What do you think?
Rate this book
Αναφορά στον Γκρέκο, Β' Τόμος
Πρόκειται για τη μυθιστορηματική αυτοβιογραφία του Νίκου Καζαντζάκη, την οποίαν ο θάνατος δεν του επέτρεψε να ολοκληρώσει. Γεγονότα και θρύλοι, βιώματα και ελπίδες, όνειρα και απογοητεύσεις, οράματα και χίμαιρες, ιδέες, εμπνεύσεις και έργα, ταξίδια φυσικά και πνευματικά, η πατρίδα και ο κόσμος, πρόγονοι και σύγχρονοι, το πρότυπο του «μελλούμενου ανθρώπου», αναδύονται από τις σελίδες αυτής της πνευματικής αναφοράς που ο Νίκος Καζαντζάκης ένιωσε την ανάγκη να απευθύνει στον μεγάλο Κρητικό «παππού» του: τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο, τον Ελ Γκρέκο.
Στη νέα έκδοση της "Αναφοράς στον Γκρέκο" (Απρίλιος 2009), με ανατύπωση του μυθιστορήματος όπως στοιχειοθετήθηκε με μονοτυπία το 1982 στη Λευκωσία, για πρώτη φορά το κείμενο του Καζαντζάκη συνοδεύεται από Επίμετρο, με Ενημερωτικό Σημείωμα του Εκδότη-Επιμελητή και με εικόνες.
«...Θα βρεις, λοιπόν, αναγνώστη, στις σελίδες ετούτες την κόκκινη γραμμή, καμωμένη από στάλες αίμα μου, που σημαδεύει την πορεία μου ανάμεσα στους ανθρώπους, στα πάθη και στις ιδέες. ... Τέσσερα στάθηκαν τ' αποφασιστικά σκαλοπάτια στο ανηφόρισμά μου, και το καθένα φέρνει ένα ιερό όνομα: Χριστός, Βούδας, Λένιν, Οδυσσέας. Αυτή την αιματερή πορεία μου, από τη μια από τις μεγάλες αυτές ψυχές στην άλλη, τώρα που ο ήλιος βασιλεύει, μάχουμαι στο Οδοιπορικό μου ετούτο να σημαδέψω..."
»Κάτι περισσότερο και καλύτερο από αυτοβιογραφία, η Αναφορά στον Γκρέκο είναι λοιπόν η ιστορία ενός εσωτερικού οδοιπορικού, κάτω από το σημάδι τού Γκρέκο, γιατί αυτός ο ζωγράφος, Κρητικής καταγωγής, μας άφησε πλάσματα που διατρέχονται από φλόγα, που δεν είναι άλλο παρά φλόγα. Είναι, επίσης, η διαθήκη τού Καζαντζάκη, το ύστατο έργο του, όπου εξηγεί τη γένεση των μεγάλων έργων του -μυθιστορημάτων, θεατρικών, και πάνω απ' όλα της "Οδύσειας"- και, με ακρίβεια, τη φιλοσοφική, ηθική ή θρησκευτική σημασία τους. Ακόμη, μας καθίσταται κατανοητός ο τρόπος με τον οποίον ο Καζαντζάκης χρησιμοποίησε κάποιες περιπέτειες των οποίων υπήρξε ο δράστης ή ο μάρτυρας, όπως επίσης και κάποια διαβάσματά του. Όλα ετούτα δίδουν το μέτρο αυτού τού σπουδαίου έργου, που είναι ταυτόχρονα λογοτεχνικό ντοκουμέντο και πνευματική εξομολόγηση ενός από τους μεγαλύτερους συγγραφείς που γέννησε ποτέ η Ελλάδα.»
(Από τη γαλλική έκδοση Nikos Kazantzaki, "Lettre Au Greco", Bilan d'une Vie, Plon, Paris 1961.)
«Στο ίδιο επίπεδο με τον κόσμο των φυσικών στοιχείων και, πάνω απ' όλα, ξέροντας σε κάθε πράγμα, σε κάθε τι που υπάρχει, να αναγνωρίζει το ιερό, όταν το συναντά, είχε, για ό,τι είναι ζωντανό,
αυτή την ευλάβεια που υπήρξε ένα από τα ουσιώδη χαρακτηριστικά -τα πολύ συχνά ξεχασμένα, για τα οποία ο Πεγκύ έγραψε εξαίσιες σελίδες- του αρχαίου παγανισμού...
