Η Δίκη των «Έξι»: Ο Εθνικός διχασμός και η κορύφωσή του - Εξιλασμός ή δικαστικός φόνος;

by Θανάσης Διαμαντόπουλος

Ένας διχασμός χωρίς τέλος… Ανάμεσα σε δύο παρατάξεις προσδιοριζόμενες από την αντίπαλη πλευρά ως «προδοτικές»… Οι οποίες συνιστούσαν ωστόσο, έως το τραγικό 1922 τουλάχιστον, εκφράσεις διαφορετικών εκδοχών του ελληνικού «αναθεωρητικού/απελευθερωτικού» μεγαλοϊδεατισμού και εθνικισμού… Ένας Διχασμός με υπόβαθρο προσωποκεντρικό ασφαλώς (η σύγκρουση των «δύο Β»), αλλά και κοινωνικό και ιδεολογικό και οικονομικών στοχεύσεων και νοοτροπιών… Ένας παρατεταμένος οιονεί εμφύλιος πόλεμος, που κατέλιπε μίση αδιανόητα και ανεξίτηλα… Και που οδήγησε σε δικαστικούς φόνους «προδοτών», δηλαδή πολιτικών αντιπάλων. Ολοκληρώνοντας την έρευνά μου για το βιβλίο αυτό –το πιο κοπιώδες και, στα μάτια μου, το σημαντικότερο εξ όσων έχω γράψει–, έμεινα με την απορία που καταγράφει στα «πολεμικά» Aπομνημονεύματά του ο Ουίνστον Τσώρτσιλ: «Με τόσα που τους έκαναν… Και τόσα που [οι ίδιοι] έκαναν στον εαυτό τους… Πώς επιβίωσαν οι Έλληνες;». Θ.Δ.

320 pages, Paperback

First published May 1, 2022

About the author

Ο Θανάσης Διαμαντόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα τον Αύγουστο του 1951. Πτυχιούχος της Νομικής Αθηνών (αρχικά του νομικού, μετέπειτα του "πολιτικού" τμήματος) καθώς και της Φιλοσοφικής Αθηνών (τμήματος ΦΠΨ, κατεύθυνσης Ψυχολογίας), μεταπτυχιακός διπλωματούχος (D.Ε.Α.) και διδάκτορας πολιτικής επιστήμης του Πανεπιστημίου Paris I - Σορβόνης (στα Συγκριτικά Πολιτικά Συστήματα), διδάσκει στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και, ως προσκεκλημένος καθηγητής, στο Ινστιτούτο Πολιτικών Επιστημών της Λίλλης.

Ειδικεύεται στη θεωρία των πολιτικών κομμάτων-κομματικών συστημάτων, όπως επίσης στην ελληνική πολιτική ζωή του 20ού αιώνα και στα εκλογικά συστήματα.

Έχει συνεργασθεί επί χρόνια, ως πολιτικός σχολιαστής-αναλυτής, με την "Καθημερινή", τον "Οικονομικό Ταχυδρόμο", τον "Τύπο της Κυριακής" και το ραδιοσταθμό "Αθήνα-9.84". Είναι συγγραφέας πολλών βιβλίων με θέμα την εξουσία, τα πολιτικά κόμματα και τη σύγχρονη ελληνική πολιτική.

Reviews

[Stratos · Rating 4 out of 5]

Μια μελέτη πάνω σε μια καίρια στιγμή της Ελληνικής Ιστορίας. Ο συγγραφέας με λιτό κι επιστημονικό τρόπο διατυπώνει τις απόψεις του για τη περίφημη δίκη των Εξ (στην ουσία ήταν Οκτώ), ανατρέχοντας τις πολιτικοκοινωνικές εξελίξεις από το 1910. Βασιζόμενος στις δύο αντιμαχόμενες προσωπικότητες της εποχής του Βενιζέλου και του Κωνσταντίνου. Απαραίτητο για όποιον μελετά την Ιστορία η οποία βεβαίως δεν κινείται στο απόλυτο μοτίβο Άσπρου/Μαύρου. Οι γκρίζες ζώνες, κυρίως οι ανθρώπινοι χαρακτήρες των πρωταγωνιστών που συνθέτουν την Ιστορία.

[Aggeliki Spiliopoulou · Rating 4 out of 5]

Στις 15 Νοεμβρίου 1922 θα γραφτεί με σφαίρες άλλο ένα μελανό σημείο της ελληνικής ιστορίας. Ο τελευταίος αρχιστράτηγος της Μικρασιατικής ήττας και πέντε αντιβενιζελικοί πολιτικοί ηγέτες εκτελούνται.

