Το μαρτυρολόγιο του Αγίου Παντελεήμονα: Ιστορία – Επιστήμη – Ιατρική

by Katelis Viglas, Κατελής Βίγκλας

Το παρόν σύγγραμμα αποτελεί μια ιστοριοδιφική ενασχόληση με την αρχαία Ρώμη, τη Νικομήδεια, την Αλεξάνδρεια, αλλά και την ελληνορωμαϊκή Ιατρική και άλλες επιστήμες, που αντιμετωπίζονται κριτικά από τους Πατέρες της Εκκλησίας.
Στο πρώτο μέρος του βιβλίου σκιαγραφούνται η άνοδος και η παρακμή της Ρώμης, που επέτρεψαν την επικράτηση του Χριστιανισμού. Ακόμα υπάρχει μια ιστορική περιγραφή της πατρίδας του αγίου Παντελεήμονα, της αρχαίας Νικομήδειας, την οποία ο μέγας διώκτης των χριστιανών αυτοκράτορας Διοκλητιανός κατέστησε πρωτεύουσα του ανατολικού τμήματος της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Όμως καθώς ο άγιος Παντελεήμων σπούδασε στην αρχαία Αλεξάνδρεια, δίδεται έμφαση και στη μητρόπολη αυτή του πολιτισμού, με τη μυστηριώδη Βιβλιοθήκη και το πολυτελές Μουσείο της.
Στο δεύτερο μέρος του έργου πρώτα σταχυολογούνται ορισμένα επιστημονικά επιτεύγματα από την εποχή του αγίου Παντελεήμονα υπό ευρεία χρονική οπτική. Ακόμα υπάρχει μια περιγραφή της αρχαίας ιατρικής επιστήμης και των εκπροσώπων της. Αρχικά εξετάζεται η αρχαία ελλαδική ιατρική του Ιπποκράτη, του Αριστοτέλη και του Θεοφράστου. Κατόπιν δίνεται μια σύνοψη της Αλεξανδρινής Ιατρικής με κύριους εκπροσώπους τον Ηρόφιλο τον Χαλκηδόνα και τον Ερασίστρατο τον Κείο. Στο ίδιο μέρος σχολιάζονται συμβολές και θεωρίες ελασσόνων γιατρών της Ρωμαϊκής Εποχής, αλλά και των σπουδαίων γιατρών Κέλσου και Γαληνού. Επίσης, δεν παραλείπονται μια σύντομη αναφορά στις επιστημονικές νεκροτομές σε ανθρώπους, αλλά και στη μάλλον εσφαλμένη θεωρία των τεσσάρων χυμών του ανθρώπινου οργανισμού που υπήρξε επιβλαβής για τους ασθενείς μέχρι και τον 19ο αιώνα.
Στο τρίτο μέρος του βιβλίου εξηγείται και αναλύεται η αρνητική και θετική κριτική του Χριστιανισμού προς την Ιατρική, σε γενικότερη σχέση με τη χριστιανική ηθική, όπως αναπτύχθηκε από τους Απολογητές και τους Πατέρες της Εκκλησίας. Ακόμα γίνεται εκτενής αναφορά στις θαυματουργικές θεραπείες των αγίων Αναργύρων Κοσμά και Δαμιανού, οι οποίοι έδρασαν την ίδια εποχή με τον άγιο Παντελεήμονα. Δεν λείπει ακόμα μια σύγκριση του αρχαίου θεού της Ιατρικής Ασκληπιού με τον Ιησού Χριστό, ώστε να δειχθούν οι θεμελιώδεις διαφορές τους. Πρέπει να λεχθεί ότι όλη η χριστιανική αντιμετώπιση της αρχαίας ιατρικής γίνεται στη βάση της σωτηριώδους διδασκαλίας του Ιησού Χριστού, όπως αυτή φανερώθηκε στην Ιστορία και παραδόθηκε από τα Ευαγγέλια. Το βιβλίο κλείνει με το Μαρτυρολόγιο του αγίου Παντελεήμονα σε νεοελληνική μετάφραση και ιστορικο-θεολογικά σχόλια.

240 pages, Paperback

First published July 11, 2022

About the author

He is a Historian of Philosophy, Historiographer and Theologian, born in Volos, Greece, in 1969. He has studied History and Archaeology in the School of Philosophy at the University of Ioannina. With a scholarship from the Greek State Scholarships Foundation (I.K.Y.) in the field of Byzantine and Neohellenic Philosophy he followed postgraduate studies at the Theological School of Aristotle University of Thessaloniki. He received a master’s degree in the field of Systematic Theology, with honors in 1996. From 1996 to 2001 he wrote a doctoral thesis entitled “The Dialectic of Spiritual Ascent according to Plotinus.” Since the 1990s he was an associate of the Research Centre for Greek Philosophy of the Academy of Athens, especially of its first director, student of B. Tatakis, the legendary scholar Linos G. Benakis who was supervisor-advisor of I.K.Y. He has authored – edited, translated, and participated in – 22 (twenty two) books and over 100 publications in peer-reviewed international scientific journals. He has participated in philosophy conferences, such as the Symposium on the work of the pioneer of the study of Byzantine Philosophy, Basil N. Tatakis, in Andros 2008 and in the Event-Discussion “The thought of Aristotle in the Byzantine literature” of the “Institute for Humanities and Culture Nicos Svoronos” of European Public Law Organization (EPLO) as part of the celebrations for the Year of Aristotle, at Athens, in 2 November 2016. In 2010, his study “A Historical Outline of Byzantine Philosophy and its Basic Subjects” (Res Cogitans. Journal of philosophy at the University of Southern Denmark, Miscellaneous, Nr. 3 – Vol. 1 – 31.12.2006, 73-105) translated into Polish, published in the journal Peitho of the Institute of Philosophy in Poznań, and was taught at the Adam Mickiewicz University, in March 2011. There are citations to this article in Polish, Ukrainian, Spanish, Russian, Czech, Arabic, English and Greek. He is a member of the Greek Philosophical Society, the Working Group for the study of Byzantine Philosophy in Greece and the International Society for Philosophers (ISFP). Furthermore, he was a regular contributor and scientific associate of the Greek monthly journals Historica Themata (Historical Themes) and Military History (2011-2017).

(Greek: Κατελής Βίγκλας)