चन्द्रमुखी- विश्वास पाटील आधुनिक मराठी के अग्रणी लेखकों में से एक हैं। अपने सामाजिक तथा ऐतिहासिक उपन्यासों के कारण न सिर्फ़ मराठी साहित्य जगत में विख्यात हैं बल्कि हिन्दी, गुजराती और कन्नड़ के साहित्यप्रेमियों के बीच भी लोकप्रिय हैं। विश्लेषणपरक इतिहासबोध और संवेदनात्मक सामाजिक सरोकारों के कारण उनकी कृतियाँ एक विशेष कालखण्ड के आरोह-अवरोहों से गुज़रती हुई समय और समाज की वस्तु और जीवन-सत्य से हमें रूबरू कराती हैं। प्रस्तुत उपन्यास 'चन्द्रमुखी' में लोकमंच की एक नृत्यांगना चन्द्रमुखी की जीवन यात्रा के संघर्षों और द्वन्द्वों का चित्रण है। कथाकार ने इसके माध्यम से लोकमंच से जुड़े कलाकारों के जीवन और जगत को इस तरह प्रस्तुत किया है कि सहृदय पाठक उनके सुख-दुःख से अपने को तटस्थ नहीं रख पाता। आचरण से भ्रष्ट एवं पाखण्डी लोगों से क़दम-क़दम पर उलझते हुए भी चन्द्रमुखी अपने चरित्र पर आँच नहीं आने देती और अपने 'स्त्रीत्व' की गरिमा बनाये रखती है। विश्वास पाटील की औपन्यासिक कला की परख भी यहीं हुई है। विश्वास पाटील के दो बहुचर्चित उपन्यास 'महानायक' और 'पानीपत' के बाद 'चन्द्रमुखी' को प्रकाशित करते हुए भारतीय ज्ञानपीठ प्रसन्नता का अनुभव करता है। आशा है, हिन्दी के सहृदय पाठकों द्वारा यह कृति भी भरपूर सराही जायेगी।
राजकारण, तमाशा, तमाशातलं राजकारण आणि राजकारणातला तमाशा अशी रंजक कहाणी! विशेषतः सध्या महाराष्ट्रात आणि देशात घडणाऱ्या राजकीय घडामोडींचा विचार करता हे पुस्तक जास्त आवडलं.
विश्वास पाटील यांची 'पानिपत' कादंबरी खूप वर्षापूर्वी वाचली तेव्हा आवडली होती. म्हणून कुतूहलाने मी ही वाचायला घेतली आणि फार निराशा झाली. जी अलंकारिक भाषा/वाक्ये एखाद्या ऐतिहासिक कादंबरीत शोभतील, ती इथे फार विसंगत वाटतात. आणि दर पानावर अशी एक नाही तर कित्येक वाक्ये आहेत (खाली नमुने पहा). कथानक देखील फार काही लक्षवेधी आहे असे नाही. त्यामुळे एक चतुर्थांश वाचून मी शेवटी नाद सोडून दिला -
राक्षसाच्या जबड्यातून आगीचा लोळ बाहेर पडावा तसा फॅक्स मशिनमधून कागद बाहेर आला
मी सत्तेच्या शृंगारलेल्या घोड्यावर विराजमान होणार आणि तू अंथरुणावर खिळून राहणार
सिंहीणीच्या गुहेत अचानक शिरणाऱ्या वटवाघळासारखा तो पुरता गारठून गेला
लावणी ही लोककला तेवडीच महत्वाची जेवडी की गुजराती गरबा आणि दांडिया…. पण आज हे डोंबऱ्याचा खेळ तूच नजरेने पाहीला जातो… हे मृगजळ संपायला पाहिजे आणि त्यातच पाहिला पाऊल म्हणजे चंद्रमुखी… अगदी हृदय जिंकून घेणारे शब्द आणि मन भरवणारे लावण्यांचे मिश्रण महनजे ही कादंबरी…. एक पुस्तकी रसिक साठी सर्वात उत्तम ठिकाण हे चंद्रमुखी…
A detailed tale of a rising political star who falls for a leading traditional tamasha nautch singer and dancer. The story describes two very different worlds, tamasha art and corrupt Indian politics.