Γεώργιος Χατζη(α)νέστης, στρατηγός
Δημήτριος Γούναρης, πρώην πρωθυπουργός
Πέτρος Πρωτοπαπαδάκης, πρώην πρωθυπουργός
Νικόλαος Στράτος, πρώην πρωθυπουργός
Νικόλαος Θεοτόκης, πρώην υπουργός Στρατιωτικών
Γεώργιος Μπαλτατζής, πρώην υπουργός Εξωτερικών

Έχει προηγηθεί η δίκη των οκτώ, συμπεριλαμβανομένων των Μιχαήλ Γούδα και Ξενοφώντα Στρατηγού που καταδικάστηκαν σε ισόβια δεσμά.
Η δίκη, η καταδίκη σε θάνατο και η εκτέλεση των έξι θα χαρακτηριστεί "δικαστικός φόνος" και θα αμαυρώσει την ιστορία του νεότερου ελληνικού κράτους.
Η ηγεσία της χώρας κατά την επταετία 1915-1922 θα καταλήξει στην Μικρασιατική Καταστροφή και στην δίκη των "έξι" ως αποτέλεσμα του Εθνικού Διχασμού. Δύο παρατάξεις, δύο πρωθυπουργοί, δύο αντίπαλα στρατόπεδα.
Ελευθέριος Βενιζέλος και Δημήτριος Γούναρης.
Ένας λαός διχασμένος αλληλοκατηγορείται ως προδοτικός.

Ο συγγραφέας παραθέτει το ιστορικό υπόβαθρο του Εθνικού Διχασμού, τις αντικρουόμενες πολιτικές θέσεις, τις αποφάσεις και το αντίκτυπο που είχαν στην κοινωνία. Αναφέρει τα δεδομένα της δίκης-παρωδίας, το κατηγορητήριο, τα αντικειμενικά δεδομένα και την κοινωνικοπολιτική πραγματικότητα της περιόδου. Οι συνέπειες της εκτέλεσης των "έξι" επηρέασαν όχι μόνο τη δημόσια ζωή της χώρας μα και την ψυχολογία του λαού. Θα είναι η κύρια βάση της μετέπειτα πολιτικής στάσης στα χρόνια του Μεσοπολέμου.

[Midnight Owl · Rating 4 out of 5]

Εγώ για την Δίκη των Έξι άρχισα να διαβάζω το 2019, όταν κάναμε ακόμα Ιστορία Κατεύθυνσης στο Λύκειο και όταν εγώ άρχισα να διαβάζω φανατικά για τον Ελευθέριο Βενιζέλο--όταν έσκασε μύτη (και δεν έφυγε ποτέ, για να πω την αλήθεια) ένας μεγάλος του πολιτικός του αντίπαλος, ο Δημήτριος Γούναρης.

Για κάποιο λόγο κάτι του βρήκα αυτουνού τότε και έπεσα πραγματικά με τα μούτρα να βρω γι' αυτόν τα πάντα όλα, οπότε έτσι μπήκα στο θέμα της Δίκης των Έξι, διαβάζοντας το βιβλίο του Κοτζιά (Τα φοβερά ντοκουμέντα: Η δίκη των έξι - Επίλογος στο Γουδί), σε μια ξαπλώστρα στην παραλία.

(Ακόμα να καταλάβω τι του βρήκα του ανθρώπου, αλλά ήταν μακράν το καλύτερο καλοκαίρι της ζωής μου.)

Οπότε εγώ από τότε μέχρι τώρα παρακολουθώ έντονα το θέμα της Δίκης και τις απόψεις περί αυτής, οπότε έτσι έμαθα και για το συγκεκριμένο βιβλίο, το οποίο είχα κάνει manifesting πως θα αγόραζα με την πρώτη ευκαιρία αν έβλεπα πως αξίζει--είχα εντούτοις και μιαν επιφυλακτικότητα για το κατά πόσο θα ήταν πλήρες σχετικά με τη Δίκη, γιατί αυτή τη δουλειά την κάνει και το βιβλίο του Τζανακάρη (Εις θάνατον! Η δίκη και η εκτέλεση των έξι μέσα από τα πρακτικά, τα παραλειπόμενα και τα «ψιλά» των εφημερίδων) .
Εντέλει μου το έκαναν δώρο για τα γενέθλιά μου, και πραγματικά χώθηκα για τα καλά να το διαβάζω--εξάλλου τέτοιες μέρες στη δουλειά βαράω μύγες γιατί δεν έρχεται κόσμος να ψωνίσει.

Και ήταν, Θεέ μου, τόσο καλό βιβλίο, που εξαφανίστηκαν όλα μου τα προβλήματα και καθάρισε το δέρμα μου.


Πραγματικά και γαμώ τα βιβλία σχετικά με τη Δίκη των Έξι.
Και το καλύτερο που έχω διαβάσει αυτό τον καιρό, το έχω γεμίσει στο post-it.

