What do you think?
Rate this book
De som van alle bewijs: Scenario’s in strafzaken
Wanneer is iets bewezen in het strafrecht?Wanneer is iets bewezen in het strafrecht? Toegankelijk boek vol geruchtmakende en dubieuze zaken. ***** Soms worden mensen onterecht veroordeeld voor ernstige misdrijven. In dat geval heeft de rechter het bewijs gewoon verkeerd beoordeeld. Soms worden mensen vrijgesproken terwijl het bewijs van hun schuld er gewoon was. Het bewijzen zit een stuk ingewikkelder in elkaar dan veel mensen denken. In dit boek wordt precies uitgelegd wat bewijs in strafzaken is. Hoe bewijs moet worden gewaardeerd en wanneer er voldoende bewijs is om iemand te veroordelen. Dat wordt besproken aan de hand van de theorie en toegelicht met bekende en onbekende strafzaken. Waarom was er in het Leidse Balpendrama geen bewijs van moord? Hoe kan het dat Bouterse zonder bewijs werd veroordeeld? Was het mes er wel of niet bij een dodelijke schietpartij? Klopte de herkenning van de casino-overvaller? Waarom kan MŸnchhausen by proxy niet bewezen worden? Loog de rechter of loog hij niet? Bewijs mag dan ingewikkeld zijn, hoe het werkt wordt in dit boek helder uitgelegd. Na lezing van DE SOM VAN ALLE BEWIJS kan iedereen wetenschappelijk verantwoord praten over het bewijs in strafzaken, over getuigen, over bekentenissen, over DNA, over vingerafdrukken.
318 pages, Paperback
Published January 1, 2022
8 people are currently reading
16 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 3 of 3 reviews
October 15, 2022
Dit was echt intens slecht geschreven.
Ik zag deze een tijdje terug in de Ako liggen en de omslag sprak me aan, maar ik dacht, laat ik eerst de eerste paar hoofdstukken op Storytel lezen voordat ik hier twintig ekkies aan uit ga geven. En gelukkig maar. Man, mijn profielwerkstuk op de middelbare school was beter onderbouwd en geschreven dan dit (en daar zaten ook een stuk minder anglicismen en andere stuntelige zinsconstructies in). De auteur maakte om de haverklap andere instituties en wetenschappers belachelijk maar ondertussen waren de onlogisch stellige conclusies en source?-just-trust-me-bro-momentjes in dit boek niet te tellen. Gênant.
Ik miste ook een soort overtuigende overkoepelende lijn. De voorkant van het boek vertelt me dat dat scenario’s in het strafrecht zijn, maar het las alsof de auteur een paar “leuke” strafzaken had uitgezocht en die graag uitvoerig wilde bespreken en bekritiseren, met de theorie eromheen als afterthought. Ook prima hè, ik vond het boek van De Volksjury ook leuk, maar maak dát dan de insteek van je boek.
Ik zag deze een tijdje terug in de Ako liggen en de omslag sprak me aan, maar ik dacht, laat ik eerst de eerste paar hoofdstukken op Storytel lezen voordat ik hier twintig ekkies aan uit ga geven. En gelukkig maar. Man, mijn profielwerkstuk op de middelbare school was beter onderbouwd en geschreven dan dit (en daar zaten ook een stuk minder anglicismen en andere stuntelige zinsconstructies in). De auteur maakte om de haverklap andere instituties en wetenschappers belachelijk maar ondertussen waren de onlogisch stellige conclusies en source?-just-trust-me-bro-momentjes in dit boek niet te tellen. Gênant.
Ik miste ook een soort overtuigende overkoepelende lijn. De voorkant van het boek vertelt me dat dat scenario’s in het strafrecht zijn, maar het las alsof de auteur een paar “leuke” strafzaken had uitgezocht en die graag uitvoerig wilde bespreken en bekritiseren, met de theorie eromheen als afterthought. Ook prima hè, ik vond het boek van De Volksjury ook leuk, maar maak dát dan de insteek van je boek.
