Τέλη του 11ου αιώνα. Η Ευρώπη συγκλονίζεται από πολέμους, πανδημίες, έντονα καιρικά φαινόμενα και φτώχεια. Η αμάθεια, ο φόβος της συντέλειας, οι δεισιδαιμονίες απλώνουν στις κοινωνίες βαθύ σκοτάδι. Η απειλή των Σαρασίνων γιγαντώνεται και το Βυζάντιο απευθύνει έκκληση για βοήθεια. Πέντε στρατοί της Δύσης δίνουν ραντεβού στην Κωνσταντινούπολη. Προορισμός η Ιερουσαλήμ.
Το ιστορικό μυθιστόρημα Οι Ιππότες του Ουρανού είναι έργο εξαιρετικής ωριμότητας και λογοτεχνικής γραφής. Ο αναγνώστης μεταφέρεται, στην κυριολεξία, χίλια χρόνια πίσω, στο δυτικό Μεσαίωνα, όπου συγκεντρώνονται ευγενείς, απλοί ιππότες και λαός απ’ όλα τα βασίλεια της δυτικής Ευρώπης, υπακούοντας στο κάλεσμα του πάπα Ουρβανού Β΄ να ελευθερώσουν από τους μουσουλμάνους τους Αγίους Τόπους και τις χριστιανικές χώρες που έχουν καταλάβει, ανάμεσά τους και τόπους που ανήκαν στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
Ο συγγραφέας δεν ωραιοποιεί την ιστορία, αλλά την αποδίδει ισότιμα, με ρεαλισμό, ακρίβεια και πολλές φορές ωμότητα. Ταυτόχρονα περιγράφει με έμφαση τις διαφορές τριών κόσμων, των Δυτικών, των Βυζαντινών και των μουσουλμάνων, με τα διαφορετικά ήθη, πολιτισμό και πιστεύω.
To Οι Ιππότες του Ουρανού είναι ταυτόχρονα μια πορεία αυτογνωσίας των τριών βασικών ηρώων, του μοναχού-τοξότη Αμβρόσιου, του μαχητή Λάιαλ Λούκας και του Βυζαντινού αξιωματικού Νικόλαου Λώτα, που θα συνδεθούν με βαθιά φιλία στην πορεία τους μέχρι την Ιερουσαλήμ και τα γεγονότα της Α΄ Σταυροφορίας.
«Το βιβλίο ζωντανεύει μια ολόκληρη εποχή, θυμίζοντάς μου τα βυζαντινά μυθιστορήματα του πατέρα μου Κώστα Κυριαζή. Το αποτέλεσμα είναι πραγματικά εντυπωσιακό. Πρόκειται για έργο εξαιρετικής ωριμότητας και λογοτεχνικής γραφής.» – Νίκος Κυριαζής, Ομότιμος Καθηγητής Πανεπιστημίου, συγγραφέας
Ιστορικό μυθιστόρημα, ελληνική πένα, Πρώτη Σταυροφορία. Δεν θέλει και πολύ. Ο λόγος για το νέο βιβλίο των Εκδόσεων Anubis, Οι Ιππότες του Ουρανού, του Χρόνη Μουστάκα. Πάμε να το ανατμήσουμε.
Ο κόσμος άλλαξε όταν το 1095 ο Πάπας Ουρβανός κήρυξε την Πρώτη Σταυροφορία. Χιλιάδες ιπποτών, μισθοφόρων, ακτημόνων, μοναχών, και παντός είδους ανθρώπων πήραν τον σταυρό και κίνησαν από την Δυτική Ευρώπη για την απελευθέρωση της Ιερουσαλήμ από τους Σελτζούκους Τούρκους. Έπρεπε όμως μέχρι να φτάσουν εκεί να διασχίσουν πρακτικά ολόκληρη την Ευρώπη (Γαλλία, Ιταλία/Ουγγαρία, Βυζαντινή Αυτοκρατορία) καθώς και την εχθρική Μικρά Ασία και Συρία, ενώ η πείνα, η διχόνοια, το άγνωστο και οι ανταγωνισμοί έστεκαν εμπόδια σε κάθε τους βήμα. Kι όταν έφταναν, θα έπρεπε να πολεμήσουν ενάντια σε εχθρούς που είχαν έναν δικό τους, άγνωστο σε εκείνους, τρόπο πολέμου…
Την ιστορία της Πρώτης Σταυροφορίας μας διηγείται στους Ιππότες του Ουρανού ο Χρόνης Μουστάκας, επιλέγοντας να δώσει στο βιβλίο του την μορφή ενός χρονικού. Συγγραφέας του χρονικού είναι ο Σκώτος μοναχός Αμβρόσιος, κατά κόσμον Τόμας Μακ Έλιν, του Αβαείου του Αγίου Ελεήμονος. Ο Αμβρόσιος παίρνει τον σταυρό, μαζί με τον παιδικό του φίλο και πολεμιστή Λάιαλ Λούκας Μακ Μπλέιερ, και καταγράφει ολόκληρη πορεία των Σταυροφόρων που ακολούθησαν τον Γοδεφρείδο της Μπρουιγιόν από την Βόρεια Γαλλία μέχρι και την Ιερουσαλήμ.
