Οδύσσεια, Β' Τόμος

by Νίκος Καζαντζάκης

«Είδες νερά πολλά, ταξίδεψες, είδες πολλούς ανθρώπους,
και πεταλούδισες αχόρταγο σε κάθε γης λουλούδι
κι αργά πιπίλισες το μέλι του και το φαρμάκι εφράθης
και τώρα σαν αϊτόπουλο κουρνιάς στα κράκουρα του νου μου,
κι η γης πολλά στενή σου φαίνεται και τ' όξω πλούτος φτώχεια,
κι αναγυρνάς φλογάτο, στρογγυλό στο μέσα αγριμολόι
ας είσαι βλογημένο, μάτι μου, που χορτασμό δεν έχεις!»
(Καζαντζάκης 1967: Π 495-501)

Ο Οδυσσέας μετά την επιστροφή στην Ιθάκη του, ο επικός καζαντζακικός άθλος με τους 33.333 στίχους και τις 7.500 αθησαύριστες λέξεις, κατόρθωσε να συνεχίζει για χρόνια και μέχρι τις μέρες μας το μεγάλο ταξίδι του στον κόσμο.

Ο Καζαντζάκης ξεκίνησε την Οδύσσεια το 1925 στο Ηράκλειο, την ολοκλήρωσε το 1938 στην Αίγινα και όλα αυτά τα χρόνια επεξεργαζόταν την αρχική εκδοχή ενσωματώνοντας εικόνες και εντυπώσεις από κάθε καινούργιο του ταξίδι.

Πριν την έκδοση του 1938, αποσπάσματα της Οδύσσειας είχαν κατά καιρούς δημοσιευθεί στα περιοδικά: Ο «Δείπνος» (Οδύσεια, Δ', στίχοι 633-795), στο τέταρτο τεύχος του περιοδικού «Αναγέννηση» τον Δεκέμβριο του 1926. Η Θ' Ραψωδία, στο δεύτερο τεύχος του περιοδικού «Ηλύσια» στις 22.5.1927. Η Ι' Ραψωδία στο 10ο τεύχος του περιοδικού «Νεοελληνικά Γράμματα» τον Ιούλιο του 1927. Η Δ' Ραψωδία στο πρώτο τεύχος του περιοδικού «Ο Κύκλος» τον Νοέμβριο του 1931. Η Α' Ραψωδία, επίσης, στο τέταρτο τεύχος του περιοδικού «Ο Κύκλος» τον Φεβρουάριο του 1932.

«Αποσπάσματα από την Οδύσσεια» δημοσιεύθηκαν και στο περιοδικό Νεοελληνικά Γράμματα Α' τον Αύγουστο του 1935. Η Μ' Ραψωδία δημοσιεύθηκαν στις Κρητικές σελίδες τον Φεβρουάριο του 1936. Και ο Πρόλογος της Οδύσσειας στην εφημερίδα «Η Καθημερινή» τον Ιούλιο του 1938.

Η Οδύσσεια πρωτοεκδόθηκε το 1983 από τις εκδόσεις «Πυρσός» και η πρώτη έκδοση υπήρξε πράγματι γεγονός για τα ελληνικά δεδομένα, τυπώθηκε σε μεγάλο σχήμα, με ειδικής παραγγελίας τυπογραφικά στοιχεία, σε μονοτονικό σύστημα.

Ο συγγραφέας την αφιέρωσε στην Αμερικανίδα Joe MacLeod, χορηγό της έκδοσης. Η αφιέρωση αφαιρείται στις επόμενες εκδόσεις. Επανεκδίδεται το 1957 από τις εκδόσεις Γ.Σ. Χρήστου, το 1960 από τις εκδόσεις «Δωρικός» και το 1967 από τις εκδόσεις «Ελ. Καζαντζάκη», απ' όπου και οι νεότερες εκδόσεις.

Εχουν κυκλοφορήσει επίσης το βιβλίο «Από το ποιητικό έργο του Ν. Καζαντζάκη», με πρόλογο του Μ. Καρέλλη, και εισαγωγή-ανθολόγηση-σημειώματα του Στ. Αλεξίου, με εικονογράφηση του Νίκου Χατζηκυριάκου-Γκίκα, στο Ηράκλειο Κρήτης και από τον Δήμο Ηρακλείου το 1977 (Ανθολογημένα αποσπάσματα). Το 2006 και σε επιμέλεια του αείμνηστου Π. Σταύρου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Καζαντζάκη» μια ομοιότυπη έκδοση αυτής του 1938.