Ο Τόμας Μανν παραλλήλισε τον Καζαντζάκη με τους μεγάλους Έλληνες ποιητές τής αρχαιότητας, τους προγόνους του· είπε ότι το πνεύμα τού Ομήρου αναβίωσε σ' αυτά τα βιβλία, που κοχλάζουν από εξαιρετική ζωτικότητα, που εγείρονται από ένα πανθεϊστικό συναίσθημα όπου όλη η φύση, μέχρι το ταπεινότερο φυτό τού λόφου, είναι καθαγιασμένη.»
(Marcel Brion, της Γαλλικής Ακαδημίας) "Le Monde"
Στη νέα έκδοση της "Αναφοράς στον Γκρέκο" (Απρίλιος 2009), με ανατύπωση του μυθιστορήματος όπως στοιχειοθετήθηκε με μονοτυπία το 1982 στη Λευκωσία, για πρώτη φορά το κείμενο του Καζαντζάκη συνοδεύεται από Επίμετρο, με Ενημερωτικό Σημείωμα του Εκδότη-Επιμελητή και με εικόνες.
«...Θα βρεις, λοιπόν, αναγνώστη, στις σελίδες ετούτες την κόκκινη γραμμή, καμωμένη από στάλες αίμα μου, που σημαδεύει την πορεία μου ανάμεσα στους ανθρώπους, στα πάθη και στις ιδέες. ... Τέσσερα στάθηκαν τ' αποφασιστικά σκαλοπάτια στο ανηφόρισμά μου, και το καθένα φέρνει ένα ιερό όνομα: Χριστός, Βούδας, Λένιν, Οδυσσέας. Αυτή την αιματερή πορεία μου, από τη μια από τις μεγάλες αυτές ψυχές στην άλλη, τώρα που ο ήλιος βασιλεύει, μάχουμαι στο Οδοιπορικό μου ετούτο να σημαδέψω..."
»Κάτι περισσότερο και καλύτερο από αυτοβιογραφία, η Αναφορά στον Γκρέκο είναι λοιπόν η ιστορία ενός εσωτερικού οδοιπορικού, κάτω από το σημάδι τού Γκρέκο, γιατί αυτός ο ζωγράφος, Κρητικής καταγωγής, μας άφησε πλάσματα που διατρέχονται από φλόγα, που δεν είναι άλλο παρά φλόγα. Είναι, επίσης, η διαθήκη τού Καζαντζάκη, το ύστατο έργο του, όπου εξηγεί τη γένεση των μεγάλων έργων του -μυθιστορημάτων, θεατρικών, και πάνω απ' όλα της "Οδύσειας"- και, με ακρίβεια, τη φιλοσοφική, ηθική ή θρησκευτική σημασία τους. Ακόμη, μας καθίσταται κατανοητός ο τρόπος με τον οποίον ο Καζαντζάκης χρησιμοποίησε κάποιες περιπέτειες των οποίων υπήρξε ο δράστης ή ο μάρτυρας, όπως επίσης και κάποια διαβάσματά του. Όλα ετούτα δίδουν το μέτρο αυτού τού σπουδαίου έργου, που είναι ταυτόχρονα λογοτεχνικό ντοκουμέντο και πνευματική εξομολόγηση ενός από τους μεγαλύτερους συγγραφείς που γέννησε ποτέ η Ελλάδα.»
(Από τη γαλλική έκδοση Nikos Kazantzaki, "Lettre Au Greco", Bilan d'une Vie, Plon, Paris 1961.)
«Στο ίδιο επίπεδο με τον κόσμο των φυσικών στοιχείων και, πάνω απ' όλα, ξέροντας σε κάθε πράγμα, σε κάθε τι που υπάρχει, να αναγνωρίζει το ιερό, όταν το συναντά, είχε, για ό,τι είναι ζωντανό,
αυτή την ευλάβεια που υπήρξε ένα από τα ουσιώδη χαρακτηριστικά -τα πολύ συχνά ξεχασμένα, για τα οποία ο Πεγκύ έγραψε εξαίσιες σελίδες- του αρχαίου παγανισμού...