November 6, 2024
Rechtspsycholoog Peter van Koppen geniet bekendheid vanwege de kritische houding en de gedrevenheid die hij aan de dag legt in zijn onderzoek naar en publicaties over strafrechtspleging. Een en ander is prijzenswaardig, kritiek is immers het vervoermiddel waarmee we vooruitkomen in wetenschap en samenleving.
Het was dan ook met hooggespannen verwachtingen dat ik begon aan zijn in 2022 verschenen boek “De som van alle bewijs: scenario's in strafzaken”. Een vreemde titel overigens, wat zou die dubbele punt impliceren? Iets anders wat me op voorhand bevreemdde, waren de ronduit negatieve recensies van het boek op Goodreads – weliswaar slechts twee, maar van andere recensies alhier is begin november 2024 nog geen sprake. Het al zo’n vaart wel niet lopen, was mijn idee.
Ook mij viel “De som van alle bewijs” echter erg tegen, in vele opzichten. Om te beginnen schiet de conceptualisering tekort van hetgeen nu net zo’n cruciale rol speelt in het boek: ‘bewijs’. Bewijs, in de zin van honderd procent zekerheid dat het met bepaalde dingen zus of zo is gesteld, komt slechts voor in formele wetenschappen als wiskunde en logica. Waar ook maar enige empirie om de hoek komt kijken is zulk bewijs op voorhand uitgesloten, of het nu gaat om feitelijkheden of om wetmatigheden; wetenschappelijk onderzoekers en rechters, om maar twee beroepsgroepen te noemen die met bewijskwesties te maken hebben, zullen het met (veel) minder moeten doen. Onweerlegbaarheid is niet aan de orde. In het recht, meer in het bijzonder het strafrecht, geldt dat sprake is van bewijs indien de rechter, in het geval dat aan een reeks voorwaarden te dier zake is voldaan, meent het aan de verdachte ten laste gelegde feit bewezen te kunnen verklaren.
Let wel, op zich zegt de term ‘bewijs’ helemaal niks. Het begrip waarnaar die term verwijst impliceert een relatie – namelijk met datgene wat wordt of moet worden bewezen, een bepaalde stand of gang van zaken die zich zou kunnen hebben voorgedaan. Van Koppen nu frustreert zijn lezers met name door telkens die relatie in het ongewisse te laten. Hij stuurt hen op pad met een veelkoppig en ongrijpbaar bewijsmonster, een soort autonoom fenomeen. Uitdrukkingen, toevoegingen en verbijzonderingen als ‘bijdrage aan bewijs’, ‘stevig bewijs’, ‘irrelevant bewijs’, ‘aanraakbaar bewijs’, ‘bijzonder bewijs’ en ‘alle bewijs’ (uit de titel van het boek!) kleuren een en ander misschien wat verder in, maar verduidelijken de zaak allerminst. Want waar gaat het om? Bewijs van wat? In juridische zin? In empirische zin? Gezien de non-existentie van empirisch bewijs zou het dan toch in beginsel de voorkeur verdienen om in plaats van ‘bewijs’ termen als ‘aannemelijkheid’ of ‘steun’ van of voor iets te gebruiken. Van Koppen bezigt op enig moment zelfs de uitdrukking ‘een overdaad aan bewijs’. Deze heeft, in het voorbeeld dat de auteur geeft, betrekking op de situatie dat de politie op de plaats delict hoofdharen van een verscheidenheid aan personen aantreft, nadat de dader die bij een kapper heeft opgeveegd en daarna heeft gebruikt om valse DNA-sporen te genereren. Duidelijk zal zijn dat het in dit geval niet gaat om het in een vonnis te bekrachtigen bewijs van daderschap van een (één) specifieke verdachte. Maar wat is er in hemelsnaam op tegen om hier gewoon de term ‘bewijsmateriaal’ te hanteren? Op andere plaatsen in het boek zou overigens, mutatis mutandis, het gebruik van de term ‘bewijsmiddel’ in plaats van ‘bewijs’ de lezer meer grip op de zaak hebben gegeven. In “De som van alle bewijs” is, zo zou ik willen stellen, sprake van een gigantische overdaad aan bewijs, of liever: ‘bewijs’. Bijna overal waar de bewuste term in het geding is, ziet men als lezer door de bomen het empirische dan wel strafrechtelijke bos niet meer.
