What do you think?
Rate this book
Wij zijn de wereld: Een levensfilosofie
Jostein Gaarder har skrevet en personlig, vakker historie, et forsøk på å forstå verden, en livsfilosofi.
I denne sjarmerende og fabulerende fortellingen vender han tilbake til tanker som har opptatt ham bestandig. Fra han som barn en dag så verden liksom for første gang og spurte seg: Er det ikke rart at vi lever? Er det ikke rart at verden fins? Gaarder begrenser seg ikke til sin egen levetid, men skriver engasjerende og lettfattelig om universets tid helt tilbake fra det store smellet for 13,8 milliarder år siden. Slik plasserer han fortellingen om Jorden i en kosmisk verdensorden. Ikke minst holder han oss fast med det viktigste av alle spørsmål: Hvordan skal vi klare å bevare menneskehetens sivilisasjon og selve livsgrunnlaget på vår egen planet?
I denne sjarmerende og fabulerende fortellingen vender han tilbake til tanker som har opptatt ham bestandig. Fra han som barn en dag så verden liksom for første gang og spurte seg: Er det ikke rart at vi lever? Er det ikke rart at verden fins? Gaarder begrenser seg ikke til sin egen levetid, men skriver engasjerende og lettfattelig om universets tid helt tilbake fra det store smellet for 13,8 milliarder år siden. Slik plasserer han fortellingen om Jorden i en kosmisk verdensorden. Ikke minst holder han oss fast med det viktigste av alle spørsmål: Hvordan skal vi klare å bevare menneskehetens sivilisasjon og selve livsgrunnlaget på vår egen planet?
141 pages, Kindle Edition
Published September 20, 2022
53 people are currently reading
656 people want to read
About the author
Jostein Gaarder
53 books7,698 followersJostein Gaarder is a Norwegian intellectual and author of several novels, short stories, and children's books. Gaarder often writes from the perspective of children, exploring their sense of wonder about the world. He often uses meta-fiction in his works, writing stories within stories.
Gaarder was born into a pedagogical family. His best known work is the novel Sophie's World, subtitled "A Novel about the History of Philosophy." This popular work has been translated into fifty-three languages; there are over thirty million copies in print, with three million copies sold in Germany alone.
In 1997, he established the Sophie Prize together with his wife Siri Dannevig. This prize is an international environment and development prize (USD 100,000 = 77,000 €), awarded annually. It is named after the novel.
Gaarder was born into a pedagogical family. His best known work is the novel Sophie's World, subtitled "A Novel about the History of Philosophy." This popular work has been translated into fifty-three languages; there are over thirty million copies in print, with three million copies sold in Germany alone.
In 1997, he established the Sophie Prize together with his wife Siri Dannevig. This prize is an international environment and development prize (USD 100,000 = 77,000 €), awarded annually. It is named after the novel.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 105 reviews
August 12, 2024
أنا مش واصلني مغزى الرسائل خالص 😔
February 3, 2023
Dit is een boek dat mij aan het denken heeft gezet. Het onderwerp klimaatverandering, bij mij wel goed bekend, wordt toch op een andere manier geïntroduceerd. Aan de hand van ervaringen van Jostein Gaarder zelf, zijn eigen boeken, oude(re) filosofie en zijn eigen mening laat hij de lezer kennis maken met de verantwoordelijkheid die elk mens heeft: de wereld netjes achterlaten voor de volgende. Er wordt gepleit voor altruïsme, niet alleen voor de levende wezens die nú op aarde leven, maar vooral ook voor de komende generaties. Over sommige dingen was ik het niet volledig eens met de schrijver, maar dat hoeft natuurlijk niet om het een goed boek te vinden. De schrijfstijl was erg fijn en krachtig, de boodschap was helder en werd goed onderbouwd. Vooral de zijwegen naar de metafysica, ethiek of hersenspinsels over buitenaards leven vond ik een enorm goede aanvulling op de boodschap.
Dit maakt dat ik het een geweldig boek vind. Al waren er wel een aantal dingen die ik tijdens het lezen minder goed vond, bijvoorbeeld dat Jostein Gaarder naar weinig diverse bronnen verwees. Omdat er veel naar het leven van Gaarder zelf wordt verwezen, begrijp ik dat hij ook veel naar zijn eigen boeken verwijst en naar bronnen uit de cultuur waar hij in is opgegroeid. Doch denk ik dat er bij een betoog over een mondiaal probleem, er diverse bronnen gebruikt moeten worden. Dat zou voor mij de boodschap krachtiger maken.
Ondanks dat blijft Gaarder een authentieke denker en heb ik enorm genoten van het boek. Het heeft mij aan het denken gezet.
Dit maakt dat ik het een geweldig boek vind. Al waren er wel een aantal dingen die ik tijdens het lezen minder goed vond, bijvoorbeeld dat Jostein Gaarder naar weinig diverse bronnen verwees. Omdat er veel naar het leven van Gaarder zelf wordt verwezen, begrijp ik dat hij ook veel naar zijn eigen boeken verwijst en naar bronnen uit de cultuur waar hij in is opgegroeid. Doch denk ik dat er bij een betoog over een mondiaal probleem, er diverse bronnen gebruikt moeten worden. Dat zou voor mij de boodschap krachtiger maken.
Ondanks dat blijft Gaarder een authentieke denker en heb ik enorm genoten van het boek. Het heeft mij aan het denken gezet.
September 19, 2022
هذا الكتاب هو رسائل كتبها العجوز (غاردر) إلى أحفاده. حدثهم فيها عن الحياة من منظوره، والأفكار التي عايشها وشكلت وجهة نظره أو لنقل فلسفته.
أسلوب مبسط ومباشر، وأفكار قليلة مطروقة.
لم يعجبني الكتاب، ولا يرقى فكريا إلى مستوى كتابات غاردر السابقة.
أسلوب مبسط ومباشر، وأفكار قليلة مطروقة.
لم يعجبني الكتاب، ولا يرقى فكريا إلى مستوى كتابات غاردر السابقة.
January 12, 2024
Anfang Zwanzig hatte ich eine Phase, in der ich alles von Jostein Gaarder verschlungen habe. Ich ursprünglich nur auf der Siche nach einer kurzen Lektüre für zwischendurch, als mir das Büchlein Das Leben ist kurz - Vita Brevis in die Hände fiel. Ich las es innerhalb kürzester Zeit und daraufhin alle anderen Werke, die er bis dahin veröffentlicht hatte. Neben Sofies Welt waren das u.a. Das Kartengeheimnis oder Das Orangenmädchen.
Als ich dann einige Jahre später eine Neuerscheinung las, war ich allerdings deutlich weniger angetan.
Sein neuestes Werk nun, Ist es nicht ein Wunder, dass es uns gibt?, erinnert optisch sehr stark an die frühen Werken. Ich war daher gleich ein wenig nostalgisch. Das Buch ist ein offener Brief an die Enkelkinder des Autors. Er schildert darin einige Episoden aus seinem Leben, die ihm bestimmte philosophische Lebensfragen zum ersten Mal vor Augen führten. Dabei verweist er immer wieder darauf, wie er diese in seinen Büchern darstellt. Und so geht dies das ganze Buch lang - zumindest soweit, wie ich gelesen habe. Denn nach etwa der Hälfte habe ich das Buch abgebrochen. Ich konnte einfach nichts Neues daraus mitnehmen. Es war vielmehr eine 150-seitige Zusammenfassung des Gesamtwerks, gespickt mit Anekdoten.