Ο Τόμας Μανν παραλλήλισε τον Καζαντζάκη με τους μεγάλους Έλληνες ποιητές τής αρχαιότητας, τους προγόνους του· είπε ότι το πνεύμα τού Ομήρου αναβίωσε σ' αυτά τα βιβλία, που κοχλάζουν από εξαιρετική ζωτικότητα, που εγείρονται από ένα πανθεϊστικό συναίσθημα όπου όλη η φύση, μέχρι το ταπεινότερο φυτό τού λόφου, είναι καθαγιασμένη.»
(Marcel Brion, της Γαλλικής Ακαδημίας) "Le Monde"
316 pages, Paperback
First published January 1, 1961
2 people are currently reading
81 people want to read
About the author
Νίκος Καζαντζάκης
76 books5 followersΟ Νίκος Καζαντζάκης (English: Nikos Kazantzakis) υπήρξε ένας από τους πιο πολυσχιδείς και δημιουργικούς Έλληνες συγγραφείς του 20ού αιώνα, γνωστός για το πλούσιο συγγραφικό του έργο που εκτείνεται από το μυθιστόρημα και την ποίηση έως το θέατρο, τη φιλοσοφία και τη μετάφραση, αλλά και για τη βαθιά στοχαστική του διάθεση που διαμόρφωσε τη δική του κοσμοθεωρία. Γεννημένος στο Ηράκλειο Κρήτης, μεγάλωσε σε μια εποχή πολιτικών αναταραχών και κοινωνικών αλλαγών, οι οποίες επηρέασαν έντονα την προσωπικότητα και την πνευματική του πορεία. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και συνέχισε μεταπτυχιακές σπουδές στο Παρίσι, όπου μαθήτευσε κοντά στον Ενρί Μπερξόν και ήρθε σε επαφή με τις σύγχρονες φιλοσοφικές και λογοτεχνικές τάσεις. Από τα πρώτα του κιόλας έργα φάνηκε η ανησυχία του για τα μεγάλα υπαρξιακά ερωτήματα, η αναζήτηση νοήματος μέσα από τη θρησκεία, την τέχνη, την επιστήμη και την πολιτική. Ταξίδεψε σε πολλές χώρες, όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Ρωσία, η Ιαπωνία, η Κίνα και η Αγγλία, και κάθε του ταξίδι κατέγραφε εντυπώσεις που μετουσίωνε σε έργα γεμάτα ζωντάνια, στοχασμό και αλληγορία. Πολιτικά δραστήριος, διατέλεσε για μικρό διάστημα υπουργός άνευ χαρτοφυλακίου στην κυβέρνηση Σοφούλη και ασχολήθηκε με θέματα εκπαίδευσης και πολιτισμού, ενώ συνεργάστηκε και με διεθνείς οργανισμούς όπως η UNESCO. Η πνευματική του παραγωγή είναι τεράστια: τα μυθιστορήματα «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά», «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται», «Καπετάν Μιχάλης», «Ο τελευταίος πειρασμός» και «Ο φτωχούλης του Θεού» είναι έργα που γνώρισαν παγκόσμια αναγνώριση και μεταφράστηκαν σε πολλές γλώσσες, μεταφέροντας τη φωνή της ελληνικής ψυχής σε διεθνές κοινό. Ιδιαίτερα ο «Ζορμπάς» έγινε παγκόσμιο λογοτεχνικό και πολιτιστικό σύμβολο, χάρη και στη διάσημη κινηματογραφική του μεταφορά. Παράλληλα, ασχολήθηκε με την ποίηση, με κορυφαίο του έργο την «Οδύσεια», ένα μνημειώδες επικό ποίημα σε 33.333 στίχους, το οποίο εκφράζει την αδιάκοπη αναζήτηση του ανθρώπου για ελευθερία και υπέρβαση. Στον τομέα της μετάφρασης, προσέφερε σημαντικά έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας στο ελληνικό κοινό, μεταφράζοντας