Το χρονικό που συνθέτει ο Μουστάκας διαμέσου του Αμβρόσιου δεν παραλείπει κανένα κομβικό γεγονός της Πρώτης Σταυροφορίας, από μάχες, πολιορκίες και επιδρομές μέχρι συμβούλια μεταξύ των Σταυροφόρων, διαπραγματεύσεις με τους Βυζαντινούς, και φυσικά μυριάδες δυσκολίες που αντιμετώπισαν στην πορεία. Ειδικότερα, επιλέγει – και σωστά – να δώσει έμφαση στις διακυμάνσεις του ηθικού των μισθοφόρων, στο πώς αντιμετώπισαν άγνωστα μέρη, καιρικές συνθήκες, ήθη και έθιμα, και τρόπους πολέμου, ενώ δίνει – πάντα μέσω του Αμβροσίου – τις ενδεδειγμένες κατά περίπτωση ερμηνείες. Είναι εμφανής η σοβαρή ιστορική έρευνα που έχει κάνει ο συγγραφέας, έτσι που δύσκολα να φαντάζεται κανείς πόσο διαφορετικά γραμμένο – φυσικά τηρουμένων των αναολιγών – θα ήταν ένα αληθινό χρονικό της Πρώτης Σταυροφορίας. Αυτό μαζί με την απεικόνιση των αντιδράσεων του ανθρώπου σε ακραίες καταστάσεις θα έλεγα πως είναι τα δύο μεγαλύτερα θετικά στοιχεία του βιβλίου. Τώρα, θα προτιμούσα πιο εις βάθος ανάπτυξη των χαρακτήρων, έμφαση σε λίγα κεντρικά γεγονότα και όχι στα πάντα ώστε να δοθεί καλύτερος και αυξομειούμενος ρυθμός, ένα μικρότερο κατάτι μέγεθος, λιγότερη ιστορική αφήγηση και περισσότερο δράμα, αλλά βέβαια όλα αυτά πρέπει να αξιολογηθούν υπό το πρίσμα του ότι το βιβλίο είναι γραμμένο ως χρονικό.
Εν κατακλείδι, νομίζω πως το βιβλίο Οι Ιππότες του Ουρανού θα αρέσει στους λάτρεις της βυζαντινής ιστορίας και της περιόδου των Σταυροφοριών, και ειδικότερα σε όσους προτιμούν την αφήγηση σε ύφος χρονικού. Ευχαριστώ τις Εκδόσεις Anubis για την προμήθεια του βιβλίου. Για περισσότερα σε σχέση με Σταυροφορίες, προτείνω την καταπληκτική ιστορική μελέτη Η Ιστορία των Σταυροφοριών του Steven Runciman, την ταινία Το Βασίλειο του Ουρανού του Riddley Scott και το DLC Kingdoms: Crusades του βιντεοπαιχνιδιού Medieval II Total War.