Η μεταφραστική της πορεία υπήρξε εντυπωσιακή, παρά τις μεταφραστικές δυσκολίες.

Το 1958 η «Οδύσσεια» μεταφράστηκε στ' αγγλικά, και μάλιστα από δυο εκδοτικούς οίκους, στη Νέα Υόρκη από τις εκδόσεις «Simon and Schuster» και στο Λονδίνο από τις εκδόσεις Secker and Warburg». Στα γαλλικά κυκλοφόρησε το 1968 από τις εκδόσεις «Plon» καθώς και το 1971 από τις ίδιες εκδόσεις με εισαγωγή Ν. Αθανασίου. Στα γερμανικά κυκλοφόρησε από τον εκδοτικό οίκο «Kurt Desch» το 1973. Στα ισπανικά από τις εκδόσεις «Planeta» το 1975. Στα σουηδικά από τις εκδόσεις «Partille: P. Astrom» το 1988. Επανακυκλοφορεί στα σουηδικά το 1990 με τη συμβολή των S. Rudberg και C.Tsiparis και στα γαλλικά το 1998 από τις εκδόσεις «Artemis».

Στο θέατρο ανέβηκε από τον θίασο University Michigan Players το 1970. Κι ακολούθησαν παραστάσεις διασκευασμένων αποσπασμάτων στα πανεπιστήμια του Μίσιγκαν και του Ουισκόνσιν.

Η καζαντζακική «Οδύσσεια» ευτύχησε και μουσικά. Εγινε όπερα από τον Νίκο Μαμαγκάκη το 1970 και παρουσιάστηκε στο Φεστιβάλ Αθηνών και στο Ηράκλειο Κρήτης το 1984.

Ο Thomas Beveridge υπέγραψε μουσική σύνθεση βασισμένη στην Οδύσσεια που παρουσιάστηκε στο Horvard Clee Club Foundation το 1969.

Ο Ν. Μαμαγκάκης επανήλθε σ' αυτή με φωνητικά σύνολα και ενόργανο σύνολο το 1992. Και ο Μ. Μουντάκης συνέθεσε έργο για την Οδύσσεια, δημιουργία για οκτώ μουσικούς το 1997. Το έργο παρουσιάστηκε στο Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών.

Η Ομηρική Οδύσσεια, τελικά, μέσα από τον Καζαντζάκη και τη δική του Οδύσσεια, την καζαντζακική, απέκτησε την αέναη δύναμή της μέσα από τις Τέχνες και μέσα στον Χρόνο.

