκπληξη. Ευθύβολες, καλοζυγισμένες αφηγήσεις που ισορροπούν ανάμεσα στο συναίσθημα και τον κυνισμό και βρίσκουν τον στόχο τους με ακρίβεια. Ο Μπαρμπάτσης κατασκευάζει έξι ιστορίες που τις συνδέει η γλώσσα –ένα πολύ στρωτό ηπειρώτικο ιδίωμα– και η εποχή –από τις αρχές της δεκαετίας του ‘40 ως περίπου το 1970– που σε συνδυασμό με τις μυθοπλαστικές ικανότητες του συγγραφέα ικανοποιούν τον αναγνώστη. Τα διηγήματα ξεχωρίζουν για την οικονομία τους και φέρουν όλα, παρόμοια κλιμάκωση με μια (σχεδόν) απρόσμενη εξέλιξη στο τέλος τους. Ο συγγραφέας συμπλέκει με μαεστρία τη σκληρότητα του τόπου όπου διαδραματίζονται οι ιστορίες με μια τρυφερότητα που άλλοτε εμφανίζεται ίδιον του ζωικού βασιλείου και άλλοτε των έλλογων ηρώων του· ηρώων που παρασύρονται από τις ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες σε ζωώδεις αντιδράσεις που ενίοτε δοκιμάζουν κάθε έννοια ηθικής.

Κορυφαίο διήγημα αυτό που ανοίγει τη συλλογή, το «Θα φύγω, ξάδερφε», χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υστερούν τα υπόλοιπα. Φτιαγμένο με τα πιο απλά υλικά έχει τη φρεσκάδα μιας ιστορίας που φαντάζει ανέκδοτη –σα να μην βρίσκεται τυπωμένη στο χαρτί. Είναι όμως μεθοδικά κατασκευασμένο – παρατηρήστε πώς και πόσο νωρίς προοικονομείται η σημασία των ονομάτων των ζωντανών: «Και τι είμαστε δηλαδής για να έχουμε νούμερα; Εδώ ακόμη και τα ζωντανά έχνε ονόματα και μ’ αυτά τα φωνιάζουμε, όχι με το ��ύο και το τρία» (σ. 13). Στο τέλος του διηγήματος, έτσι όπως φτάνουμε στην κορύφωσή του, ο Μπαρμπάτσης καταφέρνει σχεδόν να ρίξει μια γέφυρα επικοινωνίας πάνω από αυτή την τάφρο που μας χωρίζει πάντα από τα ζώα. Και είναι τόσο πηγαίο και αβίαστο αυτό που φαντάζει σαν ο ήρωας, με τα σαλαγίσματά του, καθώς αφήνεται, να γλιστράει στο ζωώδες, και τα ζώα, με τα εκφραστικά ρεκάσματα και τη συμπεριφορά τους, να ανέρχονται στο ύψος του λόγου.

Επισημαίνω επίσης και το «Λυκοχαβιά», που δίνει και τον τίτλο της συλλογής, ως μια μεστή ιστορία ενηλικίωσης. Αρκεί να παρατηρήσει ο αναγνώστης σε ποια χρονική στιγμή χάνει τη φωνή του ο ήρωας και σε ποια ακριβώς την ξαναβρίσκει, για να συνειδητοποιήσει τον προσανατολισμό της ιστορίας. Όπου η απώλεια της φωνής υποδηλώνει μια άνευ όρων παράδοση στην επικράτεια της (βίαια πρόωρης) ενηλικίωσης, και η στιγμή που επιλέγει ο ήρωας να ξαναμιλήσει σηματοδοτεί τόσο την ανάληψη του βάρους των ευθυνών της πράξης που ακολουθεί όσο και την ενηλικίωσή του – αυτή τη φορά με τους δικούς του όρους. Όλα αυτά όμως είναι δοσμένα αμιγώς μυθοπλαστικά, εν τη ρύμη του λόγου της ιστορίας, που δεν θυσιάζεται πουθενά για άκαιρους διδακτισμούς και περιττές επεξηγήσεις.

— πλήρες κείμενο: https://www.istos.gr/literature/revie...

[Ελευθέριος Κεραμίδας · Rating 1 out of 5]

Έξι διηγήματα που διαδραματίζονται κυρίως τη δεκαετία του ’40 (Β’ Παγκόσμιος, Κατοχή, Εμφύλιος), γραμμένα στις συγγενείς ντοπιολαλιές Αιτωλοακαρνανίας και Ηπείρου.