Όσο μεγαλώνω,εκτιμώ ακόμη περισσότερο την ιστορία καί δηλώνω το σθεναρό μου ενδιαφέρον γι'αυτήν. Δυστυχώς,μέχρι σήμερα,δεν έχω διαβάσει όσα ιστορικά μυθιστορήματα θα επιθυμούσα,μα δηλώνω πάντα ''ανοικτή'' στο ενδεχόμενο να διαβάσω πολλά από τα οποία είτε θα μου προτείνουν,είτε θα φτάσουν με κάποιον τρόπο στα χέρια μου. Μπορεί να μην έχω,συνεπώς,τις ανάλογες γνώσεις,αλλά αυτό δεν με κάνει να μην ξεχωρίζω τα καλά ιστορικά μυθιστορήματα. Ανάμεσα σε αυτά συγκαταλέγεται καί το νέο βιβλίο του συγγραφέα Χρόνη Μουστάκα,με τίτλο ''Οι Ιππότες του Ουρανού",που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Anubis. Ένας τίτλος,που προσωπικά τον βρήκα πολύ ευφυή καί διαφορετικό από έναν άλλον αναμενόμενο. Αυτό,λοιπόν,σε συνδυασμό με το περιεχόμενο του βιβλίου,που σαφώς καί αναφέρεται στην ιστορική περίοδο της Α' Σταυροφορίας,ήταν αρκετά ώστε να ξεκινήσω με λαχτάρα την ανάγνωση του καί κατ'επέκταση να μοιραστώ μαζί σας τις εντυπώσεις που μου άφησε.
Όλοι κι όλες που αγαπάμε την ιστορία,είναι αλήθεια πως δείχνουμε κάποιες φορές περισσότερο την προτίμησή μας προς σε συγκεκριμένες ιστορικές περιόδους. Για παράδειγμα,εγώ προτιμώ την αρχαία καί την νεότερη ιστορία καί λιγότερο την βυζαντινή καί την μεσαιωνική καί κατ'επέκταση την ξένη. Για να μην παρεξηγηθώ,αυτό δεν σημαίνει πως υποβιβάζουμε ηθελημένα,ή,μη ιστορικά πρόσωπα καί γεγονότα. Αντιθέτως,όλα κι όλοι/ες έχουν την αξία τους καί οφείλουμε να τα γνωρίζουμε καί να αποδίδουμε τους ανάλογους φόρους τιμής.
Οι γνώσεις μου,λοιπόν,γύρω από την εποχή των Σταυροφοριών περιορίζονται στα όσα είχα διδαχθεί από τα βιβλία του σχολείου κι από όποιο βιβλίο τύγχανε να πέσει στα χέρια μου. Γι'αυτόν τον λόγο,μου έγινε εξ αρχής αρεστό το παρόν μυθιστόρημα. Ανοιγόταν μπροστά μου ένα νέο παράθυρο που μου επέτρεπε να γυρίσω πίσω στον χρόνο,να γίνω κι εγώ κομμάτι των όλων γεγονότων καί να μάθω πράγματα που μέχρι τώρα δεν γνώριζα.
"Τέλη του 11ου αιώνα. Η Ευρώπη συγκλονίζεται από πολέμους, πανδημίες, έντονα καιρικά φαινόμενα και φτώχεια. Η αμάθεια, ο φόβος της συντέλειας, οι δεισιδαιμονίες απλώνουν στις κοινωνίες βαθύ σκοτάδι. Η απειλή των Σαρασίνων γιγαντώνεται και το Βυζάντιο απευθύνει έκκληση για βοήθεια. Πέντε στρατοί της Δύσης δίνουν ραντεβού στην Κωνσταντινούπολη. Προορισμός η Ιερουσαλήμ." (Περίληψη οπισθοφύλλου)
Εάν η Κωνσταντινούπολη εθεωρείτο η πόλη των πόλεων,τότε τί να πούμε για την Ιερουσαλήμ κι όλα όσα εκείνα αντιπροσώπευε; Το πόσο πολλοί μνηστήρες την διεκδίκησαν καί πόσο λίγοι κατάφεραν να την ''κατακτήσουν''; Εσκεμμένη η χρήση εισαγωγικών στην λέξη ''κατακτήσουν'',αφού θεωρώ πως η πόλη κατακτούσε όποιους/ες εκείνη ήθελε κι όχι το αντίστροφο....
Όταν ξεκίνησα να διαβάζω το παρόν έργο,ένιωθα μία μεγάλη ευφορία κι έξαψη. Ο πρόλογος που μας εισάγει στην υπόθεση μοιάζει σαν την επιτακτική ανάγκη ενός ανθρώπου να μοιραστεί με τους υπόλοιπους τα όσα έζησε καί τον σημάδεψαν προτού να φύγει από την ζωή. Να πει τα πάντα,πριν η λήθη να έρθει καί να τα σβήσει από την μνήμη του. Ίσως πάλι,να είναι ένας αλλιώτικος τρόπος εξομολόγησης καί εξιλέωσης ( ; ).