μεταξύ άλλων την «Θεία Κωμωδία» του Δάντη και έργα του Ομήρου, του Νίτσε και του Δαρβίνου. Ο Καζαντζάκης διαμορφώθηκε πνευματικά από ποικίλες επιρροές: τον χριστιανισμό, τον βουδισμό, την αρχαία ελληνική σκέψη, τον υπαρξισμό, τη φιλοσοφία του Μπερξόν, αλλά και τις εμπειρίες του από την πολιτική και την κοινωνία. Η σκέψη του χαρακτηρίζεται από την ένταση ανάμεσα στην ύλη και το πνεύμα, την ανάγκη να υπερβεί κανείς τα όριά του και να αγωνιστεί για ελευθερία, αλήθεια και δημιουργία. Προκάλεσε πολλές φορές αντιδράσεις για τις τολμηρές του ιδέες, ιδίως σε σχέση με τη θρησκεία, με αποτέλεσμα η Ορθόδοξη Εκκλησία να καταδικάσει ορισμένα έργα του. Ωστόσο, η πνευματική του δύναμη και η λογοτεχνική του αξία αναγνωρίστηκαν διεθνώς. Υπήρξε υποψήφιος επανειλημμένα για το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, χωρίς όμως να το κερδίσει, αν και η παγκόσμια απήχηση του έργου του τον καθιστά έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς της εποχής του. Στην προσωπική του ζωή, παντρεύτηκε δύο φορές και βρήκε στο πλευρό της Ελένης Καζαντζάκη μια σύντροφο που στήριξε και διέσωσε το έργο του. Πέρασε τα τελευταία χρόνια της ζωής του ταξιδεύοντας και γράφοντας ακατάπαυστα, μέχρι τον θάνατό του στο Φράιμπουργκ, ενώ η σορός του αναπαύεται στο Ηράκλειο. Η επιγραφή στον τάφο του, «Δεν ελπίζω τίποτα, δεν φοβάμαι τίποτα, είμαι λεύτερος», συνοψίζει με τον πιο λιτό και δυνατό τρόπο την κοσμοθεωρία του. Ο Καζαντζάκης άφησε μια παρακαταθήκη που υπερβαίνει τα σύνορα της Ελλάδας, με έργα που αγγίζουν τον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης, και εξακολουθεί να εμπνέει αναγνώστες, στοχαστές και καλλιτέχνες σε όλον τον κόσμο, αποτελώντας έναν αληθινά οικουμενικό συγγραφέα που έδωσε νέα πνοή στη νεοελληνική λογοτεχνία.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 8 of 8 reviews
June 27, 2017
Τι να πω εγω τωρα για τον Καζαντζακη;;!!
Νιωθω πολυ μικρη για να σχολιασω. Το απολυτο ψυχογραφημα του σπουδαιοτερου συγγραφεα και ανθρωπου της χωρας μας!!!
Νιωθω πολυ μικρη για να σχολιασω. Το απολυτο ψυχογραφημα του σπουδαιοτερου συγγραφεα και ανθρωπου της χωρας μας!!!
December 10, 2017
Ξαναδιάβασα μετά από αρκετά χρόνια τον παππού Γκρέκο. Συνειδητοποίησα πως θυμάμαι ολόκληρες παραγράφους απ' έξω.
Δεν έχει αλλάξει καθόλου η αίσθηση που είχα για το έργο. Νομίζω πως ένιωσα πιο έντονα τις σχέσεις του Καζαντζάκη με τους γονείς του, και κατάλαβα κάπως καλύτερα τον αγώνα και την αγωνία του να κατανοήσει τον κόσμο.
Παραμένει ένα από τα πιο αγαπημένα μου.
Δεν έχει αλλάξει καθόλου η αίσθηση που είχα για το έργο. Νομίζω πως ένιωσα πιο έντονα τις σχέσεις του Καζαντζάκη με τους γονείς του, και κατάλαβα κάπως καλύτερα τον αγώνα και την αγωνία του να κατανοήσει τον κόσμο.
Παραμένει ένα από τα πιο αγαπημένα μου.
