منازعه در پیرهن

by بهزاد خواجات

نویسنده ابتدا موضوع "ابهام در شعر امروز "را بررسی کرده طی آن، این مباحث را مطرح ساخته است :ابهام ذاتی، ایجاد مانع برای درنگ در خواننده، ایجاد مانع در ورود اغیار به فضای شعر، سبقت گرفتن ذهن و اندیشه شاعرانه از کلمات، ایجاز، و نابهنجاری نحوی، مسائل جدید علوم، مرگ مولف، عدم آگاهی از تلمیحات و زمینه‌های تاریخی خاص، آشنایی زدایی (لفظی معنایی)، بهره‌گیری از بیان روایی، فردی شدن جریان شعر (سبک ویژه)، و باستان گرایی (آرکائیسم) .
وی در آغاز این نکته را بیان می‌کند که "شعر امروز گرچه مطرح می‌شود که نتیجه طبیعی شعر کلاسیک فارسی است اما به اندازه گونه زندگی دیروز با آن تفاوت دارد
.پس برای فهم تمامیت این شعر باید بر شناخت جریان‌های آن اتکا کرد و نه مولفه‌های شعر کلاسیک .از طرف دیگر رنگین جریان‌های شعر امروز به واسطه شتاب هر چه بیشتر در شخصی شدن آن است و همین امر وحدت‌های مورد انتظار خوانندگان را از میان برمی‌دارد و موجب می‌شود که ما مانند شعر کلاسیک معیارهای منسجمی برای ارائه به خوانندگان غیر حرفه‌ای سراغ نداشته باشیم ...اما به طور کلی می‌توانیم ابهامات موجود در شعر فارسی را به سه نوع کلی تقسیم نماییم :الف ابهام عمدی، ب ابهام غیر عمدی، ج ابهام عارضی .
مطالب بعدی کتاب، بررسی قطعه "پرنده مردی است "سروده "فروغ فرخزاد "است ;نیز نقدی بر مجموعه "باران تمام این سال‌ها "از "م.روان شید"، نوشته‌ای در سوگ "بیژن جلالی"، همچنین چند سخنرانی و نقد برخی مجموعه‌های شعری، گفت و گو، و مقاله‌ای با عنوان : "شاملو و دیپلماسی زبان ."

144 pages, Paperback

Published January 1, 2002

Reviews

[Mohammad Ranjbari · Rating 2 out of 5]

دهۀ هفتاد در شعر معاصر، کانون گرم سرودن و به نقد نشستن است. با ظهورِ جدی کتاب‌های ترجمه‌ در حیطۀ نقد ادبی و شعرشناسی و زبان‌شناسی، جریان‌های جدیدی در شعر معاصر شکل می‌گیرند: شعر ناب، شعر تجسمی، شعر پست مدرن، شعر حرکت، شعر زبان و ... که البته برخی‌ها سابقه‌ای در دهه‌های گذشته دارند.
عطای دهۀ هفتاد همین زایایی در حیطۀ سبک و فرم بود و از بن‌بست رها شدن شاعران و هنرمندان به‌واسطۀ تجربه‌های بی‌سابقه در قلمروی شعر، پیوستن به همتایان جهانی برای ارتباط بیشتر و رساندن صدای شعر معاصر به گوش مخاطب جهانی. اما لقای دهۀ هفتاد، برقراری آشوب و نابسامانی و نسبیت‌گرایی در شعر و جریان‌های شعری بود. هر کسی می‌توانست در این بازار آشفته به دفاع از بنیان‌های شعری خود بپردازد و هر نوع آشفتگی را انحراف از نُرم، ساختارشکنی، شالوده‌کنی، ارائۀ فرم جدید و در یک کلام نوآوری معرفی کند. اما امروز هم صابون دهۀ هفتاد همچنان بر پیکر شعر مالیده می‌شود و دیگر از آن عطا شاید چیزی نمانده باشد اما لقایِ نوآوری و تجربه‌های جدیدِ شعری با همان آشفتگی‌ها به قوت خود باقی‌ست.
امروز جای خالی کتاب‌هایی که بتواند دهه‌های پربار نقد و نظریه و تعدد شعر و شاعران را بررسی کند، محسوس است. با این کار می توان از حجم آشفتگی‌هایی که به نادرست تبدیل به عادت و سنت شده‌اند، رها شد {پالایش نظریۀ ادبی) و فقط به آن‌دسته از تجربیات اجازۀ بقا داد که ریشه در مؤلفه‌های اصیل ادبیات، سنت و نوآوری دارند.
این کتاب نیز کوشش کمابیش هم‌عصر و البته کم‌رنگی‌ست برای چنین منظوری، به‌خصوص به دور از آشفتگی‌های پایتخت. برای نگاه به شعر و ارئۀ خوانش‌های درست از نمونه‌های شعری.

از متن:

«این وزن {سپید} از شرایط زیستی انسان این زمانی ویژگی می‌پذیرد. در حقیقت شاعر امروز می‌خواهد در مقابل وزن کاذبی که زندگی ماشینی بر آدمی تحمیل کرده نوعی درنگ ایجاد کند تا او وادار شود که بایستد و به تأمل برآید.
بنابرین وزن در شعر سپید با هارمونی زندگی امروزین هم‌آهنگ می‌شود و از آن تأثیر می‌گیرد و چون زندگی هر فرد با وجود اشتراکاتی با دیگران متفاوت است، وزن شعر هر شاعر مشخص هم بنابر عواطف و نگرش او به جهان سامان می‌گیرد. این یکی از عواملی است که باعث تفرد در جریان شعر امروز می‌شود و گاه برای ناآشنایان به آن، ایجاد ابهام می‌کند چرا که در این مورد وحدتی وجود ندارد.» ص 22