Η συναισθηματική μου φόρτιση ήδη ξεκινούσε καί η αγωνία σε συνδυασμό με την λαχτάρα έκαναν φανερή την εμφάνισή τους. Κι αφού είχα ξεπεράσει τον ''σκόπελο'' του προλόγου,προχώρησα προς τα ενδότερα. Εκεί,η έκπληξη που με περίμενε ήταν ακόμη μεγαλύτερη,αφού ο συγγραφέας παρέδωσε τα ηνία της αφήγησης σε ένα από τους βασικούς ήρωες καί αποτυπώνει όλη την πλοκή πάνω στο χαρτί υπό μορφή ενός χρονικού με καίριους σταθμούς,ημερομηνίες καί γεγονότα που σχετίστηκαν με την Α' Σταυροφορία.
Με δεδομένο πως στην Α' Σταυροφορία συμμετείχαν πολλοί άνθρωποι με διαφορετικές εθνικότητες,ήθη,έθιμα,επιθυμίες,στάση ζωής,πιστεύω καί θρησκείες,πόσο εφικτό ήταν να συμπορευτούν καί να πολεμήσουν κάτω από έναν κοινό σκοπό; Τί αναζητούσε ο καθένας; Πώς βίωσαν όλη αυτήν την εμπειρία; Ποιες οι δυσκολίες,οι κακουχίες,τα συναισθήματα τους; Ο συγγραφέας μας δίνει αυτά κι ακόμα περισσότερα μέσα στο βιβλίο. Ένα βιβλίο καλογραμμένο παρά τον σχετικά μεγάλο του όγκο (προσωπικά θα ήθελα ο συγγραφέας να εστιάζει περισσότερο σε κάποια σημεία καί να μην εμμένει τόσο σε κάποια άλλα). Στα επιπλέον θετικά προστίθενται ο άκοπος καί ευνόητος λόγος του συγγραφέα,ο τρόπος δομής της ιστορίας καί η ενδελεχής ιστορική έρευνα από μεριάς του συγγραφέα. Ένα βιβλίο που μου άρεσε πολύ καί σας προτρέπω να αναζητήσετε κι εσείς. Καλή ανάγνωση!
Ωραία γραφή, η αφήγηση είναι γλαφυρή και ιστορικά ακριβής, αποτέλεσμα της ενδελεχούς έρευνας του συγγραφέα. Θα μπορούσε να είναι ακόμα καλύτερο συνολικά σαν ανάγνωσμα, τουλάχιστον με βάση τη δική μου άποψη, εάν η βαρύτητα των γεγονότων είχε μοιραστεί αλλιώς. Δηλαδή ένα βιβλίο που αναφέρεται ουσιαστικά στην πρώτη σταυροφορία αλλά αναλώνεται κατά τα 4/5 στις προετοιμασίες, στη διαδρομή από το Βορρά ως την Πόλη, την παραμονή εκεί κλπ και στο τέλος αισθάνομαι ότι ''ξεπετάει'' τις επικές πολιορκίες της Αντιόχειας και της Ιερουσαλήμ. Εννοείται πως θα δώσω πάντως κι άλλη ευκαιρία στον συγγραφέα.
Ο συγγραφέας μελέτησε πολύ την ιστορία της εποχής. Αυτό φαίνεται και από την εκτενέστατη βιβλιογραφία στο τέλος του βιβλίου. Έπλασε χαρακτήρες με βάθος, ενέπλεξε ευφυώς τους φανταστικούς ήρωές του με τα ιστορικά πρόσωπα. Μας παρέδωσε ένα ιστορικό μυθιστόρημα με ακριβή αποτύπωση της πρώτης σταυροφορίας, εμπλουτισμένη με τις περιπέτειες έντονων προσώπων, με σοβαρούς προβληματισμούς σχετικά με τους χαρακτήρες και το πώς αυτοί διαμορφώνουν τον ρου της ιστορίας. Δεν είναι λίγες οι φορές που προκύπτει ο προβληματισμός «αν αυτός δεν…, τότε πώς θα εξελισσόταν;» Εξαιρετικό βιβλίο! Συστήνεται ανεπιφύλακτα!