Και αφού έκανα όλο αυτό το λογύδριο, πάμε στο ίδιο το βιβλίο.
Αυτό το βιβλίο μιλάει για τη Δίκη των Έξι (no shit, Sherlock!). Αλλά είναι περισσότερο ανάλυση της ίδιας της Δίκης παρά μιλάει για τα γεγονότα της (εξάλλου έχει βγει ένας σκασμός από βιβλία σε αυτό το κομμάτι).
Αναλύει όχι μόνο την ίδια τη Δίκη (και εξηγεί γιατί ήταν άδικη δίκη), αλλά και ολόκληρο το κοινωνικό και πολιτικό πλαίσιο που περιβάλλει και τις δύο παρατάξεις, και δεν χαρίζεται σε κανέναν. And I'm totally into that shit.
Και αυτό είναι ούτε καν η ανάλυση της Δίκης, αλλά το πρώτο μέρος του βιβλίου, που απλά προετοιμάζει τον αναγνώστη στο να καταλάβει γιατί έγιναν τα ευτράπελα που έγιναν μετά. Αυτό το πρώτο μέρος ειλικρινά το λάτρεψα.

Αλλά γαμώτο ειλικρινά, μέχρι και στον Ζέλο δεν χαρίζεται και τονίζει πόσο ο τύπος μετά καβάλησε το καλάμι μετά το 1922 αλλά και ότι οι ίδιοι οι συνάδελφοί του δεν τον ήθελαν πίσω γιατί θα τους ρίξει πολιτικό shade.


Και επιβεβαιώνει και μια σκέψη που προσωπικά είχα εδώ και 3 χρόνια, ότι ναι, πιθανόν να τον συνέφερε πολιτικά το να μείνει ακέφαλη η αντίπαλη παράταξη, όπως και εντέλει έγινε.

Αλλά βεβαίως και τους αντιβενιζελικούς κράζει για τις μαλακίες που οπωσδήποτε έκαναν, όπως τους αξίζει άλλωστε, αφού μιλάμε για γεγονότα.

Και ναι, σε περίπτωση που δεν αποφευγόταν το εκτελεστικό απόσπασμα, αν υπάρχει κάποιος απ' αυτούς που ίσως χρειαζόταν το πιστολίδι περισσότερο απ' τους άλλους, αυτός ήταν αναμφισβήτητα ο Γούναρης.

(Γιατί το να μην δέχεσαι να συνεργαστείς με Ζέλο στο διπλωματικό κομμάτι είναι οπωσδήποτε big brain move.)


Ειλικρινά, σε βαράνε στο σπίτι σου παιδί μου;

Επίσης γουστάρω απίστευτα τις αναφορές στις πρωτογενείς πηγές που αναφέρει στο βιβλίο ο συγγραφέας. Είτε αυτό είναι οι αναμνήσεις της Δέλτα, είτε το κράξιμο του Χατζηανέστη στον Πάγκαλο για συγκάλυψη βιασμών(!) από τον τελευταίο, ή το beef Παπούλα-Γούναρη γιατί ο τελευταίος είχε την εξυπνάδα ως πρωθυπουργός να τον αποκαλέσει γάϊδαρο. Έζησα επικές στιγμές ρε φίλε.

Τα μόνα αρνητικά--και γι'αυτό εξάλλου δεν έβαλα 5 αστέρια, όσο και να το ήθελα κολασμένα, είναι δύο πράγματα που νταξ, δεν είναι πολύ σημαντικά, εμένα απλά μου ψιλοχτύπησαν.

1. Οι σχολιασμοί μέσα στο βιβλίο και η χρήση α' πληθυντικού ("η χώρα μας").


2. Θα συμφωνήσω με έναν εκ των σχολιαστών στο τέλος που λέει πως δεν έγινε αναφορά στο ταξικό κομμάτι της εποχής και στον Παπαναστασίου(τον οποίο εκτίμησα λίγο περισσότερο αφού τελείωσα αυτό το βιβλίο). Εντούτοις δεν ξέρω κατά πόσο θα βοηθούσε στην κατανόηση της ανάλυσης της Δίκης, αλλά θα έκανε σίγουρα το βιβλίο περισσότερο πλήρες.

Αλλά προσωπικά αυτά τα δύο είναι πολύ λίγα μπροστά στο πόσο γαμάτο είναι αυτό το βιβλίο. Ειλικρινά αν είχα να προτείνω δύο βιβλίο πάνω στον Διχασμό και στη Δίκη, το έβαζα άνετα δίπλα στο βιβλίο του Ριζά (Βενιζελισμός και αντιβενιζελισμός στις απαρχές του Εθνικού Διχασμού, 1915-1922).

Γιατί είναι πραγματικά τόσο καλό βιβλίο.