Wer sich für Jostein Gaarder interessiert, sollte lieber seinen alten Werke lesen.
Als ich dann einige Jahre später eine Neuerscheinung las, war ich allerdings deutlich weniger angetan.
Sein neuestes Werk nun, Ist es nicht ein Wunder, dass es uns gibt?, erinnert optisch sehr stark an die frühen Werken. Ich war daher gleich ein wenig nostalgisch. Das Buch ist ein offener Brief an die Enkelkinder des Autors. Er schildert darin einige Episoden aus seinem Leben, die ihm bestimmte philosophische Lebensfragen zum ersten Mal vor Augen führten. Dabei verweist er immer wieder darauf, wie er diese in seinen Büchern darstellt. Und so geht dies das ganze Buch lang - zumindest soweit, wie ich gelesen habe. Denn nach etwa der Hälfte habe ich das Buch abgebrochen. Ich konnte einfach nichts Neues daraus mitnehmen. Es war vielmehr eine 150-seitige Zusammenfassung des Gesamtwerks, gespickt mit Anekdoten.
Wer sich für Jostein Gaarder interessiert, sollte lieber seinen alten Werke lesen.
October 2, 2022
في رسالة فلسفية طويلة إلى أحفاده الستة، يكتب جوستاين غاردر عن المستقبل والواقع الذي يقوم به البشر الآن والذي يمكن أن يؤثر على الأجيال القادمة.
نحن الذين هنا الآن، هل نأخذ في الاعتبار ما الذي نقوم به الآن ليكون النتيجة التي سيعيش بها الذين سيكونون هنا بعد قرون من بعدنا.
في هذا الكتاب سنتعرف على جوستاين غاردر الفيلسوف والبيئي والمؤلف والجّد الذي اتحفنا برواياته الفلسفية كعالم صوفي وسر الصبر وقلعة في البيرينية.
هي أشبه بمذكرات ورسالة واعترافات للكاتب بإطار فلسفي جميل. لطالما شعرت بالفضول لمعرفة جوستاين غاردر الروائي خلف عدد من أجمل الأعمال الروائية ووجدت ضالتي في هذا الكتاب.
نحن الذين هنا الآن، هل نأخذ في الاعتبار ما الذي نقوم به الآن ليكون النتيجة التي سيعيش بها الذين سيكونون هنا بعد قرون من بعدنا.
في هذا الكتاب سنتعرف على جوستاين غاردر الفيلسوف والبيئي والمؤلف والجّد الذي اتحفنا برواياته الفلسفية كعالم صوفي وسر الصبر وقلعة في البيرينية.
هي أشبه بمذكرات ورسالة واعترافات للكاتب بإطار فلسفي جميل. لطالما شعرت بالفضول لمعرفة جوستاين غاردر الروائي خلف عدد من أجمل الأعمال الروائية ووجدت ضالتي في هذا الكتاب.
April 1, 2024
Gasrdera miluju, ale tohle bylo velké zklamání. Za mě to měl zůstat dopis vnoučatům, veřejnosti to na můj vkus předává trochu málo...
2/5*
2/5*
August 11, 2023
"Advertir as pessoas contra crenças ou superstições é quase como adverti-las contra a amizade, a paixão ou as emoções fortes. Nada é mais humano. E há poucas coisas mais humanas do que as nossas crenças." 💭
Este livro resume-se como uma carta aberta de um avô aos netos. O avô, que é o famoso autor de "O mundo de Sofia", Jostein Gaarder, decide escrever uma carta aos netos, tentando resumir o que é isto da vida. É quase como um testamento filosófico, com reflexões sobre as grandes temáticas que nos definem como seres humanos.
Com um estilo simples e cativante (tal e qual como n'O mundo de Sofia), Jostein Gaarder aborda temas como o sentido da vida, a natureza humana, as alterações climáticas e o peso e o legado que nós vamos deixar às gerações vindouras. É, acima de tudo, um livro sobre a importância do agora, o que nós podemos fazer no agora, o privilégio que todos nós temos por estarmos e sermos "o aqui e o agora".
A certa altura, o autor escreve que "o mais importante que os pais podem fazer pelos filhos é serem bons e afectuosos para com eles. A segunda coisa mais importante é educá-los para serem bons e afectuosos para com os outros, para com os mais fracos, os animais, a natureza e as gerações futuras."
Parece que hoje em dia vivemos num tempo em que temos de afirmar e repetir as coisas mais básicas e banais. O que seria o senso comum, a chamada "noção" (sou só eu que já não consigo ouvir esta palavra sem a voz do Rodrigo Guedes de Carvalho a aparecer imediatamente a seguir na minha cabeça a dizer "tenham noção!"), hoje em dia parece que já não é tão comum assim. Coisas óbvias como direitos humanos ou as alterações climáticas não são óbvias para todas as pessoas. Que raio de humanidade é esta?
É um livro para reflectir mas sem o peso dos grandes clássicos da filosofia.
Este livro resume-se como uma carta aberta de um avô aos netos. O avô, que é o famoso autor de "O mundo de Sofia", Jostein Gaarder, decide escrever uma carta aos netos, tentando resumir o que é isto da vida. É quase como um testamento filosófico, com reflexões sobre as grandes temáticas que nos definem como seres humanos.
Com um estilo simples e cativante (tal e qual como n'O mundo de Sofia), Jostein Gaarder aborda temas como o sentido da vida, a natureza humana, as alterações climáticas e o peso e o legado que nós vamos deixar às gerações vindouras. É, acima de tudo, um livro sobre a importância do agora, o que nós podemos fazer no agora, o privilégio que todos nós temos por estarmos e sermos "o aqui e o agora".
A certa altura, o autor escreve que "o mais importante que os pais podem fazer pelos filhos é serem bons e afectuosos para com eles. A segunda coisa mais importante é educá-los para serem bons e afectuosos para com os outros, para com os mais fracos, os animais, a natureza e as gerações futuras."
Parece que hoje em dia vivemos num tempo em que temos de afirmar e repetir as coisas mais básicas e banais. O que seria o senso comum, a chamada "noção" (sou só eu que já não consigo ouvir esta palavra sem a voz do Rodrigo Guedes de Carvalho a aparecer imediatamente a seguir na minha cabeça a dizer "tenham noção!"), hoje em dia parece que já não é tão comum assim. Coisas óbvias como direitos humanos ou as alterações climáticas não são óbvias para todas as pessoas. Que raio de humanidade é esta?
É um livro para reflectir mas sem o peso dos grandes clássicos da filosofia.
November 8, 2023
Op aanraden van Laure en omdat Jostein Gaarder een van mijn favoriete schrijvers is.
Een uitgebreid essay over het leven, gaande van topics omtrent de microkosmos tot onderwerpen over de macrokosmos. Vooral de hoofdstukken over het klimaat vond ik zeer interessant. De vragen zetten aan tot nadenken over hoe we leven als individu, maar ook als maatschappij en als mensheid. En het laat je reflecteren over waarom we leven.