Δεν απορρίπτω εύκολα την άποψη που λέει ότι στη λογοτεχνία η ντοπιολαλιά «πρέπει» να νερώνεται – σίγουρα, η σκληροπυρηνικά ακριβής απόδοσή της δε θα έχει την ίδια υποδοχή σήμερα όπως ο Βαλτινός το ’70 ή ο Δημητρίου το ’80, ούτε από τους από τους κριτικούς ούτε από το ευρύ κοινό. Μου ξίνισε το συγκεκριμένο νέρωμα που έκανε ο Μπαρμπάτσης (άλλες λέξεις όπως προφέρονται κι άλλες παρόμοιες όχι, μαζί με ιδιωματισμούς που εφηύρε ο ίδιος), αλλά γνωρίζω αρκετά καλά την ντοπιολαλιά της Αιτωλοακαρνανίας κι ίσως είναι υποκειμενική η άποψή μου. Αδιαμφισβήτητα, πάντως, δεν κατορθώνει να μείνει συνεπής ούτε σε επίπεδο λίγων γραμμών κειμένου (π.χ., σελίδα 34, «λεωφορείο» και «λωφορείο»).

Το πραγματικό πρόβλημα του βιβλίου είναι άλλο: ο συγγραφέας φαίνεται να μη γνωρίζει τους χαρακτήρες του, κύριους ή δευτερεύοντες. Τους προσθέτει στοιχεία κατά το δοκούν, δίχως συνοχή ή έστω συνέπεια, για να εκβιάσει συναίσθημα ή εντυπώσεις. Για παράδειγμα, στη σελίδα 166, διαβάζουμε για τον πρωταγωνιστή ενός διηγήματος:

“με το που το βλέπαν οι μανάδες να κατεβαίνει στην πλατέα, άρπαζαν τα παιδιά και τα ‘κρυβαν στα σπίτια. Άνθρωπο ατσίνορο και μ’ αυτιά τσαλακωτά πρώτη φορά βλέπανε και πολύ περίεργο τους φαινότανε. Κι όλο μην το σιμώνετε ντιπ», λέγανε αναμεταξύ τους. «Για να ‘να αυτό, με τη γλώσσα έξω και τα σάλια να τρέχουν ως κατ’, να δείτε που κάποια αρρώστια έχει. Αρρώστια σοβαρή, και μάλιστα κολλητική».”
Αυτή η εικόνα του αποκλεισμού και της προκατάληψης θα έστεκε για κάποιον νεοφερμένο και θα είχε μια κάποια δύναμη. Όμως τρεις σελίδες πιο κάτω μαθαίνουμε πως είχε γεννηθεί και μεγαλώσει στο ίδιο χωριό, όλοι γνώριζαν το ιστορικό του και δεν τον είδαν ξαφνικά μετά από χρόνια απομόνωσης. Τους ήταν γνώριμη η εικόνα του και τον είχαν συναναστραφεί. Ακόμη, «Καμιά φορά έπαιρνε το Λώλο ο παπάς στην εκκλησά, να κάνει τάχα το παπαδάκι».

Τα γεγονότα στο βιβλίο είναι εξίσου ανακόλουθα με τους χαρακτήρες. Ο αναγνώστης που θα διαβάσει με προσοχή τις έξι ιστορίες του βιβλίου πολύ δύσκολα θα τις θεωρήσει πιθανές και θα ανταποκριθεί συναισθηματικά.

[Antonis · Rating 5 out of 5]

Το διάβασα μονορούφι σχεδόν, σε λιγότερο από τρεις ώρες, στο τρένο από Αθήνα για Λάρισα. Έξι εξαιρετικά καλογραμμένα διηγήματα, δωρικά και δραματικά μαζί, με κοινό τους άξονα την απώλεια και κοινό σκηνικό την Αιτωλοακαρνανία και την Ήπειρο, συγκινούν με την αμεσότητα και την απλότητά τους. Πράξεις μίσους και ωμότητας διαπλέκονται και συγκρούονται με μικρές και μεγάλες στιγμές αγάπης και αφοσίωσης. Κι όλα αυτά τέμνονται με τις τραυματικές εμπειρίες της Κατοχής, του Εμφυλίου, της φτώχειας, της μετανάστευσης, της αστυφιλίας, χωρίς όμως οι ίδιες οι ιστορίες να αποτελούν απλώς αφορμή για να μιλήσει για αυτές τις εμπειρίες. Αντίθετα, ο Κώστας Μπαρμπάτσης δεν ξεστρατίζει ούτε στιγμή από την επιθυμία του να αφηγηθεί σε κάθε διήγημα την ιστορία που βρίσκεται στον πυρήνα του, αποφεύγοντας διδακτισμούς και γενικεύσεις.

Έτσι, κατορθώνει να κρατήσει τα διηγήματά του μακριά από την κατάρα της «σοβαρής» ελληνικής λογοτεχνίας, την ηθογραφία, και δη της ελληνικής επαρχίας, όπου δεν συμβαίνει τίποτα -ή έστω τίποτα το ιδιαίτερο, το εξαιρετικό- αλλά απλώς παρακολουθούμε τη ζωή των «απλών ανθρώπων του μόχθου». Στο καθένα από αυτά υπάρχει ένα εύρημα ή μια τελική ανατροπή που κάνει την ιστορία αξιοδιήγητη, μια ιστορία που θα μπορούσε να την αφηγηθεί κάποιος σε μια παρέα γύρω από τη φωτιά, συχνά με τραγικό (με την κυριολεκτική σημασία της λέξης) τέλος. Και είναι τραγικές αυτές οι ιστορίες ακριβώς επειδή οι ήρωες και οι ηρωίδες τους βιώνουν μια σύγκρουση ανάμεσα στο «πρέπει» και το «θέλω» τους.