Read
July 20, 2023
Πρότζεκτ Νίκος Καζαντζάκης
16) Τερτσίνες (1937)
17) Οδύσσεια (1938)
18) Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά (1946)
19) Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται (1948)
20) Ο καπετάν Μιχάλης (1953)
21) Ο τελευταίος πειρασμός (1955)
22) Ο φτωχούλης του Θεού (1955)
23) Οι αδερφοφάδες (1963)
24) Αναφορά στον Γκρέκο (1961)
Χρόνος ανάγνωσης κριτικής: 1 λεπτό και 3 δευτερόλεπτα
H Αναφορά του Καζαντζάκη στον Ελ Γκρέκο.
αναφορά η: 1. η ενέργεια ή το αποτέλεσμα του αναφέρω, το να αναφέρει,
να λέει κάποιος κτ.: ~ ενός γεγονότος / ενός ονόματος
(στρατ.) η επίσημη γνωστοποίηση υπηρεσιακών ή προσωπικών ζητημάτων,
η οποία γίνεται μπροστά στο διοικητή και τη μονάδα σε παράταξη:
Με άλλα λόγια ο Καζαντζάκης γνωστοποιεί και αναφέρει τα γεγονότα της ζωής του
σε ένα άλλον μεγάλο Κρητικό τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο, τον Ελ Γκρέκο
Ξεκινά από τους προγόνους του και σταματά στην ημέρα της σύλληψης της Οδύσσειας.
Το πρώτο μέρος ήταν πολύ πιο αυτοβιογραφικό και ενδιαφέρον.
Μιλούσε για την παιδική ζωή του Καζαντζάκη την εφηβεία και την πρώτη νιότη
όταν έφυγε για το Άγιο Όρος και επέστρεψε μετά για σπουδές.
Το δεύτερο μέρος όμως αναλώθηκε παραπάνω στις πνευματικές αναζητήσεις
του Καζαντζάκη και στη φιλοσοφία του. Με κούρασε λιγάκι αλλά να τονίσω ότι
αυτός είναι ο 24ος τόμος Καζαντζάκη που διαβάζω οπότε
μια ανοσία στην φιλοσοφία του την είχα.
Μέσα σε αυτή την πνευματική αυτοβιογραφία, αυτή την μυθιστορηματική
αναφορά βλέπουμε να παρελαύνουν ο Καπετάν Μιχάλης, ο Όφις και το Κρίνο,
ο Αλέξης Ζορμπάς, Ο Φτωχούλης του Θεού.
Βλέπουμε τι ενέμπενσε τον Καζαντζάκη να γράψει την Οδύσσεια, τους Αδερφοφάδες.
Αναγνωρίζουμε σκηνές από τα ταξιδιωτικά του: Άγιο Όρος, Αγγλία,
Ρουσία, Ιεροσόλυμα, Όρος Σινά.
Σ' αυτό το κύκνειο άσμα, στο οποίο διαφαίνεται το πάλεμα του Καζαντζάκη
με τον θάνατο αποχαιρετούμε τον μεγάλο Κρητικό συγγραφέα.
Φυσικά παρόλο που άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για αυτό το πρότζεκτ Καζαντζάκης
έχω ακόμη δεκαοκτώ έργα του να γνωρίσω και τετέλεσται.
25) Ταξιδεύοντας: Ιταλία, Αίγυπτος, Ιερουσαλήμ, Κύπρος, Μοριάς
26) (4) Τραγωδίες με Βυζαντινά θέματα
27) Μέγας Αλέξανδρος
28) Στα παλάτια της Κνωσού
29) (6) Τραγωδίες με αρχαία θέματα
30) Ο Ανήφορος
31) Άγιον Όρος - Ημερολόγιο
32) (3) Μονόπρακτα
May 24, 2016
"Κάθε άνθρωπος έχει μιαν Κραυγή να σφεντονίσει στον αέρα πρι να πεθάνει, την Κραυγή του, ας βιαστούμε, το λοιπόν, να προλάβουμε - μπορεί η Κραυγή αυτή να σκορπίσει άνεργη στον αέρα, μπορεί να μην υπάρχει μήτε κάτω στη γης μήτε απάνω στον ουρανό αυτί να την ακούσει - δεν πειράζει - δεν είσαι εσύ πρόβατο, είσαι άνθρωπος, άνθρωπος πάει να πει ένα πράμα που δεν είναι βολεμένο και φωνάζει - φώναζε!"