ΕΛΕΝΗ ΓΚΙΚΑ

299 pages, Paperback

First published January 1, 1938

About the author

Ο Νίκος Καζαντζάκης (English: Nikos Kazantzakis) υπήρξε ένας από τους πιο πολυσχιδείς και δημιουργικούς Έλληνες συγγραφείς του 20ού αιώνα, γνωστός για το πλούσιο συγγραφικό του έργο που εκτείνεται από το μυθιστόρημα και την ποίηση έως το θέατρο, τη φιλοσοφία και τη μετάφραση, αλλά και για τη βαθιά στοχαστική του διάθεση που διαμόρφωσε τη δική του κοσμοθεωρία. Γεννημένος στο Ηράκλειο Κρήτης, μεγάλωσε σε μια εποχή πολιτικών αναταραχών και κοινωνικών αλλαγών, οι οποίες επηρέασαν έντονα την προσωπικότητα και την πνευματική του πορεία. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι, όπου μαθήτευσε κοντά στον Ενρί Μπερξόν και ήρθε σε επαφή με τις σύγχρονες φιλοσοφικές και λογοτεχνικές τάσεις. Από τα πρώτα του κιόλας έργα φάνηκε η ανησυχία του για τα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα, η αναζήτηση νοήματος μέσα από τη θρησκεία, την τέχνη, την επιστήμη και την πολιτική. Ταξίδεψε σε πολλές χώρες, όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Ρωσία, η Ιαπωνία, η Κίνα και η Αγγλία, και κάθε του ταξίδι κατέγραφε εντυπώσεις που μετουσίωνε σε έργα γεμάτα ζωντάνια, στοχασμό και αλληγορία. Πολιτικά δραστήριος, διατέλεσε για μικρό διάστημα υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου στην κυβέρνηση Σοφούλη και ασχολήθηκε με θέματα εκπαίδευσης και πολιτισμού, ενώ συνεργάστηκε και με διεθνείς οργανισμούς όπως η UNESCO. Η πνευματική του παραγωγή είναι τεράστια: τα μυθιστορήματα «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά», «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», «Καπετάν Μιχάλης», «Ο τελευταίος πειρασμός» και «Ο φτωχούλης του Θεού» είναι έργα που γνώρισαν παγκόσμια αναγνώριση και μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες, μεταφέροντας τη φωνή της ελληνικής ψυχής σε διεθνές κοινό. Ιδιαίτερα ο «Ζορμπάς» έγινε παγκόσμιο λογοτεχνικό και πολιτιστικό σύμβολο, χάρη και στη διάσημη κινηματογραφική του μεταφορά. Παράλληλα, ασχολήθηκε με την ποίηση, με κορυφαίο του έργο την «Οδύσεια», ένα μνημειώδες επικό ποίημα σε 33.333 στίχους, το οποίο εκφράζει την αδιάκοπη αναζήτηση του ανθρώπου για ελευθερία και υπέρβαση. Στον τομέα της μετάφρασης, προσέφερε σημαντικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας στο ελληνικό κοινό, μεταφράζοντας μεταξύ άλλων την «Θεία Κωμωδία» του Δάντη και έργα του Ομήρου, του Νίτσε και του Δαρβίνου. Ο Καζαντζάκης διαμορφώθηκε πνευματικά από ποικίλες επιρροές: τον χριστιανισμό, τον βουδισμό, την αρχαία ελληνική σκέψη, τον υπαρξισμό, τη φιλοσοφία του Μπερξόν, αλλά και τις εμπειρίες του από την πολιτική και την κοινωνία. Η σκέψη του χαρακτηρίζεται από την ένταση ανάμεσα στην ύλη και το πνεύμα, την ανάγκη να υπερβεί κανείς τα όριά του και να αγωνιστεί για ελευθερία, αλήθεια και δημιουργία. Προκάλεσε πολλές φορές αντιδράσεις για τις τολμηρές του ιδέες, ιδίως σε σχέση με τη θρησκεία, με αποτέλεσμα η Ορθόδοξη Εκκλησία να καταδικάσει ορισμένα έργα του. Ωστόσο, η πνευματική του δύναμη και η λογοτεχνική του αξία αναγνωρίστηκαν διεθνώς. Υπήρξε υποψήφιος επανειλημμένα για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, χωρίς όμως να το κερδίσει, αν και η παγκόσμια απήχηση του έργου του τον καθιστά έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς της εποχής του. Στην προσωπική του ζωή, παντρεύτηκε δύο φορές και βρήκε στο πλευρό της Ελένης Καζαντζάκη μια σύντροφο που στήριξε και διέσωσε το έργο του. Πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του ταξιδεύοντας και γράφοντας ακατάπαυστα, μέχρι τον θάνατό του στο Φράιμπουργκ, ενώ η σορός του αναπαύεται στο Ηράκλειο. Η επιγραφή στον τάφο του, «Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα, είμαι λεύτερος», συνοψίζει με τον πιο λιτό και δυνατό τρόπο την κοσμοθεωρία του. Ο Καζαντζάκης άφησε μια παρακαταθήκη που υπερβαίνει τα σύνορα της Ελλάδας, με έργα που αγγίζουν τον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης, και εξακολουθεί να εμπνέει αναγνώστες, στοχαστές και καλλιτέχνες σε όλον τον κόσμο, αποτελώντας έναν αληθινά οικουμενικό συγγραφέα που έδωσε νέα πνοή στη νεοελληνική λογοτεχνία.

Reviews

[Kyriakos Sorokkou]

Διαβάστε τις σκέψεις μου για ολόκληρο το έργο
εδώ ➡️ Οδύσσεια Γ’ Τόμος.