Waar de lezer van “De som van alle bewijs” wel goed van doordrongen raakt, is het belang van het denken in zogeheten scenario’s. Hierbij past overigens de kanttekening dat van alle mogelijke scenario’s omtrent hetgeen zich in een strafrechtelijke casus heeft afgespeeld, er maar één is dat bewijs in juridische zin behoeft. Zonder bewezenverklaring geen veroordeling. Hoe het ook zij, veel beter dan het bewijsbegrip komt het scenarioconcept uit de verf, niet in de laatste plaats dankzij vele op zich interessante gevalsbeschrijvingen. Helaas worden die nogal eens ontsierd door langdradigheid en herhalingen, en de rest van het boek is daar evenmin van gevrijwaard. Op de tekst van het boek valt overigens nog heel wat meer aan te merken: het veelvuldige edoch willekeurige gebruik van titulatuur (als iemand ‘prof.’ of ‘mr.’ voor zijn of haar naam mag zetten zal Van Koppen dat zelden of nooit weglaten, hoe irrelevant ook), inhoudelijke slordigheden (zo bestaat er geen gemeente Zierikzee, die ging in 1997 op in de gemeente Schouwen-Duiveland) of tegenstrijdigheden (bijvoorbeeld waar het gaat om het tijdstip van de door de politie neergeschoten Cedric, op dezelfde dag nog dan wel een dag later, p. 200 vs. p. 202) en niet te vergeten een behoorlijke reeks taalfouten van uiteenlopende aard. Van Koppen toont zich allerminst een begenadigd schrijver. Op bladzij 75 noteert de auteur, voorafgaande aan de gedeeltelijke weergave van een proces-verbaal: “De taalfouten zijn door de verbalisant gemaakt”. Tja, wie zonder zonde is werpe de eerste steen, denk ik dan maar.
Ook niet om over naar huis te schrijven is de compositie van het boek. Een inhoudsopgave van meer dan zes bladzijden maskeert niet dat het een rommeltje is, de inhoud vliegt soms alle kanten op en een duidelijke structuur, lijn of richting valt eigenlijk niet te bespeuren. Deze ‘insteek’ zou men met enige goede wil misschien nog eclectisch kunnen noemen, de auteur stelt tal van onderwerpen aan de orde die hem ter harte gaan, maar één strak geheel wil “De som van alle bewijs” in de verste verte niet worden. Eerder heeft Van Koppen in of naar aanleiding van concrete strafzaken degelijk en buitengewoon nuttig onderzoek verricht en uiterst relevante publicaties verricht. Ere wie ere toekomt, wat mij betreft maakt hij aanspraak op een titel als koning of keizer van de casuïstiek. Het meer theoretische of abstracte wat hem in dit boek voor ogen lijkt te staan, blijkt evenwel te hoog, veel te hoog gegrepen. Doordat hij ook nog eens op menige pagina zichzelf en zijn eigen rol en betekenis op het onderhavige terrein ten tonele voert, wordt de lezer tegen wil en dank onthaald op een soort Peter-van-Koppen-show. Een ruimhartig applaus heeft deze mij niet weten te ontlokken.
