Η Ελλάδα από τη χούντα στην κρίση: Η κουλτούρα της Μεταπολίτευσης

by Dimitris Tziovas, Δημήτρης Τζιόβας, Γιάννης Στάμος (translator)

ISBN 978-960-01-2350-0
Στόχος του βιβλίου είναι να καταγράψει τη μετάβαση της ελληνικής κοινωνίας στα χρόνια της Μεταπολίτευσης από την πολιτισμική ομοιογένεια στην πλουραλιστική ετερογένεια και τη μετατόπιση του ενδιαφέροντος από την πολιτική στην κουλτούρα, που νοείται πλέον περισσότερο ανθρωπολογικά και βιοπολιτικά παρά ουμανιστικά. Χωρίς να φιλοδοξεί να είναι μια πλήρης μελέτη της ελληνικής κουλτούρας «από τη χούντα στην κρίση», το βιβλίο συνιστά ένα είδος πολιτισμικής ιστορίας και επιδιώκει να παρουσιάσει μια πιο πολύπλευρη εικόνα της περιόδου ούτως ώστε να αναδειχθεί η πολυτασικότητά της. Συζητά μια σειρά από σημαντικά θέματα, όπως η αρχαιότητα, η θρησκεία, η γλώσσα, η λογοτεχνία, τα μέσα ενημέρωσης, ο κινηματογράφος, η νεολαία, το φύλο και η σεξουαλικότητα, και εξετάζει κρίσιμα ζητήματα στην προσπάθεια χαρτογράφησης του ελληνικού πολιτισμικού γίγνεσθαι τα τελευταία πενήντα χρόνια. Θέτοντας το ερώτημα ποιο είναι εντέλει το βασικό γνώρισμα της κουλτούρας της Μεταπολίτευσης, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι είναι οι ταυτότητες, καθώς σε αυτές συμπυκνώνονται τα ποικίλα διακυβεύματα μετά το 1974 και σε αυτές παραπέμπουν μια σειρά κοινωνικών και πολιτισμικών εξελίξεων.

Genres: Nonfiction, Greece

476 pages, Paperback

Published June 1, 2022

About the author

Dimtris Tziovas (Greek: Δημήτρης Τζιόβας) is Professor of Modern Greek Studies at the University of Birmingham, UK.

Reviews

[Ant · Rating 4 out of 5]

Εμβριθης μελέτη που καλύπτει το μεγάλο κενο της πολιτισμικης ανάλυσης της μεταπολιτευτικης Ελλάδας. Ο Τζιόβας ορθως παρατηρεί, ήδη από την εισαγωγή, πως, πέραν της δυσκολίας σαφούς περιοδολόγησης της μεταπολιτευτικης περιόδου χρονικά, υπάρχει και ένα μεγάλο έλλειμμα όσον αφορά την κουλτουρολογική ανάλυση της συγκεκριμένης περιόδου. Ακριβώς λόγω αυτού του ελλείμματος, αλλά και της σχετικά μικρής εκτασης της μελέτης, τη θεωρώ αναγκαστικώς εισαγωγική, αν και αναμφίβολα λεπτομερής με όσα θέματα καταπιανεται. Ο καθηγητής εξερευνά σε όλη την έκταση του βιβλίου τις πολλές ταυτότητες του Έλληνα, τις αντιθετικες ροπες και τις αντιφασεις, ενώ προβλέπει και το ξέσπασμα των ταυτοτικων πολέμων στην Ελλάδα (το βιβλίο εκδόθηκε πριν γίνει ο διάλογος για τον σεξισμο στην ελληνικη λογοτεχνία)
Απολαυστικά τα κεφάλαια που αφορούν τη λογοτεχνική παραγωγή αλλά και το κεφάλαιο που καταπιανεται με το γλωσσικό ζήτημα, ειδικά όταν ο Τζιόβας επισημαίνει την εμμονή ορισμένων εκδοτικών στο πολυτονικό απλώς και μόνο για να φαντάζουν ποιοτικότεροι.

[Jordan Iordanis]

Εξαιρετική πολιτική, πολιτισμική, κοινωνιολογική, ιστορική μελέτη για την Ελλάδα των τελευταίων σχεδόν πενήντα ετών.

[Άγης · Rating 5 out of 5]

“Ποιό είναι το πιό χαρακτηριστικό γνώρισμα της κουλτούρας της Μεταπολίτευσης; Θα υποστήριζα ότι είναι ο εμβληματικός ρόλος της ταυτότητας σε διάφορες μορφές, που προκύπτει από τη μείζονα μετατόπιση που παρατηρείται αυτή την περίοδο από την πολιτική στην κουλτούρα, διαδικασία που ενέχει την αποσύνδεση των συλλογικών ταυτοτήτων από τις πολιτικές ταυτίσεις και την μετάβαση από τον αγώνα για πολιτική εξουσία στην σύγκρουσή για πολιτισμική ηγεμονία. Τούτο δε σημαίνει ότι η κουλτούρα έχει απεκδυθεί την πολιτική, αλλά ορισμένες συζητήσεις και ανταγωνισμοί έχουν μεταφερθεί από τη σφαίρα της κομματικής πολιτικής στον ευρύτερο χώρο της κουλτούρας. Τώρα το ενδιαφέρον είναι πιο πιθανό να επικεντρωθεί σε ζητήματα όπως η ταυτότητα, η ετερότητα, η σεξουαλικότητα, η κληρονομιά και η μνήμη, με τις κοινωνικοπολιτικές συζητήσεις να μετατρέπονται σε πολιτισμικούς πολέμους. Επιπλέον, η άνοδος της ανθρωπολογικής και βιοπολιτικής αντίληψης της κουλτούρας ως τρόπου ζωής, σε αντίθεση με την ουμανιστική της σύλληψη ως κληρονομιάς και πνευματικότητας, έχει προωθήσει τη σύνδεση της κουλτούρας με την ταυτότητα, και αυτή η σύνδεση με τη σειρά της, έχει αναβαθμίσει την πολιτική της ταυτότητας σε εξέχουσα θέση, όπως συμβαίνει σε άλλες δυτικές χώρες...”