[Stavros · Rating 1 out of 5]

Οσο επιεικής και να θέλει να είναι κάποιος απέναντι στο βιβλίο του Διαμαντόπουλου, ο ίδιος ο συγγραφέας δεν αφήνει πολλά περιθώρια. Ένα βιβλίο που έχει σαν αντικείμενό του ένα ιστορικό θέμα « η δικη των εξι», δεν αναφέρει κάν το κατηγορητήριο αυτούσιο ( γενική κατηγορία περί εσχάτης προδοσίας + 15 συγκεκριμένους λόγους) αλλά αποσπασματικά σχόλια (γενική κατηγορία και σχόλια!! 4, 11,12,15 )!!!
Ένα βιβλίο που έχει σαν υπόθεση, θέση και συμπέρασμα ότι η δίκη των έξι είναι ξεκαθάρισμα λογαριασμών μεταξύ πολιτικών αντίπαλων. Θα μπορούσε να είναι το συμπέρασμα μιας κριτικής των ιστορικών δεδομένων, αφου έχουν παρουσιαστεί τα δεδομένα/τεκμήρια και ο σχολιασμός τους οδηγήσει σε αυτό το συμπέρασμα.
Δεν μπαίνει στον κόπο να αναρωτηθεί το αυτονόητο. Τι έπραξαν οι μετανοεμβριανές κυβερνήσεις, για να προσδιοριστούν οι όποιες ευθύνες τους ( από ανύπαρκτες εως εγκληματικές).
Ακατανόητος ο λόγος ύπαρξης το τελευταίου τμήματος του βιβλίου, με «καλά λόγια», φιλοφρονήσεις εως κολακείες φίλων και γνωστών (εξαίρεση ο Μποτόπουλος) για το πόνημα του συγγραφέα (δεν το έχω ξαναδεί σε άλλα βιβλία).

[Anthi Mastrogiannaki · Rating 4 out of 5]

Η Δίκη των "Έξι" είναι ένα γεγονός που επηρέασε την Ελλάδα μετά την εκδίκαση της υπόθεσης και την εκτέλεση των Έξι κατηγορουμένων, τον Νικόλαο Θεοτόκη, Γεώργιο Μπαλτατζή, Πέτρο Πρωτοπαπαδάκη, Νικόλαο Στράτο, Γεώργιο Χατζηανέστη και Δημήτριο Γούναρη, οι οποίοι και εκτελέστηκαν μετά την απόφαση του δικαστηρίου ως 《εσχάτη προδοσία》 αλλά και τον εξορισμό άλλων δύο ανθρώπων που είχαν σημαντικό ρόλο στην Μικρασιατική Καταστροφή, τον Ξενοφώντα Στρατηγό και τον Μιχαήλ Γουδή. Μέσα λοιπόν από αυτό το βιβλίο, ο Θανάσης Διαμαντόπουλος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, Πολιτειολογίας, Πολιτικός αναλυτής, αρθρογράφος και συγγραφέας μεγάλου αριθμού επιστημονικών πονημάτων ρίχνει φως στην υπόθεση της 《Δίκης των "Έξι"》αναλύοντας τον Εθνικό Διχασμό και την Κορυφωσή του και προσπαθώντας να απαντήσει στο εύλογο ερώτημα, αν τελικά 《Η Δίκη των "Έξι"》 ήταν εξιλασμός ή δικαστικός φόνος;
Ο Θανάσης Διαμαντόπουλος μέσα από αυτό το βιβλίο με αντικειμενική συνείδηση και σοβαρότητα ρίχνει φως στην περίφημη 《Δίκη των "Έξι"》, στον Εθνικό Διχασμό και την Κορυφωσή του. Για τον ξεριζωμό των Ελλήνων προσφύγων από την Μικρά Ασία δεν φταίνε μόνο οι έξι προσωπικότητες που καταδικάστηκαν. Η αρχή έγινε το 1915 με τον Εθνικό Διχασμό και τον διαχωρισμό του ελληνικού λαού σε δύο αντίπαλες παρατάξεις. Αν λοιπόν 《Η Δίκη των "Έξι"》άξιζε να καταδικάσει τους έξι αυτούς ανθρώπους ή αν ήταν στην πραγματικότητα δικαστικός φόνος μπορεί να κριθεί μόνο από τα ιστορικά γεγονότα και από την κρίση του αναγνώστη που θα διαβάσει το βιβλίο. Η δική μου προσωπική άποψη πάντως αφού διάβασα το βιβλίο είναι ότι η Μικρασιατική Καταστροφή ήταν αναπόφευκτο να συμβεί απλά έτυχε να κατέχει την εξουσία η συγκεκριμένη παράταξη άρα σε κάποιον έπρεπε να ρίξουν την ευθύνη για ότι συνέβη.