Het was dan ook met hooggespannen verwachtingen dat ik begon aan zijn in 2022 verschenen boek “De som van alle bewijs: scenario's in strafzaken”. Een vreemde titel overigens, wat zou die dubbele punt impliceren? Iets anders wat me op voorhand bevreemdde, waren de ronduit negatieve recensies van het boek op Goodreads – weliswaar slechts twee, maar van andere recensies alhier is begin november 2024 nog geen sprake. Het al zo’n vaart wel niet lopen, was mijn idee.
Ook mij viel “De som van alle bewijs” echter erg tegen, in vele opzichten. Om te beginnen schiet de conceptualisering tekort van hetgeen nu net zo’n cruciale rol speelt in het boek: ‘bewijs’. Bewijs, in de zin van honderd procent zekerheid dat het met bepaalde dingen zus of zo is gesteld, komt slechts voor in formele wetenschappen als wiskunde en logica. Waar ook maar enige empirie om de hoek komt kijken is zulk bewijs op voorhand uitgesloten, of het nu gaat om feitelijkheden of om wetmatigheden; wetenschappelijk onderzoekers en rechters, om maar twee beroepsgroepen te noemen die met bewijskwesties te maken hebben, zullen het met (veel) minder moeten doen. Onweerlegbaarheid is niet aan de orde. In het recht, meer in het bijzonder het strafrecht, geldt dat sprake is van bewijs indien de rechter, in het geval dat aan een reeks voorwaarden te dier zake is voldaan, meent het aan de verdachte ten laste gelegde feit bewezen te kunnen verklaren.
Let wel, op zich zegt de term ‘bewijs’ helemaal niks. Het begrip waarnaar die term verwijst impliceert een relatie – namelijk met datgene wat wordt of moet worden bewezen, een bepaalde stand of gang van zaken die zich zou kunnen hebben voorgedaan. Van Koppen nu frustreert zijn lezers met name door telkens die relatie in het ongewisse te laten. Hij stuurt hen op pad met een veelkoppig en ongrijpbaar bewijsmonster, een soort autonoom fenomeen. Uitdrukkingen, toevoegingen en verbijzonderingen als ‘bijdrage aan bewijs’, ‘stevig bewijs’, ‘irrelevant bewijs’, ‘aanraakbaar bewijs’, ‘bijzonder bewijs’ en ‘alle bewijs’ (uit de titel van het boek!) kleuren een en ander misschien wat verder in, maar verduidelijken de zaak allerminst. Want waar gaat het om? Bewijs van wat? In juridische zin? In empirische zin? Gezien de non-existentie van empirisch bewijs zou het dan toch in beginsel de voorkeur verdienen om in plaats van ‘bewijs’ termen als ‘aannemelijkheid’ of ‘steun’ van of voor iets te gebruiken. Van Koppen bezigt op enig moment zelfs de uitdrukking ‘een overdaad aan bewijs’. Deze heeft, in het voorbeeld dat de auteur geeft, betrekking op de situatie dat de politie op de plaats delict hoofdharen van een verscheidenheid aan personen aantreft, nadat de dader die bij een kapper heeft opgeveegd en daarna heeft gebruikt om valse DNA-sporen te genereren. Duidelijk zal zijn dat het in dit geval niet gaat om het in een vonnis te bekrachtigen bewijs van daderschap van een (één) specifieke verdachte. Maar wat is er in hemelsnaam op tegen om hier gewoon de term ‘bewijsmateriaal’ te hanteren? Op andere plaatsen in het boek zou overigens, mutatis mutandis, het gebruik van de term ‘bewijsmiddel’ in plaats van ‘bewijs’ de lezer meer grip op de zaak hebben gegeven. In “De som van alle bewijs” is, zo zou ik willen stellen, sprake van een gigantische overdaad aan bewijs, of liever: ‘bewijs’. Bijna overal waar de bewuste term in het geding is, ziet men als lezer door de bomen het empirische dan wel strafrechtelijke bos niet meer.