Το παραπάνω μικρό απόσπασμα, είναι παρμένο από τον επίλογο της αξιόλογης, εκτενέστατης και πολυεπίπεδης μελέτης με τίτλο “Η Ελλάδα από τη Χούντα στην Κρίση - Η κουλτούρα της Μεταπολίτευσης”, του ακαδημαϊκού Δημήτρη Τζιόβα, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg. Ο βραβευμένος συγγραφέας, του οποίου βιβλία κυκλοφορούν στα ελληνικά και στα αγγλικά, επιχειρεί με την μελέτη αυτή να εξετάσει και να καταγράψει, μέσα από ένα ευρύ διεπιστημονικό πλαίσιο, τις πολιτισμικές μεταβολές που καταγράφονται στην ελληνική κοινωνία από την πτώση της Χούντας εώς και την κρίση.

Αφήνοντας στην άκρη, όσο αυτό είναι εφικτό, την πολιτική ανάλυση και με τις προσωπικές του απόψεις να είναι σχετικά δυσδιάκριτες στο κείμενο, όχι όμως και μη εντοπίσημες καθώς σε διάφορα σημεία ο αναγνώστης θα πιάσει τον συγγραφέα να χρωματίζει θετικά η αρνητικά διάφορα γεγονότα ή ομάδες, παρουσιάζει μια πολύπλευρη εικόνα των τελευταίων πενήντα χρόνων συζητόντας θέματα όπως η αρχαιότητα, η θρησκεία, η γλώσσα, η λογοτεχνία και ο κινηματογράφος, τα μέσα ενημέρωσης και οι νέες τεχνολογίες, οι τάσεις της νεολαίας, η σεξουαλικότητα και το φύλο. Με πλήθος βιβλιογραφικών αναφορών και επαρκή τεκμηρίωση, ο Τζιόβας παρουσιάζει τις αλλαγές που διαδραματίζονται στα πεδία αυτά, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύει τις αντιθέσεις, τους αντικρουόμενους πολιτιστικούς δυϊσμούς που χαρακτηρίζουν την ελληνικοί κοινωνία (ανατολή-δύση, ευρωσκεπτικισμός-φιλοευρωπαϊσμός, συντήρηση-πρόοδος).

Στο επιλογικό απόσπασμα που παρατίθεται παραπάνω, ο συγγραφέας θέτει το ερώτημα, ποιο είναι εν τέλη το βασικό γνώρισμα της κουλτούρας της μεταπολίτευσης, καταλίγοντας στις ταυτότητες, όπως αυτές εκφράζονται μέσα από την, ολοένα και μεγαλύτερη ετερότητα και τον αυξανόμενο πλουραλισμό της ελληνικής κοινωνίας. Επιπλέον, εύστοχη θα χαρακτηριζόταν μάλλον και η μετακίνηση που καταγράφει σε ποικίλους τομείς ο συγγραφέας, από την ορθόδοξη μαρξιστική ανάλυση σε έναν πιο φουκωικό μεταμοντέρνο, ατομικιστικό προσανατολισμό.

Χάρη στην πληθώρα των διαφορετικών πεδίων που αγγίζει ο συγγραφέας, το βιβλίο μπορεί να αποτελέσει το εφαλτήριο για παλιούς και νέους αναγνώστες, ανεξαρτήτως ηλικίας, ώστε να αντικρίσουν ή και να ξαναντικρίσουν, την πρόσφατη πολιτισμική ιστορία με μια φρέσκια ματιά. Εύφημος μνεία, στην εξαιρετική και εις βάθων ανάλυση για την λογοτεχνία στην ελλάδα, το ταξίδι από την “παντοκράτωρ” γενιά του 30 προς τα νέα λογοτεχνικά ρεύματα, την αναζήτηση το λογοτεχνικού κανόνα και την θέση του μοντερνισμού και του μεταμοντερνισμού στην νέα ελληνική λογοτεχνία και την πορεία προς την μαζικοποίηση της λογοτεχνικής παραγωγής και κατανάλωσης.

Μια εξαιρετική, διεισδυτική μελέτη.

[Dick Hartley · Rating 5 out of 5]

Not an easy read but definitely worth the effort to get an overview of the dramatic changes that have occurred in Greece since 1974.
An excellent summary of the increasing diversity in many areas of life in a rapidly changing country.