Een uitgebreid essay over het leven, gaande van topics omtrent de microkosmos tot onderwerpen over de macrokosmos. Vooral de hoofdstukken over het klimaat vond ik zeer interessant. De vragen zetten aan tot nadenken over hoe we leven als individu, maar ook als maatschappij en als mensheid. En het laat je reflecteren over waarom we leven.
November 22, 2022
Så fin og klok!
May 14, 2022
MENGAGUMKAN! Aku gak tahu berapa banyak buku nonfiksi yang beliau tulis (dan telah diterjemahkan dalam Bahasa Indonesia), tetapi KYADSS layak disebut (yang paling) mengagumkan!
Memang, dilihat dari cover, sungguh berbeda dari cover-cover buku Gaarder yang lainnya. Seperti yang sudah kita ketahui, buku-buku Gaarder yang diterjemahkan oleh Mizan Publishing memiliki cover unik nan memanjakan mata. KYADSS berbeda. Cover-nya terkesan kaku dan serius.
Aku adalah pembaca yang kurang begitu meminati nonfiksi. Butuh waktu (paling cepat) satu bulan buatku menyelesaikan seluruh bab—dan itupun belum tentu aku paham keseluruhannya. Saat membaca ini, aku agak khawatir mengingat "kelemahan"ku tersebut. Namun, pikiran negatif itu dipatahkan—secara tidak langsung—karena aku sangat sangat menikmati komunikasi satu arah yang dilakukan oleh seorang kakek kepada cucu-cucunya. Segalanya begitu mengalir hingga aku bisa menyelesaikannya hanya dalam waktu enam hari.
Pada awalnya, aku mengira subjudul "filsafat hidup" kurang menggambarkan keseluruhan buku ini, karena topik utama yang dibahas adalah soal alam semesta. "Filsafat alam" mungkin lebih cocok—pikirku. Setelah membaca sampai habis, filsafat hidup memang hal yang paling sesuai untuk mewakili segala hal yang terkandung di dalamnya. Karena Gaarder ingin menyampaikan kepada cucu-cucunya—dan para pembaca—bagaimana alam semesta dan kehidupan manusia saling terintegrasi. Oleh karena itu, banyak sekali bagian dalam buku ini yang terkesan relateable.
Akhir kata, buku ini telah kunobatkan sebagai 'Buku Nonfiksi yang Paling Direkomendasikan Rei Tahun 2022'.
Memang, dilihat dari cover, sungguh berbeda dari cover-cover buku Gaarder yang lainnya. Seperti yang sudah kita ketahui, buku-buku Gaarder yang diterjemahkan oleh Mizan Publishing memiliki cover unik nan memanjakan mata. KYADSS berbeda. Cover-nya terkesan kaku dan serius.
Aku adalah pembaca yang kurang begitu meminati nonfiksi. Butuh waktu (paling cepat) satu bulan buatku menyelesaikan seluruh bab—dan itupun belum tentu aku paham keseluruhannya. Saat membaca ini, aku agak khawatir mengingat "kelemahan"ku tersebut. Namun, pikiran negatif itu dipatahkan—secara tidak langsung—karena aku sangat sangat menikmati komunikasi satu arah yang dilakukan oleh seorang kakek kepada cucu-cucunya. Segalanya begitu mengalir hingga aku bisa menyelesaikannya hanya dalam waktu enam hari.
Pada awalnya, aku mengira subjudul "filsafat hidup" kurang menggambarkan keseluruhan buku ini, karena topik utama yang dibahas adalah soal alam semesta. "Filsafat alam" mungkin lebih cocok—pikirku. Setelah membaca sampai habis, filsafat hidup memang hal yang paling sesuai untuk mewakili segala hal yang terkandung di dalamnya. Karena Gaarder ingin menyampaikan kepada cucu-cucunya—dan para pembaca—bagaimana alam semesta dan kehidupan manusia saling terintegrasi. Oleh karena itu, banyak sekali bagian dalam buku ini yang terkesan relateable.
Akhir kata, buku ini telah kunobatkan sebagai 'Buku Nonfiksi yang Paling Direkomendasikan Rei Tahun 2022'.
Read
January 8, 2023Lo he leído sin grandes expectativas y el resultado ha sido muy satisfactorio. Quitando la parte panpsiquista del final (el panpsiquismo me suele dar un poco de pereza), este pequeño libro de Jostein Gaardner (que por lo visto se pronuncia "Yustain Goordner", ¡hay que ver!) ofrece uno de los alegatos más diáfanos en favor del "principio de responsabilidad" del que ya hablara Hans Jonas hace 45 años. Con ello consigue hacer accesible (el texto es una carta abierta a sus nietos) la premisa básica del principio: hemos de tener siempre la mira puesta en la vida digna de quienes viven ahora y en la posibilidad de vida buena de quienes aún no han nacido. Lo dota además de un barniz ecológico al afrontar directamente la crisis climática y la Sexta Gran Extinción y logra con ello alcanzar una actualidad y una pertinencia importantes. Todo ello escrito con mucha ternura y cariño y lleno de anécdotas personales que le dan piel al texto. En suma, Somos nosotros los que estamos aquí y ahora es un feliz intento de implantar en quien lee una conciencia cósmica y responsable muy apropiado para quienes se están iniciando en la filosofía, pero del que cualquier público, neófito o experto, puede aprender algo.
August 11, 2024
Le valutazioni partono sempre dalle aspettative che ci creiamo, nel mio caso mi aspettavo una lettera Diversa.
Sicuramente però, a prescindere dalle mie aspettative è comunque un'opera che fa riflettere e colpisce proprio perché esula qualsiasi mia aspettativa.
Sig. Gaarder, assumerò per un attimo il ruolo di sua nipote (alla fine è una lettera aperta e quindi indirizzata anche a me e alla mia generazione!)
Non so come sarà la vita all'alba del XXII secolo, anche perché dubito di vivere altri 80 anni, però sono sicura che un giorno toccheremo IL fondo e da qui le strade saranno solo due: o l'automatica assoluzione e ritorno a galla oppure un'inesorabile discesa collettiva per tutti i nostri peccati ai danni di questo mondo.
🌍
Sicuramente però, a prescindere dalle mie aspettative è comunque un'opera che fa riflettere e colpisce proprio perché esula qualsiasi mia aspettativa.
Sig. Gaarder, assumerò per un attimo il ruolo di sua nipote (alla fine è una lettera aperta e quindi indirizzata anche a me e alla mia generazione!)
Non so come sarà la vita all'alba del XXII secolo, anche perché dubito di vivere altri 80 anni, però sono sicura che un giorno toccheremo IL fondo e da qui le strade saranno solo due: o l'automatica assoluzione e ritorno a galla oppure un'inesorabile discesa collettiva per tutti i nostri peccati ai danni di questo mondo.
🌍
September 6, 2023
كعادته ي��تب جوستاين غاردر عن مفاهيم فلسفية كبرى بطريقة مبسطة و هذه المرة عن طريق رسالة مفتوحة لأحفاده .