Waar de lezer van “De som van alle bewijs” wel goed van doordrongen raakt, is het belang van het denken in zogeheten scenario’s. Hierbij past overigens de kanttekening dat van alle mogelijke scenario’s omtrent hetgeen zich in een strafrechtelijke casus heeft afgespeeld, er maar één is dat bewijs in juridische zin behoeft. Zonder bewezenverklaring geen veroordeling. Hoe het ook zij, veel beter dan het bewijsbegrip komt het scenarioconcept uit de verf, niet in de laatste plaats dankzij vele op zich interessante gevalsbeschrijvingen. Helaas worden die nogal eens ontsierd door langdradigheid en herhalingen, en de rest van het boek is daar evenmin van gevrijwaard. Op de tekst van het boek valt overigens nog heel wat meer aan te merken: het veelvuldige edoch willekeurige gebruik van titulatuur (als iemand ‘prof.’ of ‘mr.’ voor zijn of haar naam mag zetten zal Van Koppen dat zelden of nooit weglaten, hoe irrelevant ook), inhoudelijke slordigheden (zo bestaat er geen gemeente Zierikzee, die ging in 1997 op in de gemeente Schouwen-Duiveland) of tegenstrijdigheden (bijvoorbeeld waar het gaat om het tijdstip van de door de politie neergeschoten Cedric, op dezelfde dag nog dan wel een dag later, p. 200 vs. p. 202) en niet te vergeten een behoorlijke reeks taalfouten van uiteenlopende aard. Van Koppen toont zich allerminst een begenadigd schrijver. Op bladzij 75 noteert de auteur, voorafgaande aan de gedeeltelijke weergave van een proces-verbaal: “De taalfouten zijn door de verbalisant gemaakt”. Tja, wie zonder zonde is werpe de eerste steen, denk ik dan maar.
Ook niet om over naar huis te schrijven is de compositie van het boek. Een inhoudsopgave van meer dan zes bladzijden maskeert niet dat het een rommeltje is, de inhoud vliegt soms alle kanten op en een duidelijke structuur, lijn of richting valt eigenlijk niet te bespeuren. Deze ‘insteek’ zou men met enige goede wil misschien nog eclectisch kunnen noemen, de auteur stelt tal van onderwerpen aan de orde die hem ter harte gaan, maar één strak geheel wil “De som van alle bewijs” in de verste verte niet worden. Eerder heeft Van Koppen in of naar aanleiding van concrete strafzaken degelijk en buitengewoon nuttig onderzoek verricht en uiterst relevante publicaties verricht. Ere wie ere toekomt, wat mij betreft maakt hij aanspraak op een titel als koning of keizer van de casuïstiek. Het meer theoretische of abstracte wat hem in dit boek voor ogen lijkt te staan, blijkt evenwel te hoog, veel te hoog gegrepen. Doordat hij ook nog eens op menige pagina zichzelf en zijn eigen rol en betekenis op het onderhavige terrein ten tonele voert, wordt de lezer tegen wil en dank onthaald op een soort Peter-van-Koppen-show. Een ruimhartig applaus heeft deze mij niet weten te ontlokken.
August 13, 2022
Ik zag dit boek in de boekenwinkel, en het deed me denken aan de Zweetvoetenman van Annet Huizing.
Ook deze is interessant en ik heb er veel van geleerd. Op sommige vlakken alleen zó langdradig. Voor mij als leek lijkt het soms alsof er vier keer hetzelfde staat in andere bewoording. Het was dat ik verder alle boeken in de vakantie koffer uit had, dat deze ook tot het einde uitgelezen werd.
Ook deze is interessant en ik heb er veel van geleerd. Op sommige vlakken alleen zó langdradig. Voor mij als leek lijkt het soms alsof er vier keer hetzelfde staat in andere bewoording. Het was dat ik verder alle boeken in de vakantie koffer uit had, dat deze ook tot het einde uitgelezen werd.
Displaying 1 - 3 of 3 reviews