July 21, 2024
‘Μυστήριο σκοτεινό και ανυπόταχτο η καρδιά του ανθρώπου η καρδιά του ανθρώπου. Μια στάμνα τρυπημένη, με το στόμα πάντα ανοιχτό, κι όλοι οι ποταμοί της γης να χυθούν μέσα της απομένει αδειανή και διψασμένη. Η πιο μεγάλη ελπίδα δεν την γέμισε, θα τη γεμίσει τώρα η πιο μεγάλη απελπισία;’
μια κατάθεση που απλώνεται στο πέρας του χρόνου κι όσο μπλέκεται με τις ατέλειωτες αντιθέσεις, τόσο πιο πολύ δυναμώνει αφηγηματικά, τόσο πιο βαθιά ριζώνει. Το σώμα και η ψυχή καλό και το κακό, το φως και το σκοτάδι- όλα τα στοιχεία εκείνα που αναμετριούνται αιώνες αφού τελικά γεννιούνται από τον ίδιο πυρήνα-. Αρκετά εκτενές και επαναλαμβανόμενο σε σημεία, με έντονο φιλοσοφικό χαρακτήρα, καταθέτει τελικά ένα λιθαράκι σκέψης.
μια κατάθεση που απλώνεται στο πέρας του χρόνου κι όσο μπλέκεται με τις ατέλειωτες αντιθέσεις, τόσο πιο πολύ δυναμώνει αφηγηματικά, τόσο πιο βαθιά ριζώνει. Το σώμα και η ψυχή καλό και το κακό, το φως και το σκοτάδι- όλα τα στοιχεία εκείνα που αναμετριούνται αιώνες αφού τελικά γεννιούνται από τον ίδιο πυρήνα-. Αρκετά εκτενές και επαναλαμβανόμενο σε σημεία, με έντονο φιλοσοφικό χαρακτήρα, καταθέτει τελικά ένα λιθαράκι σκέψης.
March 25, 2018
- Ξέρεις την ανατολίτικη παροιμία: «Όποιος καβαλικέψει τίγρη, δεν μπορεί πια να πεζέψει»; Τίγρη καβαλίκεψες, εμένα, δε σε αφήνω πια να πεζέψεις!
- Στην αρχή με κυρίεψε θλίψη και συμπόνια, κι ύστερα θυμός κι ύστερα η πικρή βεβαιότητα πως είμαι υπεύθυνος' πως έχει δίκιο η φλεγόμενη Οβραία, εγώ φταίω! Γιατί δε σηκώνουμαι να φωνάξω, γιατί βλέπω, πονώ, μα ευτύς ξεχνώ' γιατί πέφ��ω το βράδυ και κοιμούμαι σε ζεστό κρεββάτι και δε συλλογιέμαι τους αστέγους.
- Στην αρχή με κυρίεψε θλίψη και συμπόνια, κι ύστερα θυμός κι ύστερα η πικρή βεβαιότητα πως είμαι υπεύθυνος' πως έχει δίκιο η φλεγόμενη Οβραία, εγώ φταίω! Γιατί δε σηκώνουμαι να φωνάξω, γιατί βλέπω, πονώ, μα ευτύς ξεχνώ' γιατί πέφ��ω το βράδυ και κοιμούμαι σε ζεστό κρεββάτι και δε συλλογιέμαι τους αστέγους.
March 1, 2021
Στον δεύτερο τόμο του, ο Καζαντζάκης παρουσιάζει την πιο ώριμη, πιο ανοιχτή, πιο φιλελεύθερη θα έλεγε κάποιος πλευρά του χαρακτήρα του. Ταξιδεύοντας. Από το Παρίσι, στη Βιέννη και μετά πάνω στη Ρωσία. Περισσότερες περιγραφές αλλά πολύ ιδιαίτερες εξίσου. Ενός ανθρώπου που έζησε αλλιώς τη σχέση του με το νησί της Κρήτης, την Ελλάδα και τον υπόλοιπο κόσμο πριν φύγει.
June 18, 2024
Σορυ, βαρέθηκα.
Displaying 1 - 8 of 8 reviews