August 6, 2025
Sødt åbent brev som man burde læse og få lidt stof til eftertanke:)
May 21, 2023
"Nós Somos o Aqui e o Agora" de Jostein Gaarder é essencialmente uma carta de um avô aos seus netos e apesar do autor (dos meus preferidos) ter algumas tiradas brilhantes, nota-se aqui e ali alguma presunção na abordagem a determinados temas que, no meu entender, estão longe de ser preto no branco.
Sei que este é apenas um livro em género de carta (será, porventura, também uma despedida antecipada do mundo da escrita?!), algo completamente distinto de outros livros do autor norueguês, mas Gaarder tem outros livros muitissimo melhores... Mais profundos, mais fantásticos, mais inspiradores (e menos donos da verdade)! Exemplos? Cá vai: "A Rapariga das Laranjas", "A Vida é Breve", "O Enigma e o Espelho".
Ainda assim, não deixa de ser agradável voltar a ler as palavras de um autor de que gostamos! E voltarei novamente... quando chegar o momento.
"Somos acima de tudo humanos. Viemos nus ao mundo, sem nenhum tipo de bagagem (além dos genes que dizem algo sobre quem somos). E vamos deixar este mundo, nus e de mãos vazias, tal como chegámos." - p.45
Sei que este é apenas um livro em género de carta (será, porventura, também uma despedida antecipada do mundo da escrita?!), algo completamente distinto de outros livros do autor norueguês, mas Gaarder tem outros livros muitissimo melhores... Mais profundos, mais fantásticos, mais inspiradores (e menos donos da verdade)! Exemplos? Cá vai: "A Rapariga das Laranjas", "A Vida é Breve", "O Enigma e o Espelho".
Ainda assim, não deixa de ser agradável voltar a ler as palavras de um autor de que gostamos! E voltarei novamente... quando chegar o momento.
"Somos acima de tudo humanos. Viemos nus ao mundo, sem nenhum tipo de bagagem (além dos genes que dizem algo sobre quem somos). E vamos deixar este mundo, nus e de mãos vazias, tal como chegámos." - p.45
November 27, 2021
Gaarder skriver som vanlig godt, men for de som kjenner hans tidligere bøker, er det lite nytt under solen (både "Nærkontakt av fjerde grad" og "Et lotteri der bare vinnerloddene er synlige" gjør et comeback). En fin, personlig bok fra en farfar til hans barnebarn, som er lettlest nok til at den er verdt å sette seg ned med, men det meste er allerede sagt i bøker som "Appelsinpiken" og "Akkurat passe". Det mest fascinerende jeg tok med meg fra denne er at Gaarder ikke liker fantasy-sjangeren.
October 14, 2023
Da ich die älteren Bücher von Jostein Gaarder liebe, freute ich mich darauf, sein neuestes Werk zu lesen. Ich erwartete nicht, gleich stark begeistert zu sein, wie ich beim Lesen von "Sophies Welt" oder "Durch einen Spiegel, in einem dunklen Wort" gewesen war, aber eine bestimmte Grunderwartung war schon da: dass mir auch "Ist es ein Wunder, dass es uns gibt?" gefällt. Nicht mehr und nicht weniger.
Leider war es schlussendlich viel weniger. Die Frage, die der Titel stellt, beantwortet Gaarder gar nicht so recht. Vielmehr schlägt er einen grossen Bogen von der Frage, ob es unsichtbare Dinge gibt - vielleicht sogar einen Gott - zu der Frage nach der eigenen Identität, ob wir ein gutes Leben führen bis hin zum Thema Liebe und/oder Zufall. Schlussendlich ist die Quintessenz dieses Buches aber nur "Hebt Sorge zum Planeten".
Das Buch ist eigentlich ein Brief mit vielen Kapiteln. Ein Brief an Gaarders Enkel und alle, die ihn lesen. Die Lektüre dieses Buchbriefes fand ich sehr ermüdend. Ganz oft dachte ich, dasselbe hatte ich doch schon einige Seiten zuvor gelesen. Ein Aufbau und ein roter Faden soll laut ihm vorhanden sei, doch mich erreichten viele seiner Gedankengänge nicht. Und der zwar gute, aber sich stetig wiederholende Appell zum Klimaschutz, macht aus einem Text noch lange kein Werk, an das man sich wirklich (und schon gar nicht gerne) zurück erinnert.
Fazit: Mich konnte das Buch nicht abholen, es gab mir keine neuen Fragen oder Gedankengänge, die mich während der Lektüre umtrieben. Ziemlich spannungsarm und leider nichts Neues unter der Sonne.
3 Punkte.
Leider war es schlussendlich viel weniger. Die Frage, die der Titel stellt, beantwortet Gaarder gar nicht so recht. Vielmehr schlägt er einen grossen Bogen von der Frage, ob es unsichtbare Dinge gibt - vielleicht sogar einen Gott - zu der Frage nach der eigenen Identität, ob wir ein gutes Leben führen bis hin zum Thema Liebe und/oder Zufall. Schlussendlich ist die Quintessenz dieses Buches aber nur "Hebt Sorge zum Planeten".
Das Buch ist eigentlich ein Brief mit vielen Kapiteln. Ein Brief an Gaarders Enkel und alle, die ihn lesen. Die Lektüre dieses Buchbriefes fand ich sehr ermüdend. Ganz oft dachte ich, dasselbe hatte ich doch schon einige Seiten zuvor gelesen. Ein Aufbau und ein roter Faden soll laut ihm vorhanden sei, doch mich erreichten viele seiner Gedankengänge nicht. Und der zwar gute, aber sich stetig wiederholende Appell zum Klimaschutz, macht aus einem Text noch lange kein Werk, an das man sich wirklich (und schon gar nicht gerne) zurück erinnert.
Fazit: Mich konnte das Buch nicht abholen, es gab mir keine neuen Fragen oder Gedankengänge, die mich während der Lektüre umtrieben. Ziemlich spannungsarm und leider nichts Neues unter der Sonne.
3 Punkte.
December 31, 2025
بيتباع فرط.
January 1, 2025
I denne boka skriver Gaarder et åpent brev til sine barnebarn om hans tanker om livet og vår plass i universet. Bokas innhold er enkelt og tilpasset unge, mens språket tilhører den av en eldre mann, så det ble en litt underlig kombinasjon, som gjør at boka ikke helt passer for verken den ene gruppen eller den andre.
Jeg vil vel ikke si at boka presenterer noen livsfilosofi (slik taglinen sier). Den tar for seg mange spørsmål og undringer om livet en selv lever og vårt forhold til Jorda og universet (deriblant spesielt fokus på fremtiden og klimaendringer), uten å gi særlig til svar – alt fremstår heller uvisst og svevende. Innimellom tar han med seg anekdoter og minner fra sitt eget liv.
Boka er svært lettlest og hadde ikke stort å tilby dem som allerede har tenkt litt på slike spørsmål selv.
Jeg vil vel ikke si at boka presenterer noen livsfilosofi (slik taglinen sier). Den tar for seg mange spørsmål og undringer om livet en selv lever og vårt forhold til Jorda og universet (deriblant spesielt fokus på fremtiden og klimaendringer), uten å gi særlig til svar – alt fremstår heller uvisst og svevende. Innimellom tar han med seg anekdoter og minner fra sitt eget liv.