Όπως και στην περίπτωση του Γκιακ (Δημοσθένης Παπαμάρκος), έτσι κι εδώ η συζήτηση για το βιβλίο αυτό έχει περιστραφεί σε μεγάλο βαθμό γύρω από τη διάλεκτο που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας (ξηρομερίτικα/ηπειρώτικα), ιδίως στο πρώτο διήγημα, το «Θα φύγω, ξάδερφε», μια πρωτοπρόσωπη αφήγηση ενός πρώην γιδοβοσκού που έφυγε μετανάστης στη Γερμανία. Παρ' όλ' αυτά, αυτή η συζήτηση μάλλον αδικεί το βιβλίο, αφού μια διαφορετική, πιο συμβατική γλωσσική επιλογή θα ξένιζε ακόμη περισσότερο. Προσωπικά, ίσως και λόγω καταγωγής από αγροτική περιοχή, δεν είχα κάποιο ιδιαίτερο πρόβλημα κατανόησης της γλώσσας του βιβλίου, με εξαίρεση κάποιες ιδιωματικές λέξεις με επουσιώδη σημασία.

[Mountainroot · Rating 5 out of 5]

Ένα καταπληκτικό βιβλίο 6 ιστοριών στα χωριά της Ελλάδας την περίοδο 1940 – 1960 που μερικές φτάνουν μέχρι και σήμερα.

Οι ιστορίες έχουν διαλόγους, περιγραφές, ιστορίες και συναισθήματα πολλά και έντονα. Δεν είναι όλες ισάξιες σε impact αλλά ακόμα και η χειρότερη ήταν ένα πανέμορφο δημιούργημα.
Όλες είναι στενάχωρες, δύσκολες και σε ρίχνουν αλλά τι να κάνουμε. Έτσι είναι.

Στην γραφή υπάρχει έντονη χρήση ντοπιολαλιάς που θεωρώ ότι είναι απλά λίγο πιο πάνω από το νορμάλ τσιμπημένο. Εμένα δεν με πείραξε στο ελάχιστον αλλά τις περισσότερες τις γνωρίζω και περνούσαν και έτσι αλλά ίσως κάποιον άλλον να τον πειράξει. Βέβαια αν δεν έχεις αγάπη για ιστορίες ελληνικής επαρχίας δεν καταλαβαίνω γιατί να αγοράσεις το συγκεκριμένο βιβλίο.

Πάντως θεωρώ μείον (και ειλικρινά δεν καταλαβαίνω γιατί) που δεν υπάρχει στο τέλος μία επεξήγηση αν όχι σε όλες σε αρκετές από τις λέξεις. Δηλαδή τι κοστίζει ρε γαμώτο μου. 2 σελίδες πες και μόνο καλό θα κάνει στο έργο. Πόσο βαρεμάρα ποια;

Πέρασα απίστευτα. Μετά από εμένα το διάβασε και ο πατέρας μου και είπε το ίδιο. Προτείνεται σε όσους αρέσουν τέτοιου είδους κείμενα.

[Eirini Zazani · Rating 5 out of 5]

Με όχημα μια υπέροχη ντοπιολαλιά και, σε συνδυασμό, με σημαντικά ιστορικά γεγονότα της Ελλάδας, ο συγγραφέας αφηγείται τόσο όμορφα και απλά τις ιστορίες του και ψυχογραφεί στο έπακρο τους ήρωές του, χωρίς να εκβιάζει συναισθήματα και διδακτισμούς. Μπράβο του!

[Stauros Kallinikas · Rating 4 out of 5]

8

[Vaggelis Mach · Rating 4 out of 5]

Φοβερή συλλογή ιστοριών. Δεν βάζω πέντε αστέρια λόγω ντοπιολαλιάς που δεν μου αρέσει στην λογοτεχνία.

[Nantia PapiMaf · Rating 4 out of 5]

Άγριο και αξέχαστο . 4+

[Dimitris Simiris · Rating 5 out of 5]

Πολύ δυνατή συλλογή. Σε γεμίζει εικόνες και σε βοηθά να καταλάβεις την Ελλάδα πριν 80 χρόνια.

[Nikos Amvrazis · Rating 4 out of 5]

Δυνατό, παρόλο που το βρήκα επιτηδευμένα σκληρό σε κάποια σημεία. Η αναβίωση του κλίματος της εποχής αλλά και οι ίδιοι οι ήρωες αποτελούν τα συν των διηγημάτων.

[Despoina · Rating 5 out of 5]

Κάθε ιστορία, μια γροθιά στο στομάχι.