Boka er svært lettlest og hadde ikke stort å tilby dem som allerede har tenkt litt på slike spørsmål selv.
January 10, 2023
Mooi om je levensfilosofie te vatten in een brief aan de kleinkinderen. Nieuwe inzichten en mooie anekdotes. Ook veel bekende standaard filosofie van de hak op de tak. Deze schrijver kan zo’n plot nog veel sterker neerzetten…
August 30, 2025
"نحن نعيش معا لبضع ثوان كونية قصيرة، وفي الوقت نفسه يستمد القليل مننا أقصي درجات المتعة من تضخيم أنفسهم أمام الآخرين. كما لو أن الموت غير موجود. كأن النجوم ليست موجودة. كأن الفقر والعوز غير موجودين.
أجد ذلك كوميديا. علي الرغم من أن فيه لا مبالاه مؤثرة وكذلك شيئا صبيانيا وسخيفا"
أجد ذلك كوميديا. علي الرغم من أن فيه لا مبالاه مؤثرة وكذلك شيئا صبيانيا وسخيفا"
December 26, 2021
Interessant å lese Sofies verden i går og denne i dag. Litt kjedelig å se den manglende utviklingen fra 1991. Kanskje Gaarder har blitt voksen, selv om han sverget å aldri bli det?
May 14, 2022
Menarik nih
April 11, 2023
Un libro tanto semplice quanto complesso che ti mette a nudi davanti all’infinità del cosmo.
May 19, 2023
Op zich had dit boek interessante ideeën over de wereld, de kosmos en het klimaat. Ik werd alleen totaal niet gegrepen door de schrijfstijl én denk dat dit boek heel veel interessanter is over tachtig jaar.
April 19, 2026
“Ik ben ervan overtuigd dat deze honderdvijftig jaar de meest beslissende jaren zullen zijn in het bestaan van de mensheid en daarmee ook in de geschiedenis van onze planeet.”
Gaarder heeft dit boek geschreven in de vorm van een brief aan zijn zes kleinkinderen. “Ik zie jullie allemaal voor me terwijl ik nu met schrijven ga beginnen.” Wat we lezen is een wat warrige verzameling gedachten, net wat teveel reclame voor zijn andere boeken en ook een aantal mooie en waardevolle gedachten, vooral over ethiek.
Aantekeningen voor mezelf gemaakt. Eén grote spoiler.
Het is een bekende redenatie onder filosofen dat als je iets niet kunt aantonen het niet betekent dat het niet bestaat en dus moet je er vanuit gaan dat het bestaat. Een formele argumentatie, alleen is het in veel gevallen ontoereikend en onbevredigend. Je slaat hiermee namelijk elk gesprek over redelijkheid, waarschijnlijkheid en waarachtigheid dood. Decennia geleden plaatste een aanhanger van het humanisme grote reclameborden langs Nederlandse snelwegen met de volgende stellingen en uitnodigingen: “Er is waarschijnlijk geen god, durf zelf te denken en geniet van dit leven.” De woorden ‘waarschijnlijk’ en ‘durf’ zijn cruciaal in deze formulering. Als we het filosofische argument volgen kunnen we niet uitsluiten dat er een god is dus moeten we er van uitgaan dat god bestaat - maar is het waarschijnlijk; durven we, ondanks het filosofische woordspel er vanuit te gaan dat god niet bestaat? Gaarder besteedt in dit boekje veel woorden aan de onbewijsbaarheid dat buitenaards leven niet bestaat, en concludeert dat hij er vanuit gaat dat het wel bestaat. Het heelal is te groot voor alleen maar leven op aarde. Communicatie met de uithoeken van het heelal is alleen onvoorstelbaar met duidenden lichtjaren waarmee het licht tussen aarde en andere plekken zou moeten reizen. We kunnen het dus niet weten, maar bestaat het daarmee niet, of juist wel? Ik vraag mij af of deze vraag veel zin heeft, of het ons op een of andere manier helpt bij het omgaan met de transitieuitdagingen van deze tijd. Eerlijk gezegd geeft Gaarder geen antwoord op die vraag. Hij lijkt wel een filosoof.
Close encounter of the forth kind
Gaarder ziet als jongere de film ‘Close encounters of the third kind’ van Spielberg. In die film is het zien van een UFO eerste orde, het vinden van bewijs van buitenaards leven tweede orde en direct contact met aliens derde orde. Gaarder bedenkt er een ontmoeting van de vierde orde bij: die met hemzelf; “ik was zélf zo’n raadselachtig ruimtewezen. (…) Elke ochtend word ik wakker met een alien in mijn bed. Maar dat ruimtewezen ben ik zelf!”
Houdingen ten aanzien van natuur
Vervolgens stelt Gaarder de vraag: “Want waarom zou een bijna uitzinnig individualisme niet even geforceerd of gekunsteld zijn als een meer spontane beleving van één zijn met alles, of nog simpeler gezegd: van het gevoel dat je leeft?” Deze vraag is goed en problematisch, als je het mij vraagt. Problematisch omdat Gaarder zomaar ‘eenheidsbeleving’ en ‘het gevoel dat je leeft’ op een hoop gooit, terwijl je vragen kunt stellen bij beide begrippen (is eenheidsbeleving niet net zo’n illusie als een ‘epiphany’ of een mystieke godsbeleving?; hoezo kun je niet het gevoel hebben dat je leeft als je geen eenheidservaring beleeft of kent?). Laten we dit voor het gemak liggen, en ons richten op de relevante vraag. Laatst hoorde ik ecoloog-filosoof Matthijs Schouten uitleggen dat we vier basishoudingen ten aanzien van natuur kunnen hebben:
1. De mens is de baas. Natuur is verschaffer voor de mens;
2. De mens is rentmeester, beheerder. Dit kan religieus geïnspireerd zijn met natuur als gods schepping waar de mens beheerder van is; of wereldlijk waarbij de mens die nu leeft beheerder is van de leefwereld voor toekomstige generaties;
3. De mens is partner van de wereld. Mens en natuur zijn gelijkwaardig en werken samen.
4. De mens ís natuur. Wij bestaan omdat al het andere bestaat, wij zijn al het andere en het andere dat is ons.
Gaarder is met zijn eenheidsbeleving duidelijk van de vierde categorie: “Ik bevond me niet alleen maar ín de natuur, ik wás de natuur.”
Fantasie
Gaarder legt uit wat hij verstaat onder ‘menselijke fantasie’ en fantasy. Voor hem is menselijke fantasie altijd íémands fantasie, een mengeling van, of aarding van de fantasie met psychologie en/of het zintuigelijke. “Waar deze verankering ontbreekt, blijft het verhaal steken binnen de grenzen van ‘fantasy’ (of lege fantasie, als je het mij vraagt) (…).” Menselijke fantasie legt iets bloot van de psyche van een persoon, iets persoonlijks en medemenselijks. Volgens Gaarder is fantaseren een aangeboren drang tot het zoeken naar verborgen verbanden en een “verbeten verzet” tegen het accepteren van dood en tijdelijkheid van het leven (begint uit niets en eindigt in niets, maar wat is dat niets?). Gaarder beschrijft zijn eigen verwondering als ”Het bijna bevreemdende gevoel dat ik op bezoek ben in een toverwereld, maar verdwaald ben geraakt in de stroming van de tijd (…).”
Fenomenale foto’s
Gaarder bespreekt twee fenomenale foto’s: ‘Earthrise’ van Apollo8 uit 1968 en ‘Pale blue dot’ van Voyager1 uit 1990 (Carl Sagan). Beide foto’s zijn de vroegste foto’s van de aarde vanuit de ruimte en tonen hoe klein en kwetsbaar de aarde is in de kolossale lege, koude en dodelijke duisternis van het heelal. Recentelijk zijn daar natuurlijk de schitterende foto’s van Artemis2 uit 2026 bij gekomen.
Ethiek
Na nogal wat pagina’s vrijblijvend speculatief geleuter over de grootte van het heelal (duuh), het ontdekken van buitenaards leven en vergankelijkheid, benoemt Gaarder op precies 50 procent van dit boek dat hij zich zorgen maakt over de planeet Aarde. Even later richt hij zich tot ons, mensen, en mijmert hij dat veel vragen over het heelal en het leven in de filosofie (in Gaarders woorden: “het menselijke gepieker”), duizenden jaren hebben overleefd. Niet echt een steunbetuiging voor de filosofie, lijkt me. Gaarder verklaart dit als volgt: “De wereld heeft nu eenmaal iets wat filosofische overpeinzingen afdwingt. De mens zal nooit ophouden zich over zijn eigen bestaan te verwonderen.” Alweer zo’n formulering die ik problematisch vind: eerst legt hij uit dat het aan de wereld ligt, en gelijk in de daarop volgende zin ligt het aan de mens… Persoonlijk voel ik meer mee met de tweede zin dan met de eerste: het piekeren zit in de mens, niet in de wereld. Gaarder legt uit dat veel filosofische vragen wel zijn opgelost, bijvoorbeeld door de biologie, medische wetenschappen of politicologie. Wat overblijft is ethiek. Misschien is de enige overgebleven relevantie van filosofie in de huidige tijd wel de ethiek (en logica, of is dat inmiddels wiskunde?).
Ethiek
Gaarder vat de ethiek samen in “de ’gulden regel’, ook wel het wederkerigheidsproncipe geheten: behandel een ander zoals je zelf behandeld wilt worden.” Vervolgens stelt hij dat dit principe twee dimensies heeft waarvan de tweede onderbelicht blijft: (1) wederkerigheid tussen jij en ik, tussen jullie en wij; (2) wederkerigheid als “behandel de volgende generatie zoals je door de vorige generatie behandeld had willen worden.” Volgens Gaarder omvat de mensheid álle mensen, ook overleden mensen en toekomstige mensen. Gaarder is lovend over de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens als prestatie van de mensheid. Hij vindt de tijd rijp voor het opstellen van een Universele Verklaring van Plichten van de Mens. Hij verwijst naar de zeventien duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de VN.
Innerlijke transformatie
Wat Gaarder heeft gemist, misschien dat de ontwikkeling te recent is, is het opstellen van de Innerlijke Ontwikkelingsdoelstellingen om het behalen van die Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen mogelijk te maken. De overtuiging achter die innerlijke doelen is dat de grote duurzaamheids- en diversiteitstransities die de wereld nodig heeft alleen mogelijk zijn in combinatie met innerlijke transformatie van mensen. Ik deel deze visie: in toenemende mate zie ik de grote transitievraagstukken als spirituele en ethische vraagstukken in plaats van als praktische of technische. Ook Gaarder lijkt zo te denken: hij verwijt de mensheid hebzucht (de rijken, naar ik aanneem) en wijst erop dat ons huidige fossiele energiegebruik alleen te rechtvaardigen is als we er tegelijkertijd voor zorgen dat toekomstige generaties er niet afhankelijk van zijn. Volgens Gaarder is dit niet te moeilijk voor de mensheid, maar “waar het aan schort, is ons vermogen om de consequenties van die antwoorden (op de ethische vragen van vandaag, red.) te aanvaarden.”
Mythologie
Gaarder bespreekt Scandinavische mythologie terwijl hij het over het behouden van de planeet voor toekomstige generaties heeft. Hoe universeel is die mythologie? Waarom wenden we ons niet tot Griekse, Germaanse of Slavische mythologie? Of Aziatische? Of de mythologie van ‘first nation people’ oftewel indigenous people? Ik heb eerlijk gezegd niets met trollen en elfen etc, ze zeggen me niets, niet mijn traditie. In deze tijd kan het me aantrekken van die culturele traditie ook nog eens worden gezien als cultural appropriation, dus ik houd me er graag verre van.
Mooi
Ondanks veel woorden voor eenvoudige inzichten en het aanwijzen van open deuren, bevat dit boekje ook een paar mooie of goede gedachten. Zoals deze over het bestaan van “de grote liefde”. Volgens Gaarder bestaat die, maar niet als “iets waar je zomaar over struikelt of waar je toevallig tegenaan loopt. (…) Net als bij alle intermenselijke relaties is liefde een proces waar je zelf tijdens het ontstaan aan bijdraagt. Tot op zekere hoogte zijn we ook voor ons liefdesleven verantwoordelijk.” De volgende gedachten vind ik ook mooi: “Ik geloof het pas als ik het zie, zeggen mensen vaak. Maar ook dan hoeven we het nog niet meteen te geloven. Niet iedereen die zegt dat hij een spook heeft gezien, liegt.”; en: “Zo komt geleidelijk aan een ontmoeting tot stand tussen hemel en aarde, tussen tijd en eeuwigheid…”
Lelijk
Uitdrukkelijk lelijk vind ik een passage waarin Gaarder eerst een algemene uitspraak lijkt te doen over de aard van vrouwen en mannen, om daar vervolgens weer afstand van te doen, wat je als lezer verbouwereerd achterlaat: wat vind hij nu over dit onderwerp? Eerst stelt hij dat vrouwen willen begrijpen en mannen begrepen willen worden. Hij eindigt deze passage met dat “ik het niet heb bedoeld als een karakterisering van de mannelijke of de vrouwelijke aard. (…) De menselijke aard zit ingewikkelder in elkaar dan zulke idealiseerde verschillen tussen man en vrouw doen vermoeden.” Tja.
Een laatste mooie gedachte
Vooruit, nog een laatste mooie gedachte. Opnieuw is het geen unieke, nog nooit gehoorde gedachte, maar dat neemt niet weg dat ik hem mooi vind. “Het is een bizarre gedachte dat als er in ons verleden een onbeduidend, petieterig klein voorval niet was gebeurd, bijvoorbeeld dat een van je ouders de bus of de metro niet had gehaald, we er helemaal niet zouden zijn geweest. We zouden niet zijn geboren, niet ter wereld zijn gekomen. De wereld zou er wel zijn geweest, maar zonder ons. Zo is het ook voor velen van ons moeilijk voor te stellen dat we op een dag niet meer op de wereld zullen zijn. De wereld zal verdergaan, maar zonder ons. Het is bijna onmogelijk je je eigen niet-bestaan voor te stellen, en misschien wordt die kunst door maar een handjevol mensen beheerst. Zelf heb ik het altijd onbeschrijfelijk raar gevonden om te bestaan, dus hier in deze wereld te zijn, te leven.” Ik ga even voorbij aan het filosofische probleem dat Gaarder aanneemt, namelijk dat de wereld zou hebben bestaan zonder ons - dat kan hij niet zeker weten (zie de redenatie van eerder; opnieuw is die redenatie onwaarschijnlijk en onbevredigend). Het mooie aan deze passage vind ik dat iedereen die dit leest er dus wél is. Als je dit leest ben je niet gek, maar kun je getuige zijn van deze onwaarschijnlijke, waarachtige, en mooie wereld. Mooi, toch?
Gaarder heeft dit boek geschreven in de vorm van een brief aan zijn zes kleinkinderen. “Ik zie jullie allemaal voor me terwijl ik nu met schrijven ga beginnen.” Wat we lezen is een wat warrige verzameling gedachten, net wat teveel reclame voor zijn andere boeken en ook een aantal mooie en waardevolle gedachten, vooral over ethiek.
Aantekeningen voor mezelf gemaakt. Eén grote spoiler.
Het is een bekende redenatie onder filosofen dat als je iets niet kunt aantonen het niet betekent dat het niet bestaat en dus moet je er vanuit gaan dat het bestaat. Een formele argumentatie, alleen is het in veel gevallen ontoereikend en onbevredigend. Je slaat hiermee namelijk elk gesprek over redelijkheid, waarschijnlijkheid en waarachtigheid dood. Decennia geleden plaatste een aanhanger van het humanisme grote reclameborden langs Nederlandse snelwegen met de volgende stellingen en uitnodigingen: “Er is waarschijnlijk geen god, durf zelf te denken en geniet van dit leven.” De woorden ‘waarschijnlijk’ en ‘durf’ zijn cruciaal in deze formulering. Als we het filosofische argument volgen kunnen we niet uitsluiten dat er een god is dus moeten we er van uitgaan dat god bestaat - maar is het waarschijnlijk; durven we, ondanks het filosofische woordspel er vanuit te gaan dat god niet bestaat? Gaarder besteedt in dit boekje veel woorden aan de onbewijsbaarheid dat buitenaards leven niet bestaat, en concludeert dat hij er vanuit gaat dat het wel bestaat. Het heelal is te groot voor alleen maar leven op aarde. Communicatie met de uithoeken van het heelal is alleen onvoorstelbaar met duidenden lichtjaren waarmee het licht tussen aarde en andere plekken zou moeten reizen. We kunnen het dus niet weten, maar bestaat het daarmee niet, of juist wel? Ik vraag mij af of deze vraag veel zin heeft, of het ons op een of andere manier helpt bij het omgaan met de transitieuitdagingen van deze tijd. Eerlijk gezegd geeft Gaarder geen antwoord op die vraag. Hij lijkt wel een filosoof.
Close encounter of the forth kind
Gaarder ziet als jongere de film ‘Close encounters of the third kind’ van Spielberg. In die film is het zien van een UFO eerste orde, het vinden van bewijs van buitenaards leven tweede orde en direct contact met aliens derde orde. Gaarder bedenkt er een ontmoeting van de vierde orde bij: die met hemzelf; “ik was zélf zo’n raadselachtig ruimtewezen. (…) Elke ochtend word ik wakker met een alien in mijn bed. Maar dat ruimtewezen ben ik zelf!”
Houdingen ten aanzien van natuur
Vervolgens stelt Gaarder de vraag: “Want waarom zou een bijna uitzinnig individualisme niet even geforceerd of gekunsteld zijn als een meer spontane beleving van één zijn met alles, of nog simpeler gezegd: van het gevoel dat je leeft?” Deze vraag is goed en problematisch, als je het mij vraagt. Problematisch omdat Gaarder zomaar ‘eenheidsbeleving’ en ‘het gevoel dat je leeft’ op een hoop gooit, terwijl je vragen kunt stellen bij beide begrippen (is eenheidsbeleving niet net zo’n illusie als een ‘epiphany’ of een mystieke godsbeleving?; hoezo kun je niet het gevoel hebben dat je leeft als je geen eenheidservaring beleeft of kent?). Laten we dit voor het gemak liggen, en ons richten op de relevante vraag. Laatst hoorde ik ecoloog-filosoof Matthijs Schouten uitleggen dat we vier basishoudingen ten aanzien van natuur kunnen hebben:
1. De mens is de baas. Natuur is verschaffer voor de mens;
2. De mens is rentmeester, beheerder. Dit kan religieus geïnspireerd zijn met natuur als gods schepping waar de mens beheerder van is; of wereldlijk waarbij de mens die nu leeft beheerder is van de leefwereld voor toekomstige generaties;
3. De mens is partner van de wereld. Mens en natuur zijn gelijkwaardig en werken samen.
4. De mens ís natuur. Wij bestaan omdat al het andere bestaat, wij zijn al het andere en het andere dat is ons.
Gaarder is met zijn eenheidsbeleving duidelijk van de vierde categorie: “Ik bevond me niet alleen maar ín de natuur, ik wás de natuur.”
Fantasie
Gaarder legt uit wat hij verstaat onder ‘menselijke fantasie’ en fantasy. Voor hem is menselijke fantasie altijd íémands fantasie, een mengeling van, of aarding van de fantasie met psychologie en/of het zintuigelijke. “Waar deze verankering ontbreekt, blijft het verhaal steken binnen de grenzen van ‘fantasy’ (of lege fantasie, als je het mij vraagt) (…).” Menselijke fantasie legt iets bloot van de psyche van een persoon, iets persoonlijks en medemenselijks. Volgens Gaarder is fantaseren een aangeboren drang tot het zoeken naar verborgen verbanden en een “verbeten verzet” tegen het accepteren van dood en tijdelijkheid van het leven (begint uit niets en eindigt in niets, maar wat is dat niets?). Gaarder beschrijft zijn eigen verwondering als ”Het bijna bevreemdende gevoel dat ik op bezoek ben in een toverwereld, maar verdwaald ben geraakt in de stroming van de tijd (…).”
Fenomenale foto’s
Gaarder bespreekt twee fenomenale foto’s: ‘Earthrise’ van Apollo8 uit 1968 en ‘Pale blue dot’ van Voyager1 uit 1990 (Carl Sagan). Beide foto’s zijn de vroegste foto’s van de aarde vanuit de ruimte en tonen hoe klein en kwetsbaar de aarde is in de kolossale lege, koude en dodelijke duisternis van het heelal. Recentelijk zijn daar natuurlijk de schitterende foto’s van Artemis2 uit 2026 bij gekomen.
Ethiek
Na nogal wat pagina’s vrijblijvend speculatief geleuter over de grootte van het heelal (duuh), het ontdekken van buitenaards leven en vergankelijkheid, benoemt Gaarder op precies 50 procent van dit boek dat hij zich zorgen maakt over de planeet Aarde. Even later richt hij zich tot ons, mensen, en mijmert hij dat veel vragen over het heelal en het leven in de filosofie (in Gaarders woorden: “het menselijke gepieker”), duizenden jaren hebben overleefd. Niet echt een steunbetuiging voor de filosofie, lijkt me. Gaarder verklaart dit als volgt: “De wereld heeft nu eenmaal iets wat filosofische overpeinzingen afdwingt. De mens zal nooit ophouden zich over zijn eigen bestaan te verwonderen.” Alweer zo’n formulering die ik problematisch vind: eerst legt hij uit dat het aan de wereld ligt, en gelijk in de daarop volgende zin ligt het aan de mens… Persoonlijk voel ik meer mee met de tweede zin dan met de eerste: het piekeren zit in de mens, niet in de wereld. Gaarder legt uit dat veel filosofische vragen wel zijn opgelost, bijvoorbeeld door de biologie, medische wetenschappen of politicologie. Wat overblijft is ethiek. Misschien is de enige overgebleven relevantie van filosofie in de huidige tijd wel de ethiek (en logica, of is dat inmiddels wiskunde?).
Ethiek
Gaarder vat de ethiek samen in “de ’gulden regel’, ook wel het wederkerigheidsproncipe geheten: behandel een ander zoals je zelf behandeld wilt worden.” Vervolgens stelt hij dat dit principe twee dimensies heeft waarvan de tweede onderbelicht blijft: (1) wederkerigheid tussen jij en ik, tussen jullie en wij; (2) wederkerigheid als “behandel de volgende generatie zoals je door de vorige generatie behandeld had willen worden.” Volgens Gaarder omvat de mensheid álle mensen, ook overleden mensen en toekomstige mensen. Gaarder is lovend over de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens als prestatie van de mensheid. Hij vindt de tijd rijp voor het opstellen van een Universele Verklaring van Plichten van de Mens. Hij verwijst naar de zeventien duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de VN.
Innerlijke transformatie
Wat Gaarder heeft gemist, misschien dat de ontwikkeling te recent is, is het opstellen van de Innerlijke Ontwikkelingsdoelstellingen om het behalen van die Duurzame Ontwikkelingsdoelstellingen mogelijk te maken. De overtuiging achter die innerlijke doelen is dat de grote duurzaamheids- en diversiteitstransities die de wereld nodig heeft alleen mogelijk zijn in combinatie met innerlijke transformatie van mensen. Ik deel deze visie: in toenemende mate zie ik de grote transitievraagstukken als spirituele en ethische vraagstukken in plaats van als praktische of technische. Ook Gaarder lijkt zo te denken: hij verwijt de mensheid hebzucht (de rijken, naar ik aanneem) en wijst erop dat ons huidige fossiele energiegebruik alleen te rechtvaardigen is als we er tegelijkertijd voor zorgen dat toekomstige generaties er niet afhankelijk van zijn. Volgens Gaarder is dit niet te moeilijk voor de mensheid, maar “waar het aan schort, is ons vermogen om de consequenties van die antwoorden (op de ethische vragen van vandaag, red.) te aanvaarden.”
Mythologie
Gaarder bespreekt Scandinavische mythologie terwijl hij het over het behouden van de planeet voor toekomstige generaties heeft. Hoe universeel is die mythologie? Waarom wenden we ons niet tot Griekse, Germaanse of Slavische mythologie? Of Aziatische? Of de mythologie van ‘first nation people’ oftewel indigenous people? Ik heb eerlijk gezegd niets met trollen en elfen etc, ze zeggen me niets, niet mijn traditie. In deze tijd kan het me aantrekken van die culturele traditie ook nog eens worden gezien als cultural appropriation, dus ik houd me er graag verre van.
Mooi
Ondanks veel woorden voor eenvoudige inzichten en het aanwijzen van open deuren, bevat dit boekje ook een paar mooie of goede gedachten. Zoals deze over het bestaan van “de grote liefde”. Volgens Gaarder bestaat die, maar niet als “iets waar je zomaar over struikelt of waar je toevallig tegenaan loopt. (…) Net als bij alle intermenselijke relaties is liefde een proces waar je zelf tijdens het ontstaan aan bijdraagt. Tot op zekere hoogte zijn we ook voor ons liefdesleven verantwoordelijk.” De volgende gedachten vind ik ook mooi: “Ik geloof het pas als ik het zie, zeggen mensen vaak. Maar ook dan hoeven we het nog niet meteen te geloven. Niet iedereen die zegt dat hij een spook heeft gezien, liegt.”; en: “Zo komt geleidelijk aan een ontmoeting tot stand tussen hemel en aarde, tussen tijd en eeuwigheid…”
Lelijk
Uitdrukkelijk lelijk vind ik een passage waarin Gaarder eerst een algemene uitspraak lijkt te doen over de aard van vrouwen en mannen, om daar vervolgens weer afstand van te doen, wat je als lezer verbouwereerd achterlaat: wat vind hij nu over dit onderwerp? Eerst stelt hij dat vrouwen willen begrijpen en mannen begrepen willen worden. Hij eindigt deze passage met dat “ik het niet heb bedoeld als een karakterisering van de mannelijke of de vrouwelijke aard. (…) De menselijke aard zit ingewikkelder in elkaar dan zulke idealiseerde verschillen tussen man en vrouw doen vermoeden.” Tja.
Een laatste mooie gedachte
Vooruit, nog een laatste mooie gedachte. Opnieuw is het geen unieke, nog nooit gehoorde gedachte, maar dat neemt niet weg dat ik hem mooi vind. “Het is een bizarre gedachte dat als er in ons verleden een onbeduidend, petieterig klein voorval niet was gebeurd, bijvoorbeeld dat een van je ouders de bus of de metro niet had gehaald, we er helemaal niet zouden zijn geweest. We zouden niet zijn geboren, niet ter wereld zijn gekomen. De wereld zou er wel zijn geweest, maar zonder ons. Zo is het ook voor velen van ons moeilijk voor te stellen dat we op een dag niet meer op de wereld zullen zijn. De wereld zal verdergaan, maar zonder ons. Het is bijna onmogelijk je je eigen niet-bestaan voor te stellen, en misschien wordt die kunst door maar een handjevol mensen beheerst. Zelf heb ik het altijd onbeschrijfelijk raar gevonden om te bestaan, dus hier in deze wereld te zijn, te leven.” Ik ga even voorbij aan het filosofische probleem dat Gaarder aanneemt, namelijk dat de wereld zou hebben bestaan zonder ons - dat kan hij niet zeker weten (zie de redenatie van eerder; opnieuw is die redenatie onwaarschijnlijk en onbevredigend). Het mooie aan deze passage vind ik dat iedereen die dit leest er dus wél is. Als je dit leest ben je niet gek, maar kun je getuige zijn van deze onwaarschijnlijke, waarachtige, en mooie wereld. Mooi, toch?
February 14, 2022
Boken kan oppsummeres slik: Viktig opplevelse som ung av å være ett med verden. Klimasaken. Finnes det liv på andre planeter? Les heller noe annet av Gaarder, feks. Appelsinpiken.
November 4, 2022
Best book ever.
July 18, 2024
One of the best books so far. Mindblowing
Displaying 1 - 30 of 105 reviews